દાડમ … (રોગ અને ઔષધ) ….

દાડમ … (રોગ અને ઔષધ) …

 

 

આપણને કુદરતે અનેક ઉત્તમ ફળો ભેટરૂપે આપ્યાં છે. જેમાંનું એક ઉમદા અને સુંદર ફળ છે – ‘દાડમ’.  આ દાડમની આપણા સંસ્કૃત કવિઓએ પોતાના ગ્રંથોમાં અનેક વાર પ્રશંસા કરી છે.  ઉપમા અલંકારમાં તો એનો ભરપૂર પ્રયોગ કર્યો છે, કારણ કે એના નાના-નાના દાણા મણિ સમાન કાંતિયુક્ત અને વિશિષ્ટ શોભા ધરાવે છે. દાડમના આ દાણા અને તેના છોડનાં બીજાં અંગો ઔષધ ઉપચારમાં ઘણા ઉપયોગી છે.   આ વખતે આયુર્વેદની દૃષ્ટિએ તેનો થોડો પરિચય મેળવીએ.

 

 

દાદા  ગમી   દાડમડી   મજાની

એથીય વ્હાલી તમ  આ ખુશાલી

બોલી અમારી ‘ખુશીજાનું’ નાની

છે ને મજાની મધુરી કહાણી  …

રમેશ પટેલ(આકાશદીપ)

 

 

 

 
Pomegranate.1
 

 

દાડમનું સ્થળાન્તર ઇરાકથી ભારતમાં થયું છે. દાડમની ખેતી ભારતમાં મહારાષ્ટ્ર, ગુજરાત, કણૉટક, આંધ્રપ્રદેશ, તામિલનાડુ તથા રાજસ્થાનમાં થાય છે. દાડમનો રસ, લેપ્રોસીના દર્દી માટે ઉપયોગી છે.  અને તેની છાલ ઝાડા અને ઊલટી માટે દવા તરીકે વપરાય છે.  ગુજરાતમાં દાડમની ખેતી ખાસ કરીને ભાવનગર, ધોળકા, સાબરકાંઠા તથા હાલ બનાસકાંઠા જિલ્લામાં વાવેતર વધારે વિસ્તારમાં થઇ રહ્યું છે.

 

 
Pomegranate.5
 

 

ભારતમાં દાડમના ૫થી ૧૫ ફીટના છોડ-મધ્યમ કદનાં વૃક્ષો સર્વત્ર થાય છે.  હિમાલય, જમ્મુ-કાશ્મીરની પહાડીઓમાં તે ખાસ થાય છે. દાડમના છોડ બે જાતના થાય છે.  નરજાતિના અને નારીજાતિ.  જેમાંથી નરજાતિના છોડને માત્ર ફૂલ જ્યારે નારીજાતિને ફૂલ અને ફળ બન્ને આવે છે.  જે દાડમના છોડ ને ફક્ત ફૂલો જ આવે શોભા માટે તેને ગુલનાર કહેવાય છે.  કસુંબી રંગના પીળી ઝળકીવાળા ફૂલોમાં દાડમ બેસે તેના ઘણા ઔષધીય ગુણો છે.

 

 
Pomegranate.4
 

 

ઈરાન, અરબસ્તાન, કાબુલ અને અફઘાનિસ્તાન તરફ થતાં મસ્કતી દાડમ ઘણી મુદૄત સુધી ટકી શકે છે. દાડમમાં નર ને માદાનાં ઝાડ થાય

 

આમ તો કુદરત દ્વારા આપણને અનેક ઉત્તમ ફળો ભેંટરૂપે મળ્યા છે.  તેમાંથી જ એક ગુણકારી ફળ છે ‘દાડમ’.   દાડમ ભારતના તમામ રાજ્યમાં ઉગે છે.   દાડમના ફળ ઉપરાંત તેના ઝાડના તમામ ભાગ ગુણોથી ભરપૂર છે.   તેની કાચી કળી તથા ફળની છાલમાં સૌથી વધારે ઔષધીય ગુણ હોય છે.   જેથી આજે અમે તમને દાડમના એવા ગુણો અને ફાયદાઓ વિશે જણાવવાના છે જે તમે નહીં જાણતા હોવ. સાથે અનેક રોગોમાં તે કઈ રીતે ઉપયોગી છે તે પણ જણાવીશું.   આગળ જાણો આ લાલ ચટાક દાડમના અજાણ્યા ફાયદાઓ વિશે….

 

 
Pomegranate.2
 

  

ગુણકર્મો  :

  

સ્વાદ પ્રમાણે દાડમ મીઠાં, ખટમીઠાં અને ખાટાં એમ ત્રણ પ્રકારનાં હોય છે.  મીઠાં દાડમ પચવામાં હળવાં, ત્રિદોષનાશક, કબજિયાત કરનાર, મધુર અને તૂરાં, બળવર્ધક, ભૂખ લગાડનાર તેમજ હૃદયરોગ, દાહ, તાવ, કૃમિ, ઊલટી તથા કંઠરોગ મટાડનાર છે.  ખાટાં દાડમ પિત્ત કરનાર, વાત-કફનાશક અને રક્તપિત્તકારક છે.   ખટમીઠાં દાડમ ભૂખવર્ધક પચવામાં હળવાં, વાત-પિત્તનાશક તથા લૂ, તૃષા અને ઝાડા મટાડનાર છે.  ફળની છાલ મળાવરોધક, ઉધરસ, કૃમિ તથા લોહીયુક્ત ઝાડા મટાડનાર છે.

 

દાડમમાં કાર્બોહાઇડ્રેટ ૧૪.૫%, પ્રોટીન ૧.૬%, ચરબી ૦.૧%, ખનિજ પદાર્થો ૦.૭% તેમજ વિટામિન-સી, વિટામિન બી-૧,વિટામિન બી-૨ વગેરે પદાર્થો રહેલા છે.

 

 

દાડમ એક ઔષધીય ફળ અને તેનામાં અનેક રોગ મટાડવાની ભરપુર શકિત છે.  દાડમ દરેક ઋતુમાં મળતું ઊત્તમ ફળ છે.  તેમાં અનેક રસાયણ છે.  પોષક તત્ત્વો તથા વિટામિન, પ્રોટીન, ખનીજ, કાર્બોહાઇટ્રેડ, ચરબી, રેષા વગેરે ખૂબ છે.   દાડમમાં વિટામિન એ,બી,સી, ખૂબ માત્રામાં છે. સપ્ટેમ્બર પછી દાડમ ખૂબ આવે છે.  દાડમ સ્વાદમાં મીઠા તથા મધુર અને ખટમીઠાં હોય છે. દાડમના ઔષધીય ગુણ દાડમમાં કેન્સરને રોકવામાં ખુબ ઉપયોગી છે.

  

 

દાડમના ઔષધિ પ્રયોગ :

 

 
Pomegranate.3
 

 

૧]  દાડમથી પ્રોસ્ટેટનું કેન્સર પણ મટી જાય છે.  ઊધરસ ખૂબ ઊઘરસ થઇ ગઇ હોય તો દાડમ છોલીને તેના દાણા ઊપર સઘવ તથા કાળાં મરીનો ભુકો ભભરાવી દિવસમાં બે દાડમ ખાવ.

 

૨]  સૂકી ઊઘરસ હોય તો દાડમની છાલ ચુસવી. હરસ મસા લોહી પડતા મસા કે હરસ હોય તો દાડમની છાલનો ઊકાળો બનાવી તેમાં સૂંઠ ઊમેરી પીવો. ખૂબ લાભ થશે.

 

૩]  નસકોરી ફૂટે તો વારંવાર ફૂટતી નસકોરીમાં રાહત મળે તે માટે દાડમના ફૂલને છુંદીને તેના રસમાં બે બે ટીપાં નાકવાં નાખવાં.

 

૪]  મંદાગ્નિ ભૂખ ન લાગતી હોય તો ૧ કપ દાડમના રસમાં બે ચમચા મધ નાખી, થોડું સઘવ નાખી પીવાથી ભૂખ ખૂબ ઉઘડે છે.

 

૫]   દુખાવો એક કમ દાડમના રસમાં બે ગ્રામ મરીનો ભુકો તથા ચપટી સઘવ ભેળવી સેવન કરવું. અપચો અડધા કપ દાડમના રસમાં અડધો અપચો જીરું શેકીને તેનો ભુકો કરીને સવાર-સાંજ પીઓ.  ગમે તેવો અપચો મટી જશે.

 

૬]  મૂત્ર સંબંધી તકલીફ પેશાબ અટકી અટકીને આવવો, પેશાબમાં બળતરા વગેરેમાં નિયમિત એક દાડમ ખાવ. બધી તકલીફ તથા સંબંધોદાહ બંધ થઇ જશે.   હેડકી અટકી અટકીને કે પછી સતત હેડકી આવ્યા કરતી હોય તો રોજ એક એક દાડમ સવાર-સાંજ ખાવ બહુ સરસ તથા જલદી ફાયદો થશે.

 

૭]   દાડમના દાણાનો રસ કાઢી, તેમાં જાયફળ, લવીંગ અને સુંઠનું થોડું ચુર્ણ તેમજ મધ મેળવી પીવાથી સંગ્રહણી મટે છે.

 

૮]   સુકા દાડમની છાલ ઘસી, પાણી મેળવી પીવાથી સંગ્રહણી મટે છે.

 

૯]   દાડમની છાલનો અથવા તેના છોડ કે મુળની છાલનો ઉકાળો કરી તેમાં તલનું તેલ નાખી ત્રણ દીવસ સુધી પીવાથી પેટમાંના કૃમી નીકળી જાય છે.

 

૧૦] દાડમડીના મુળની લીલી છાલ ૫૦ ગ્રામ (તેના નાના નાના કકડા કરવા), ખાખરાના બીનું ચુર્ણ ૫ ગ્રામ, વાવડીંગ ૧૦ ગ્રામ અને ૧ લીટર પાણીમાં અર્ધું પાણી બાકી રહે ત્યાં સુધી ઉકાળી ઠંડુ થાય ત્યારે ગાળી, દીવસમાં ચાર વાર અર્ધા અર્ધા કલાકે ૫૦-૫૦ ગ્રામ પીવાથી અને પછી એરંડીયાનો જુલાબ લેવાથી તમામ પ્રકારના ઉદરકૃમી નીકળી જાય છે.

 

દાડમના ઉપયોગો :

 

 

૧]   દાડમ ‘ગ્રાહી’ (એટલે કે મળનું સંગ્રહણ કરી ઝાડાને અટકાવનાર) છે.  આયુર્વેદના મર્હિષ શારંગધરે એટલા માટે જ ઝાડામાં ‘લઘુ દાડિમાષ્ટક ચૂર્ણ’નો નિર્દેશ કર્યો છે.  દાડમના સૂકા દાણા ૮૦ ગ્રામ, સાકર ૪૦૦ ગ્રામ, તજ, તમાલપત્ર અને એલચી એ ત્રણેય થઈને ૪૦ ગ્રામ તથા સૂંઠ, મરી અને પીપર એ ત્રણે ૪૦-૪૦ ગ્રામ લઈ આ ઔષધોનું ચૂર્ણ બનાવી લેવું.  ઝાડાના રોગીએ આ ચૂર્ણ તાજી મોળી છાશ સાથે અડધી ચમચી દિવસમાં ત્રણ વખત લેવું.  આ ચૂર્ણ જઠરાગ્નિવર્ધક, કંઠ વિશોધક તેમજ ખાંસી અને તાવને પણ મટાડનાર છે.

 

૨]   દાડમનાં ફળની છાલ એ લાહીનાં ઝાડાનું ઉત્તમ ઔષધ છે.  દાડમનાં ફળની છાલ અને કડાછાલ એક-એક ચમચી લઈ બન્નેને ખાંડી, મિશ્ર કરી એક ગ્લાસ પાણીમાં ઉકાળવી.  ઉકળતાં અડધો કપ જેટલું પાણી બાકી રહે એટલે ગાળી, ઠંડં પાડી, એક ચમચી મધ મેળવીને પી જવું.  સવારે અને સાંજે આ રીતે તાજેતાજો ઉકાળો કરીને પીવાથી ભયંકર રક્તાતિસાર પણ મટે છે.  આ ઉપચાર આયુર્વેદના મર્હિષ ભાવમિશ્રજીએ બતાવ્યો છે.

 

૩]   દાડમનાં ફૂલ પણ ઔષધ ઉપચારમાં ઉપયોગી છે.  દાડમનાં ફૂલ અને લીલી ધરોને વાટીને, કપડામાં દબાવીને એનો રસ કાઢવો.  આ રસનાં બે-બે ટીપાં નાકમાં મૂકવાથી થોડા સમયમાં રક્તસ્ત્રાવ-નસકોરી ફૂટી હોય તો બંધ થાય છે. દાડમનાં ફૂલનો રસ એકલો પણ લાભકારી છે.

 

૪]   દાડમનાં મૂળની છાલ ઉત્તમ કૃમિનાશક છે.  કૃમિ એટલે અહીં પેટ-આંતરડાંના કૃમિ-કરમિયા સમજવા. નાનાં બાળકો કે મોટાઓને પેટના કૃમિની તકલીફ જણાતી હોય, તો તેમને દાડમનાં મૂળની છાલનો ઉકાળો કરી દિવસમાં થોડો થોડો ત્રણ-ચાર વખત આપવો. પછી એરંડિયાનો જુલાબ આપવો.  તમામ પ્રકારના કૃમિ નષ્ટ થઈને નીકળી જશે.

 

૫]   દાડિમાષ્ટક ચૂર્ણની જેમ દાડિમાદિ ચૂર્ણ, દાડિમાદ્ય ઘૃત, દાડિમાદ્ય તેલ વગેરે આયુર્વેદીય ઔષધોમાં પણ દાડમ મુખ્ય ઔષધદ્રવ્ય તરીકે પ્રયોજાય છે.  આ ઔષધો ઘણા રોગોમાં ઉપયોગી છે.

 

 

 

ઉપરોક્ત ફયદાઓ તેમજ તે ઉપરાંતનાં થોડાં વિશેષ ઉપયોગો ….

 

 
Pomegranate.juice
 

 

૧]   -દાડમમાં ભરપૂર માત્રામાં એન્ટીઓક્સીડેન્ટ મેળવવામાં આવે છે.  આ શરીરને તરોતાજા તથા એનર્જીથી ભરપૂર રાખવાની સાથે જ બીમારીઓથી આપને બચાવે છે તથા આપની સ્કિનને હંમેશા યંગ રાખે છે. ગરમીમાં તેનું જૂસ શરીર માટે વિશેષ રીતે લાભકારી છે.

૨]   – આ જ્યૂસ વ્યક્તિને યુવાન પણ રાખે છે. જી હાં, દાડમથી કરચલીઓ પડતી નથી.   સ્પેનના એક શોધકર્તાના જણાવ્યાં પ્રમાણે દરરોજ થોડી માત્રામાં જ્યૂસ પીવાથી ડીએનએની ઉંમર ઘટવાની પ્રક્રિયા ધીમી પડી જાય છે. એટલું જ નહીં તેનાથી ઘણી બધી શારીરિક સમસ્યાઓ દૂર થાય છે.

 

૩]   -સ્કિન ટોન સુધરવો, મગજ તંદુરસ્ત બનવું,  લિવર તેમજ કિડનીનું કાર્ય કરવાની ક્ષમતા વધવી જેવા અનેક ફાયદાઓ છે. દાડમમાં વિટામિન એ, સી અને ઈનું પ્રમાણ સારુ એવું હોય છે આ ઉપરાંત તેમાં આયરન અને એન્ટીઓક્સીડન્ટની માત્રા પણ ભરપૂર હોય છે.

૪]   – હાર્ટથી સંબંધિત બીમારીઓને દૂર રાખવા માટે દાડમ એક કારગર દવાની જેમ કામ કરે છે. રક્તવાહિનીમાં કોલેસ્ટ્રોલ જામી જાય છે, જેનાથી લોહીના વહાવમાં અવરોધ પેદા થાય છે.  દાડમના એન્ટિઓક્સીડેન્ટ ગુણો ઓછું ઘનત્વ વાળા લિપોપ્રોટીન અને કોલેસ્ટ્રોલને ઓક્સીડાઈજિંગથી રોકે છે. એટલે કે દાડમ રક્તવાહિનીમાં ચરબી જમા થતી અટકાવે છે.

 

૫]   -દાડમ પિત્તનાશક,કૃમિનો નાશ કરનાર,પેટના રોગો માટે હિતકારી તથા ગભરામણ દુર કરનાર છે.દાડમ સ્વરતંત્ર,ફેફસા,યકૃત તથા આંતરડાના રોગમાં લાભકારક છે.  દાડમમાં એંટીઓકિસડેંટ, એંટીવાયરલ અને એંટીવાયરલ અને એંટી-ટયુમર જેવા તત્વો સમાયેલા છે.  દાડમ વિટામિન્સનો સારામાં સારો સ્ત્રોત છે.તેમાં વિટામિન એ,સી અને ઈ ભરપુર માત્રામાં સમાયેલા હોય છે.  

૬]  -દાડમ ઈલેક્ટાઈલ ડિસફંક્શનને સામાન્ય રીતે જ સુધારે છે.  જો કે આ વિષને લઈને શોધ કાર્ય શરૂ છે પણ મેડિકલ કહે છે કે પ્રોસ્ટેટ કેન્સર અને હૃદરોગની બીમારી માટે દાડમ સુરક્ષાકવચ તૈયાર કરી શકે છે. દાડમનું જૂસ પ્રોસ્ટેટ કેન્સર સામે લડવામાં મદદ કરે છે.  દાડમનું જ્યૂસ કેન્સરના સેલને આગળ વધતા અટકાવે છે.   લોહી શુદ્ધ કરવામાં પણ ઉપયોગી સાબિત થાય છે.  એક અન્ય પ્રયોગમાં આ તથ્ય સામે આવ્યું છે કે હૃદયની બીમારી પણ દૂર કરી સ્વાસ્થ હૃદય આપે છે.

 

૭]    -દાડમ હદય રોગોથી લઈને પેટની ગરબડ અને મધુમેહના રોગમાં ફાયદાકારક છે.દાડમની છાલ અને પાન ખાવાથી પણ પેટના રોગમાં રાહત મળે છે.પાચન તંત્રની તમામ સમસ્યાઓના નિદાનમાં દાડમ કારગર છે.

૮]   – દાડમમાં લોહ તત્વ ભરપુર માત્રામાં હોય છે,જે લાહીમાં આયરનની ઉણપ દુર કરે છે.

 

૯]   – સુકા દાડમના દાણાનુ ચુર્ણ દિવસમાં 2-3 વાર એક-એક ચમચી તાજા પાણી સાથે લેવાથી વારંવાર પેશાબની સમસ્યામાં રાહત મળે છે.

 

૧૦]   -દાડામના પાનની ચા બનાવી પીવાથી પાચન સંબંધી સમસ્યામાં આરામ મળે છે.દમ અને કોલેરા જેવી બીમારીમાં દાડમનુ જ્યુસ પીવાથી રાહત થાય છે.મધુમેહના રોગીઓને દાડમ ખાવાની સલાહ આપવામાં આવે છે.તેનાથી કોરોનરીનો ખતરો ટળે છે.

 

૧૧]  -દાડમના દાણા પાણીમાં ઉકાળી તેના કોગળા કરવાથી શ્વાસમાંની દુર્ગધ દુર થાય છે.દાડમાના દાણાનુ ચુરણ સવાર-સાંજ એક-એક ચમચી સેવન કરવાથી હરસના રોગ દુર થાય છે.ખાંસીમાં દાડમના દાણા મોં માં રાખી ધીરે ધીરે ચુસવાનુ શરુ કરી દો.

  

૧૨]  -દાડમમાં વિટામીન એ, સી અને ઈની માત્રા ખૂબજ જોવા મળે છે. તે તાણથી મુક્તિ અપાવે છે તેમજ સેક્સ લાઈફ પણ સુધારે છે.

 

૧૩]  -21 થી 64 વર્ષની ઉંમરનાં લોકો પર કરવામાં આવેલા આ પ્રયોગમાં જાણવા મળ્યું છે કે દાડમના જ્યુસનો આ પુરૂષો અને મહિલાઓ એમ બંન્નેમાં કામેચ્છાની બાબતમાં બહુ ફાયદાકારક નીવડ્યો છે. દાડમમાં એન્ટિ ઓકિસડન્ટ તત્વ સૌથી વધારે પ્રમાણમાં જોવા મળે છે અને તેને હૃદય માટે સારું ગણવામાં આવે છે અને જે વસ્તુ હૃદય માટે સારી તે સેક્સ અને આખા શરીર માટે પણ ઉત્તમ જ ગણાય. – દરરોજ માત્ર એક જ દાડમનો પણ જ્યુસ પીશો તો, તમારે તમારી સેક્સ માટેની કામેચ્છા વધારવા વાયેગ્રા લેવાની કોઇ જ જરૂર નહીં પડે. એડિનબર્ગની એક યુનિવર્સિટીમાં થયેલ એક રિસર્ચમાં એવો દાવો કરવામાં આવ્યો છે કે,  દરરોજના માત્ર એક દાડમના જ્યુસથી પણ વધી શકે છે કામેચ્છા.

 

૧૪]  -આ રિસર્ચમાં જણાવવામાં આવ્યું છે કે, દાડમમાં કામેચ્છા જગાડતા હોર્મોન ટેસ્ટોસ્ટેરોનની માત્રા ઘણી વધારે હોય છે. દરરોજના એક દાડમના જ્યુસથી આ હોર્મોનમાં 16 થી 30 ટકાનો વધારો થાય છે. દરરોજના એક ગ્લાસ દાડમના જ્યુસથી કામેચ્છા વધવાની સાથે-સાથે યાદશક્તિ પણ સુધરે છે અને મૂડ પણ સુધરે છે.

 

ચાલો તો જાણીએ  ‘દાડમ’ની ઉપયોગીતા  …

 

 

(૧) દાડમનો રસ ઉલટી મટાડે છે.

 

(૨) ઝાડા રોકવા માટે ઈંદ્રજવ અને દાડમની છાલનો પાઉડર પાણી સાથે લેવો.

 

(૩) નાના બાળકને ૧/૨ વાલ છાલ, ૧ રતી જાયફળ અને થોડું કેસર મેળવી થોડા દીવસ આપવાથી ઝાડા મટી જશે અને ભુખ લાગશે.

 

(૪)  પાકા મોટા દાડમ પર ચીકણી માટીનો બે આંગળ જેટલો જાડો થર કરી અગ્નીમાં શેકવું. માટી લાલચોળ થઈ જાય ત્યારે તેને ઉતારી, માટી દુર કરી દાડમનો રસ કાઢવો. આ રસ પચવામાં ખુબ જ સુપાચ્ય, જઠરાગ્નીને પ્રદીપ્ત કરનાર અને અતીસારના પાતળા ઝાડાને રોકે છે. દાડમનો મધુર રસ બળપ્રદ, ત્રણે દોષોને દુર કરનાર,શુક્રવર્ધક, મેધાપ્રદ અને હૃદય માટે હીતકર છે.

 

(૫) જેમને રોજ પાતળા ઝાડા થતા હોય તેમણે ફળની છાલનો ભુકો પાણી સાથે લેવો.

 

(૬) દાડમની છાલ મોંમાં રાખવાથી મોંનાં ચાંદાં મટે છે. ઉધરસમાં પણ છાલ મોંમાં રાખી શકાય.

 

(૭) દાડમના રસમાં મરી અને સીંધવ નાખી પીવાથી અગ્ની પ્રદીપ્ત થાય છે, અને ભુખ ઉઘડે છે.

 

(૮) દાડમના  રસમાં સાકર કે ગ્લુકોઝ નાખી પીવાથી પીત્તનું શમન થાય છે.

 

(૯) તાવમાં મોં બગડી જાય તો દાડમના દાણા ખાવા કે તેનો રસ કાઢી પીવો.

 

(૧૦) દાડમ પીત્તનું શમન કરે છે; હૃદયનું રક્ષણ કરે છે. છાતીમાં દુ:ખતું હોય તો રોજ સાકર નાખી દાડમનો રસ પીવો. કફમાં પણ દાડમનો રસ ગુણકારી છે.

 

(૧૧) નાકમાંથી લોહી પડતું હોય તો દાડમના રસનો છુટથી ઉપયોગ કરવો.

 

(૧૨) ૧ તોલો દાડમની છાલ અને ૧ તોલો કડાની છાલનો ઉકાળો કરી પીવાથી મસામાં કે ઝાડામાં પડતું લોહી તરત જ બંધ થાય છે.

 

(૧૩) છાલ સહીત કાઢેલો દાડમનો રસ ઉત્તમ એન્ટી ઑક્સીડંટ છે. આથી એ ઑક્સીડેશનની અસર ઓછી કરે છે, કૉલેસ્ટરોલ ઘટાડે છે અને ધમનીઓને બરડ થતી અટકાવે છે. દરરોજ ૫૦-૮૦ મી.લી. રસ લેવો જોઈએ.

 

(૧૪) દાડમની છાલ ૨૦ ગ્રામ અને અતીવીષ પાંચ ગ્રામનો અધકચરો ભુકો એક ગ્લાસ પાણીમાં ઉકાળી અડધું પાણી બાકી રહે ત્યારે ગાળીને ઠંડુ પાડી સવાર-સાંજ પીવાથી પાતળા ઝાડા, નવો મરડો અને આમ-ચીકાશયુક્ત ઝાડા મટે છે. આ ઉપચારથી આંતરડાંને નવું બળ મળે છે.

 

(૧૫) એક કપ દાડમના રસમાં એક ચમચી જીરાનું ચુર્ણ મેળવી સવાર-સાંજ પીવાથી ગમે તેવો આમાતીસાર મટી જાય છે.

 

(૧૬) દાડમની છાલનું ચુર્ણ એક ચમચી જેટલું દીવસમાં ત્રણ વાર લેવાથી ઝાડા મટે છે. બાળકને પાથી અડધી ચમચી આપવું.

 

(૧૭) ગરમીના દીવસોમાં નસકોરી ફુટતી હોય, માસીક વધારે આવતું હોય, હરસમાં લોહી પડતું હોય તો સાકર નાખી દાડમનો રસ પીવાથી લાભ થાય છે.

 

(૧૮) દાડમની છાલનું પા (૧/૪) ચમચી ચુર્ણ બાળકને અને વયસ્કને એક ચમચી ચુર્ણ આપવાથી ઝાડા મટે છે.

 

(૧૯) દાડમની છાલનું ચુર્ણ મધ સાથે આપવાથી બાળકની ઉધરસ મટે છે.

 

(૨૦) દાડમની છાલ છાસમાં લસોટી પેસ્ટ બનાવી એક ચમચી જેટલી સવાર, બપોર, સાંજ લેવાથી જુનો મરડો અને સંગ્રહણી મટે છે.

 

(૨૧) દાડમડીના મુળની છાલનો ઉકાળો સવાર-સાંજ ત્રણ-ચાર દીવસ લેવાથી પેટના કૃમીઓ નીકળી જાય છે.

 

(૨૨) લીલા દાડમના અડધા કપ રસમાં એક એક ચપટી જાયફળ, લવીંગ અને સુંઠ નાખી સવાર-સાંજ પીવાથી જુની સંગ્રહણી અને જુનો મરડો મટે છે.

 

(૨૩) દાડમની છાલ અને ઈંદ્રીયજવના ભુકાનો ઉકાળો સવાર-સાંજ પીવાથી રક્તાતીસાર મટે છે.

 

જો આપને ઝાડા થઈ ગયા હોય તો દાડમ ખાવાથી સારું રહે છે.  તેનુ જૂયસ ઉલ્ટીથી પણ બચાવે છે.  દાડમથી વજન નથી વધતું, કારણ કે તે કેલેરી વગરનું ફળ છે . આ માટે જો વજન ઘટાડવું હોય તો પણ દાડમ જરૂર ખાવો.  આ ફળથી હાડકાને જરૂરી કેલ્શિયમ મળે છે અને કાર્ટિલેગને વિકૃત થતાં બચાવે છે.  બ્લડપ્રેશરને ઓછું કરે છે.  દાડમથી નાઇટ્રિક ઓકસાઇડનું ઉત્પાદન શરીરમાં વધે છે અને આનાથી લોહીની નળીઓ વધારે પહોળી થાય છે અને લોહીનો પ્રવાહ વધે છે.  આ નાઇટ્રિક ઓકસાઇડ માત્ર હૃદયની નળીઓને શરીરમાં તેની અસર દેખાય છે.  ઇન્દ્રિય ઉપર પણ જ્યારે ઇન્દ્રિયમાં લોહીની નળીઓ પહોળી થાય છે ત્યારે તેમાં લોહીનો ભરાવો થાય છે જેથી ઇન્દ્રિયમાં ઉત્તેજના આવે છે અને સંભોગ કરવા કાબેલ બને છે.  દાડમની સાથે અડદની દાળનો વપરાશ પણ અઠવાડિયામાં એક-બે વાર કરવો જોઇએ.  કારણ કે અડદની દાળમાં પુરુષત્વના હોર્મોન્સનું પ્રમાણ સૌથી વધુ હોય છે.

 

 

 

સૌજન્ય :  priteshbhatt.wordpress.com, https://gandabhaivallabh.wordpress.com, વિશ્વ ગુજરાત,

 

  

બ્લોગ લીંક: http://das.desais.net
email : [email protected]
 

 

 બ્લોગ પોસ્ટ પર મૂકેલ આપના પ્રતિભાવ, બ્લોગ પર આવકાર્ય છે.

 

  

You can  Join us /follow us on :

 
twittertwitter a/c : @dadimanipotli

 
face bookfacebook at : dadimanipotli

ડાયાબિટીસ શું છે ? જાણો દર્દીએ શું ખાવું અને શું નહીં ? તેમજ બેકાબૂ ડાયાબિટીસની વિકટ વિષમતાઓ… (ભાગ-૪) ….

ડાયાબિટીસ શું છે ?  જાણો દર્દીએ શું ખાવું અને શું નહીં ?  તેમજ બેકાબૂ ડાયાબિટીસની વિકટ વિષમતાઓ … (ભાગ-૪) ….

 

diabitic.food.1a

 

 

આ અગાઉના લેખમાં આપણે  ડાયાબિટીસ અંગેની ખોટી માન્યતાઓ, આ ખોટી માન્યતાઓ જો નહિ જાણીએ તો જીવનભર રહેશો ભ્રમમાં ! …  વિશે  … પ્રાથમિક જાણકારી મેળવી, આ શ્રેણી અંર્ગત આપ સર્વેને વધુને વધુ માહિતી એકઠી કરી અહીં આપવાની અમારી કોશિશ આજ સુધી રહેલ છે, અમોએ અગાઉ જણાવ્યા મુજબ  આ શ્રેણીને આજની પોસ્ટ દ્વારા અંતિમ પોસ્ટ ગણી અને આજે અહીં પૂર્ણ કરી આપવામાં આવે તેમ નક્કી કરેલ હતું.

 

પરંતુ આ  વિષયની ગહનતામાં જવા થોડી વધુ  શોધખોળ ગુગલ મહારાજના સહારે  આ અંગે કરતાં, તેમાં હજુ થોડી મહત્વની પ્રાથમિક જાણકારી આપવાની રહી જાય છે તેવું અમોને જાણવા મળ્યું, જેવી કે …   ડાયાબિટીસ ટાઇ૫-૧,  ટાઇપ-ર ના લક્ષણોની સરખામણી, કુટુંબમાં ડાયાબિટીસ, સગર્ભાવસ્થા દરમ્યાન થતો ડાયાબિટીસ, લોહીમાં સુગરની તપાસ કોને માટે, લોહીમાં ગ્લુકોઝનું પ્રમાણ (બ્લડ સુગર લેવલ), ગ્લુકોમીટર સાધન અને તેનો વપરાશ, લેબોરેટરી તપાસ, ગ્લુકોમીટર ખરીદતી વખતે શું ધ્યાનમાં રાખશો? ગ્લુકોમીટરના રીડીંગ અને લેબોરેટરીના રીપોર્ટમાં કેમ ફેર આવે છે ?  ડાયાબિટીસમાં પેશાબની તપાસ, ડાયાબિટીસના દર્દીએ કરાવવાની તપાસનું ચેકલીસ્ટ (ડાયાબિટીસ : કઇ તપાસ કયારે કરાવવી ?) આ તેમજ આવા અનેક વિષયો ની જાણકારી આપવી હજુ જરૂરી લાગી.  ….

 

તો આ પ્રકારની માહિતી શા માટે તમોને ન આપવી ? તે બાબત અમો હવે નક્કી કરી શકતા નથી,  આપની મદદની જરૂર છે.  આપ સર્વેનો આ સાથે અમો અભિપ્રાય ઈચ્છીએ છીએ કે શું હજુ આ શ્રેણી જરૂરિયાત પૂરતી લંબાવી અને  વધારાની ઉપર દર્શાવેલ ખૂટતી અગત્યની માહિતી તમે ઈચ્છો છો કે આટલું બસ તમોને છે  ? તમારા અભિપ્રાય બ્લોગ પોસ્ટ પર જાણ્યા બાદ જ્ અમો હવે પછી વિશેષ રહી ગયેલ માહિતી મૂકવી કે નહિ ? તે નક્કી કરીશું.  કંટાળો આવતો હોય કે પર્યાપ્ત માહિતી મળી ગયાનો સંતોષ અનુભવતા હો, તો આ પોસ્ટને આખરી પોસ્ટ ગણશો.  આપ સર્વેના સહકાર બદલ આભાર.

 

આશા છે કે આપના અભિપ્રાયો, જો  આ શ્રેણી આપને પસંદ આવી હોય તો જરૂરથી બ્લોગ પોસ્ટ પર કોમેન્ટ્સ બોક્ષ દ્વારા, ફેશબુક દ્વારા, કે અમારા ઈ મેઈલ આઈડી દ્વારા સ્પષ્ટ પણે જણાવશો, આપના અમૂલ્ય અભિપ્રાય અમોને આગળ ઉપર આ શ્રેણી ચાલુ રાખવી કે બંધ કરી દેવી ? શું કરવું ? તે નક્કી કરવામાં મદદરૂપ થશે.

 

આપની સરળતા માટે અગાઉનાં ત્રણેય ભાગની પોસ્ટ લીંક આ સાથે નીચે દર્શાવેલ છે, ભાગ-૧, ભાગ-૨ અને ભાગ-૩  જો આપે હજુ વાંચ્યા ન હોય તો અહીં દર્શાવેલ લીંક  પર ક્લિક કરવાથી તે ભાગ અહીં માણી શકશો.  …

 

બ્લોગ લીંક :  

ડાયાબિટીસ શું છે ? ડાયાબિટીસ અંગેની ખોટી માન્યતાઓ, આ ખોટી માન્યતાઓ જો નહિ જાણીએ તો જીવનભર રહેશો ભ્રમમાં ! … … (આરોગ્ય અને ઔષધ) …. (ભાગ-૩)

 

ડાયાબિટીસ શું છે ? આખરે કઈ રીતે થાય છે ડાયાબિટીસ ? કંટ્રોલ માટે શું કરવું ? … (આરોગ્ય અને ઔષધ) …. (ભાગ-૨)

 

 ડાયાબિટીસ શું છે ? આખરે કઈ રીતે થાય છે ડાયાબિટીસ ? કંટ્રોલ માટે શું કરવું ? … (આરોગ્ય અને ઔષધ) …. (ભાગ-૧)

 

ચાલો મિત્રો,  આજે આપણે ડાયાબિટીસ શ્રેણી અંતર્ગત થોડી વિશેષ જાણકારી મેળવવા કોશિશ કરીશું …. જેવી કે ….દર્દીએ શું ખાવું અને શું નહીં ?  તેમજ બેકાબૂ ડાયાબિટીસની કેટલીક વિકટ વિષમતાઓ…

 

 

diabitic.food.1

 

 

ડાયાબિટીસમાં ખોરાક, મુળભૂત સિદ્ધાંતો :-

 

ડાયાબિટીસ ખરા અર્થમાં જીવન શૈલીનો રોગ છે. એટલાં જ માટે ડાયાબિટીસની સારવાર માટે બે-ચાર ટીકડીઓ ગળવાથી કામ પુરૂ થતું નથી.

 

ડાયાબિટીસના દર્દીએ સારા કાબૂ સારા કાબૂ માટે ખોરાક, કસરત અને દવાઓ, ત્રણેય પાસા પર એક સાથે ધ્યાન આપવું પડે છે. જેમ સરકસનો જોકર એક સાથે ત્રણ દડાને સાચવે છે. એવો કંઇ ખેલ કરવો પડે છે.

 

ડાયાબિટીસની સારવારમાં ખોરાકની પરેજી સૌથી પહેલી છે અને ખૂબ અગત્યની છે. આ પરેજી વિષે વિગતવાર જાણીએ.

 

ડાયાબિટીસમાં ખોરાકની પરેજી શા માટે ?:-

 

ડાયાબિટીસની સારવારમાં સૌથી પહેલું પગલું ખોરાક છે. ખોરાકમાં જો પરેજી પાળવામાં નહીં આવે તો દવા મદદ ન કરી શકે. ખોરાકમાં પરેજી પાળવાથી ડાયાબિટીસનો સારો કાબૂ થઇ શકે છે.

 

 

diabitic.food.2

 

 

કેલરી શું છે ?

 

ખોરાક આપણે શક્તિ અને જરૂરી પોષક તત્વો જેવા કે વિટામીન્સ અને મીનરલ્સ આપે છે. ખોરાકનું પાચન થયા પછી તેનું શરીરમાં શક્તિમાં રૂપાંતર થાય છે. જે રીતે પૈસો માપવાનું એકદમ રૂપિયો છે. તેમ શક્તિ માપવાનું એકમ કેલરી છે.

 

સામાન્ય રીત કોઇ પણ પુખ્ત વયની, બેઠાડુ જીવન જીવતી વ્યક્તિને ૧૫૦૦ થી ૧૮૦૦ કેલેરીની જરૂરીયાત હોય છે. જો કે ખૂબ મહેનત મજુરીનું કામ કરતા દર્દીને વધારે કેલેરી જોઇએ છે અને સાવ બેઠાડું જીવન હોય તો થોડી ઓછી કેલેરી પણ ચાલે.

 

આપણા ખોરાકમાં કેલેરી આપણા મુખ્ય ઘટકો કાર્બોહાઇડેટ અને પ્રોટીન છે. આ ઘટકો એક ગ્રામમાંથી ચાર કેલેરી આપે છે.

 

જ્યારે ચરબી યુક્ત પદાર્થો એક ગ્રામમાંથી નવ કેલરી આપે છે. કોઇપણ ખોરાક લેવાથી તેના પાચન દ્વારા તે લોહીમાં સુગરનું પ્રમાણ વધારે છે.

 

અહીં એ વાત યાદ રાખવી ખુબ જરૂરી છે કે જેમ લોહીમાં સુગર ખૂબ વધી ન જાય એ જોવું જરૂરી છે તેમ એ ઘટી ન જાય એ વાતનું ધ્યાન રાખવું પણ અત્યંત જરૂરી છે.

 

ક્યો ખોરાક લેવો ? ક્યો ન લેવો ? ગ્લાયસેમીક ઇન્ડેકસ સિદ્ધાંત :-

 

સુગરનું લોહીમાં પ્રમાણ વધારવાની ઝડપને જે તે પદાર્થની ગ્લાયસેમીક ઇન્ડેકસ કહે છે. આ ગ્લાયસેમીક ઇન્ડેકસ કહે છે. આ ગ્લાયસેમીક ઇન્ડેકસ દરેક ખાદ્યપદાર્થની નક્કી કરવામાં આવેલ છે. ઇન્ડેક્સ પ્રમાણે ખોરાકનું વર્ગકરણ કરી જે ખોરાકની ઇન્ડેક્સ ઓછામાં ઓછી હોય તે ડાયાબિટીસના દર્દી માટે સારો ગણી શકાય.

 

વધુ ગ્લાયસેમીક ઇન્ડેક્સવાળો ખોરાક :-

 

ખાંડ, ગોળ, સાકર, મધ, મીઠાઇ,

 

ઓછી ગ્લાસેમીક ઇન્ડેક્સવાળો ખોરાક :-

 

ફણગાવેલા કઠોળ, રોટલી, ભાખરી, કાકડી, ટમેટા નારંગી, સફરજન.

 

વધુ ગ્લાયસેમીક ઇન્ડેકસવાળો ખોરાક તાત્કાલિક લોહીમાં સુગર વધારે છે આથી ડાયાબીટીશના દર્દીએ આવો ખોરાક ન લેવો જોઇએ જ્યારે ઓછી ગ્લાયમેસીક ઇન્ડેકસવાળો ખોરાક ડાયાબિટીસના દર્દી માટે હિતાવહ છે.

 

 

diabitic.food.3

 

 

કુપોષણથી બચો…. સમતોલ આહાર લો :-

 

ડાયાબિટીસના દર્દી ઘણી વખત ઓછી કેલરી લેવા માટે ઘણો ઓછો ખોરાક લેતા પણ જોવા મળેલ છે. પરંતુ શરીરની જરૂરીયાત મુજબ ખોરાક નહીં લેવાથીMalnutrition એટલે કે કુપોષણ પણ થઇ શકે છે. જરૂરીયાત કરતા ઓછી કેલેરી લેવાથી ડાયાબિટીસ જતો રહેતો નથી. જરૂરી પોષક દ્રવ્યો શરીરને મળવા જ જોઇએ.

 

ડાયાબિટીસના દર્દીએ સમતોલ આહાર લેવાનો છે. જેમાં લગભગ ૭૦% કાર્બોહાઇડ્રેટ, ૨૦% પ્રોટીન અને ૧૦% ફેટ એટલે કે તૈલી પદાર્થો લેવા જોઇએ.

 

સામાન્ય ખોરાકમાં કાર્બોહાઇડ્રેટ ઘઉં, ચોખા, જુવાર, બાજરી જેવા અનાજમાંથી બટેટા અને શક્કરિયા જેવા કંદમુળમાંથી, કઠોળ અને ફળોમાંથી મળી શકે છે.

 

પ્રોટીન્સ દુધ, ચીઝ, માંસ, માછલી, ઇંડા, કઠોળ, અને દાળમાંથી મળી શકે છે.

 

તૈલી પદાર્થો અથવા ચરબી માખણ, ઘી, મગફળી, રાઇ, તલ, સુર્યમુખી, કોપરા વગેરેના તેલમાંથી અને આ ઉપરાંત માંસાહરી ખોરાકમાં શાર્ક અને કોડ લીવરના તેલમાંથી મળે છે.

 

શું ધ્યાન રાખશો ?

 

ક્યો ખોરાક લેવો ? ક્યો ન લેવો  ? ગ્લાયસેમીક ઇન્ડેક્સ સિદ્ધાંત :-

 

ઘણીવાર મેરેજ ફંકશનમાં સામે જબરૂ મોટું બૂફે ડીનર ગોઠવેલ હોય ત્યાં અમારા ડાયાબિટીસના દર્દીના નિશ્વાસ સંભાળાય છે. “બીજા બધા રોગ સારાં પણ આ સુગર નહિં સારી…. બીજા બધા રોગની પરેજી બે-ચાર દિવસ કે મહિનો દિવસ પણ આ તો જીંદગીભરની ગુલામી…”

 

વાત પણ સાચી છે…. બીજા રોગ દર્દીના ખોરાક જેવી અંગત વાતમાં આવો કાયમી ઘાંચપરોણો કરતા નથી. ઘણાં દર્દીઓનાં સદ્દભાગ્યે કે દુર્ભાગ્યે : પરેજીનું “કડક” પાલન કરનાર પત્ની તેમની થાળી પર બિલાડીની જેમ તાક લગાવી બેસે છે ! આજે થોડું વધારે ડાયાબિટીસમાં ખોરાક અંગે સમજીએ.

 

 

 diabitic.8

 

 

ડાયાબિટીસ વધવાનું મૂળ કારણ છે ભોજન, જાણો દર્દીએ શું ખાવું અને શું નહીં ?  …

 

ઘણીવાર મેરેજ ફંકશનમાં મોટું બૂફે ડીનર ગોઠવેલ હોય ત્યાં આપણા ડાયાબિટીસના દર્દીઓના નિશ્વાસ સંભાળાય છે. “બીજા બધા રોગ સારાં પણ આ સુગર સારી નહિં…. બીજા બધા રોગની પરેજી બે-ચાર દિવસ કે મહિનો દિવસ પણ આ તો જીંદગીભરની ગુલામી…” વાત પણ સાચી છે…. બીજા રોગ દર્દીના ખોરાક જેવી અંગત વાતમાં આવો કાયમી ઘાંચપરોણો કરતા નથી. ઘણાં દર્દીઓનાં સદ્દભાગ્યે કે દુર્ભાગ્યે : પરેજીનું “કડક” પાલન કરનાર પત્ની તેમની થાળી પર બિલાડીની જેમ તાક લગાવી બેસે છે! આજે થોડું વધારે ડાયાબિટીસમાં ખોરાક અંગે સમજો અને તમે જ નક્કી કરો કે તમારે ડાયાબિટીસને કંટ્રોલ કરવું છે કે થતા રોકવું છે.

 

 

diabitic.food.4

 

 

સામાન્ય માણસનો તંદુરસ્ત ખોરાક એ જ ડાયાબિટીસના દર્દીનો ખોરાક :-

 

ડાયાબિટીસના દર્દીએ કોઇ “વિશિષ્ટ” ખોરાક લેવાનો નથી પણ સામાન્ય માણસ, તંદુરસ્ત રહેવા માટે જે ખોરાક લે છે તેવો જ ખોરાક લેવાનો હોય છે. આવો ખોરાક લેવા અમુક સાદા નિયમોનું પાલન કરવાનું છે.

 

ડાયાબિટીસમાં આહારઃ- ડાયાબિટિસના રોગીઓને પોતાના સ્વાસ્થ્ય માટે યોગ્ય આહાર લેવો જરૂરી હોય છે. જો ડાયાબિટિસના રોગીઓ અયોગ્ય ખોરાક લે તો તેમને સ્વાસ્થ્ય બગડવાની સાથે-સાથે અનેક અન્ય બીમારીઓ થવાનું જોખમ પણ વધી જાય છે. પરંતુ તેની સાથે જ જરૂરી છે કે ડાયાબિટીસના દર્દીને જાણ હોવી જોઈએ કે ખોરાકમાં શું લેવું જોઈએ અર્થાત્ અનુચિત આહાર કયો છે અને યોગ્ય આહાર કયો છે. આવો જાણીએ ડાયાબિટીસના દર્દીને ડાયાબિટીસ દરમિયાન શું ખાવું જોઈએ અને શું નહીં.

 

(૧) યોગ્ય કેલેરી માત્રાવાળો ખોરાક લો :-

 

સામાન્ય બેઠાડું જીવન જીવતા દર્દીએ ૧૮૦૦ કેલેરીનો ખોરાક લેવો જોઇએ. આ કારણથી વધુ કેલેરીવાળો ખોરાક ન લેવો જોઇએ. સામાન્ય ખોરાકનું કેલેરી મૂલ્ય આ સાથેના ચાર્ટમાં આપેલ છે.

 

 (ર) દિવસમાં થોડું- થોડું વખત ખાઓઃ-

 

ડાયાબિટીસના દર્દીએ એક સાથે ઝાઝું ન ખાવું જોઇએ. સવારનો નાસ્તો, બપોરે ૪ વાગ્યે હળવો નાસ્તો અને ઈન્સ્યુલીન લેતા દર્દીઓએ રાત્રે સૂતાં પહેલા દૂધ કે ફળ લેવા જોઇએ. માત્ર બપોરે અને રાત્રે “પેટ ભરીને” જમવાની ટેવ ડાયાબિટીસના દર્દી માટે સારી નથી.

 

 

 diabitic.food.1b

 

 

(૩) ઝડપથી સુગર વધારે એવો ખોરાક ન લેવો :-

 

ખાંડ, સાકર, ગળ્યા પીણાં, મીઠાઇ, મધ, ખુબ ગળ્યા ફળો, ગોળ, કેક પેસ્ટ્રી આ બધાં ખોરાકના ગ્લાયસેમીક ઇન્ડેક્સ વધારે છે માટે આ ખોરાક ન લેવા કે ઓછી માત્રામાં લેવા.

 

(૪) રેસાવાળો ખોરાક અને કાચા શાકભાજી વધુ પ્રમાણમાં લેવા :-

 

 

 diabitic.food.5

 

 

પોતાના દરેક ભોજનમાં ડાયાબિટીસના દર્દીએ ૨૫% કાંચા સલાડ કે ફણગાવેલા કઠોળ જેવા રેસાવાળાં ખોરાક લેવા જોઇએ જેનાથી સુગર ધીમે ધીમે વધે છે.

 

(૫) તળેલો ખોરાક-ઘીવાળો ખોરાક ન લેવો :-

 

તળેલો ખોરાક આડકતરી રીતે ડાયાબિટીસનો કંટ્રોલ ઓછો કરે છે આની પણ પરેજી ખાસ જરૂરી છે.

 

(૬) ઉપવાસ-એકટાણાં કે રોજા બને ત્યાં સુધી ન કરવા :-

 

ઉપવાસ દરમિયાન સુગર ઘટીજવાનો ભય રહે છે તેમજ ડાયાબિટીસનો કંટ્રોલ ચાલ્યો જાય છે. ડાયાબિટીસ ટાઇપ-૧ ના બાળકો માટે બહુ કડક ખોરાક પરેજીનું ખાસ મહત્વ નથી. આ વિકાસ પામતાં બાળકો હોય છે માટે તેઓ યોગ્ય પ્રમાણમાં યોગ્ય કેલેરીનો ખોરાક લે અને સામે તેટલું ઈન્સ્યુલીન લે એવી અપેક્ષા હોય છે. જો કે આ બાળકોએ પણ ગળપણ અને તેલ ઓછું, રેસા વધારે અને દર ૩ કલાકે થોડું થોડું ખાવું સામાન્ય સિદ્ધાંતોનું પાલન કરવાનું રહે છે. આ બાળકોમાં ખાસ કરીને ફાસ્ટફુડ અને જંક ફૂડનું જબરદસ્ત આકર્ષણ મુશ્કેલી આપી શકે છે.

 

ડાયાબિટીસના દર્દીએ કોઇ “વિશિષ્ટ” ખોરાક લેવાનો નથી પણ સામાન્ય માણસ, તંદુરસ્ત રહેવા માટે જે ખોરાક લે છે તેવો જ ખોરાક લેવાનો હોય છે. તેમને ભાવતા એવા અને “તંદુરસ્ત” ફાસ્ટફુડ ઘરે બનાવી આપવો એ જ ઉપાય છે. આવો ખોરાક લેવા અમુક સાદા નિયમોનું પાલન કરવાનું છે.

 

 

 diabitic.6.1c

 

 

લીલા શાકભાજીઃ-

 

લીલા પત્તાદાર શાકભાજીમાં કેલ્શિયમ, મેગ્નેશિયમ તથા અન્ય ખનિજ પદાર્થો પ્રચુર માત્રામાં જોવા મળે છે. જે ધમનીઓને મજબૂત તથા સાફ કરે છે. આ ખનિજ પદાર્થો અગ્નાશય અર્થાત્ પેનક્રિયાસને પણ સ્વસ્થ રાખે છે. તેનાથી શરીરમાં ઈન્સ્યુલિનની ગડબડી પેદા નથી થતી અને તમે ડાયાબિટીસથી બચીને રહો છો.

 

ફળોઃ-

 

સામાન્ય રીતે એવી ધારણા છે કે ડાયાબિટીસમાં ગળ્યું ન ખાવું. એવું વિચારીને જ એવો નિર્ણય કરી લે છે કે ડાયાબિટીસના દર્દીઓને મીઠા ફળ પણ ન ખાવા જોઈએ, જ્યારે ફળોની મીઠાશથી ડાયાબિટીસના દર્દીઓને કોઈ નુકસાન નથી થતું પણ ડાયાબિટીસના દર્દીઓ માટે પણ ઘણા ફાયદાકારક રહે છે. ફળોમાં પ્રાપ્ત થતા ફાઈબર અને વિટામીન ડાયાબિટીસ દર્દીઓના ઈમ્યુન સિસ્ટમને ઘણી મજબૂત બનાવે છે.

 

 

 jaitun oil

 

 

જેતુનનું તેલઃ-

 

જેતનનું તેલ સૌથી સ્વાસ્થ્યવર્ધક ખાદ્ય તેલ છે. આ તેલનો ઉપયોગથી હૃદય રોગ અને ડાયાબિટીસ જેવી બીમારીથી રક્ષણ મળે છે. ડાયાબિટીસના દર્દીઓ માટે આ ઘણું ફાયદાકારક છે. શરીરમાં શુગરની માત્રાને સંતુલિત રાખવા માટે તેમાં ખાસ ભૂમિકા છે. નિષ્ણઆતોના મત પ્રમાણે ભૂમધ્ય સાગરના દેશોમાં હૃદય રોગના દર્દીઓ અને ડાયાબિટીસના દર્દીઓની ઓછી સંખ્યા હોવાનું મુખ્ય કારણ છે જૈતુનના તેલનો વધુ ઉપયોગ. અન્ય દેશોની સરખામણીમાં લોકોની સરેરાશ સંખ્યા પણ વધુ હોય છે.

 

તજઃ-

 

તજ એક મસાલો જ નથી, પણ એક ઔષધી પણ છે. તજ કેલ્શિયમ અને ફાઈબરનો મુખ્ય સ્ત્રોત છે. તજ ડાયાબિટીસને સંતુલિત કરવા માટે ખૂબ જ અસરકારક ઔષધી છે, એટલા માટે તેને ગરીબ માણસોનું ઈન્સ્યુલિન કહે છે. તજથી ખાવાનો સ્વાદ વધે છે સાથે જ શરીરમાં રક્ત શર્કરાને પણ નિયંત્રિત રાખે છે. જે લોકોને ડાયાબિટીસ નથી તેઓ પણ તેનું સેવન કરીને ડાયાબિટીસથી બચી શકે છે. અને જેઓ ડાયાબિટીસથી ગ્રસ્ત તેઓ તજનું સેવન કરી શુગરને કંટ્રોલ કરી શકે છે.

 

 

 soda

 

 

સોડાઃ-

 

તેમાં વધુ માત્રામાં ખાંડ હોય છે, જે ડાયાબિટીસના દર્દીઓ માટે સારી નથી હોતી. તેનાથી હાડકાંમાં નબળાઈ, પોટેશિયમની ખામી, વજન વધવું, દાંતને નુકાસન, કિડનીની પથરી, હાઈ બ્લડ પ્રેશર અને અનેક બીમારીઓ થઈ શકે છે. સાથે જ ડાયટ સોડામાં જોવા મળતા કૃત્રિમ મિઠાશને પણ નિયંત્રિત કરવામાં ઈન્સ્યુલિન લેવું પડે છે.

 

ચોખાઃ-

 

જો તમે રોજ એક મોટો વાડકો સફેદ ચોખા ખાતા હોવ તો તમારે ટાઈપ-2 ડાયાબિટીસ થવાનો ખતરો સામાન્ય કરતા 11 ટકા વધુ રહે છે. ચોખાને રાંધવાની રીત ઉપર જ તેનાથી થતો નુકસાન નક્કી થઈ જાય છે. જો ચોખાની બિરિયાની બનાવવામાં આવે કે ચોખાને માંસ કે સોયાબીનની સાથે ખાવામાં આવે તો ડાયાબિટીસ થવાનો ખતરો વધુ રહે છે, કારણ કે તેનાથી રક્તમાં શર્કરાની માત્રા વધી જાય છે.

 

 

 french fries

 

 

ફ્રેન્ચ ફ્રાઈઝઃ-

 

તેલમાં ફ્રાય કરેલી હોવાને કારણે ફ્રેન્ચ ફ્રાઈઝ ડાયાબિટીસના દર્દીઓ માટે સારી નથી માનવામાં આવતી. ફ્રેન્ચ ફ્રાઈઝનો અર્થ છે હાઈ બ્લડ શુગર જે ડાયાબિટીસના દર્દીઓ માટે સૌથી વધુ નુકસાન કારક હોઈ શકે છે. એવા ખાદ્ય પદાર્થોથી દૂર રહેવું તે જ સારો ઉપાય છે. સારું રહેશે કે તમે હેલ્ધી વિકલ્પો જોવાનું શરૂ કરી દો.

 

બ્રેડઃ-

 

બ્રેડમાં કાર્બોહાઈડ્રેટથી ભરપૂર હોય છે જે બ્લડ સુગરના સ્તરને વધારી દે છે. બ્રેડમાં લેક્ટિંસ અને ફ્યટેટ હોય છે. લેક્ટિંસ, શરીરમાં ઝેરીલા પદાર્થ પેદા થવાનું કારણ બને છે. જેનાથી રોગ પ્રતિકારક શક્તિ નબળી પડે છે. ફ્યટેટ પોષક તત્વોનું અવશોષણને બ્લોક કરી દે છે જેનાથી શરીરની ક્રિયા પ્રણાલી ઉપર અસર પડે છે. જેથી ડાયાબિટીસના દર્દીઓએ બ્રેડ ન ખાવી જોઈએ.

  

ડાયાબિટીસના દર્દી માટે દિવસમાં ૧૮૦૦ કેલેરી ખોરાકનો ચાર્ટ :  

  

સવારનો નાસ્તો : દુધ/ચા ૧૦૦ એમએલ ખાંડ વગર
સવારે ૧૦:૩૦ : ર-રોટલી/૪ ખાખરા/પ૦ ગ્રા.ઊપમા કે પૌઆ, ૧ ગ્લાસ છાશ કે ૧ ફળ
બપોરે જમણ : બાજરાનો રોટલો-૧/૩, રોટલી (ઘી વગરની) ૧ વાટકી શાક (ઓછાં તેલવાળુ) ૧ વાટકી દાળ
કઠોળ : ૧ વાટકી ભાત (જાડાં) ૧।। વાટકી સલાડ, ૧ ગ્લાસ, છાશ
સાંજનો નાસ્તો : ચા ૧૦૦ એમએલ ખાંડ વગર, ૧ વાટકી વઘારેલા મમરા/ર ખાખરા/૧ ફળ
રાતનું વાળું : બાજરાનો રોટલો-૧/ભાખરી-ર(ઓછા તેલવાળી)/રોટલી-૩, ૧ વાટકી શાક,૧ વાટકી ખીચડી, ૧ ગ્લાસ છાશ/ અડધી વાટકી દહ (મહાઇ વગર), ૧।।વાટકી સલાડ
રાત્રે સૂતા પહેલાં : ૧ ગ્લાસ દૂધ કે ૧ ફળ

 

  

સામાન્ય રોજીંદા ખોરાકમાં કેટલી કેલેરી હોય છે ? 

 

 

ઘઉંની રોટલી કોરી                                    :-                    ૪૦

ઘઉંની રોટલી ફુલકા ચોપડેલી                 :-                     ૬૦

ભાખરી                                                       :-                    ૮૦

રોટલો બાજરાનો ૬”                                :-                  ૧૪૦

ભાત વાડકી-૧                                          :-                 ૧૦૦

કઠોળ વાડકી -૧                                       :-                    ૫૦

લીલોતરી શાક-૧૦૦ ગ્રામ                      :-                   ૫૦

બટેટાં-૫૦ ગ્રામ                                       :-                 ૧૦૦

કચુંબર -૧૦૦ ગ્રામ                                 :-                   ૧૦

 

 

 

સૌજન્ય : http://diabetesingujarati.com/ડાયાબિટીસ ઇન ગુજરાતી.કોમ

 

  

મૂળ તો ડાયાબિટીસની વિષમતાને લીધે  આપણે હેરાન થતા હોય છીએ. ડાયાબિટીસ કારણે કોઈપણ પ્રકારની તકલીફો ન સર્જાય એટલા માટે ડાયાબિટીસની અન્ય વિષમતાઓ વિશે જાણવું જરૂરી છે.

 

બેકાબૂ ડાયાબિટીસની વિકટ વિષમતાઓ

 

ઠંડા પીણાંનું સેવન ડાયાબિટીસમાં અતિ હાનિકારક પુરવાર થાય છે. ડાયાબિટીસ હૃદયરોગ, આંખના પડદાની ખરાબી, કિડનીની, જ્ઞાનતંતુની તકલીફ, અને આંતરડાની મંદ ગતિ વગેરે વિષમતાઓને નોતરે છે.

 

ડાયાબિટીસ અને હૃદયરોગ:

 

ઘણા ડાયાબિટીસના દર્દીઓ વારંવાર એક વાત કહે છે, “મારી સુગર તો ૩૦૦ની ઉપર રહે છે, તેમ છતાં મને કોઇ તકલીફ થતી નથી.’ આવા દર્દીનો ખ્યાલ ખોટો છે કેમ કે ડાયાબિટીસ જ્યારે કાબૂમાં હોય ત્યારે હૃદયરોગ, આંખના પડદાની ખરાબી, કિડનીની તકલીફ, જ્ઞાનતંતુની તકલીફ, પગનો સડો, નપુંસકતા અને આંતરડાની મંદ ગતિ એવી ઘણી વિષમતાઓને નોતરે છે. જેમ અનેક પ્રોડક્ટની જાહેર ખબરમાં આવે છે કે “એક સાથે ત્રણ મફત’ એમ ડાયાબિટીસ પોતાની આંગળીએ બીજા ત્રણ-ચાર રોગોને લઇને આવે છે.

 

આમાનો એક હૃદયરોગ છે. એક ડોક્ટર પ્રમાણે, ડાયાબિટીસના દર્દીને હૃદયરોગ થવાની શક્યતા ત્રણ ગણી વધારે હોય છે. એટલું નહીં, વિશ્વ આરોગ્ય સંસ્થાએ (WHO) જાહેર કર્યું છે કે દરેક ડાયાબિટીસનો દર્દી હૃદયરોગનો દર્દી છે અને તે એક હૃદયરોગનો હુમલો આવ્યો હોય તેટલું જોખમ ધરાવે છે.’

 

લોહીની નળીઓની દીવાલ પર છારી બાઝવી

 

ડાયાબિટીસના દર્દીઓની લોહીની નળીઓનાં અંદરના ભાગે વધુ પ્રમાણમાં છારી બાઝે છે અને પરિણામે હૃદય, શરીર કે શરીરના બહારના હિસ્સાને લોહી ઓછું મળે છે. જો હૃદયને અમુક માત્રાથી ઓછું લોહી પહોંચે તો સ્થિતિને હાર્ટ એટેક કહેવાય છે અને તેના પરિણામે મૃત્યુ પણ થઇ શકે છે. આ જ રીતે જો મગજને લોહી ન મળે તો લકવો અને પગને લોહી ન મળે તો પગનું ગેન્ગરિન થઇ શકે છે.

 

લોહીનું ઊચું દબાણ (હાઇ બ્લડપ્રેશર)

 

હાઇ બી.પી. રોગ આમ જુઓ તો ડાયાબિટીસનો નજીકનો સગો છે. ડાયાબિટીસના દર્દીને હાઇ બી.પી. થવાની શક્યતા બમણી હોય છે. લગભગ ૬૦ ટકાથી વધારે ડાયાબિટીસના દર્દીઓમાં હાઇ બી.પી. જોવા મળે છે. ડાયાબિટીસની ઘણી તકલીફો જેવી કે હૃદયરોગ, આંખના પડદાની ખરાબી, કિડનીની ખરાબી, બધી વિષમતાઓ ઉત્પન્ન કરવામાં હાઇ બ્લડપ્રેશરનો અગત્યનો ફાળો છે.

 

ડાયાબિટીસના દર્દીને હાર્ટ એટેક વખતે દુખાવો ન થાય અથવા સાવ હળવો થાય એવું બને છે જેને ‘Silent Ischemia’ કહે છે. આ કારણથી છાતીમાં ભાર, ગભરામણ, શ્વાસ કે લોહીનું નીચું દબાણ જણાય તો તાત્કાલિક ડોક્ટર કે હોસ્પિટલનો સંપર્ક કરો. જેથી વહેલી સારવાર મળી શકે. ડાયાબિટીસના દર્દીને હાર્ટ એટેક મોટા ભાગે તીવ્રતાથી આવે છે અને બી.પી. લો થઇ જતું હોય છે. તે (Cardiogenic Shock) જેવા ગંભીર પરિણામો લાવી શકે છે. ડાયાબિટીસના દર્દીને હાર્ટ એટેક આવે તો તેની મૃત્યુ પામવાની શક્યતા ખૂબ વધારે હોય છે. આ કારણોથી વધુ તકેદારી રાખવી જરૂરી છે.

 

ડાયાબિટીસની હોજરી – આંતરડાં પર અસર

 

જ્યારે ડાયાબિટીસ કાબૂમાં ન હોય ત્યારે હોજરી-આંતરડાની ગતિ મંદ પડી જાય અને પેટમાં ખોરાક ગેસનો ભરાવો થાય, ઊલટી થાય- ઊબકા આવે અને કબજિયાત રહે છે. ડાયાબિટીસ પરનો કાબૂ અને હોજરીની ગતિ વધારે એવી દવાઓ જરૂરી છે.

 

લીવરની સમસ્યા:

 

ડાયાબિટીસના અમુક દરદીઓને લીવરમાં ચરબીનો ભરાવો થાય છે અને જેને લીધે ભૂખ ન લાગે, અશક્તિ રહે એવાં લક્ષણો જોવા મળે છે.

 

નપુંસકતા:

 

ડાયાબિટીસના પુરુષ દર્દીઓમાં આ તકલીફ જોવા મળે છે. દર્દી પોતાના જાતીય જીવન વિશે વાત કરતાં અચકાય છે અને બીજુ તો ઠીક પણ પોતાના ડોક્ટરને પણ ફરિયાદ કરતાં નથી. જાતીય સુખ જીવનની મૂળભુત જરૂરિયાત છે અને જાતીય સુખનાં અભાવે માનસિક તાણ ,ઉદાસી કે લગ્નજીવનમાં ભંગાણ આવી શકે છે. ડાયાબિટીસને ચુસ્ત રીતે કાબૂમાં રાખવો પહેલી જરૂરી સારવાર છે. ઉપરાંત, વાયગ્રા પ્રકારની દવાઓ (Sidenefit) લેવાથી ફાયદો જોવા મળે છે. દવાઓ ડોક્ટરની સલાહ મુજબ લેવી ખાસ જરૂરી છે.

 

ત્વચાની તકલીફો:

 

ડાયાબિટીસના દર્દીને ત્વચા પર કાળાં ચાંદાં પડી જવાં, ખરજવું થવું અને રાહત ન થવી, આખા શરીરે ચળ આવવી, રસીના ફોલ્લા થવા વગેરે તકલીફો જોવા મળે છે. ઉપરાંત કમરના ભાગમાં અને આંખની આજુબાજુ હર્પિસની તકલીફ પણ વધારે થાય છે. કેટલીક વાર ડાયાબિટીસના દર્દીને પીઠમાં, ગળામાં કે સાથળમાં રસીની ગાંઠ થાય છે જેને HarbuN’Le કહે છે. ગાંઠની સર્જન પાસે તાત્કાલિક સારવાર કરાવવી જરૂરી છે.

 

મૂત્રમાર્ગની સમસ્યા:

 

પુરુષોને ઇન્દ્રિયના ઉપરના ભાગે ફોલ્લાં થવા, સોજો આવવો, ચેપ વગેરે તકલીફો થાય છે. તેનું કારણ અમુક પ્રકારની ફૂગનો ચેપ હોય છે. ડાયાબિટીસના કાબૂ બાદ જરૂર જણાય તો ઉપરની ત્વચા દૂર કરવાનું નાનું ઓપરેશન થઇ શકે છે. મહિલાઓને ગુપ્ત ભાગમાં ચળ આવવી, સોજો આવવો, વારંવાર રસી થવાની તકલીફો જોવા મળે છે. બધી તકલીફોથી દૂર રહેવું હોય તો તેનો મૂળભૂત ઉપાય ડાયાબિટીસને નિયંત્રણમાં રાખવો છે.

 

વારંવાર પેઢા અને દાંતની તકલીફો:

 

વારંવાર પેઢાં ફૂલી જવાં, રસી થવી, દાંત હલી જવા, આવી તકલીફો ડાયાબિટીસના દર્દીમાં જોવા મળે છે. ડાયાબિટીસના કાબૂ બાદ દાંતના ડોક્ટર પાસે સારવાર લેવી હિતાવહ છે.

 

 

નોંધ :

હવે પછી આપણે આ શ્રેણીમા આગળ વિશેષ થોડી પ્રાથમિક જાણકારીઓ આપવાની હજુ બાકી જણાય છે તે આપવી કે નહિ તે બાબત નો સર્વ મદાર પાઠક મિત્રો આપના પ્ર છોળેલ છે.  જો આપને આ પ્રકારની જાણકારી પ્રાપ્ત કરવામાં હિત જણાતું હોઈ તો આપના અભિપ્રાય બ્લોગ પોસ્ટ દ્વારા, ફેશબુક દ્વારા કે ઈ મેઈલ આઈડી દ્વારા મોકલી અમોને નિર્ણય કરવામાં મદદરૂપ થશો.  આપના તરફથી કોઈ જ્ પ્રતિભાવ નહિ મળે તો સમજીશું કે આપને આજસુધી આપેલ જાણકારી થી સંતોષ છે., વિશેષ જાણકારીની આપને હવે જરૂરત જણાતી નથી.  … ….

 

 

સૈજ્ન્ય :  ડાયાબિટીસ ઇન ગુજરાતી.કોમ,  દિવ્યભાસ્કર  તેમજ અન્ય …

 

  

બ્લોગ લીંક: http://das.desais.net
email : [email protected]
 

 

 બ્લોગ પોસ્ટ પર મૂકેલ આપના પ્રતિભાવ, બ્લોગ પર આવકાર્ય છે.

 

આજની પોસ્ટ ની મોટાભાગની મહત્વની  માહિતી ઉપલબ્ધ કરી શકવા માટે, અમો વિશેષ રૂપે ડાયાબિટીસ ઇન ગુજરાતી. કોમ  – http://diabetesingujarati.com/ નાં અંતરપૂર્વકથી આભારી છીએ. 

  

You can  Join us /follow us on :

 
twittertwitter a/c : @dadimanipotli

 
face bookfacebook at : dadimanipotli

ડાયાબિટીસ શું છે ? આખરે કઈ રીતે થાય છે ડાયાબિટીસ ? કંટ્રોલ માટે શું કરવું ? … (આરોગ્ય અને ઔષધ) …. (ભાગ-૧)

ડાયાબિટીસ શું છે ?   આખરે કઈ રીતે થાય છે ડાયાબિટીસ ?   કંટ્રોલ માટે શું કરવું ?  …

(આરોગ્ય અને ઔષધ)  ….  (ભાગ-૧) ….

 

 
DAIABETIC.1

(તસવીરોનો ઉપયોગ પ્રસ્તુતીકરણ માટે કરવામાં આવ્યો છે)

 

(ડાયાબિટીસ અંગેની આ શ્રેણી અંદાજીત  ચાર  (૪) ભાગમાં સમાવવાની અહીં કોશિશ કરીશું, જે માણવાનું ન ચૂકતા, અનેક નવી જાણકારી આપવા અમારી નમ્ર કોશિશ આ શ્રેણીમાં રહેશે……. પૂરો લેખ મુખ્યત્વે દિવ્યભાસ્કર દૈનિક તેમજ અન્ય સોર્સમાંથી સંકલિત કરી તૈયાર કરવામાં આવેલ છે. જે બદલ અમો સર્વેના અહીં અંતરપૂર્વકથી આભારી છીએ.)

 

કહેવાય છે કે ડાયાબિટીસની પહેલી વખત જાણ સાઠ ટકા કેસોમાં આકસ્મિક જ થાય છે. આ એક એવો અતિથિ છે જે ગમે ત્યારે –ગમે તેના શરીરમાં પ્રવેશી જાય છે, પણ એક વાર પેઠા પછી માણસ સાથે ‘દગાબાજી’ કરીને તેનો સાથ ક્યારેક અધવચ્ચે છોડી જતો નથી, છેક ચિતા સુધી સાથ નિભાવે છે. એક સમય પડછાયો માણસને છોડીને ચાલ્યો જાય, પણ ડાયાબિટીસ જેનું નામ, બિલકુલ વિશ્વાસપાત્ર દોસ્ત છે.

 

14 નવેમ્બર એટલે કે શુક્રવારે વર્લ્ડ ડાયાબિટીસ ડે સમગ્ર વિશ્વમાં મનાવવામાં આવેલ હતો. ભારતને વિશ્વનું ડાયાબિટીસનું પાટનગર ગણવામાં આવે છે. એવું અનુમાન છે કે સન્ ૨૦૨૫ સુધીમાં કદાચ દર દસમાંથી છ વ્યક્તિને ડાયાબિટીસ હશે. ડાયાબિટીસને ફેલાતો અટકાવવાનું કામ પડકારજનક છે. ડાયાબિટીસ આજકાલ એક સામાન્ય સામસ્યા બની રહી છે. આ બિમારી શરીરમાં સંતુલિત હોર્મોન્સની ઉણપના કારણે થાય છે. અયોગ્ય ખાનપાન, માનસિક તણાવ, સ્થૂળતા, કસરત અથવા અન્ય અનુવાંશિક કારણો હોવાથી વર્તમાન સમયમાં ડાયાબિટિસના રોગીઓની સંખ્યા સતત વધતી જઈ રહી છે.

 

શું તમે ડાયાબિટીસ સાથે જોડાયેલી હકીકતો અને માન્યતાઓની વચ્ચેના અંતરને જાણો છો ? જો નહી, તો તમે પણ આ ડાયાબિટીસના રોગીઓમાંથી એક છો જેઓ આવી માન્યતાઓની વિશાળ લિસ્ટમાં ખોવાઈ ગયા છે. ડાયાબિટીસનું નિદાન થાય એટલે તુરંત દર્દીના સગાવ્હાલા, મિત્રો, પાડોશીઓ સલાહ આપવા આવી જાય છે. આ સલાહ ઘણી વખત ખોટી માન્યતાઓને પણ જન્મ આપે છે. જેથી આ ખોટી માન્યતાઓ ડાયાબિટીસના દર્દીઓના મગજમાં ઘર કરી ગઇ છે. અમે આ ખોટી માન્યતાઓ વિશે પણ તમને જણાવીશું.  જેના કારણે તમે સ્વાસ્થ્ય સંબંધી વિષયોમાં સાચા નિર્ણયો લઇ શકો.  ડાયાબિટીસ અને તેની વિષમતાઓ અંગે દરેક વ્યક્તિને જાગૃત થવાની જરૂર છે. જેથી  ડાયાબિટીસની વિવિધ વિષમતાઓ વિશેની જાણકારી પણ આગળ ઉપર અમે તમને આપીશું.

 

ડાયાબિટીસ એક એવો છૂપો ખૂની છે જે ધીરે-ધીરે વ્યક્તિને આંતરિક રીતે નબળો અને નિઃસહાય બનાવે છે. ડાયાબિટીસનો રોગ વ્યક્તિની મૃત્યુ સાથે જ દૂર થાય છે. એકવાર જો વ્યક્તિને ડાયાબિટીસ થાય ત્યારબાદ વ્યક્તિએ માત્ર તેની કાળજી રાખવાની હોય છે બાકી એ હમેશ માટે મટી જાય તેવી હાલ કોઈ જ દવા છે નહીં. પરંતુ આખરે આ ડાયાબિટીસ છે શું ? કઈ રીતે થાય છે ડાયાબિટીસ ? ડાયાબિટીસ મટી શકે ખરા ? ડાયાબિટીસમાં ખાસ ધ્યાન રાખવા યોગ્ય બાબતો કઈ છે ? ડાયાબિટીસ ન થાય તેના માટે શું કરવું ?

 

આ તમામ પ્રશ્નોના જવાબ  અમે તમને આજે જણાવીશું.  જેથી જો તમને કે તમારા પરિવારમાં કોઈને ડાયાબિટીસ હોય તો તમે તેની સંપૂર્ણપણે તકેદારી રાખી શકો.

 

ડાયાબિટીસ એટલે શું, ડાયાબિટીસ કઈ રીતે થાય છે તેની પ્રક્રિયા. ડાયાબિટીસ ન થાય તેના માટે શું કરવું, ડાયાબિટીસમાં કઈ-કઈ તકેદારી રાખવી અનિવાર્ય છે વગેરે ડાયાબિટીસ સંબંધી તમામ જાણકારી જે આજના સમયમાં દરેકને ખબર હોવી જોઈએ……..

 

 
DAIABETIC.2
 

 ડાયાબિટીસ એટલે શું ?

 

મધુપ્રમેહ અથવા ડાયાબિટીસનો રોગ પ્રાચીન સમયથી જાણીતો છે. આયુર્વેદમાં મધુપ્રમેહ એટલે કે મીઠી પેશાબનો રોગ વર્ણવેલ છે. આયુર્વેદમાં મધુપ્રમેહના લક્ષણોમાં મીઠી પેશાબ, અશક્તિ, ગુમડા, ગેંગ્રીન (શરીરનો કોઇ ભાગ સડી જો અને મૃત થઇ જવો) અને ઘેન ગણાવવામાં આવ્યા છે.

 

લોહીમાં ગ્લુકોઝ (સુગર અથવા સાકર) નું પ્રમાણ વધી જવું અને પેશાબમાં ગ્લુકોઝ વહી જવો એ ડાયાબિટીસનું મુખ્ય લક્ષણ છે. અહીં થોડા પ્રશ્નો ઉભા થાય છે. ગ્લુકોઝ શું છે ? આપણા ખોરાકમાં તો રોટલી-દાળ-ભાત-શાક લેવામાં આવે છે તો આ ગ્લુકોઝ ક્યાંથી આવે છે ? જો ડાયાબિટીસના દર્દીમાં સુગર વધી જતી હોય તો પછી તંદુરસ્ત માણસમાં એ સુગર નિયત પ્રમાણમાં કઇ રીતે રહે છે ? આ બધા સવાલના જવાબ મેળવવા આપણે પાચનક્રિયા અને બ્લડ સુગરનું નિયમન કઇ રીતે થાય છે તે સમજીએ…. 

 

 
DAIABETIC.3
 

 

 ખોરાક આપણને શક્તિ અને જરૂરી પોષક દ્રવ્યો જેવા કે વિટામીન્સ, મીનરલ્સ, (ક્ષાર જેવા કે આર્યન (લોહ), ઝીંક વગેરે આપે છે. ખોરાકને અલગ અલગ વિભાગમાં વિભાજીત કરી શકાય (૧) કાર્બોહાઇડ્રેટસ (સ્ટાર્ચ) (ર) પ્રોટીન્સ (૩) ચરબી (ફેટ) અથવા તૈલી પદાર્થો વગેરે.

 

ખોરાકમાં રહેલા આ પદાર્થો લોહીમાં ભળી ન શકે. વળી આ પદાર્થોનું શરીરના કોષ (Cell) દ્વારા ઇંધણમાં રૂપાંતર ન થઇ શકે. આથી લોહીમાં ભળી શકે અને ઇંધણમાં રૂપાંતર થઇ શકે એ માટે આપણાંજઠ્ઠર, આંતરડા તથા સ્વાદુપિંડમાંથી ઝરતા પાચકરસો દ્વારા ખોરાકનું સાદા અને લોહીમાં ભળી શકે એવા નાના અને સરળ પદાર્થોમાં રૂપાંતર થાય છે. કાર્બોહાઇડ્રેટ અથવા સ્ટાર્ચનું રૂપાંતર ગ્લુકોઝમાં, પ્રોટીન્સનું એમીનો એસીડમાં અને ચરબીનું ફેટી એસીડ તથા ગ્લીસેરોલમાં પરિવર્તન થાય છે. આ પદાર્થો નાના આંતરડામાં સહેલાઇથી લોહીમાં ભળી જાય છે અને આખા શરીરને પહોંચતા થાય છે.

 

ગ્લુકોઝ એ કુદરતે બનાવેલ જાદુઇ પદાર્થ છે જે દરેક પ્રાણીને શક્તિ આપે છે. આપણા માટે પણ ગ્લુકોઝ એ શરીરનું ઇંધણ છે. આપણું મગજ માત્ર ગ્લુકોઝ જ શક્તિ માટે વાપરી શકે છે. થોડી જ મિનિટો ગ્લુકોઝ જો મગજને ન મળે તો તેને નુકશાન પહોંચે. આથી આપણા શરીરના દરેક કોષને શક્તિ પુરી પાડવા અને મગજને સતત ગ્લુકોઝ મળતું રહે એ માટે શરીરમાં ગ્લુકોઝનું નિયંત્રણ કરવામાં આવે છે. આપણે એ પ્રક્રિયાને સમજીએ જેથી ડાયાબિટીસ કઇ રીતે થાય છે તે સમજી શકાય. લોહીમાં ગ્લુકોઝની માત્રાનું નિયમન કરવામાં સ્વાદુપિંડ અને ઈન્યુલીનનો મહત્વનો ફાળો છે. 

 

 
DAIABETIC.4
 

 

 

સ્વાદુપિંડનું કાર્ય : પેટમાં જઠરની પાછળ સ્વાદુપિંડ (Pancreas) નામની અંતઃસ્ત્રાવી ગ્રંથી આવેલી છે. જેનો સ્ત્રાવ સીધો લોહીમાં ભળે છે. આ સ્વાદુપિંડનો મોટો ભાગ પાચકરસ બનાવે છે. આ પાચકરસ બનાવતા કોષોની વચ્ચે આઇલેટસ ઓફ લેંગરહાનના કોષો આવેલ છે. આ કોષ બે પ્રકારના હોય છે. બીટા (Beta) કોષમાંથી ઈન્સ્યુલીન નામનો હોર્મોન બને છે. આ હોરમોન સીધો લોહીમાં ભળી જાય છે અને લોહી વાટે શરીરના દરેક કોષ સુધી પહોંચે છે.

 

ઈન્સ્યુલીનનું કાર્ય : શરીરનું કાર્ય યોગ્ય થતું રહે તે માટે ગ્લુકોઝનો એકધારો અને અવિરત પુરવઠો મળતો રહે એ અત્યંત આવશ્યક છે. શરીરના દરેક કોષ (Cell)ને ગ્લુકોઝની જરૂર હોય છે. આ કોષની દિવાલમાંથી ગ્લુકોઝને કોષમાં જવાની ચાવી તરીકે ઈન્સ્યુલીન કરે છે.

 

શરીરના દરેક કોષ ઈન્સ્યુલીન માટેના કેન્દ્રો હોય છે. જેમ તાળામાં ચાવી બંધ બેસતી હોય અને અંદર ગોઠવાઇને તાળું ખોલે છે તેમજ ઈન્સ્યુલીન શરીરના કોષના દરવાજા ખોલે છે અને આ દરવાજા ખુલ્યા પછી જ ગ્લુકોઝ કોષમાં જઇ શકે છે. એ પછી જ કોષને જોઇતું ઇંધણ મળે છે.

 

 
DAIABETIC.5
 

 

 

ડાયાબિટીસ કેવી રીતે થાય છે ?

 

ડાયાબિટીસ શું છે ?: ડાયાબિટીસના રોગમાં ઈન્સ્યુલીન શરીરમાં બનતું નથી અથવા ઓછુ બને છે અથવા જે કંઇ બને છે તે અસરકારક નથી હોતું. આથી લોહીમાં આવેલ ગ્લુકોઝનું વિતરણ થઇ શકતું નથી. આ ગ્લુકોઝને શરીરના કોષમાં જવા માટેની ચાવીરૂપ ઈન્સ્યુલીન ન હોવાથી લોહીમાં તેનું પ્રમાણ વધવા લાગે છે. વળી વધારાના ગ્લુકોઝનો સંગ્રહ નથી થઇ શકતો.

 

લોહીમાં ગ્લુકોઝનું પ્રમાણ વધવાથી પેશાબમાં ગ્લુકોઝ આવે છે. જ્યાં સુધી લોહીમાં ૧૮૦ મીગ્રા/ડીએલ ગ્લુકોઝનું પ્રમાણ રહે છે ત્યાં સુધી પેશાબમાં નથી આવતું પણ ૧૮૦ મીગ્રા/ડીએલથી ઉપર જાય એટલે પેશાબમાં પણ ગ્લુકોઝ દેખાવા શરૂ થાય છે. 

 

ડાયાબિટીસ મટશે ? 

 

ડાયાબિટીસને લગતા દુનિયામાં કરોડો ડોલરને ખર્ચે અનેક સંશોધન થઇ રહ્યાં છે. ભવિષ્યમાં સ્વાદુપિંડના કોષોને જીવતા કરે એવી દવા આવશે કે જેનાથી ડાયાબિટીસ સંપૂર્ણપણે મટી જશે?

 

(ક્રમશ 🙂

 

નોંધ :

હવે પછી આપણે આ શ્રેણીના ભાગ-૨ માં વધુ  આગળ જાણીશું  કે શું … મધુપ્રમેહ એટલે શું ? ડાયાબિટીસ મટશે ? કેટલાક સંશોધન-  ડાયાબિટીસ ન થાય તે માટે શું કરવું જોઇએ ? ડાયાબિટીસ ટાઇપ-૧ને અટકાવી શકાય ?  ડાયબિટીસ ટાઇપ-ર ને અટકાવી શકાય ?

 

 

સૈજ્ન્ય :  દિવ્યભાસ્કર તેમજ અન્ય …

 

  

બ્લોગ લીંક: http://das.desais.net
email : [email protected]
 

 

 બ્લોગ પોસ્ટ પર મૂકેલ આપના પ્રતિભાવ, બ્લોગ પર આવકાર્ય છે.

 

  

You can  Join us /follow us on :

 
twittertwitter a/c : @dadimanipotli

 
face bookfacebook at : dadimanipotli

અનેક રોગોમાં હિતાવહ છે જવ … (આરોગ્ય અને ઔષધ)   …

અનેક રોગોમાં હિતાવહ છે જવ … (આરોગ્ય અને ઔષધ)   …

  • વૈદ્ય પ્રશાંતભાઈ ગૌદાની

 

 
BARRLEY
 

 
ગુજરાતીમાં જવ, હિંદી-મરાઠીમાં જવ, સંસ્કૃતમાં યવ, અરબીમાં શઈર અને અંગ્રેજીમાં Barley કહેવાય છે.

 

જવનો ઉપયોગ ખૂબ જ પ્રાચિન કાળથી થતો આવ્યો છે. જવ એ ધાન્ય ઘઉંની જ એક જાત છે. પરંતુ સ્વાદમાં અને દેખાવમાં ઘઉં કરતાં અલગ છે.

 

આયુર્વેદ પ્રમાણે જવ સ્વાદમાં તૂરા અને મધુર, શીતળ, પચવામાં ઓછા ભારે જઠરાગ્નિવર્ધક, બળપ્રદ, બુદ્ધિવર્ધક, કંઠ-સ્વરને ઉત્તમ કરનાર, વર્ણ અથવા કાંતિને સ્થિર કરનાર, તે કફ, પિત્ત, મેદ, શરદી, સળેખમ, દમ, ઉધરસ, રક્તવિકાર, ગળાના રોગો અને ચામડીના રોગોમાં હિતકારી છે

 

આપણે આહારમાં ‘જવ’નો અધિક ઉપયોગ કરતા નથી, પરંતુ રાજસ્થાન અને ઉત્તરપ્રદેશમાં સામાન્ય લોકોનો તે રોજિંદો આહાર છે. ઘઉં કરતાં જવ આમ તો ઊતરતું ધાન્ય છે, પરંતુ તેમાં એક મહત્ત્વનો ગુણ છે. જવ વધારાનો મેદ-ચરબીનો નાશ કરનાર છે. આ સિવાય પણ જવમાં ઘણા ઔષધીય ગુણો રહેલા છે. આ વખતે આહાર અને ઔષધ એમ બંને રીતે ઉપયોગી એવા આ જવ વિષે થોડું જાણીએ.
 

 
BARRLEY.0
 

 

ગુણકર્મો …

 

જવના છોડ ઘઉં જેવા અને એટલા જ ઊંચા થાય છે.  ગુજરાત અને રાજસ્થાનમાં તેનો પાક વિશેષ પ્રમાણમાં થાય છે. જવના આયુર્વેદમાં મુખ્ય ત્રણ પ્રકાર બતાવાયા છે.

 

(૧) તીક્ષ્ણ અણીવાળા જવને ‘યવ’ કહે છે,

 

(૨) અણી વગરના જવને ‘અતિયવ’ અને

 

(૩) લીલાશ પડતા, અણી વગરના ઝીણા જવને ‘તોક્ય’ કહે છે. યવ કરતાં અતિયવ અને અતિયવ કરતાં તોક્ય જવ ઓછા ગુણવાળા ગણાય છે.

 

આયુર્વેદ પ્રમાણે જવ સ્વાદમાં તૂરા અને મધુર, શીતળ, પચવામાં ઓછા ભારે (ઘઉં કરતાં હળવા), જઠરાગ્નિવર્ધક, બળપ્રદ, બુદ્ધિવર્ધક, કંઠ-સ્વરને ઉત્તમ કરનાર, વર્ણ અથવા કાંતિને સ્થિર કરનાર, લેખન (દોષોને ઉખાડનાર), વાયુ અને મળને ખૂબ જ વધારનાર છે. તે કફ, પિત્ત, મેદ, શરદી, સળેખમ, દમ, ઉધરસ, રક્તવિકાર, ગળાના રોગો અને ચામડીના રોગોમાં હિતકારી છે. જવ પથરી, કિડની અને મેદજન્ય રોગોનું ઉત્તમ ઔષધ છે.

 

રાસાયણિક દૃષ્ટિએ જવમાં કાર્બોહાઇડ્રેટ, પ્રોટીન, કેલ્શિયમ, ફોસ્ફોરસ, લોહ વગેરે ખનિજદ્રવ્યો તથા વિટામિન બી-૧, બી-૨ અને વિટામિન એ પર્યાપ્ત માત્રામાં રહેલાં છે.

 

ઉપયોગો  …

 

આયુર્વેદ પ્રમાણે જવ મેદ અને કફનો નાશ કરનાર છે. એટલે તે મધુપ્રમેહ (ડાયાબિટીસ)ના દર્દીઓ માટેનો ઉત્તમ આહાર છે. જવના આહારથી શર્કરાનું પ્રમાણ વધતું નથી. જેમના શરીરમાં ચરબી-મેદનું પ્રમાણ વધારે હોય તેમના માટે પણ જવ હિતકારી છે.

 

જવનો આહારમાં ઉપયોગ કરવા માટે જવને ખાંડી, ફોતરાં દૂર કરી, એક કલાક ગૌમૂત્રમાં પલાળી, સૂકવી લેવા. આ રીતે સાત દિવસ કરવું. એ જ રીતે ત્રિફળાના ઉકાળામાં સાત દિવસ જવને ઉપર મુજબ પલાળવા અને સૂકવવા. પછી આ જવને શેકીને તેના લોટમાંથી બનાવેલી રોટલી, ભાખરી વગેરેનો આહારમાં ઉપયોગ કરવો. ડાયાબિટીસના દર્ર્દી અને મેદસ્વી સ્ત્રી-પુરુષો માટે આ ઉપચાર આહાર અને ઔષધ બંનેની ગરજ સારે છે. બેડોળ શરીરની વધારાની ચરબી ધીમે ધીમે દૂર થઈને શરીર સુંદર અને ઘાટીલું બને છે. આ ઉપચારમાં ગૌમૂત્રનો ઉપયોગ જો સુગમ્ય ન હોય તો માત્ર ત્રિફળાના ઉકાળાનો ઉપયોગ કરવો.

 

આશરે બે ચમચી જવને એક ગ્લાસ પાણીમાં નાંખી ઉકાળવા. ત્રણ-ચાર ઊભરા આવે એટલે ગાળીને એ પાણી ઠંડું પાડવું. આયુર્વેદમાં આ જવના પાણીને ‘યવમંડ’ અને ઇંગ્લિશમાં ‘બાર્લીવોટર’ કહે છે. બાર્લીવોટર કિડની, પથરી અને મૂત્રમાર્ગની તકલીફો માટે ઉત્તમ ઔષધ છે. દિવસમાં થોડું થોડું બાર્લીવોટર પીતા રહેવાથી તરસ, ઝાડા, ઊલટી, મૂત્રની બળતરા, મૂત્રમાર્ગની પથરી, મૂત્રનો અવરોધ-દુખાવો વગેરે સર્વ વિકારોમાં લાભ થાય છે.

 

જવને બાળીને તેમાંથી ‘યવક્ષાર’ (જવખાર) મેળવવામાં આવે છે જે બજારમાં તૈયાર મળી રહે છે. આ જવખાર એ ઉત્તમ કફનાશક ઔષધ છે. જો નાનાં બાળકોને વારંવાર શરદી, સસણી, છાતીમાં કફ ભરાઈ જવો, ઉધરસ વગેરે તકલીફો થતી હોય તો તેમને ચપટી જવખાર એટલા જ લીંડીપીપરના ચૂર્ણ સાથે મધમાં મેળવીને સવાર-સાંજ ચટાડવો. થોડા દિવસોમાં કફની આ તકલીફમાં ઘણો ફાયદો જણાશે.

 

આ સ્વાદિષ્ટ ધાન્યને જેવા-તેવા ન સમજો, એકવાર ફાયદા જાણી દરરોજ ખાશો ! …

 

 
BARRLEY.1
 

 

જવ-યવ-૧ …

 

આયુર્વેદના ‘યવ’ એ જ આપણા જવ. માંગલિક- ર્ધાિમક પ્રસંગોએ હવન- અગ્નિમાં જવ હોમવામાં આવે છે. આયુર્વેદમાં તેને તુરા, મધુર, ઠંડા, મળને ઉખાડનાર, કોમળ, વ્રણ, ચાંદા, સ્વર માટે હિતકર રુક્ષ, બુદ્ધિ, અગ્નિ પ્રદિપ્ત કરનાર, બળ આપનાર, પચવામાં ભારે વાયુ તથા મળ વધારનાર, વર્ણ- રંગને સ્થિર કરનાર, ચીકણા હોવા છતાં મેદ- વજન ઘટાડનાર, ડાયાબિટીસ- કબજિયાતમાં ખૂબ જ હિતકર, કફના રોગો, ચામડીના રોગો, પિત્ત, શરદી, શ્વાસ, સાથળનું જકડાઈ જવું. રક્તવિકાર, ત્વચારોગો અને તૃષામાં અત્યંત હિતાવહ છે.  

 -વૈદ્ય મનુભાઈ ગૌદાની

 

આયુર્વેદ પ્રમાણે જવ સ્વાદમાં તૂરા અને મધુર, શીતળ, પચવામાં ઓછા ભારે જઠરાગ્નિવર્ધક, બળપ્રદ, બુદ્ધિવર્ધક, કંઠ-સ્વરને ઉત્તમ કરનાર, વર્ણ અથવા કાંતિને સ્થિર કરનાર, કફ, પિત્ત, મેદ, શરદી, સળેખમ, દમ, ઉધરસ, રક્તવિકાર, ગળાના રોગો અને ચામડીના રોગોમાં શ્રેષ્ઠ માનવામાં આવે છે

 

જવનો ઉપયોગ ખૂબ જ પ્રાચીનકાળથી થતો આવ્યો છે. જવ એ ધાન્ય ઘઉંની જ એક જાત છે. પરંતુ સ્વાદમાં અને દેખાવમાં ઘઉં કરતાં અલગ હોય છે. જવની રોટલી, દળીયા (રાબ), સત્તુ વગેરેનું સેવન થતું જ આવ્યું છે. જવમાં ભરપૂર પ્રમાણમાં અનેક પોષત તત્વો રહેલા હોય છે. જેના સેવનથી સ્વાસ્થ્યને ગજબનો લાભ થાય છે. આમ તો બહુ ઓછા લોકોને જવના ચમત્કારી ગુણો અને ફાયદા વિશે ખબર હશે, પરંતુ જે નથી જાણતા એ આજે ચોક્કસ જાણી લો ત્યારબાદ તમે જવનું સેવન કર્યા વિના રહી નહીં શકો.જાણતા એ આજે ચોક્કસ જાણી લો ત્યારબાદ તમે જવનું સેવન કર્યા વિના રહી નહીં શકો.

 

પ્રાચીન સમયથી જ સામાન્ય લોકો જવની રોટલી ખાતા હતા. કેટલાક જવ અને ઘઉંને ભેગા કરીને ખાતા હતા. જવ કંઈ જેવા તેવા નથી પ્રાચીન સમયમાં રોમમાં જયારે ઓલિમ્પિક રમતો રમાતી હતી ત્યારે એવો રિવાજ હતો કે ખેલાડીઓને ખોરાકમાં જવની ખીર, જવનો સુપ આપવામાં આવતો હતો. સ્કોટલેંડમાં જવની ખાસ પ્રકારની કેક તૈયાર કરવામાં આવે છે.

 

મરાઠા સૈનિકોને યુદ્ધ દરમિયાન જવનો સત્તુ સાકરમાં મેળવી ફાક્વા માટે આપવામાં આવતો હતો. ઈસ્લામિક લશ્કરમાં પણ એમ જ થતું હતું. પ્રાચીન સમયમાં જવના સત્તુ સાથે ખજૂર પણ ખાતા. રણમાં પ્રવાસનો થાક દૂર કરવા અને યુદ્ધ માટે શક્તિ પ્રાપ્ત કરવા જવનું સેવન કરવામાં આવતું હતું.
 

 
BARRLEY.2
 

 

ઘટકો  :

 

૧૦૦ ગ્રામ જવમાં ૩૩૬ કેલરી હોય છે. જવમાં ચાર જાતના પ્રોટીન હોય છે. (૧) આલ્બ્યુમીન (ર) ગ્લોબ્યુલીન (૩) હોર્ડીન અને (૪) હોર્ડેનીન. તે ઉપરાંત અગત્યના એમીનો એસિડ્સ જેવા કે આર્જીનીન,  હીસ્ટીડીન,  લાઈસીન,  ટ્રીપ્ટોફેન,  લ્યુસીન, આઈસોલ્યુસીન, વેલીન, ફેનીલેનીન, થીઓબ્રોમીન, મીથીયોનીન વગેરે પણ હોય છે. આમાં ‘લાઈસીન’ ખૂબ જ મહત્વનું છે. પ્રાણીના માંસ સિવાય વનસ્પતિ જગતમાં જવ અને જુવારમાં જ આ તત્વ હોય છે. મગજના વિકાસ માટે આ તત્વ ઘણું જરૂરી છે.

 

-આ ઉપરાંત જવમાં વિટામીન ‘એ’, ‘ઈ’, બી કોમ્પ્લેક્ષ, થાયમિન, રીબોફલેવીન, નાયસીન, પેન્ટોથેનીક એસીડ, ફોલીક એસીડ, વિ. વિટામીન‘ડી’ હોય છે. જવમાં આ સાથે પાચક દ્રવ્યો (એન્ઝાઈમ્સ) પણ હોય છે. ઘઉંમાં ગ્લુટેન નામનું તત્વ હોવાથી ઘઉંના બિસ્કીટ, બ્રેડ. ફુલીને પોચા થાય છે. જયારે જવમાં આ તત્વ ન હોવાથી આવું થતું નથી.

 

ગુણધર્મો  :

 

આયુર્વેદ મુજબ જવ તુરા, મધુર, ઠંડા, મળને ઉખેડી બહાર કાઢનાર, ચાંદા પર તલ જેવા હીતકર, રૂક્ષ, બુદ્ધિ તથા અગ્નિને પ્રદીપ્ત કરનાર, વીપાકે(પચી ગયા પછી) તીખા, સ્વર-અવાજ માટે હીતકર, બળ આપનાર, પચવામાં ભારે, વાયુ તથા મળને વધારનાર, શરીરનો વર્ણ સુધારનાર, સ્નિગ્ધ હોવા છતાં મેદ-ચરબીને ઘટાડનાર, તથા ડાયાબિટીસ અને કબજીયાતમાં ખૂબ હીતકર છે.

 

જવ કફ કરતા નથી. એ કંઠના રોગો, ચામડીના રોગો, કફ, પિત્ત, મેદ, શરદી-સળેખમ, શ્વાસ, સાથળ, સાંધાનું જકડાઈ જવું, રક્તવિકાર અને અત્યાધિક તૃષામાં હીતાવહ છે. જવ પેશાબને બાંધનાર અને મળને સારી રીતે બહાર લાવનાર છે, આથી મધુપ્રમેહમાં ખુબ જ ઉપયોગી છે. મધુપ્રમેહમાં જવની બધી જ બનાવટો-સાથવો, રોટલી, પુરી, રાબ, ખીચડી વગેરે લેવાં જોઈએ. તે મૂત્રાશય વિકાર, સોજો, લિવર, બરોળ વિગરેમાં ઉપયોગી છે.

 

જવ સ્થૂલ વિલેખન છે એટલે કે મેદને ખોતરીને બહાર કાઢે છે. તેથી બેઠાડું જીવન જીવનારા લોકો માટે તો જવ ઉત્તમોત્તમ છે. મેદને લઈને હૃદયરોગ, ઉંચુ લોહીનું દબાણ, હાઈ કોલેસ્ટ્રોલ, ડાયાબિટીસ વગેરેથી પીડાતા લોકો માટે જવનો ખોરાક ઉત્તમ હોય છે. જવ મુત્રલ છે. તે પેશાબ સાફ લાવે છે અને પેશાબના રોગો મટાડે છે, પથરીના રોગીએ કાયમ જવનું પાણી પીવું, જવનું પાણી (બાર્લીવોટર) પીવાથી પથરી તુટીને નીકળી જાય છે અને બંધાતી અટકે છે.
 

 
BARRLEY.3
 

 

જવથી થતાં સ્વાસ્થ્ય ફાયદા  :

 

-ડોક્ટરો કહે છે કે જવ ખાવાથી લોહી બને છે. તે શુધ્ધ, ન્યુટ્રલ અને પાતળું બને છે. એક ભાગ જવ અને પંદરગણુ પાણી ઉકાળવું કુલ પાણીનો ત્રીજો ભાગ બળી જાય આ જવનું પાણી આશરે ૧૦૦ રોગોનો ઈલાજ છે.

 

-જવને બાળીને તેમાંથી ‘યવક્ષાર’ (જવખાર) તૈયાર કરવામાં આવે છે જે બજારમાં તૈયાર મળી રહે છે. આ જવખાર એ ઉત્તમ કફનાશક ઔષધ છે. જવખાર કે યવક્ષાર જવમાંથી બનતું વિશિષ્ટ ઔષધ છે. રસાયણિક રીતે એ પોટેશિયમ કાર્બોનેટ છે. જવક્ષાર બનાવવા માટે જવના આખા છોડને બાળી મોટા પ્રમાણમાં રાખ ભેગી કરવામાં આવે છે. તેમાં પાણી નાંખી રાખવાળું મિશ્રણ ઠરવા દેવું ત્યાર પછી ઉપરનું પાણી નિતારીને કપડાથી ગાળી લેવું આ પાણી ધીમા તાપે ઉકાળવું અથવા મોટા થાળામાં કાઢી તડકે સુકવવું. પાણી સુકાયા પછી જે પદાર્થ બાકી રહી જાય તે બને છે યવક્ષાર.

 

જો નાનાં બાળકોને વારંવાર શરદી, સસણી, છાતીમાં કફ ભરાઈ જવો, ઉધરસ વગેરે તકલીફો થતી હોય તો તેમને ચપટી જવખાર એટલા જ લીંડીપીપરના ચૂર્ણ સાથે મધમાં મેળવીને સવાર-સાંજ ચટાડવો. થોડા દિવસોમાં કફની આ તકલીફમાં ઘણો ફાયદો જણાશે. યવક્ષાર અતિ મૂત્રલ (છૂટથી પેશાબ લાવનારૂં) હોય છે.
 

 
BARRLEY.4
 

 
-જવને ખાંડીને ઉપરના બરછટ ફોતરા કાઢીને તેને ચાર ગણા પાણીમાં ઉકાળી, ચાર પાંચ ઉભરા આવે એટલે ઉતારી એક કલાક ઢાંકી રાખવું. પછી ગાળી લેવું. આને ‘બાર્લીવોટર’ કહેવાય છે. તેમાં લીંબુનો રસ અને ગ્લુકોઝ નાંખી પીવાથી સ્વાસ્થ્યવર્ધક પીણું બને છે.

 

-જવના અંકુર ફુટયા બાદ તેને તાપમાં સુકાવીને અંકુરોત્પત્તિ સ્થગિત કરી દેવામાં આવે છે. આ અંકુરિત જવને લોખંડ કે તાંબાની કઢાઈમાં કે યાંત્રિક રીતે અમુક રૂપ કે સુગંધ ઉત્પન્ન થાય ત્યાં સુધી સેકી લોટ બનાવવામાં આવે છે. આનુ નામ ‘મોલ્ટ’ છે. જવનો મોલ્ટ બાળકો માટેના ખોરાક, ટોનિક માટે વપરાય છે. બ્રિટીશ ફાર્મેકોપીઆમાં મોલ્ટનો સમાવેશ થયેલો છે. તેમાં ૪ ટકા જ પ્રોટીન છે. પરંતુ પાચકદ્રવ્ય-એન્ઝાઈમ્સ ઘણાં છે.

 

-ઉત્તર પ્રદેશમાં ઉનાળામાં ભૂખ અને તરસને શાંત કરવા માટે જવના સાથરા (સત્તુ) ખાંડી પીસીને લોટ જેવો બારીક બનાવી તેમાં થોડું મીઠું કે સિંધવ નાંખીને પાણી મેળવવાથી સત્તુ બનાવવામાં આવે છે. કેટલાંક લોકો તેમાં ખાંડ, ઘી અને ગોળ મેળવીને ખાય છે. એક વાત સ્પષ્ટ છે કે ઘઉંને બદલે જવનો ઉપયોગ કરવાથી શરીરનું વજન ઘટે છે.

 

-ચીન અને જર્મનીના અનુભવોના આધારે અમેરીકામાં ૧૯૭૮માં સાન્ફ્રાન્સીસ્કો ઈન્સ્ટીટયુટ ફોર ધી એડવાન્સ સ્ટડી ઓફ હયુમન સેક્સ્યુઆલીટી એ જવ વિશે એક નવું જ સંશોધન ર્ક્યું. જવમાં પુરૂષ હોર્મોન ટેસ્ટોસ્ટેરોન જેવું કંઈક તત્વ છે જેનાથી જાતિયશક્તિમાં વધારો થાય છે. એટલું જ નહિં પરંતુ પ્રોસ્ટેટ ગ્રંથિની વૃધ્ધિની તકલીફમાં પણ આરામ થાય છે.

 

-જવની રાબ સવારે નાસ્તામાં આપવાથી જઠર અને આંતરડામાં ચાંદાના દર્દીઓને ખુબ જ ફાયદો થાય છે. સંશોધન મુજબ એક દર્દીને નિયમિત ત્રણ મહીના જવની રાબ લેવાથી ચાંદી બિલ્કુલ રૂઝાઈ ગયું અને આંતરડું સંપૂર્ણ રીતે સ્વસ્થ થઈ ગયું. જે બે વરસની સારવારથી ના રૂઝાય તે ત્રણ મહીનામાં જવની રાબ લેવાથી સારૂં થઈ ગયું.

 

જવની રાબને અરબીમાં ‘તલ્બીના’ કહેવામાં આવે છે. જવના આટાને દૂધમાં પકાવવામાં આવે છે. તેમાં મીઠાશ માટે મધ નાંખવામાં આવતું હતું.

 

-જ્યારે ભૂખ ન લાગતી હોય કે ખાવાનું મન ન થતું હોય તો જવની રાબ પીવાની સલાહ આપવામાં આવે છે. જવની રાબ પેટને એવી રીતે ધોઈને સાફ કરી દે છે જેમ તમે પાણીથી ચેહરાને ધોઈને સ્વચ્છ કરે છે.

 

-જવનો ઉકાળો સવાર-સાંજ પીવાથી મુત્રમાર્ગની પથરી તુટી જાય છે.

 

-ક્ષયના રોગી માટે ચોખા અને જવની રોટલીથી ઉત્તમ કોઈ ખોરાક નથી. જવની રોટલી ખાવાથી પેટમાં દુખાવો નથી થતો.

 

-એક ચમચો જવનો અધકચરો ભુકો બે ગ્લાસ પાણીમાં અડધું પાણી બળી જાય ત્યાં સુધી ઉકાળી કપડાથી ગાળી સવાર-સાંજ પીવાથી પથરી અને મુત્રમાર્ગના રોગો મટે છે.

 

-જો ઘરમાં કોઈ વ્યક્તિ વારંવાર માંદો પડતો હોય તો તેને માટલીમાં બનાવેલી જવની રાબ આપવી, વ્યક્તિ ઝડપથી સાજો થઈ જશે. નબળાઈ આવી ગઈ હોય જો કે બિમારને તે પસંદ ના પડે પરંતુ વારંવાર ગરમ રાબ પીવાથી શરીરની કમજોરી દૂર થાય છે અને રોગ સામે લડવાની પ્રતિકાર શક્તિ વધે છે. જવની રોટલી કે જવની કોઈ પણ વાનગી લોકો માટે શક્તિનો ખોરાક છે.

 

 

ટી.બી.ના દર્દી માટે ચોખા અને જવની રોટલીથી બેહતર ખોરાક કે દવા નથી.

 

 

ઘટકો :

 

 

૧૦૦ ગ્રામ જવમાં ૩૩૬ કેલરી છે. જવમાં ચાર જાતના પ્રોટીન છે. (૧) આલ્બ્યુમીન (ર) ગ્લોબ્યુલીન (૩) હોર્ડીન અને (૪) હોર્ડેનીન. તે ઉપરાંત અગત્યના એમાઈનો એસીડસ જેવા કે …

આર્જીનીન,  હીસ્ટીડીન,  લાઈસીન,  ટ્રીપ્ટોફેન,  લ્યુસીન,  આઈસોલ્યુસીન,  વેલીન, ફેનીલેનીન,  થીઓબ્રોમીન, મીથીયોનીન  વિગેરે.   આમાં ‘લાઈસીન’ ખૂબ જ મહત્વનું છે.  પ્રાણીના માંસ સિવાય વનસ્પતિ જગતમાં જવ અને જુવારમાં જ આ હોય છે. મગજના વિકાસ માટે આ તત્વ ઘણું જરૂરી છે.

 

આ ઉપરાંત વિટામીન ‘એ’, ‘ઈ’, બી કોમ્પ્લેક્ષ, થાયમીન, રીબોફલેવીન, નાયસીન, પેન્ટોથેનીક એસીડ,  ફોલીક એસીડ,  વિ. વિટામીન‘ડી’ હોય છે.   જવમાં આ સાથે પાચક દ્રવ્યો (એન્ઝાઈમ્સ) પણ હોય છે. ઘઉંમાં ગ્લુટેન નામનું તત્વ હોવાથી ઘઉંના બિસ્કીટ, બ્રેડ વિ. ફુલીને પોચા થાય છે. જયારે જવમાં આ તત્વ ન હોવાથી આવું થતું નથી.

 

આયુર્વેદ મુજબ જવ મધુર, શીતલ, તુરા, કફ અને પિત્તને હરનાર છે. જવ શરીરમાં સ્થિરતા, જઠરાગ્નિની તિવ્રતા, મેઘા, સ્વર, અને વર્ણ સારો કરનાર છે. જવ લૈખન છે. અતિરૂશ્ર છે. શીત હોવાથી રક્ત અને પિત્ત બંનેનું પ્રસાદ કરનાર છે. જવ બલ્ય છે, તે કફ શામક છે.‘જવખાર’ અમ્લનાશક, દીપન, રક્તશોધક, મુત્રજનન, સ્વેદજનન વિ. ગુણોવાળો છે. તે મૂત્રાશય વિકાર, સોજો, લિવર, બરોળ વિગરેમાં ઉપયોગી છે.

 

સુશ્રુતે લખ્યું છે કે, જવ સ્થૂલ વિલેખન છે એટલે કે મેદને ખોતરીને બહાર કાઢે છે. તેથી બેઠાડું જીવન જીવનારા લોકો માટે તો જવ ઉત્તમોત્તમ છે. મેદને લઈને હૃદયરોગ, ઉંચુ લોહીનું દબાણ, હાઈ કોલેસ્ટ્રોલ, ડાયાબીટીસ વિગેરેથી પીડાતા લોકો માટે જવનો ખોરાક અપનાવવા જેવો છે. જવ મુત્રલ છે. તે પેશાબ સાફ લાવે છે, અને પેશાબના રોગો મટાડે છે, પથરીના રોગીએ કાયમ જવનું પાણી પીવું,જવનું પાણી (બાર્લીવોટર) પીવાથી પથરી તુટીને નીકળી જાય છે અને બંધાતી અટકે છે.

 

જવ ખાવાથી લોહી બને છે. તે શુધ્ધ, ન્યુટ્રલ અને પાતળું બને છે.

 

જવને ખાંડીને ઉપરના બરછટ ફોતરા કાઢીને તેને ચાર ગણા પાણીમાં ઉકાળી, ચાર પાંચ ઉભરા આવે એઠલે ઉતારી એક કલાક ઢાંકી રાખવું. પછી ગાળી લેવું. આને ‘બાર્લીવોટર’ કહેવાય છે. તેમાં લીંબુનો રસ અને ગ્લુકોઝ નાંખી પીવાથી સુંદર પોષક પીણું બને છે.

 

જવના અંકુર ફુટયા બાદ તેને તાપમાં સુકાવીને અંકુરોત્પત્તિ સ્થગિત કરી દેવામાં આવે છે. આ અંકુરિત જવને લોખંડ કે તાંબાની કઢાઈમાં કે યાંત્રિક રીતે અમુક રૂપ કે સુગંધ ઉત્પન્ન થાય ત્યાં સુધી સેકી લોટ બનાવવામાં આવે છે. આનુ નામ ‘મોલ્ટ’. જવનો મોલ્ટ બાળકો માટેના ખોરાક, ટોનિક વિ.. માટે વપરાય છે. બ્રિટીશ ફાર્મેકોપીઆમાં મોલ્ટનો સમાવેશ થયેલો છે. તેમાં ૪ ટકાજ પ્રોટીન છે. પરંતુ પાચકદ્રવ્ય-એન્ઝાઈમ્સ ઘણાં છે.

 

એક ભાગ જવ અને પંદરગણુ પાણી ઉકાળવું કુલ પાણીનો ત્રીજો ભાગ બળી જાય તે જવનું પાણી આશરે ૧૦૦ રોગોનો ઈલાજ છે.

 

જવખાર કે યવક્ષાર જવમાંથી બનતું વિશિષ્ટ ઔષધ છે. રસાયણિક રીતે એ પોટેશિયમ કાર્બોનેટ છે. જવક્ષાર મેળવવા માટે જવના આખા છોડને બાળી મોટા પ્રમાણમાં રાખ ભેગી કરવામાં આવે છે. તેમાં પાણી નાંખી રાખવાળું મિશ્રણ ઠરવા દેવું ત્યાર પછી ઉપરનું પાણી નિતારીને કપડાથી ગાળી લેવું આ પાણી ધીમા તાપે ઉકાળવું અથવા મોટા થાળામાં કાઢી તડકે સુક્વવું. પાણી સુકાયા પછી જે પદાર્થ બાકી રહી જાય તે થયો યવક્ષાર. યવક્ષાર અતિ મૂત્રલ (છૂટથી પેશાબ લાવનારૂં) છે.
 

 
BARRLEY.0
 

 
ઉત્તર પ્રદેશમાં ઉનાળામાં ભૂખ અને તરસને શાંત કરવા માટે જવના સાથરા (સત્તુ) ખાંડી પીસીને લોટ જેવો બારીક બનાવી તેમાં થોડું મીઠું કે સિંધવ નાંખીને પાણી મેળવવાથી સત્તુ બને છે. કેટલાંક લોકો તેમાં ખાંડ, ઘી અને ગોળ મેળવીને ખાય છે. એક વાત સ્પષ્ટ છે કે ઘઉંને બદલે જવનો ઉપયોગ કરવાથી શરીરનુ વજન ઘટે છે.

 

ચીન અને જર્મનીના અનુભવોના આધારે અમેરીકામાં ૧૯૭૮માં સાન્ફ્રાન્સીસ્કો ઈન્સ્ટીટયુટ ફોર ધી એડવાન્સ સ્ટડી ઓફ હયુમન સેકસ્યુઆલીટી એ જવ વિશે એક નવું જ સંશોધન ર્ક્યું. જવમાં પુરૂષ હોર્મોન ટેસ્ટોસ્ટેરોન જેવું કંઈક તત્વ છે જેનાથી જાતિયશક્તિમાં વધારો થાય છે. એટલું જ નહિં પરંતુ પ્રોસ્ટેટ ગ્રંથીની વૃધ્ધિની તકલીફમાં પણ આરામ થાય છે.

 

 
BARRLEY.SOUP
 

 
જવની રાબ સવારે નાશ્તામાં આપવાથી જઠર અને આંતરડામાં ચાંદાના દર્દીઓને ખુબ જ ફાયદો થાય છે. એક દર્દીને નિયમિત ત્રણ મહીના જવની રાબ લેવાથી ચાંદી બીલ્કુલ રૂઝાઈ ગઈ અને આંતરડું સંપૂર્ણ રીતે બરાબર થઈ ગયું. જે બે વરસની સારવારથી ના રૂઝાય તે ત્રણ મહીનામાં જવની રાબ લેવાથી સારૂં થઈ ગયું.

 

 
BARRLEY.5
 

 

જવના સેવનથી વજન ઘટાડો …

 

જવ કોલેસ્ટ્રોલ, હાઈ બ્લડ પ્રેશર ડાયાબિટીઝ જાડાપણું અને દિલની બીમારીઓથી બચાવે છે. આવો જાણીએ આના ફાયદા વિશે.

 

ત્વચા:

 

જવના લોટમાં બેસન, સંતરાના છાલનો પાવડર, હળદર, ચંદન પાવડર અને ગુલાબ જળ મિક્સ બનાવવામાં આવેલ ઉબટન ત્વચાની ચમક બનાવી રાખે છે.

 

રોટલી:

 

જવ, ઘઉં અને ચણાને મિક્સ કરીને બનાવેલ લોટની રોટલી ડાયાબિટીઝ, બ્લડ પ્રેશર, જાડાપણું, કોલેસ્ટ્રોલ અને હ્રદય રોગોમાં ખૂબ ફાયદાકારી હોય છે. આ મિક્સ લોટમાં ઘઉં ૬૦ ટકા, જવ ૩૦ ટકા અને ચણા ૧૦ટકા હોવા જોઈએ. રોટલી ઉપરાંત જવથી બનેલ શીરો પણ સ્વાદિષ્ટ અને શરીર માટે પૌષ્ટિક હોય છે.

 

સત્તુ પણ ફાયદાકારી :

 

શેકેલા જવને વાટીને પાણી અને આખી સાકર મિક્સ કરી બનાવેલ સત્તુ ગરમીમાં અમૃત સમાન છે. જવથી બનાવેલ આયુર્વેદની દવા યવક્ષારને આયુર્વેદની અન્ય દવાઓની સાથે લેવાથી ગુર્દાની પથરી નીકળી જાય છે અને પેશાબની બળતરા પણ દૂર થાય છે. જો યવક્ષારને ૧-૨ ગ્રામની માત્રામાં મધની સાથે થોડા દિવસ લેવામાં આવે તો ખાંસીથી આરામ મળે છે.

 
સંકલિત :

સૈજ્ન્ય :

સંદેશ દૈનિક, દિવ્યભાસ્કર, આર્યમ – (સૂરત ) તેમજ અન્ય …

 

 

 

બ્લોગ લીંક: http://das.desais.net
email : [email protected]
 

 

 

બ્લોગ પોસ્ટ પર મૂકેલ આપના પ્રતિભાવ, બ્લોગ પર આવકાર્ય છે.

 

  

You can  contact /follow us on :

 
twittertwitter a/c : @dadimanipotli

 
face bookfacebook at : dadimanipotli

અપનાવો જ્યૂસ થેરાપી, રોગો થશે દૂર, તમે રહેશો આખુ વર્ષ ફિટ … (આરોગ્ય અને ઔષધ) … (ભાગ-૨) …

અપનાવો જ્યૂસ થેરાપી, રોગો થશે દૂર, તમે રહેશો આખુ વર્ષ ફિટ … (આરોગ્ય અને ઔષધ)(ભાગ-૨) …

 

આ અગાઉ  જ્યૂસ થેરાપી ભાગ-૧ માં  …. જ્યૂસ થેરાપીના ફાયદાઓ અને ઉપયોગીતા વિશે આપણે જાણ્યું, આજે તેમાં થોડું વિશેષ ટૂંકમાં જાણીએ  …  સાથે સાથે વિવિધ જયૂસ  બનાવવાની થોડી રેસિપી અને તેના ફાયદાઓ પણ જાણીએ … 

આ અગાઉ મૂકેલ ભાગ- ૧  પોસ્ટની લીંક તમારી સરળતા અને જાણકારી માટે આ સાથે નીચે જણાવેલ છે.  લીંક પર ક્લિક કરવાથી અગાઉની પોસ્ટ પણ અહીં જ માણી શકશો.

બ્લોગ લીંક :   અપનાવો જ્યૂસ થેરાપી, રોગો થશે દૂર … (આરોગ્ય અને ઔષધ) …(ભાગ-૧)…

 

જ્યૂસ થેરાપી કઈ રીતે અપનાવો …

 

 
JUICE.1
 

 

જ્યૂસ થેરાપી લેતા પહેલા મેન્ટલી તૈયાર થવું જરૂરી છે. સમગ્ર દિવસમાં પાંચથી છ વખત જ્યૂસ પીવો. પ્રથમ બે ગ્લાશ લિંબુ પાણી પીવું અને પછીથી કોઈ ફ્રૂટ જ્યૂસ લેવું. ઓરેન્જ જ્યૂસ, ટમાટર, ગાજર અને બીટનો જ્યૂસ મિકસ કરીને પીવો, બપોરે તરબૂચનો જ્યૂસ પીવો સૌથી વધુ ફાયદાકારક હોય છે. સાંજે સંતરા, સફરજન અને દ્રાક્ષનો જ્યૂસ મિકસ કરીને પીવો. આ ડાયટમાં પરિવર્તન કરતા રહેવું.

  

શું છે ફાયદો …

  

જ્યૂસમાં મિનરલ્સ, પોટેશિયમ, કેલ્શિયમ, એન્ટિ ઓક્સિડેન્ટ, કેરોટિન અને વિટામીન સીની કવોન્ટિટી ખૂબ હોય છે.

– ફળોના રસમાં વિટામીન, ન્યૂટ્રિશન્સ અને નેચરલ્સ સ્વીટનેસ હોય છે. આનાથી કેલેરીઝની ટકાવારી ખૂબ ઓછી હોય છે.

-જ્યૂસ શરીરમાં ઈમ્યૂન સિસ્ટમને યોગ્ય કરે છે.

-હેક્ટિક લાઈફને ફ્રેશ કરી દે છે.

-જ્યૂસ કાસ્ટિંગ (વ્રત સમયે જ્યૂસ પીવું) પાચન ઠીક રહે છે.

-થાક ફીલ ન થાય અને દિવસ દરમિયાન એનર્જેટિક બન્યા રહો.

-શરીરમાંથી હાનિકારક તત્વોને બહાર કરીને શરીરને રિલેક્સ કરી દે છે.

  

કંઈક આ રીતે …

 

ફળોનો રસ ન માત્ર ન્યૂટ્રિશંસ આપે છે બલ્કે ઘણી બીમારીઓને આવતા રોકો પણ છે. આના લીધે જ્યૂસ પીવું ખૂબ સારું છે. ખાસ કરીને આ સમયે જ્યારે નવરાત્રિ ચાલી રહી છે. જ્યૂસ થેરાપી તમારી માટે અનેક રીતે ફાયદાકારક હોઈ શકે છે. વ્રત અને સાથે જ્યૂસ થેરાપી તમારી સંપૂર્ણ બોડીને રિફ્રેશ કરી દેશે.

  

જ્યૂસના ફાયદા …
  

-બિટનો જ્યૂસ:   લોહીને શુદ્ધ કરે છે. આમાં રહેલ તત્વ પેટને સાફ રાખે છે.

 
-ગાજરનો જ્યૂસ:   જ્યૂસમાં રહેલ વિટામીન એ લિવર માટે ખૂબ સારો. આ વજન ઓછું કરવા માટે, આંખોની રોશની તેજ કરવા માટે કૅન્સરથી રક્ષણમાં મદદ મળે છે.

 
-પાલકનો જ્યૂસ:   રોજ બે વાર પાલકનો જ્યૂસ પીવાથી લોહીમાં શર્કરા લેવલ કંટ્રોલમાં રહે છે.

 
-ટમાટરનો જ્યૂસ:   આ હાર્ટના સાથે જોડાયેલ બીમારીઓ બચાવે છે. આમાં પોટેશિયમનું પ્રમાણ ખૂબ હોવાથી કિડની ફિટ રાખે છે. આ સિવાય બ્લડ પ્રેશરને કાબૂમાં રાખે છે.

 
-ચેરી જ્યૂસ:  વિટામીન પૂરતા પ્રમાણમાં હોવાથી વિટામીન -સી અને અન્ય તત્વો હોવાથી એનિયમિયા દૂર કરે છે.

 
લિંબુ જયૂસ:   આ વજન ઓછું કરે છે. શરીરને દૂષિત પદાર્થોને દૂર કરીને ડાયરિયાથી રક્ષણ આપે છે.

 
પપૈયાનો જ્યૂસ:   આ પાચન સાથે સંકળાયેલ બીમારીઓને ઠીક કરે છે.

 
દ્રાક્ષનો જ્યૂસ:  લોહીનાં ઊંચા દબાણને કાબૂમાં લઈને શૂગરને પણ કંટ્રોલ કરવાનું અગત્યનું કાર્ય કરે છે.
 

 
આ ઉપરાંત અન્ય ફાયદાઓ ટૂંકમાં જાણીએ …
 

 
૧]  લોહીની ઓછપ – પાલકના પાનનો રસ, મોસમ્બી, દ્રાક્ષ, સફરજન, ટમેટા અને ગાજરનો રસ લઈ શકાય છે.

 
૨]  ઓછી ભૂખ લાગવી – લીંબુ, ટમેટાનો રસ લો.

 
૩]  તાવ – મોસમ્બી, ગાજર, સંતરાનો રસ લેવો જોઈએ.

 
૪]  એસીડિટી – મોસમ્બી, સંતરા, લીંબુ, અનાનસનો રસ લો.

 
૫]  કૃમી રોગમાં – લસણ અને મૂળીનો રસ પેટના કીડાને મારી દે છે.

 
૬]  ખીલમાં – ગાજર, તરબૂચ અને ડુંગળીનો રસ લો.

 
૭]  કમળો – શેરડીનો રસ, મોસમ્બી અને દ્રાક્ષનો રસ દિવસમાં ઘણીવાર લેવો જોઈએ.

 
૮]  પથરી – કાકડીનો રસ લો.

 
૯]  ડાયાબિટીસ – આ રોગમાં ગાજર, કારેલા, જાબું, ટમેટા, કોબી તથા પાલકનો રસ પી શકાય છે.

 
૧૦]  અલ્સર માં – ગાજર, દ્રાક્ષનો સર લઈ શકાય છે. કાચા નારિયેળનું પાણી પણ અલ્સર સારું કરી શકે છે.

 
૧૧]  માસિક ધર્મની પીડામાં – અનાનસનો રસ લો.

 
૧૨]  કબજીયાત – અપચામાં લીંબુનો રસ, અનાનસનો રસ લો, આરામ મળશે.

 
૧૩]  હાઈબ્લડપ્રેશર – ગાજર, સંતરા, મોસમ્બીનો રસ લો.

 
૧૪]  લો-બ્લડપ્રેશર – દ્રાક્ષ અને બધા મીઠા ફળનો રસ લઈ શકાય છે.

 

 
આપણે આજે અને ગઈકાલે એમ બે દિવસની પોસ્ટમાં ફળો અને શાકભાજીની રસાહાર દ્વારા ઉપયોગીતા અને તેના દ્વારા થતા ફાયદાઓ વિશે જાણવા કોશિશ કરી. 

 

ચાલો તો હવે આપણે તેમાં આગળ વિશેષ …. જાણકારી માટે થોડાં અલગ અલગ પ્રકારના જ્યુસ બનાવવાની રીત પણ જાણીએ ….

 

 

ચાલો તો માણો ૧૦  હેલ્ધી અને ટેસ્ટી જ્યૂસ, જાણો તેના ફાયદા પણ …

 

 

(૧)    પર્પલ જ્યૂસ …

 

 
purple juice.1
 

 

આ જ્યૂસમાં આપણે કેબેજનો મુખ્ય ઉપયોગ કરવાના છીએ,  કેબેજમાં એન્ટિ કેન્સર અને બ્લડ બ્લિડિંગના ગુણ વધારે રહેલા છે. સાથે-સાથે તે તમારા કોમ્પલેક્ષનને નિખારવાનું કામ કરે છે.  જો તમને કોબી ખાવી ન ગમતી હોય તો, તમે આ રીતે કેબેજનો જ્યૂસ બનાવીને પી શકો છો.

 

સામગ્રી …

 

-1/2 દડો કોબી

-2 નંગ મોટી કાકડી

-2 કપ કાળી દ્રાક્ષ

 

રીત …

 

સૌપ્રથમ બધી જ સામગ્રીને બરાબર ધોઈને સાફ કરી લો. કેબેજ અને કાકડીને સમારી લો. ત્યાર બાદ બધી જ સામગ્રીને ભેગી કરીને જ્યૂસરમાં મિક્ષ કરીને જ્યૂસ કાઢી લો.  તૈયાર છે પર્પલ જ્યૂસ. આ જ્યૂસ તાત્કાલિક પીવો તો વધારે સારું રહેશે.
 

 
(૨)    વેજીટેબલ જ્યૂસ …

 

 
juice.2 vegi
 

 

લીવર આપણા શરીરનું સૌથી મહત્વનું અંગ છે. કારણ કે તે આપણા શરીરમાંથી ટોક્ષિનને બહાર ફેંકે છે. પરંતુ આપણે જે રીતે જંક ફૂડને સ્ટ્રીટ ફૂડ ખાતા હોઈએ છીએ, તેનાથી કદાચ આપણા લીવરને નુકસાન પહોંચી શકે છે. આજે અમે તમને જે વેજિટેબલ જ્યૂસ બનાવતા શીખવવાના છીએ તેનાથી તમારા લીવરની કાર્યક્ષમતા ચોક્કસથી વધશે.

 

સામગ્રી …

 

-125 ગ્રામ કેબેજ

-1 નંગ લીંબુ

-25 ગ્રામ સેલેરી

-250 ગ્રામ નાસપતી

-1 નાનો ટુકડો આદું

-500 મીલી લીટર પાણી

-4 થી 5 નંગ ફૂદીના પાન

 

રીત …

 

બધા જ શાકભાજીને ઝીણા સમારી લો. ત્યાર બાદ તેમાં પાણી નાખીને મિક્સરમાં પીસી લો. એકાદ મિનિટ સુધી મિક્સરને ફેરવો. તૈયાર છે ટેસ્ટી જ્યૂસ.

 

 

 

(૩)    એપલ કેરટ જિંજર જ્યૂસ …

 

 
juice.3 apple crrot
 

 

જો તમને પાચનને લઈને કોઈ પણ પ્રકારની સમસ્યા રહેતી હોય તો, સફરજન, ગાજર અને આદું તેના માટેનો શ્રેષ્ઠ અને સ્વાદિષ્ટ ઉપાય છે. આ જ્યૂસ તમને હાઈ કોલેસ્ટોરોલ સામે પણ રક્ષણ આપશે.

 

સામગ્રી …

 

-1 નંગ લીંબુ

-1 મધ્યમ કદનું સફરજન

-1 ટુકડો આદું

-8 નંગ મધ્યમ કદના ગાજર

 

રીત …

 

બધી જ સામગ્રીને બ્લેન્ડર અથવા મિક્સરમાં ભેગી કરીને બ્લેન્ડ કરો. જરૂર પડે તો થોડું પાણી નાંખો. એકદમ સ્મૂથ પેસ્ટ બને ત્યાં સુધી બ્લેન્ડ કરો. ત્યાર બાદ એક ગ્લાસમાં કાઢીને સર્વ કરો.

 

(૪)    ગ્રીન ડેટોક્ષ જ્યૂસ …

 

 
juice.4 grren
 

 

આ ગ્રીન જ્યૂસથી તમારા શરીરમાં રહેલા બધાં જ ટોક્ષિન બહાર નીકળી જશે.

 

સામગ્રી …

 

-1 1/4 કપ પાલક પત્તા

-1 કપ નારંગી જ્યૂસ

-1 1/4 કપ કેરીના ટુકડા

-1/4 કપ ફૂદીનાના પત્તા

-2 કપ સેલેરી

-1/4 કપ પર્સેલી

 

રીત …

 

બધી જ સામગ્રીને ભેગી કરીને બ્લેન્ડરમાં નાખો. જ્યા સુધી સ્મૂથ પેસ્ટ ન બની જાય ત્યાં સુધી બ્લેન્ડ કરો. બે ગ્લાસમાં આઈસ નાખીને તેમાં ઉપર તૈયાર કરેલું જ્યૂસ નાંખીને સર્વ કરો.

 

 

(૫)    સ્ટ્રોબેરી હિલ જ્યૂસ …

 

 
juice.5 strawbarry
 

 

જો તમે કોઈ પણ પ્રકારના અસ્થિ રોગ કે કેન્સર સામે રક્ષણ મેળવવા માંગતા હોય કે, તમારી એનર્જી લેવલ વધારવા માંગતા હોવ તો, આ જ્યૂસ તમારી માટે બેસ્ટ છે. સાથે-સાથે તે સ્વાદમાં પણ બેસ્ટ છે. આ જ્યૂસ તમારી રોગપ્રતિકારક શક્તિમાં પણ વધારો કરશે.

 

સામગ્રી …

 

-1 કપ સ્ટ્રોબેરી

-1 મધ્યમ કદનું જામફળ

-1/2 નંગ પાઈનેપલ

-15 પાન ફૂદીનાના

 

રીત …

 

બધી જ સામગ્રીને બ્લેન્ડર અથવા મિક્સરમાં ભેગી કરીને બ્લેન્ડ કરો. જરૂર પડે તો થોડું પાણી નાંખો. એકદમ સ્મૂથ પેસ્ટ બને ત્યાં સુધી બ્લેન્ડ કરો. ત્યાર બાદ એક ગ્લાસમાં કાઢીને સર્વ કરો.

 

 

(૬)    ગ્રીન લેમન પ્લસ …

 

 
juice.6 green lemon
 

 

આ જ્યૂસમાં વાપરવામાં આવી રહેલી બધી જ સામગ્રી તમારા શરીરને ક્લિઝિંગ કરવાની સાથે-સાથે તમને નવી કેલરી આપવાનું કામ કરે છે.

 

સામગ્રી …

 

-2 નંગ લીલા સફરજન

-1 નંગ મોટી કાકડી

-4 પત્તાં કોબીના

-1 નંગ લીંબુ

-2 કપ પાલક

રીત …

 

બધી જ સામગ્રીને ભેગી કરીને બ્લેન્ડરમાં નાખો. જ્યા સુધી સ્મૂથ પેસ્ટ ન બની જાય ત્યાં સુધી બ્લેન્ડ કરો. બે ગ્લાસમાં આઈસ નાખીને તેમાં ઉપર તૈયાર કરેલું જ્યૂસ નાંખીને સર્વ કરો.

 

 

(૭)    ઓનિયન ક્રેઝી જ્યૂસ …

 

 
juice.7 onion
 

 

આ જ્યૂસ પીવું ખરેખર હિંમત તો માંગી લે છે, પણ જો તમે કોઈ પણ પ્રકારના ચામડીના રોગોથી પીડાતા હોવ તો, આ જ્યૂસ તમને ચોક્કસથી મદદ કરશે. આ જ્યૂસ તમને જો વઈ આવતી હોય તો તેમાં પણ મદદ કરશે.

 

સામગ્રી …

 

-1/2 મધ્યમ કદની ડુંગળી

-1 પાસર્લિ

-4 નંગ મધ્યમ કદના ગાજર

 

 

બધી જ સામગ્રીને બ્લેન્ડર અથવા મિક્સરમાં ભેગી કરીને બ્લેન્ડ કરો. જરૂર પડે તો થોડું પાણી નાંખો. એકદમ સ્મૂથ પેસ્ટ બને ત્યાં સુધી બ્લેન્ડ કરો. ત્યાર બાદ એક ગ્લાસમાં કાઢીને સર્વ કરો.

 

 

(૮)    ઓર્ગન ક્લિઝિંગ જ્યૂસ …

 

 
juice.8 organ
 

 

જ્યારે જ્યારે પણ આપણે બહારનું હેવી ફૂડ ખાઈને આવીએ. એમાં પણ જો સ્વીટ વધારે જમ્યા હોય ત્યારે તો આ જ્યૂસ પીવું જ જોઈએ. કારણ કે આ જ્યૂસ પીવાથી તમારા બધા જ અંગોનું ક્લિઝિંગ થઈ જાય છે. આ જ્યૂસ પીવાથી બ્લડ બિલ્ડિંગ થાય છે. એસિડિટ ઓછી થાય છે. બ્લેડ પ્રેસર નોર્મલ રહે છે.

 

સામગ્રી …

 

-2 ગ્રેપ ફ્રૂટસ

-1 બીટ રૂટ

-1 ગ્રીન સફરજન

-1 નંગ નાનું લીંબુ

-1 નાનો ટુકડો આદું

 

રીત …

 

બધી જ સામગ્રીને ભેગી કરીને બ્લેન્ડરમાં પેસ્ટ બને ત્યાં સુધી બ્લેન્ડ કરો.

 

 

(૯)    ગ્રીન લીન મશીન …

 

 
juice.9 green lin
 

 

આ જ્યૂસ તમારા રોજિંદા જીવન માટે સૌથી મહત્વની ઔષધિ છે. આ બધા જ શાકભાજી કે ફળો અલગ-અલગ ખાવા આપણા માટે શક્ય નથી. આથી તેમને ભેગા કરીને જ્યૂસ બનાવીને પીવાથી તમને ચોક્કસ ફાયદો થશે.

 

સામગ્રી …

 

-2 નંગ લીલા સફરજન

-4 મોટી સેલેરી

-1 નંગ મોટી કાકડી

-1 ટુકડો આદું

-6 પત્તા કોબીના

-1 નંગ લીંબુ

 

રીત …

 

બધી જ સામગ્રીને બ્લેન્ડર અથવા મિક્સરમાં ભેગી કરીને બ્લેન્ડ કરો. જરૂર પડે તો થોડું પાણી નાંખો. એકદમ સ્મૂથ પેસ્ટ બને ત્યાં સુધી બ્લેન્ડ કરો. ત્યાર બાદ એક ગ્લાસમાં કાઢીને સર્વ કરો.

  

 

(૧૦)   ટોટલ ઇમ્યૂનિટિ જ્યૂસ …

 

 
juice.10 total immunity
 

 

આ જ્યૂસ તમને કોલેસ્ટરોલ ઘટાડવામાં અને બ્લડ સર્કયૂલેશનમાં વધારો કરવામાં ઉપયોગી બનશે. સાથે-સાથે આ જ્યૂસ કામવાસના ઉત્પન્ન કરવામાં પણ મદદરૂપ થાય છે. જો કોઈને પણ કબજિયાતનો પ્રબ્લોમ હોય તો, પણ આ જ્યૂસ ફાયદાકારક નીવડશે.

 

સામગ્રી …

 

-3 મધ્યમ કદના ગાજર

-2 કળી લસણ

-1 મધ્યમ કદનું સફરજન

-1 પાસર્લિ

-1 ટુકડો આદું

 

રીત …

 

બધી જ સામગ્રીને બ્લેન્ડર અથવા મિક્સરમાં ભેગી કરીને બ્લેન્ડ કરો. જરૂર પડે તો થોડું પાણી નાંખો. એકદમ સ્મૂથ પેસ્ટ બને ત્યાં સુધી બ્લેન્ડ કરો. ત્યાર બાદ એક ગ્લાસમાં કાઢીને સર્વ કરો.

કાંઈક વિશેષ ….

 

 

એલોવેર જ્યૂસ …

 

 
alovera
 

 
એલોવેરા જેને ગુજરાતીમાં કુંવારપાઠું કહેવામાં છે આવે છે તે એક પ્રકારનો કાંટાળો છોડ હોય છે જેના પત્તામાં ખૂબ લિક્વિડ ભરેલું હોય છે. એલોવેરાનું જ્યુસ ખૂબ જ ફાયદાકારક હોય છે. તેમાં અનેક પ્રકારના પ્રોટીન અને વિટામિન હોય છે જે શરીરને સ્વસ્થ બનાવે છે. તેના જ્યુસનો સ્વાદ થોડો કડવો હોય છે પરંતુ આજકાલ તેનો જ્યુસ માર્કેટમાં અનેક ફ્લેવરમાં મળી રહે છે. જેનાથી તમે સરળતાથી તેને સ્વાદ બદલાવીને પી શકો છો. એલોવેરા જ્યુસમાં એન્ટિ ઓક્ટિડેન્ટ પણ ભરપૂર માત્રામાં જોવા મળે છે. જે શરીરની મોટાભાગની બિમારીઓને ઠીક કરી દે છે. જ્યુસ પીવાથી શરીરની પ્રતિરોધક ક્ષમતા અને પ્રતિરક્ષા ક્ષમતા બંનેનો વિકાસ થાય છે. આ જ્યુસ પીવાથી શરીરમાં ઓછા થતા પોષક તત્વોની પણ પૂર્તિ થઇ જાય છે.

 
ડીટોક્સ જ્યૂસ …

 
એલોવેર જ્યૂસ એક ડિટોક્સીફિકેશન કરનાર પીણું છે. આપણાં શરીરમાં અનેક પ્રકારના ઝેરીલા તત્વો હોય છે જે સ્કિનને ખરાબ કરી દે છે અને તેનાથી આપણી બોડી સિસ્ટમ પર ખરાબ પ્રભાવ થાય છે. પ્રદૂષણ, જંક ફૂડ, અનહેલ્ધી લાઇફ સ્ટાઇલ અને કેટલીક ખરાબ આદતો જેમ કે, સ્મોકિંગ અથવા ડ્રિકિંગ વગેરેથી બોડીમાં ઝેરી તત્વો પેદા થાય છે. જો તમે દરરોજ એલોવેરા જ્યૂસનું સેવન કરશો તો આ ઝેરીલા તત્વો શરીરમાંથી ઓછા થઇ જશે અને શરીરને જ્યુસના વિટામિન અને મિનરલ્સ મળે છે જે બોડીને સ્વસ્થ બનાવે છે.

 
વજનમાં ઘટાડો …

 
દરરોજ એક ગ્લાસ એલોવેરા જ્યૂસ પીવાથી વજનમાં ઘટાડો થાય છે. આ જ્યુસથી પાચનક્રિયા પણ સારી રહે છે. એલોવેરા જ્યુસમાં અનેક પ્રકારના પોષક તત્વો હોય છે જે શરીરને મજબૂત બનાવી છે. દરરોજ એલોવેરા જ્યૂસ પીવાથી દરેક વખતે ખાવાની કે મંચિગ કરવાની આદત પણ દૂર થઇ જાય છે.
 

દાંતો માટે લાભદાયક …

 
એલોવેરાના જ્યુસમાં એન્ટી માઇક્રોવાઇલ પ્રોપર્ટી હોય છે જે દાંતને સ્વસ્છ અને જર્મ ફ્રી રાખે છે. એલોવેરા જ્યૂસને માઉથ ફ્રેશનર તરીકે પણ ઉપયોગમાં લઇ શકાય છે. એલોવેરાના જ્યૂસને મોંઢામાં ભરવાથી ફોલ્લાંઓ અને રક્તસ્ત્રાવ પણ રોકી શકાય છે. આ પ્રકારે એલોવેરા જ્યૂસ દાંતની સમસ્યા માટે લાભદાયક હોય છે.

 
એનર્જી બુસ્ટર …

 
એલોવેરા જ્યુસ એક પ્રકારનું એનર્જી ડ્રીંક હોય છે જેને દરરોજ પીવાથી એનર્જી આવે છે. એલોવેરા જ્યૂસમાં અનેક પોષક તત્વો, વિટામિન અને મિનરલ્સ હોય છે જે બોડી સિસ્ટમને ઇમ્પ્રૂવ કરે છે અને તેને એનર્જી આપે છે. આ જ્યૂસ પીવાથી શરીરની રોગ પ્રતિકારક શક્તિમાં પણ વધારો થાય છે.

 
હેલ્ધી સ્કિન અને વાળ …

 
એલોવેરા જ્યૂસના સેવનથી ખરાબ ત્વચા ઠીક થઇ જાય છે અને તેમાં નિખાર આવી જાય છે. એલોવેરા જ્યુસના નિયમિત સેવનથી સ્કિન હંમેશા યંગ અને બ્રાઇટર લાગે છે. એવું જ વાળની સાથે પણ થાય છે, એલોવેરા જ્યુસ પીવાથી વાળમાં શાઇન આવી જાય છે અને ડેન્ડ્રફ દૂર થઇ જાય છે અને વાળનું ટેક્સચર પણ સુધરે છે.
 

 

 
સાભાર : દિવ્યભાસ્કર  દૈનિક ….
 

 

બ્લોગ લીંક :  http://das.desais.net
email : [email protected]

 

 

‘ અપનાવો જ્યૂસ થેરાપી, રોગો થશે દૂર…. (ભાગ-૨) ‘ આરોગ્ય અને ઔષધ … ‘

શીર્ષક હેઠળ મૂકવામાં આવેલ આજની પોસ્ટ આપને પસંદ આવી હોય તો  આપના પ્રતિભાવ બ્લોગ પોસ્ટ પર મૂકી આભારી કરશો., બ્લોગ પોસ્ટ પર મૂકેલ આપના દરેક પ્રતિભાવ બ્લોગ પર આવકાર્ય છે.

 

 

You can contact /follow us on :

 

twitter a/c : @dadimanipotli

facebook at : /dadimanipotli

સાભાર … વિશેષ જાણકારી …

 

મિત્રો,

 
આપ સર્વેને આયુર્વેદમાં રસ છે એટલે નીચે વિગત  આપ સર્વેની જાણકારી માટે લખું છું;  જે ઘણા મિત્રો ને તેમજ તેમના સગા વહાલા સર્કલ ને કામ આવશે :

 
નડિયાદ ( ખેડા જીલો ) ગુજરાત મા મોટી આયુર્વેદિક હોસ્પિટલ આવેલી છે જેમાં ક્ષાર્ સુત્ર થી હરસ મસા ભગંદર નું ઓપરેસન સારા મા સારું થાય થાય છે કારણ કે ઓપરેસન કરનાર ડોક્ટર ઘાટે ( Dr.Ghate ) કે જે ગુજરાત ના અગ્ર ગણ્ય ક્ષર્ સુત્ર ના ડોક્ટર છે અને કદાચ એમના જેટલા ઓપરેસન કોઈ અન્ય એ ભાગ્યેજ કર્યા હશે .

 
તેમનો સ્વભાવ ઘરની ફેમીલી ની વ્યક્તિ હોય એવો છે અને દર્દી ને દર્દી નથી સમજતા પણ ભગવાન સમજે છે અને પોતેજ કાળજી પૂર્વક ઓપરેસન કરી ત્રણ દિવસ મા રજા આપે છે.

રહેવા ની રૂમ છે – ડોર મેટ્રી છે – અને એક દમ સસ્તું –કારણ કે ટ્રસ્ટ હોસ્પિટલ ચલાવે છે – ખાવા ખાવા પીવા રહેવાનું કુદરત ના સાનિધ્ય મા જાણે કે આશ્રમ મા રહેતા હોવ એવું લાગે અને ઓપરેસન ક્યારે થઈ ગયું એ પણ ખબર ના પડે- કોઈ ખાસ દુખાવો પણ નહિ – મારા મિત્ર અનુભવ લઇ આવ્યા –

 
સરકારી દવાખાના જેવું બિલકુલ નથી – ઘર જેવું લાગે – એમણે એમ જોવા જવામાં પણ આનંદ આવે એવું વાતાવરણ છે .

ખર્ચો બિલકુલ નહીવત છતાં પ્રાઈવેટ કરતા સારું ….

પંચકર્મ કરાવવા અમેરિકા, યુરોપ, જર્મની થી આવેલા લગભગ ૨૫ દર્દી તો જોવા મળેજ

જો લાભ લેવો હોય તો સરનામું આપું છું – અને વેબસાઈટ લખું છું .

 
કોઈનું દર્દ મારા આ એક ઈમેઈલ થી ઓછું  થાય તો મને મારો આ સમય વપરાયો એનો ઘણો આનંદ થશે – જો કોઈ લાભ લે તો મને ફક્ત કર્ટસી ખાતર જાણ કરજો .

 
પૈસાદાર વર્ગ એવું ના વિચારે કે ‘’ સરકારી એટલે થર્ડ ક્લાશ હશે ‘’’—ખરેખર તો પ્રાઈવેટ એ દવાખાના જેવું લાગે અને આ હોસ્પિટલ જાણેકે ઘરમાં રહેતા હો એવું લાગે – જોવા જવામાં કોઈ વાંધો નથી

 
અમદાવાદ થી વડોદરા કે ડાકોર જઈએ ત્યારે નડિયાદ કોલેજ રોડ આવે છે ત્યારે જોવા જઇ શકાય.

નીચેની લીંક ખોલો …

http://www.nadiadayurveda.org/teachingstaff.html

 

કોલેજનું સરનામું

Prof. Dr. S.N.Gupta વિશ્વ મા જાણીતા છે

 
Contact Us :

College :

Prof. Dr. Pradip Vaishnav
Principal, J.S.Ayurveda College,
કોલેજ રોડ ,Nadiad,387001 ગુજરાત
Ph. + 268 2520724, Fax-+268 2520646

E-mail- [email protected]

 

Hospital :

Prof. Dr. S.N.Gupta
Superintendent, P.D.Patel Ayurveda Hospital,
Nadiad 387001..Ph. + 268 2520724,

E-mail- [email protected] 

આભાર

રાવલ રશ્મિકાંત -USA

નોંધ : ઉપરોક્ત વિગત વિશાળ વાંચક વર્ગના લાભાર્થે શ્રી રશ્મિકાંતભાઇ રાવલ – USA  દ્વારા અમોને મોકલવામાં આવેલ છે.  જે બદલ અમો તેમના અંતરપૂર્વકથી આભારી છીએ.

અપનાવો જ્યૂસ થેરાપી, રોગો થશે દૂર … (આરોગ્ય અને ઔષધ) …(ભાગ-૧)…

અપનાવો જ્યૂસ થેરાપી, રોગો થશે દૂર, તમે રહેશો આખુ વર્ષ ફિટ … (આરોગ્ય અને ઔષધ) … (ભાગ-૧)…

 

 
JUCIE..3
 

 
(અહીં મૂકેલ તસવીરોનો ઉપયોગ માત્ર પ્રસ્તુતિકરણ માટે જ કરવામાં આવ્યો છે)

 

 

આયુર્વેદિક ગ્રંથોમાં ફળો અને તેના ઉપયોગ અને તેનાથી થતા ફાયદા વિશે વિસ્તૃત વર્ણન આપ્યું છે. આયુર્વેદ ઉપર ચાલનારા લોકો આજે સારી રીતે હેલ્ધી- તંદુરસ્ત જીવન જીવતા હોય છે તેમાં બેમત નથી. તેથી જ આજે અમે તમારી માટે ખાસ જ્યૂસ થેરાપીનો પ્રયોગ બતાવવા જઈ રહ્યા છીએ જેનાથી શરીરને આખું તંદુરસ્ત રાખી શકાય છે.

 
આધુનિક સાયન્સના સંશોધનોથી એવું નક્કી થયું છે કે જ્યારે દવાઓ અને ઈન્જેકશન તમારા રોગને મટાડવામાં નિષ્ફળ જાય ત્યારે કાચાં શાકભાજી અને ફળોનો રસ રોગને દૂર કરવાનો અકસીર ઉપાય છે. કારણ કે શાકભાજી અને ફળોનો રસ પીવાથી લોહી ચોખ્ખું થાય છે. શરીરના દરેક અંગોના કોષોમાં ભરાયેલા દુષિત પદાર્થો (ટોક્સીક એલીમેન્ટ)ને દૂર કરે છે. રોજના ૮થી ૧૦ ગ્લાસ પાણી ઉપરાંત બે થી ત્રણ ગ્લાસ કાચાં શાકભાજી અને ફ્રુટનો રસ પીવાથી કિડની વધારે કાર્યક્ષમ થાય છે. રોગને કારણે નાશ પામેલા શરીરના દરેક અંગોના કોષો રસ પીવાથી નવા બને છે.

 

આજે જુઓ શાકભાજી અને ફળોના રસાહાર કરતા પહેલા શું ધ્યાન રાખવું જોઈએ….

 

ફળ અને શાકભાજીના રસ લેતા પહેલાં શું ઘ્યાન રાખવું …

 

 

– ફળ હોય કે શાકભાજી તેનો ઉપયોગ કરતાં પહેલાં સાધારણ ગરમ પાણીમાં ૧૫થી ૨૦ મિનિટ પલાળી રાખવા જોઇએ, જેથી તેની ઉપર લાગેલો કચરો, માટી અને જંતુનાશક દ્રવ્યો દૂર થઇ જાય.

 
– ફળ હોય કે શાકભાજી તાજાં વાપરવા જોઇએ. વધારે પાકી ગએલાં, ગંધ મારતાં અને કાળા પડી ગએલાં ફળો ના ખવાય. આ જ રીતે શાકભાજી પણ દેખાવમાં વાસી લાગે તે વપરાય નહીં.

 
– રસ કાઢવાનું મશીન બરોબર ધોઇને વાપરવું જોઇએ. જ્યાં શક્ય હોય ત્યાં રસ ગાળ્યા વગર પીવો જોઇએ.

 
– ફળોનો કે શાકભાજીનો રસ તાજો જ પીવો જોઇએ. ડીપ ફ્રીજમાં રાખેલો રસ અથવા કાઢ્‌યા પછી ખુલ્લા વાસણમાં ચાર પાંચ કલાક પડ્યો રહ્યો હોય તેવો રસ પીવો ના જોઇએ.

 
– રસમાં પ્રીઝર્વેટીવ નાખ્યા હોય તેવો બજારમાં મળતો રસ અને સ્વીટનર કે બીજું નાખેલ હોય તે રસ પીવો જોઇએ નહી.

 

 

રસ કેવી રીતે પીવો જોઈએ ? …
 

 

JUCIE..4

 

 

– પાણી પીએ તેવી રીતે ગ્લાસમાંથી રસ ગટગટાવી ના જશો. એક એક ચમચો લઇ મોંમાં રાખી તેની અસરથી લાળ નીકળે માટે એક મિનિટ માટે રસ મોંમાં મમળાવો (ગોળ ગોળ ફેરવો). પછી ગળા નીચે ઉતારો. લાળમાં પાચક રસો હોય અને જંતુધ્ન ગુણ હોય. રસમાં રહેલી સાકર (કોમ્પલેક્ષ કાર્બોહાઇડ્રેટ્‌સ)નું પાચક રસોથી પાચન અને રસમાં જાણે-અજાણે રહેલા બેકટેરીઆ કે વાયરસ નાશ પામે.

 
– જો તમે તમારો રોગ દૂર કરવા અથવા તંદુરસ્ત રહેવા માટે ફળનો કે શાકભાજીનો રસ પીતા હો તો તેમાં ખાંડ, મરી કે મીઠું તેને સ્વાદિષ્ટ બનાવવા કદાપિ નાખશો નહીં. કારણ એવું કરવાથી જાણે અજાણે તમારા શરીરમાં બિનજરૂરી ખાંડ અને મીઠું જશે એ બરોબર નથી. તમને શાકભાજીનો રસ સ્વાદમાં સારો ના લાગતો હોય તો લીંબુ નિચોવી સ્વાદિષ્ટ બનાવી પીશો.

 
– તમે રસનો પ્રયોગ તંદુરસ્ત રહેવા કરવાના હો અને બીજું કશું ખોરાક તરીકે લેવાના હો નહીં તો રેજ સવારે બેથી ત્રણ લીટર જેટલો શાકભાજી અને ફળનો રસ લેવો જોઇએ.

 
– જો તમે આદુ, ડુંગળી, લીલી હળદરનો રસ રોગ મટાડવા માટે પીવા માગતા હો તો તેનું પ્રમાણ ફક્ત ૨૦થી ૨૫ મી.લી. રાખશો. જો લસણનો રસ લેવાના હો તો એક ચમચાથી વધારે લેશો નહીં.

 
– તમને ફક્ત રસ ઉપર રહેવાનું ફાવતું ન હોય તો વચ્ચે વચ્ચે કાચો કે રાંધેલો ખોરાક લઇ શકશો.

 
કયા રોગમાં, કયા ફળનું જ્યૂસ આપશે તમને ફાયદો ? …

 
આયુર્વેદ અનુસાર જ્યૂસ પીને પણ ઘણી બીમારીઓ દૂર કરી શકાય છે. આ માટે આયુર્વેદિમાં જ્યૂસને ખૂબ મહત્વ આપવામાં આવ્યું છે. પ્રાકૃત્તિક ચિકિત્સામાં પણ પસાહારને વિશેષ સ્થાન પ્રાપ્ત છે. તેમાં અલગ-અલગ ફળો અને શાકભાજીનો રસ દેવામાં આવે છે.

 
કારેલા, જાબુ, દૂધીના જ્યૂસમાં સ્વાદ નથી હોતો પણ તેના જ્યૂસ પીવાથી વધારે ફાયદો થાય છે. આવો જાણીએ જ્યૂસ થેરાપીના કેટલાક સ્પેશિયલ રાજ જાણવાથી કરી શકો છો આપ આ બીમારીઓનો ઈલાજ…

 

 

JUCIE.2

 

 

જુદા જુદા રોગોમાં જુદા જુદા શાકભાજી અને ફળના રસનો ઉપયોગ …

 

– કારેલાનો રસ પીવાથી ભૂખ લાગે, ઉધરસ મટાડે છે. કરમીયા દૂર કરે છે. કોઢ (લ્યુકોડર્મા) મટાડે છે, કિડની સ્ટોન દૂર કરે છે.

 
આર્યુવેદમાં વિશ્વાસ રાખતા હોવ તો આપને આ વાતની જાણ હશે જ કે કારેલા પચવામાં હલકા અને અનેક બીમારીઓનો ઈલાજ છે.

 
એટલું જ નહીં તે ભૂખવર્ધક, પચવામાં સરળ, પિત્તસારક, કૃમિની બીમારી દુર કરનારા, ડાયાબિટીસ નાશક, સોજા જેવી બીમારી દુર કરનારા, માસિક ધર્મની બીમારીને દુર રનારા, આંખોનું તેજ પાછુ લાવે છે, રક્ત શુદ્ધ કરે છે અને મેદસ્વીતા નષ્ટ કરવામાં ઉત્તમ છે.

 
તાવ, સોજા, પેટનો ગેસ અને ત્વચાના રોગો પણ દુર કરે છે. દરરોજ કારેલાનો જ્યૂસ પીવાનો આટલો બધો ફાયદો છે.

 
કડવા લાગતા કારેલાના આટલાં ફાયદા છે દરરોજ સવારે એક નાનો ગ્લાસ કારેલાનું જ્યુસ આપને આજીવનની ફિટ બોડી આપી શકે છે. તે સાથે આટલા રોગો સામે લડવાની તાકાત પણ.

 
આ સીવાય કારેલાનો આ રીતે ઉપયોગમાં લો …

 
-મલેરિયાની બીમારીમાં કારેલાના 3-4 પત્તા 3 કાળામરીના દાણા સાથે પીસી લો અને આ રસ શરિર પર લાગાવો તેનાથી રાહત થશે.

 
-જો નાના બાળકની ઉલટી બંધ નથી થતી તો તેને કારેલાના 2-3 દાણા અને કાળા મરીના 2 દાણા સાથે લસોટી ચટાડો તેની ઉલટી બંધ થઈ જશે.

 
-ડાયાબિટીસની બીમારીમાં કારેલાના ટુકડા કાપી તેને છાયડામાં જ સુકવી તેને ઝીણા પીસી દો. તેમાં દસમાં ભાગની કાળા મરી ઉમેરી લો. આ પાવડર દરરોજ સવાર સાંજ એક ચમચી પાણીમાં મેળવી પીવો આપને ઘણો લાભ થશે.

 
– કોબીજનો રસ પીવાથી એસીડીટી દૂર થાય છે, ઉધરસ મટે છે, હોજરી અને આંતરડાનાં ચાંદાં દૂર થાય છે.

 
– ગાજરનો રસ પીવાથી આંખની જોવાની શક્તિ અકબંધ રહે છે. શરીરમાં રહેલો યુરીક એસિડ કાઢી નાખે છે એટલે ‘ગાઉટ’ રોગ થતો નથી. ગાજર ચાવીને ખાવાથી દાંત મજબુત થાય છે. ખરજવામાં ફાયદો કરે છે.

 
– કાકડીનો રસ પીવાથી ડાયાબીટીસની અસર દૂર થાય છે. ગાઉટમાં ફાયદો કરે છે. વજન ઓછું કરવામાં મદદ કરે છે.

 
– આમળાનો રસ વીર્યની વૃઘ્ધિ કરે છે.

 
– ચોળીની શિંગથી ઈન્સ્યુલીન વધારે ઉત્પન્ન થાય છે. ડાયાબીટીસ કાબુમાં આવે છે.

 
– લસણનો રસ પીવાથી શરીર જકડાઇ ગયું હોય તો તેમાં રાહત થાય છે. પેટના રોગો (વાયરસ બેકટેરીઆ નાશ પામવાથી)માં આરામ મળે છે. આ ઉપરાંત બી.પી.નું પ્રમાણ ઓછું થાય છે.

 
– આદુનો રસ પીવાથી ગેસ ઓછો થાય છે, ઉધરસ મટે છે, હૃદયરોગ થતો અટકાવે છે, ગળા અને નાક (સાઈનસ)માં ભરાએલા કફને દૂર કરે છે. માથુ દૂખતું હોય ત્યારે નાકમાં આદુનો રસ બે ટીપાં નાખવાથી મટી જાય છે.

– સફરજનનો રસ એસીડીટી, અપચો, કિડનીના રોગો અને જ્ઞાનતંતુના રોગોમાં રાહત આપે છે.

 
– કાળી દ્રાક્ષનો રસ પીવાથી કબજિયાત મટી જાય છે. હરસ થતા અટકે છે. શરીરમાં ગરમી લાગતી હોય તેમાં રાહત આપે છે.

 
– જામફળનો રસ પીવાથી કબજિયાત મટે છે. શુક્રાણુ વધે છે અને શરીરને શક્તિ આપે છે.

 
– લીંબુનો રસ આંતરડામાં બેકટેરીઆનો નાશ કરે છે. બધા જ પ્રકારના ચેપથી રક્ષણ થાય છે. ઠંડા પાણીમાં લીંબુનો રસ મેળવી તેમાં મધ નાખી રોજ ભૂખ્યા પેટે પીવાથી કબજિયાત મટે છે. લીંબુના રસથી હૃદયરોગ સામે રક્ષણ મળે છે. મગજ શાંત કરે છે. લીંબુના રસમાં રહેલ વિટામિન સી લોહીની નળીઓને મજબૂત બનાવે છે. બી.પી.ને કાબૂમાં લાવે છે.

 
– તરબૂચ અને ટેટીનો રસ ઠંડક આપે છે. કિડનીને વધારે કાર્યક્ષમ કરે છે. દૂષિત પદાર્થો શરીરમાંથી બહાર નીકળી જાય છે. કબજિયાત મટાડે છે.

 
– સફેદ ડુંગળીના રસમાં એક ચમચી ઘી મેળવીને પીવાથી પેટના રોગો- દુખાવો- ગેસ- એસીડીટી મટે છે. વાયરસથી થતા રોગો મટે છે.

 
– નારંગીનો રસ પીઓ ત્યારે પેશીની આજુબાજુ રહેલ સફેદ કવર (ફાઈબર)માં કેલ્શ્યમ ખૂબ મળે છે. હાડકાં- દાંત મજબૂત થાય છે. શ્વાસના રોગો- એલર્જીક કફ- દમમાં રાહત આપે છે.

 
– પપૈયાનો રસ લીવર માટે ફાયદાકારક છે. પાચનક્રિયામાં મદદ કરે છે. કબજિયાત મટાડે છે. પેશાબના રોગોમાં રાહત આપે છે.

 
– પાઇનેપલનો રસ પેટના કૃમિનો નાશ કરે છે. ગેસ મટાડે છે.

 
– ટમેટાના રસમાં વિટામિન ‘એ’ મળે છે. વજન ઓછું કરવામાં મદદ કરે છે. ડાયાબીટીસમાં રાહત આપે છે. કિડનીને વધારે કાર્યક્ષમ બનાવે છે. પાચનક્રિયા સુધારે છે. હિમોગ્લોબીન વધારે છે. આંખની શક્તિ વધારે છે.

 
– લીલા પાંદડાંવાળી મેથી- તાંદળજાની ભાજીમાં આયર્ન છે, જેથી લોહી સુધરે છે. એસીડીટી મટાડે છે.

 
– કોથમીરનો રસ ઠંડક આપે છે. પાચનક્રિયામાં મદદ કરે છે. લોહીનું હિમોગ્લોબીન સુધારે છે. આંખની શક્તિ વધારે છે.

 
– તુલસીનો રસ પીવાથી ગેસ મટે છે. પેટના કૃમિનો નાશ કરે છે. ઉલટી થતી મટાડે છે. ઉધરસ મટાડે છે.

 
– પાલખનો રસ લોહી સુધારે છે. પેટ સાફ રાખે છે. ઉધરસ મટાડે છે.

 
– ફૂદીનાનો રસ ભૂખ મટાડે છે. ઉધરસ મટાડે છે. પેટના રોગોમાં ફાયદો કરે છે. મધ અને લીંબુના રસ સાથે ફૂદીનાનો રસ આપવાથી પાચનક્રિયામાં મદદ મળે છે.

 
– કોબીજનો રસ સવારે ભૂખ્યા પેટે તાજો ૧૦૦ મી.લી. પીવાથી એસીડીટી તદ્દન મટી જશે. તેમાં રહેલા વિટામિન ‘બી’ કોમ્પલેક્ષ ચામડીની ચમક વધારે છે.

 
– દૂધીનો રસ પીવાથી પેટનો ગેસ ઓછો થઇ જાય છે. એસીડીટી મટે છે. ઠંડક થાય છે.

 
– ઘઉંના જવારાના રસથી કેન્સર સામે રક્ષણ મળે છે. વાળ ખરતાં અટકે છે. લોહી ચોખ્ખું કરે છે. ચામડીના રોગો મટે છે.

 
– બીટનો રસ તેમાં રહેલા આયર્નને કારણે હિમોગ્લોબીન વધારે છે. પેટ સાફ રાખે છે. ઠંડક આપે છે.

 
– લીલા અંજીરથી પેશાબના દર્દો મટી જાય છે. ખાંસી ઓછી થાય છે. પેટના રોગો મટી જાય છે.

 
– કોળાનો રસ પીવાથી પ્રોસ્ટેટ ગ્રંથિની તકલીફ દૂર થાય છે. પેટના રોગોમાં રાહત આપે છે. કરમીઆનો નાશ કરે છે.

 
– જાંબુના રસમાં રહેલા આયર્નથી લોહી સુધરે છે. શરીરમાં સ્ફૂર્તિ આવે છે. લીવરના રોગો મટાડે છે.

 
– મૂળા અને મૂળાની ભાજીનો રસ કબજીયાત મટાડે છે. લોહી સુધારે છે. કિડનીને કાર્યક્ષમ બનાવે છે.

 

JUICE.1

 

 

રસાહારથી શરીરને ચોખ્ખું કેવી રીતે કરશો ? …

 

મહિનામાં એક શનિ-રવિ આ કાર્યક્રમ અમલમાં મૂકો. 

– શનિ અને રવિ બન્ને દિવસે ફક્ત પાણી અને પસંદગીના ફળ કે શાકભાજીનો જ ઉપયોગ કરો. 

– શારીરિક પ્રવૃત્તિ એકદમ ઓછી કરી નાખો. 

– કોઇપણ જાતનો ખોરાક લેવાનો નથી. 

– શનિવારે જ્યારે ભૂખ લાગે ત્યારે ફક્ત રસ પીવાનો રાખો. 

– રવિવારે થોડી સ્ફૂર્તિ લાગશે. 

– આ જ પ્રમાણે રવિવારે પણ રસાહાર કરો. 

-સોમવારે તમે પથારીમાંથી ઉઠશો ત્યારે સ્ફૂર્તિ લાગશે અને આખું અઠવાડિયું સરસ જશે. 

 

આમ થવાનાં કારણો …

 

શારીરિક પ્રવૃત્તિ ના હોય એટલે શક્તિ બચે. ખોરાકમાં જલદી પાચન થાય તેવા રસ લીધા હોય એટલે શક્તિ બચે. આ વધેલી શક્તિ તમારી હોજરી, આંતરડાં અને કિડનીને મળે એટલે શરીરમાંથી બધો જ કચરો નીકળી જાય. આને ઓફિસકામના ‘બેક લોગ’ને જેમ શનિ-રવિવારે તમે બઘું ફાઇલોનું કામ કરી નાખો અને સોમવારે ફ્રી થઇ જાઓ તેની સાથે સરખાવી શકાય.

 

રસાહારનો પ્રયોગ આ રીતે શરીર ચોખ્ખું કરવા અને રોગમુક્તિ માટે કરવા જેવો ખરો.

 

 
સાભાર : દિવ્યભાસ્કર દૈનિક.

 

… ક્રમશ: 

 

 
હવે પછી .. (ભાગ-૨માં) …આગળ જાણો .. જયૂસની ઉપયોગીતા અને થોડી અવનવી જ્યૂસ રેસિપીની જાણકારી ……

 

 

બ્લોગ લીંક :  http://das.desais.net
email : [email protected]

 

 

‘આરોગ્ય અને ઔષધ … ‘  શીર્ષક હેઠળ મૂકવામાં આવેલ આજની પોસ્ટ આપને પસંદ આવી હોય તો  આપના પ્રતિભાવ બ્લોગ પોસ્ટ પર મૂકી આભારી કરશો., બ્લોગ પોસ્ટ પર મૂકેલ આપના દરેક પ્રતિભાવ બ્લોગ પર આવકાર્ય છે.

 

 

You can contact /follow us on :

 

twitter a/c : @dadimanipotli

facebook at : /dadimanipotli

ભોજન સાથે છાશ પીવો છો ? … (ભાગ-૨) … (આરોગ્ય અને ઔષધ) …

ભોજન સાથે છાશ પીવો છો ? … (ભાગ-૨) … (આરોગ્ય અને ઔષધ) …

 

 
તારીખ ૨૦.૦૭.૨૦૧૪  રવિવારની પોસ્ટમાં છાશ વિશે  થોડી જાણકારી આપણે અહીં પ્રાપ્ત કર્યા બાદ, ગઈકાલની પોસ્ટમાં જણાવ્યા મુજબ આજે …ભોજન સાથે છાશ પીવો છો ? … (ભાગ-૨) માં છાશ બાબત થોડી વિશેષ જાણકારી મેળવવા કોશિશ કરીશું. આશા રાખીએ છીએ કે આ લેખની માહિતી આપને જીવનમાં ઉપયોગી નિવડશે …
 

 

butter milk.1

 

 

ભોજન સાથે છાશ પીવો છો ? તો આટલી વાતોનું રાખજો ખાસ ધ્યાન …

 

 

એવું કહેવાય છે કે, સારું પીણું શરીરને ઊર્જા આપવાની સાથે શરીરમાં રોગપ્રતિકાર શક્તિમાં પણ વધારો છે.  પરંતુ દરેક વસ્તુ માટે યોગ્ય સમય અને કેટલીક બાબતોનું ધ્યાન રાખીએ તો તે વસ્તુઓ ક્યારેય આડઅસર કરતી નથી.  આપણે ભોજન સાથે ઘણી જાતના પીણાનો ઉપયોગ કરતા હોઈએ છીએ પરંતુ મોટાભાગે છાશનો ઉપયોગ દરેક ઘરમાં થતો જ હોય છે.  છાશ શરીરમાં રહેલાં ઝેરી તત્વોને બહાર નિકાળી દે છે.  ગરમીમાં તો છાશ અમૃત જેવું કાર્ય કરે છે.  છાશ એક એવું પીણું છે જે શરીરને શક્તિ પ્રદાન કરે છે અને રોગપ્રતિકારક શક્તિમાં પણ વધારો કરે છે.  જેથી આજે અમે તમને આયુર્વેદમાં જણાવેલી છાશ વિશેની કેટલીક રસપ્રદ વાતો જણાવીશું.

 

 

આગળ જાણો ભોજન સાથે છાસ પીવી કેટલી હિતાવહ છે …

 

 

દરરોજ સવારના નાસ્તા અને બપોરના ભોજન પછી છાશ પીવાથી શક્તિ વધે છે અને વાળ સંબંધી રોગો પણ દૂર થાય છે અને કસમયે વાળ સફેદ થવાની સમસ્યા પણ દૂર થાય છે.

ગાયના દૂધમાંથી બનાવેલી છાશ સૌથી વધુ ગુણકારી માનવામાં આવે છે. છાંસ પીવાથી રોગો આપણી આસપાસ પણ નથી ભટકતા અને કેટલાક એવા રોગો જ દૂર થાય છે તે ફરી ક્યારેય થતા નથી.

 

પેટના રોગો માટે તો છાશ આશીર્વાદ સમાન છે પેટની સમસ્યા અપચો, કબજિયાત જેવી સમસ્યામાં તો દિવસમાં 3-4વાર છાસ પીવી જોઈએ.

 

છાશમાં ઘી ન હોવું જોઈએ. જમતી વખતે તાજી છાશ વધુ ગુણકારી હોય છે.

 

છાશ પીવાથી શરીરને ઠંડક મળે છે અને એટલે જ ઉનાળામાં લોકો છાશ પીતા હોય છે. છાશ આપણા વાળ અને આંખો માટે પણ અત્યંત લાભકારી હોય છે.

 

છાશ પીવાની અનેક રોગોનું નાશ થાય છે પરંતુ છાશ ખાટી ન હોવી જોઈએ નહિતર તેની આડઅસર પણ થઈ શકે છે.

 

પેટના રોગો માટે તો છાશ આશીર્વાદ સમાન છે પેટની સમસ્યા અપચો, કબજિયાત જેવી સમસ્યામાં તો દિવસમાં 3-4વાર છાસ પીવી જોઈએ.

 

ભોજન સાથે છાશ લેવાથી ભોજન સરળતાથી પચી જાય છે અને શરીરને વધુ પોષણ મળે છે. છાંસમાં ચપટી મરી, જીરું અને સિંધાલું મીઠું નાખવાથી તે ગજબનું અસર કરે છે.

 

છાશમાં એવા બેક્ટેરિયા હોય છે જે શરીર માટે અત્યંત લાભદાયક હોય છે. પરંતુ ક્યારેય બહારની લસ્સીનું સેવન ન કરવું જોઈએ કારણ કે તેનાથી શરીરમાં કેલરીનું પ્રમાણ વધે છે જેથી તમે સ્થૂળતાનો શિકાર પણ બની શકો છો.

 

 

butter milk.2

 

 

આયુર્વેદમાં છાશ ચાર પ્રકારની દર્શાવવામાં આવેલ છે…..

 

 

(૧)  દહીં ઉપર આવેલ સ્નેહતર સાથે પાણી વિના વલોવી પ્રવાહી બનાવવામાં આવે છે તે ઘોલ (ઘોળવું) કહેવાય છે.

 

(૨)  પાણી વિના તર કાઢી દહીં વલોવવાથી બને તે મથિત

 

(૩)  દહીંમાં અર્ઘુ પાણી ઉમેરી વલોવવાથી બને તે ઉદશ્ચિત

 

(૪)  દહીંમાં ચોથા ભાગનું પાણી ઉમેરી વલોવવાથી બને તેને તક્ર કહેવાય છે.

 

 

હાલમાં આપણે ઉદશ્ચિત અને તક્રનો ઉપયોગ છાશ તરીકે કરી રહ્યા છીએ. એની પ્રશંસા કરતાં સંહિતામાં કહ્યું છે કે, તક્રસેવી વ્યથતે કદાચિત-તક્ર નામની છાશનું સદા સેવન કરનાર કદી પીડા ભોગવતો નથી. છાશનાં સેવનથી નાશ પામનાર હરસ જેવા રોગો ફરી ક્યારેય થતાં નથી.

 

 

ઘોલ નામની છાશ વાયુ પિત્તને હરે છે.

 

મથિત કફ અને પિત્તને મટાડે છે.

 

 

આયુર્વેદમાં બતાવેલ સાધારણ ખટાશયુક્ત છાશ (તક્ર) ઝાડો બાંધનાર (ગ્રાહી), તૂરી, સાધારણ ખાટી, મઘુર, દીપક, હળવી, ગરમ, બલ્ય, જાતીય શક્તિ વધારનાર, વાયુનાશક, તાજી હોય તો દાહ નહીં કરનાર, વિપાકે મઘુર અંતમાં પિત્ત કોપાવે, રૂક્ષ હોવાથી કફનો નાશ કરનાર છે.

 

 

જે છાશમાંથી માખણ કાઢી લીઘું હોય તે. થોડી ભારે અને બલ્ય છે અને કફ કરનાર છે.

 

જેમાંથી માખણ કાઢ્‌યું હોય નહીં તેવી છાશ ઘટ અને ભારે છે. આ છાશ નિત્ય માપસર વાપરવાથી બળ અને પુષ્ટિ આપે છે.

 

પેટનાં વાયુ માટે થોડી ખાટી અને સંધિવવાળી છાશ પીવી, પિત્તમાં ખટમીઠી સાકરવાળી છાશ પીવી.

 

કફ માટે સંધિવ ત્રિકટુ નાંખેલ છાશ પીવી.

 

છાશને ધાણાજીરૂ, હળદરથી વઘારી વાપરવાથી ઉદરવાયુ નાશ કરે છે. રૂચિ ઉત્પન્ન કરનાર પુષ્ટિ કરનાર બલ્ય, મૂત્રાશયમાં વાયુને કારણે થતાં શૂલને મટાડનાર છે.

 

કાચી છાશ ઉદર કફને તોડે છે અને ગળામાં કફ કરે છે.

 

ધાણાજીરૂ, હળદરથી વઘારેલ છાશ વાપરવાથી શરદી, શ્વાસ, ઉધરસ મટાડવામાં મદદ કરે છે.

 

 

butter milk.3

 

 

અમૃત સમાન માનવામાં આવતી છાશ ક્યારે વાપરવી અને ક્યારે વાપરવી નહીં એ પણ જણાવ્યું છે…

 

 

આપણે ત્યાં છાશ ઠંડી છે એવું સમજવાથી ઉનાળામાં વિશેષ વપરાય છે. જ્યારે મહર્ષિ વાગ્ભટ્ટે જણાવ્યું છે કે, ઉષ્ણકાલ તક્ર ન એવં દઘ્યાત.

 

ઉનાળામાં છાશ વાપરવી નહીં અથવા ઓછી વાપરવી.

 

આ ઉપરાંત અલ્સર (ચાંદા), મૂર્છા અને હાથપગમાં દાહ અને રક્તસ્ત્રાવજન્ય રોગોથી પીડાતા દર્દીઓએ છાશ વાપરવી નહીં.

 

છાશ અને દહીંના ગુણો લગભગ સરખા છે. ફેર માત્ર એટલો છે કે, દહીં અભિષ્યંદિ છે. અભિષ્યંદિ એક ખાસ પ્રકારની ચીકાશ છે. આનાથી સ્ત્રોતોરોધ થાય છે.

 

શ્વાસમાર્ગમાં સ્ત્રોતોરોધ થવાથી ઉધરસ, શ્વાસરોગ થઈ શકે છે. પિત્તપ્રકૃતિવાળાએ ખાટી હોય નહીં તેવી મોળી છાશ વાપરવી.

 

ઉનાળામાં છાશમાં સાકર, ધાણાજીરૂ, સંધિવ ઉમેરી થોડી વાપરવી શકાય.

 

સખત ગરમીનાં દિવસોમાં તકમરીયા ગુલાબનું સરબત ઉમેરી પીવાથી શાંતિ અનુભવાય છે.

 

ચોમાસા જેવા ભેજવાળા વાતાવરણમાં કેટલાકને છાશ માફક આવતી નથી. શરદી ઉધરસ થઈ જાય છે.

 

 

મહર્ષિ ચરકે કહ્યું છે કે, હરસથી પીડાતી વ્યક્તિનો જઠરાગ્નિ અતિ મંદ હોય, હલકો ખોરાક પચાવવામાં તકલીફ પડતી હોય એવી વ્યક્તિએ માખણ કાઢેલી ખટાશ વિનાની છાશ ઉપર રહેવું જોઈએ. ચાર છ દિવસ ફક્ત છાશ અને ઔષધો લેવા, પછી હલકો ખોરાક અને ઔષધો ચાલુ રાખવાથી હરસ કાયમ માટે મટે છે. ફરી થતાં નથી.

 

 

અજીર્ણનાં ઝાડામાં છાશ સાથે ૩ ગ્રામ સૂંઠ સવાર સાંજ લેવી, અનાજ વાપરવાનું બંધ કરવું, આરામ કરવો. ઝાડા આ સાદા સરળ ઉપાયથી બંધ થશે.

 

 

આજથી ૫૦ વર્ષ પહેલા કષ્ટસાઘ્ય સંગ્રહણી રોગના દર્દીને ૩ માસ કે, વધારે વખત ફક્ત છાશ પર રાખવામાં આવતાં હતાં. જાતીફલાદિચૂર્ણ અને ગ્રહણીકપાટરસ આપવામાં આવતો હતો. સરસ પરિણામ મળતાં હતાં. નબળા પાચનથી થતાં રોગોમાં છાશ આહાર અને ઔષધ બન્ને તરીકે કામ કરે છે.

 

આયુર્વેદનાં પ્રખર પંડિત સ્વામી કૃષ્ણાનંદની દ્રષ્ટિએ અમ્લપિત્ત (એસિડિટી)ના રોગોમાં કે ખાટાખાટા ઓડકાર આવતાં હોય, છાતીમાં બળતરાં થતી હોય, રક્તસ્ત્રાવજન્ય રોગ થયો હોય એ દર્દીએ છાશ વાપરવી નહીં.

 

શાસ્ત્રના નિયમ મુજબ બનાવેલી છાશ ઉત્તમ પૃથ્વીમાં સૂખ આપનાર છે. ભેંશની છાશ ભારે અને બકરીની છાશ હલકી અન્ય રોગો ઉપરાંત સંગ્રહણીમાં સફળતા અપાવે છે. છાશમાંથી તક્રારિષ્ટ અને તકવટી બનાવવામાં આવે છે. આ ઔષધો વાતકફજન્ય પાચનતંત્રનાં રોગોમાં અતિ ઉપયોગી છે.

 

– શાંતિભાઈ અગ્રાવત …

 

 

 

butter milk.4

 

 

અનેક રોગોમાં ઉપયોગી તક્રચિકિત્સા …

ડૉ. પ્રાર્થના મહેતા …

 

આપણા શરીરના યોગ્ય પોષણ માટે જે જે આહાર દ્રવ્યોની જરૃર પડે છે તેમાં છાશનું વિશેષ મહત્ત્વ છે. અમે વૈદ્યો આયુર્વેદિક પરિભાષામાં છાશને ‘તક્ર’ કહીએ છીએ. ગુણોની દૃષ્ટિએ છાશ એ ખરેખર મનુષ્ય લોકનું ‘અમૃત’ છે.

તક્ર એટલે કે છાશ. તક્રને ભૂલોકનું ‘અમૃત’ કહેવામાં આવેલ છે. વિધિવત્ સેવન કરાયેલી છાશ શરીરના સમસ્ત વિકારોને દૂર કરીને શરીરને સ્વસ્થ, સુદ્રઢ અને સ્ફૂર્તિમય રાખે છે.

એમ કેહવાય છે કે …. “જો સ્વર્ગમાં છાશ હોત તો મહાદેવ એટલે કે શંકરનું ગળું વિષપાનને લીધે કાળું ન પડત કુબેરને કોઢ ન થાત. ગણપતિને મોટું પેટ ન હોત અને ચંદ્રને ક્ષય ન થાત. છાશ વિશે ભલે આ અતિશયોક્તિ લાગે, પરંતુ છાશમાં જે અનેક ગુણો રહેલા છે એ બાબતમાં ના કહી શકાય તેમ નથી.”

છાશનું સેવન આમાશયનાં સઘળાં ભોજનને સરળતાથી પચાવીને પાચન શક્તિને વધારે છે. આથી જ સંગ્રહણી નામનાં રોગમાં તક્ર-છાશ સમાન લાભદાયક બીજી કોઇ વસ્તુ નથી.

હિંગ, જીરું તથા સિંધવ નાખીને છાશ અતિસાર-હરસ તથા નાભિ નીચેનાં પેઢુના શૂલને મટાડે છે. મૂત્રકરછવાળા દદીર્એ ગોળ નાખીને છાશ પીવી. અતિસારમાં ચિત્રકમૂલનું ચૂર્ણ નાખીને છાશ પીવી. ઉનાળાની કાળઝાળ ગરમીમાં ઠંડા પીણાં તરીકે છાશમાં થોડી સાકર નાખી પીવાથી ગરમીમાં રાહત થાય છે.

શિયાળામાં કોથમીર જીરાથી વઘારેલી છાશમાં સિંધવ નાખીને પીવાથી પૌષ્ટિક પદાર્થોનું સહેલાઇથી પાચન થાય છે. યુકિતપૂર્વક સેવન કરાયેલી છાશ ત્રણેય દોષોને હરે છે. આથી આયુર્વેદમાં ‘ભોજનાન્તે તક્રં પિબેત્ત’ કહેલ છે.

વાયુપ્રધાન રોગોમાં સૂંઠ તથા સિંધવ નાખેલી છાશ ઉત્તમ છે. હિંગ-જીરું અને સિંધાલૂણ મેળવીને સેવન કરાયેલી છાશ અત્યંત કોપેલા વાયુને શાંત કરે છે. પિતજન્ય રોગોમાં સાકર મેળવેલી મીઠી તક્ર-છાશ વિશેષ લાભદાયક થાય છે. કફ જન્ય રોગોમાં સૂંઠ પીપર તથા મરીવાળી છાશ ફાયદાકારક છે.

અતિસારમાં તક્ર ચિકિત્સા: ઇન્દ્રયવ- નાગરમોથ, નાગકેસર, લોધ્ર- સૂંઠ અને મોચરસ આ બધી વસ્તુઓનું ચૂર્ણ બનાવીને દેશી સાકરમાં ભેળવીને છાશ સાથે સેવન કરવામાં આવે તો જૂનામાં જૂનો અતિસાર શાંત થઇ જાય છે. અતિસાર રોગમાં છાશમાં જીરાંનો પાઉડર નાખીને પીવાથી પણ ફાયદો થાય છે.

મરડામાં તક્ર ચિકિત્સા: ખીચડી, ભાત જેવા લઘુ આહારની સાથે શેકેલું જીરું છાશ સાથે લેવામાં આવે તો મરડામાં ફાયદો થાય છે.

આયુર્વેદમાં સર્વ ઉદરરોગોમાં છાશને સર્વશ્રેષ્ઠ કહેલ છે. છાશનું સેવન કરનારને વૃદ્ધાવસ્થા મોડી આવે છે. ચહેરા પર કરચલીઓ પડતી નથી અને સૌંદર્યના ચાહકોની સુંદરતાને અકબંધ જાળવી રાખવા માટે છાશ આયુર્વેદનું અમોલ ઔષધ પણ છે. છાશના સેવનથી જઠર તથા આંતરડામાં રોગો થતાં નથી અને રોગો થયાં હોય તો ઔષધ તથા તક્ર સેવનથી જલદીથી રોગ દૂર થાય છે. આમ છાશ અભ્યાંતર અને બાહ્ય બંને રીતે શરીરના સ્વાસ્થ્ય અને સૌંદર્યના રક્ષણ માટે આશીર્વાદ રૂપ છે, છતાં પણ અમુક લોકોને છાશનું સેવન હિતકારક નથી.

 

 

છાશનું સેવન કોણે ના કરવું ? …

 

 

ક્ષતવાળાને, દુર્બળતા, મૂર્છા, ભ્રમ, દાહ અને રક્તપિત્તમાં છાશનું સેવન કરવું જોઇએ નહીં. ગ્રીષ્મ અને શરદ ઋતુમાં ખાટી છાશ કદાપી પીવી નહીં. આ સિવાયનાં રોગોમાં વૈદકિય સલાહ મુજબ છાશનું સેવન કરવામાં આવે તો પરમ ઉપકારક ઔષધિ રૂપ છે. વિધિવત્ સેવન કરાયેલી છાશ બળ, વર્ણ, ઉત્સાહ અને ઓજને વધારીને રોગોને દૂર કરીને સ્વાસ્થ્ય તથા સૌંદર્યને સાચવનાર પૃથ્વીલોકમાં અમૃત સમાન ઉપકારક છે.

 

 

butter milk.5

 

 

છાશ સુંદરતા નીખારે …

 

 

છાશમાં લેક્ટિક એસિડ હોય છે, જે ચામડી માટે ખૂબ ઉપયોગી હોય છે.  આ માટે ઘણી મોંઘી ક્રીમોમાં લેક્ટિક એસિડનું જરૂરી પ્રમાણ મેળવવામાં આવે છે.  ત્વચાને ચમકાવવા માટે, નરમ બનાવવા માટે ડેડ સ્કિનને હટાવવા માટે પણ ઘણીવાર તબીબો આનો ઉપયોગ ફેશિયલ પીલ્સ રૂપે કરતાં હોય છે.  છાશમાં એસિડીક હોવાથી એસ્ટ્રિજેન્ટની જેમ કામ કરે છે.  આનાથી ચહેરાના દાગ, કરચલીઓ વગેરેથી રાહત મળી શકે છે. આ માટે છાશ ફેસ પેક બનાવવામાં ખૂબ ઉપયોગી છે.  તમને છાશનો સ્વાદ ભલે પસંદ ન હોયતો કંઈ વાંધો નહીં પોતાની ત્વચાને ચમકાવવા માટે પૂરા ચહેરા પર છાશ લગાવવાથી ચહેરો નરમ, સુંવાળો અને ચમકદાર બની જાય છે.  બજારમાં છાશ પાવડર પણ મળતાં હોય છે.

 

દવા રૂપે …

કેલ્શિયમ નેશનલ ઈન્સ્ટિટ્યૂટ ઑફ મેડિસિન અનુસાર, પ્રત્યેક વ્યકિતને દરેક દિવસે 1000થી 1200 એમજી કેલ્શિયમ લેવું જોઈએ. 9થી 13 વર્ષનાં બાળકો માટે આ પ્રમાણ 1, 300 એમજી જણાવાયું છે. એક કપના છાશમાં 284 એમજી કેલ્શિયમ હોય છે.  જ્યારે એક કપ દૂધમાં 299 એમજી.  જો તમે તમારા બાળકોને દૂધ પીવડાવવાનું પસંદ નથી કરતાં તો તેને છાશ આપી શકો છો.

 

પ્રોટીન …

છાશ અને દૂધમાં આશરે એક સમાન જ પ્રોટીનનું પ્રમાણ જોવા મળતું હોય છે.  છાશમાં 8.11 એમજી પ્રોટીન હોય છે, જ્યારે દૂધમાં 8. 26 એમજી.  વિટામીન અને ખનીજનું પ્રમાણ – યૂએસડીએ નેશનલ ન્યૂટ્રિએન્ટ ડેટાબેસ પ્રમાણે છાશમાં વિટામીન એ, વિટામીન સી અને વિટામીન બી ભરપૂર પ્રમાણમાં જોવા મળતું હોય છે.  આની સાથે જ છાશમાં આયરન, મેગ્નેશિયમ, ફોસ્ફરસ, પોટેશિયમ, ઝિંક વગેરે ખનીજ પદેાર્થ જોવા મળે છે.

 

 

નોંધ :  આયુર્વેદનાં કોઈ પણ જગ્યાએ પ્રકાશિત થતાં કોઈ પણ લખાણોને રોગીએ સીધાં ઉપયોગમાં લેવાં જોઈએ નહીં. પોતાને પરિચિત એવા તજજ્ઞ અને માન્ય વૈદ્યની દેખરેખ નીચે જ ઉપચાર ક્રમ યોજવો જોઈએ.

 

 

આપણા પેટમાં કેટલાયે પ્રકારના કીડા મળી આવે છે. આંતરડામાં તો આ લાખો કરોડોની સંખ્યામાં હોય છે. તેમાંથી થોડાક આપણા સ્વાસ્થ્ય માટે લાભદાયક છે અને થોડાક નુકશાનકારક. નુકશાનકાર કીડા જો સક્રિય થઈ જાય તો કેટલાયે પ્રકારના રોગ થાય છે. જો વધારે પડતો જીવ ગભરાતો હોય તેમજ અજીર્ણ, એસેડીટી, દુર્બળતા, વારંવાર છીંકો આવવી, વારંવાર શરદી થઈ જવી, ઉલ્ટી, ભોજન પ્રત્યેની અરૂચિ તેમજ પેટમાં ધીમે ધીમે દુ:ખાવો થતો હોય તો થોડાક સાવધાન થઈ જાવ અને સમજી લો કે તમારા પેટમાં કિડા સક્રિય થઈ ગયાં છે.

 

 
આને લીધે રક્તાલ્પતા, ભુખની ઉણપ તેમજ વધારે પડતાં દુ:ખાવાના લક્ષણો પણ જોવા મળે છે. આવી પરિસ્થિતિમાં લોકો જુદી જુદી દવાઓની મદદ લે છે. પરંતુ અધ્યયન દ્વારા જાણવા મળ્યુ છે કે દિવસમાં ત્રણ ચાર વખત દળેલું જીરૂ, મીઠું અને કાળા મરીનો ભુકો ભભરાવીને છાશ પીવામાં આવે તો એક જ અઠવાડિયામાં આવા કીડાઓથી છુટકારો મળે છે.
 

 
એક વાતનું ધ્યાન રાખો કે રોગીને એવી અવસ્થામાં કોઈ પણ એવી વસ્તુ ન આપશો જેનાથી તેની પાચન ક્રિયામાં અવરોધ ઉત્પન્ન થાય. અપચો અને અજીર્ણ થવાને લીધે કૃમિને વિકાસ કરવાની સારી તક મળી જાય છે. તેથી ગળી વસ્તુઓથી થોડીક પરહેજ પણ કરવી.
 

 

કેવી છાશ પીશો ? ખાટી કે મોળી ? …

 

 

વધુપડતી ખટાશ કે સાવ જ ફિક્કું હોય એવું બટરમિલ્ક પિત્ત અને કફ કરે છે એટલે થોડીક ખટાશવાળી ને દહીંમાં ચોથા ભાગનું પાણી મેળવીને બનાવેલી છાશ હેલ્થ માટે ઉત્તમ છે.

-સેજલ પટેલ

 

 

સૌરાષ્ટ્રમાં ચટપટી, તીખી વાનગીઓ ખાધા પછી છેક છેલ્લે પેટને ટાઢક આપે એવી છાશનો એક પ્યાલો ન પીવાય ત્યાં સુધી કાઠિયાવાડી ભોજન સંપૂર્ણ ન થાય. શિયાળો, ઉનાળો અને ચોમાસું ત્રણેય સીઝન દરમ્યાન સૌરાષ્ટ્રમાં છાશ વિના ન ચાલે. મુંબઈગરાઓ તો ક્યારેક શિયાળા-ચોમાસામાં છાશ ખાઈને માંદા પડે, પણ કાઠિયાવાડમાં નહીં. ક્યારેક કસમયે છાશ પીવાથી શરદી-કફ થઈ જાય, પણ સૌરાષ્ટ્રવાસીઓ અને નિયમિત રીતે સવાર-સાંજ ભોજન પછી છાશ પીવા ટેવાયેલાઓને બારે માસ છાશ પીધા પછીયે કંઈ નથી થતું. એવું કેમ થતું હશે? આવું ત્યારે જ થાય જ્યારે વ્યક્તિ પોતાની પ્રકૃતિ વિરુદ્ધ જઈને ખોટા સમયે, ખોટી રીતે છાશ પીએ.

 

 

છાશ દેવોનેય દુર્લભ મનાય છે ને એ આંતરડાંને બળ આપીને પાચન સુધારે છે.

 

 

પિત્તશામક : છાશ પચવામાં હલકી છે. છાશ પચ્યા પછી એ મધુર વિપાકવાળી હોવાથી પિત્તને શાંત કરે છે. પિત્ત પ્રકૃતિવાળા તેમ જ પિત્તજ વિકારમાં મધુર છાશમાં ખડી સાકર નાખીને લેવી.

 

 

કેવી છાશ પીવી ? …

 

 

ખાટી કે મોળી ? :   મોટા ભાગના લોકો માને છે કે મોળી છાશ પીવી સારી, પરંતુ એ સાચું નથી. સાવ જ મોળા દહીંમાંથી બનેલી છાશ કાચી હોય છે ને એનાથી કફ થાય છે, જ્યારે અતિશય ખાટી થઈ ગયેલી છાશ પિત્ત કરનારી થઈ જાય છે. સામાન્ય રીતે થોડીક ખટાશ આવી હોય એવી ખટમીઠી છાશ ત્રિદોષશામક કહેવાય છે.

 

 

પાતળી કે જાડી ? :   બીજું એક સૌથી મોટું ફૅક્ટર છે કે દહીંમાં કેટલું પાણી ઉમેરવું? ઘણા લોકો કહે છે કે અમે તો ગાઢી છાશ પીએ છીએ, એમાં કૅલ્શિયમ અને દહીંના ગુણો વધુ સારી રીતે મળે છે. જોકે દહીંમાં સાવ જ ઓછું પાણી અથવા તો જરાય પાણી ન ઉમેરીને બનાવવામાં આવેલી છાશ કફ કરે છે. જો રોજિંદા વપરાશમાં જમ્યા પછી છાશ પીવાની આદત રાખવી હોય તો દહીંમાં ચોથા ભાગનું પાણી ઉમેરી માખણ કાઢીને વલોવીને બનાવેલી છાશ બનાવવી. સંસ્કૃતમાં એને તક્ર કહે છે અને એ ત્રિદોષશામક હોય છે.

 

 

કેવું દૂધ ? :   સામાન્ય રીતે ભેંસનું દૂધ અને એની પ્રોડક્ટ્સ વાપરવાનું પ્રચલિત છે, પરંતુ ભેંસના દૂધમાં વધુ સ્નિગ્ધતા હોવાથી એ કફકારક અને પચવામાં ભારે હોય છે. ભેંસના દૂધની છાશ વાપરવાથી શરીરમાં સોજો અને જડતા ઉત્પન્ન થાય છે, જ્યારે ગાયના દૂધની છાશ જઠરાગ્નિ દીપન કરે છે. એ બુદ્ધિવર્ધક, ત્રિદોષશામક અને ઘણી વ્યાધિઓમાં પથ્યકર છે.

 

 

કેવી રીતે ત્રિદોષનાશક ? 

 
 

છાશમાં રહેલો ખાટો રસ વાયુને દૂર કરે છે. છાશની ખટાશથી ભૂખ લાગે છે અને રુચિ ઉત્પન્ન થાય છે. ખાધેલા ખોરાકનું યોગ્ય રીતે પાચન કરીને બળ આપે છે. વાત પ્રકૃતિવાળી વ્યક્તિઓએ તેમ જ વાતજ વિકારમાં ખાટી છાશ અને સિંધવ લેવું.

 

છાશમાં રહેલો તૂરો રસ ઉષ્ણ ગુણ ધરાવતો હોવાથી કફ દોષને દૂર કરીને શરીરને સ્ફૂર્તિ આપે છે. કફ પ્રકૃતિમાં તેમ જ કફના વિકારોમાં માખણ કાઢેલી છાશમાં ત્રિકટુ નાખીને એ લેવી.

 
 

આમ છાશ ત્રિદોષનાશક છે અને આંતરડાંના કોઈ પણ દરદમાં એનો ઉપયોગ કરવામાં આવે છે. છાશ ગ્રાહી હોવાથી જુલાબ પણ અટકાવે છે. છાશથી સોજો, જલોદર, હરસ, ગ્રહણી, મૂત્રાવરોધ, મરડો, પાંડુ, મંદાગ્નિ, ઝાડા અને આંતરડાંની નબળાઈ દૂર થાય છે.

 

 

આંતરડાંનું ઔષધ છાશ …

 

 

આંતરડાંનાં દરદોમાં છાશનો ખાસ ઉપયોગ કરવામાં આવે છે. સંગ્રહણીના દરદીને માત્ર છાશ પર જ રહેવા દેવાથી ઝડપથી સાજો થાય છે. છાશ આંતરડાંને બળ આપીને એની ગ્રાહીશક્તિ વધારે છે. છાશ જૂના મળને શરીરની બહાર ધકેલવાનું કામ કરે છે. એટલે કબજિયાત અને અર્જીણમાં ત્રિકટુ અને સિંધવ સરખે ભાગે લઈ છાશમાં મેળવીને લેવામાં આવે તો અર્જીણ દૂર થાય છે. એના ગ્રાહી ગુણને કારણે આંતરડાંને સંકોચાવી મળને દૂર કરે છે.

 
 

ભૂખ ન લાગતી હોય, શરીરમાં વાયુને કારણે દુખાવો રહેતો હોય, પાચન બરાબર ન થતું હોય, અવારનવાર છાતીમાં ભાર રહેતો હોય અને ગભરામણ થતી હોય તથા ખાટા ઓડકાર આવતા હોય તો છાશનું નિત્ય સેવન ગુણકારી છે.

 

ચામડીના, લોહીના અને પિત્તના વિકારોમાં તથા ખાસ કરીને કોઢમાં છાશ લેવાની આચાયોર્એ ભલામણ કરી છે.

 

ટાઇફૉઇડમાં આંતરડાંની ગરમી, આંતરડાંમાં પડતાં ચાંદાં, તાવ, બળતરા, તરસ જેવાં અનેક નાનાં-મોટાં ચિહ્નો છાશથી દૂર થાય છે. છાશ પિત્તશામક હોવાથી દરદીને ઠંડક, તૃપ્તિ અને પોષણ મળે છે.

 

મરડો થયો હોય ત્યારે ઇન્દ્રજવના ચૂર્ણ સાથે છાશ આપવામાં આવે છે.

 

હરસ-મસામાં હરડે સાથે છાશનું નિત્ય સેવન કરાવવામાં આવે છે.

 

 

લેખ સંકલિત : સાભાર સંદર્ભ :

સંદેશ, દિવ્યભાસ્કર, વેબ દુનિયા, વિકિપીડિયા, તસ્વીરો – વેબ જગત  …

 

 

…  સંપૂર્ણ … 

 

   

બ્લોગ લીંક :  http://das.desais.net
email : [email protected]

 

 

‘આરોગ્ય અને ઔષધ … ‘  શીર્ષક હેઠળ મૂકવામાં આવેલ આજની પોસ્ટ આપને પસંદ આવી હોય તો  આપના પ્રતિભાવ બ્લોગ પોસ્ટ પર મૂકી આભારી કરશો., બ્લોગ પોસ્ટ પર મૂકેલ આપના દરેક પ્રતિભાવ બ્લોગ પર આવકાર્ય છે.

 

 

You can contact /follow us on :

 

twitter a/c : @dadimanipotli

facebook at : dadimanipotli

તાજી છાશ … (ભાગ-૧) … (આરોગ્ય અને ઔષધ) …

તાજી છાશ … (ભાગ-૧) … (આરોગ્ય અને ઔષધ) …

આરોગ્ય વિજ્ઞાન – ડૉ. મલ્લિકા ચં. ઠક્કુર (આયુર્વેદ ક્ષેત્રનાં કન્સલ્ટન્ટ)

 

 

‘વિપાકે મધુર, ઉષ્ણ, અગ્નિ સતેજ કરનાર, પચવામાં સરળ તાજી છાશ ગ્રહણીનાં દર્દોમાં અમૃત સમાન નીવડે છે.’

 

 
fresh buttermilk
 

 
જમ્યા, ન જમ્યા ને ઓહિયાં ઓહિયાં કરતા લોકોનો તોટો નથી. બે ટંક સમયસર જમવા સાથે સાથે ટાણે – કટાણે જે ગમે, હાથમાં આવે મોઢામાં ઓર્યા કરવાની આદત ઘણી સ્વાભાવિક બની ચૂકી છે અને ત્યારે સર્જાય છે પરંપરા શારીરિક સમસ્યાની.

 
માનવશરીરમાં પાચન અંગોમાં નાનું, મોટું આંતરડું અને હોજરી મુખ્ય અવયવો છે. જેની સરળતા માટે ચાવીને ખાધેલો ખોરાક હોય તો આ અવયવોને ખાસ કોઈ તકલીફ પડતી નથી. પણ, કોઈક વાનગી ખૂબ ભાવે એટલે ચાવ્યા વગર એમ ને એમ ઉતારી દેતાં જઠરને ખૂબ જ શ્રમ પડે છે. પાચનક્રિયા મંદ પડે. ખોરાકનું બરાબર પાચન થાય નહીં. પરિણામે કબજિયાત થાય.

 
ખોરાક પચીને રસરૂપ થયેલાં મોજાં જેવી ગતિથી આંતરડાં આ રસને વલોવી લોહીમાં ભેળવી દે છે. નાનું આંતરડું બગડે ત્યારે એને સુધારવા માટે કાયમનું નિરાકરણ થવું જોઈએ.  ભૂખ લાગે, ખોરાક પચે પણ નાના આંતરડામાં આમદોષ એટલે મ્યુક્સ પણ થાય છે. મોટા આંતરડાના રોગમાં કે સંગ્રહણીમાં આયુર્વેદ કેટલે અંશે ઉપયોગી થાય તે જોઈએ. આપણા શરીરમાં હોજરી, નાનું આંતરડું, મોટું આંતરડું મહત્ત્વનો ભાગ ભજવે છે. આ બધાં વચ્ચે હોજરી પૂરી થાય ત્યાં ગ્રહણી આવે છે.  ગ્રહણી ખૂબ જ મહત્ત્વનું કામ કરે છે. હોજરી એટલે જઠરમાં કફપ્રધાન ક્રિયા હોય છે.  ત્યાંથી આગળ ગ્રહણી જેને ડિયોડિનમ કહેવાય છે.  તે નાના આંતરડાની શરૂઆત છે.  અહીં પિત્તપ્રધાન ક્રિયા હોય છે. એનાથી આગળ ઓગણીસ ફૂટના લાંબા આંતરડા માટે પાચનને યોગ્ય બનાવે છે.  હોજરી અન્નનળીમાંથી ખોરાકને આવકારે છે.  ખોરાકને વલોવી એકરસ બનાવે છે. અહીં આહાર છ કલાક રહે છે.  પછી નાના આંતરડામાં બારેક કલાક રહે છે.   ત્યાર પછી મોટા આંતરડા વાટે આગળ વધી મળ વિસર્જન માટે જાય છે.

 
આ તમામ પાચનક્રિયા બરાબર સમજવી એટલે જરૂરી છે કે તેનાથી શત્રુને ઊગતાંવેંત જ ડામી શકાય. આવી પરિસ્થિતિમાં માત્ર દવાથી ફાયદો નહીં થાય.  અર્જીણ અને પાચનની અન્ય સમસ્યામાં મનની પ્રસન્નતા ખૂબ જરૂરી છે.  ચિંતા, થાક, ઊંઘનો અભાવ એ બધાથી પાચનક્રિયા ધીમે ધીમે બગડે છે.  સમગ્ર પાચનક્રિયા માનસિકભાવ હેઠળ કામ કરે છે. હોજરીમાં જઠરરસ આવે અને પિત્તનો સ્ત્રાવ થાય ત્યારે આવે, પરંતુ જો મન ઉદાસ હોય તો વધી જાય અને ક્રોધ તથા રોગથી સ્ત્રાવ બિલકુલ ઓછો થઈ જાય છે, એવું જાણકારોનું નિરીક્ષણ છે.

 
ખોરાકમાં ખાટું, તીખું, ખારું, ગળ્યું કે સ્વાદિષ્ટ વસ્તુ ખાઓ એની અસર થાય છે.  તેનો અતિશય ઉપયોગ તેમાં પણ ખાસ કરી ચા, તમાકુ, દારૂ વગેરે વધુ પડતાં લેવાથી, નિયમ અને સંયમ ભૂલી જઈએ તો પાચનક્રિયા બગડવાની શરૂઆત થાય છે.

 
હવે રહી વાત દવાની.  આયુર્વેદના પર્પટી પ્રયોગો આ સમસ્યામાં રામબાણ અસર બતાવે છે. પંચામૃત પર્પટી આવો જ એક અદ્ભુત અસરકારક યોગ છે.  આવા પર્પટી પ્રયોગ આયુર્વેદમાં ઘણા છે.  એમાં સુવર્ણ પર્પટી તથા બીજા પ્રયોગો વૈદ્યની દેખરેખ હેઠળ લેતાં અનેક પ્રકારની સંઘરણી, ઝાડા, જૂનો મરડો, ક્ષમ, નબળાઈ અને ખાસ કરીને આંતરડાનાં જૂનાં દરદો મટતાં જોયાં છે.

 
વૈજ્ઞાનિક સ્વરૂપ પર્પટીનું નિર્માણ થાય છે.  આવી પર્પટી દરદીને નવજીવન બક્ષે છે.  આંતરડાના દર્દ માટે પથ્ય ઉપર રહી પર્પટીનો પ્રયોગ કરતાં આંતરડાને નવું બળ મળશે.  રસનું લોહી બનશે. ઝાડો બંધાઈને પચીને સાફ આવશે.  મળમાં કાચા વટાણા, ટામેટાં કે ખાધેલું બહાર આવે છે તે પચીને પાચનક્રિયા સુધરી જશે.  કેવળ શુદ્ધ ગંધક પારદમાંથી બને એને રસ પર્પટી કહેવામાં આવે છે.  એવી રીતે આ પર્પટી પ્રયોગ સાથે કુટજલોહ, બિલ્વાદિ ચૂર્ણ મેળવીને સવારે અને રાત્રે નરણે કોઠે મધ સાથે ચાટી જવું.  એમ જ ઉપર છાશ સાથે લેતાં આંતરડાનો સોજો દૂર થાય છે. જટિલ જૂનાં હઠીલાં આંતરડાંનાં દર્દોમાં આયુર્વેદ સદીઓ પૂર્વે ઉપયોગી હતું અને આજે પણ એવું જ ઉપયોગી છે.

 
પથ્યનો વિચાર કરીએ તો પાકેલાં કેળાં, સફરજન, દાડમ, પપૈયું આ બધામાંથી યોગ્ય ક્રમ સૂચવી શકાય. આ દવા જોડે શાસ્ત્રકારોએ સૂચવેલો પ્રયોગ આમરાક્ષસી કે ક્યારેક અલ્પમાત્રામાં કર્પૂર રસ આપી શકાય. આ પ્રયોગ દરમિયાન માખણ વગરની છાશ લઈ શકાય.  જમ્યા પછી કુટજારિષ્ટ પણ બબ્બે ચમચી એટલા જ પાણી સાથે લેવી.  આ ઉપરાંત કડાપાક – ધનવટી બબ્બે ગોળી સવારે અને રાત્રે પડીકાં સાથે લેવી.  બહુ જ જૂનો અને અઘરો કેસ હોય તો તેમાં સૌથી સારો પ્રયોગ વિજય પર્પટીનો છે.  શાસ્ત્રમાં કહ્યું છે કે કષ્ટસાધ્ય ગ્રહણી, આંતરડાનો ક્ષય પેટમાં હળવો દુખાવો રહ્યા કરે, સંગ્રહણીમાં ચાંદું, લિવર અને વરલની કમજોરી દૂર કરે છે. પર્પટીની માત્રા બેથી ચાર ગ્રેન છે.

 
ગ્રહણી રોગમાં મંદાગ્નિ નિવારણ સૌથી અગત્યનું છે.  છાશની મહત્તા પેટનાં દર્દોમાં અપરંપાર છે.  છાશ ગ્રહણીનાં દર્દોમાં અગ્નિ સતેજ કરે છે.  પાચનશક્તિ વધારે છે.  ઝાડાને બાંધે છે. પચવામાં સરળ છે. વિપાક કાળે મધુર હોવાથી પિત્ત વધારતી નથી.  ઉષ્ણ હોવાથી કફને મટાડે છે.  મધુર અને ચિકાશદાર હોવાથી તાજી છાશ સંગ્રણીમાં બહુ ઉપયોગી છે.

 
શેકેલા જીરાનું ચૂર્ણ એકથી બે ગ્રામ સાથે પર્પટી અડધીથી એક રતીનું સેવન કરાવવું.  ખૂબ શરદીવાળો કોઠો હોય તો મલાઈ વગરના ગાયના દૂધ સાથે આ પર્પટી પ્રયોગ કરાવવો, કારણ કે આને લીધે દૂધ પચી જાય છે.  ૧૦૦ ગ્રામ દૂધ જાણે ચાવી ચાવીને લેતા હોઈએ તેમ પંદર મિનિટ સુધી પીવું.  આજના દોડધામભર્યા, ધમાલિયા શહેરી જીવનમાં આંતરડાનો જૂનો સોજો હોય, અમ્લપિત્ત હોય, અલ્સર હોય, કોલાઈટિસ હોય ત્યારે દર્દીને આશીર્વાદ તુલ્ય પર્પટી પ્રયોગોનો પરિચય આપ્યો છે.  એના ઉપર શક્ય એટલી પરેજીનું પાલન કરવામાં આવે તો જરૂરથી રોગમુક્ત થઈ શકાય છે.

 
આપણા શરીરના યોગ્ય પોષણ માટે જે જે આહાર દ્રવ્યોની જરૂર પડે છે તેમાં છાશનું વિશેષ મહત્ત્વ છે. અમે વૈદ્યો આયુર્વેદિક પરિભાષામાં છાશને ‘તક્ર’ કહીએ છીએ.  ગુણોની દૃષ્ટિએ છાશ એ ખરેખર મનુષ્ય લોકનું ‘અમૃત’ છે.  છાશના ગુણોને ધ્યાનમાં રાખીને એક કવિએ સંસ્કૃતમાં શ્લોક લખ્યો છે. તેનું ભાષાંતર આ પ્રમાણેછે :

 
“જો સ્વર્ગમાં છાશ હોત તો મહાદેવ એટલે કે શંકરનું ગળું વિષપાનને લીધે કાળું ન પડત કુબેરને કોઢ ન થાત. ગણપતિને મોટું પેટ ન હોત અને ચંદ્રને ક્ષય ન થાત. છાશ વિશે ભલે આ અતિશયોક્તિ લાગે, પરંતુ છાશમાં જે અનેક ગુણો રહેલા છે એ બાબતમાં ના કહી શકાય તેમ નથી.

 
આપણે જાણીએ છીએ કે, છાશ દહીંમાંથી બને છે અને તે દહીંનું જ એક રૂપાંતર છે.  આધુનિક વૈજ્ઞાનિકો અને ડોક્ટરો છાશ અને દહીંના ગુણધર્મો સરખા જણાવે છે.  જ્યારે આયુર્વેદના ગ્રંથોમાં તેના ગુણધર્મોની ભિન્નતા દર્શાવી છે.  દહીંમાંથી છાશ બનાવવાની જે પ્રક્રિયા છે તેને આયુર્વેદમાં ‘મંથન’  કહેવામાં આવે છે.  લોકવ્યવહારમાં તેને ‘ઘોળવું’ કહેવામાં આવે છે. આમ તો દહીં અને ઘોળવામાં કંઈ જ ફેર જણાતો નથી, પરંતુ દહીં ઉપર જે વલોવવાની ક્રિયા કરવામાં આવી તેને આયુર્વેદમાં ‘સંસ્કાર’  આપ્યો કહેવાય છે.  દહીં પચવામાં ભારે ગણાય અને ઘોળવું પચવામાં હલકું ગણાય.  આમ સંસ્કાર અથવા તો વલોવવાથી ગુણોમાં ફેર પડી જાય છે. સંસ્કારનું મહત્ત્વ કેટલું છે ?  તે બતાવવા માટે આ ઉદાહરણ પર્યાપ્ત છે.  દહીંમાં ચોથા ભાગનું પાણી નાખીને વલોવવાથી જે દ્રવ બને તેને તક્ર-છાશ કહેવામાં આવે છે.  હોટેલોમાં જે ‘લસ્સી’  મળે છે તેનો આ પ્રકારમાં સમાવેશ થાય છે. દહીંથી અડધા ભાગનું પાણી નાખી વલોવવાથી જે દ્રવ તૈયાર થાય તેને વૈદ્યકીય ભાષામાં ‘ઉદ્શ્ચિત’  કહેવામાં આવે છે.  છાશના આ બધા સસ્નેહ પ્રકારો છે.  એટલે કે તેમાંથી સ્નેહી અંશ (માખણ) કાઢી લેવામાં આવેલ નથી.  છાશમાંથી જો માખણ એટલે કે સ્નેહી અંશ કાઢી લેવામાં આવે તો તે પચવામાં અત્યંત હલકી બની જાય છે. દહીંમાં પાણી અમુક અમુક પ્રમાણમાં નાખીને વલોવવાથી થતી છાશના અનેક પ્રકારો પાડી શકાય છે, પરંતુ છાશના આ બધા પ્રકારો દહીંને વલોવીને જ થતાં હોવાથી છાશ એટલે કે વલોવાયેલું દહીં, એવી ટૂંકી વ્યાખ્યા આપી છે.  મંથન એટલે કે વલોવવાની ક્રિયા વડે છાશમાંથી જે સ્નેહ ભાગ કાઢી નાખ્યો હોય અને જેમાં અડધો અડધ પાણી નાખવામાં આવ્યું હોય અને જે અતિઘટ્ટ કે અતિ પાતળું પણ ન હોય અને જે સ્વાદમાં મધુરામ્લ અને થોડું તૂરું હોય તથા સ્વભાવે શીતળ હોય તે દ્રવને તક્ર એટલે કે છાશ કહેવામાં આવે છે.

 

છાશનાં ગુણધર્મો …

 

છાશ મીઠી, ખાટી અને તૂરી એમ ત્રણ પ્રકારના સ્વાદવાળી છે.  છાશ પચવામાં લઘુ એટલે કે સહેલાઈથી પચી જાય એવી, તથા આહારનું પાચન કરાવીને ભૂખ લગાડનાર અને રુક્ષ છે.  તે કફ અને વાયુના રોગોમાં ઉત્તમ છે.  છાશને ઘણા લોકો ઠંડી માને છે, પરંતુ છાશ સ્વભાવે ઉષ્ણ છે.  તે લીવરની વૃદ્ધિ, સોજા, અતિસ્રાવ, સંગ્રહણી, પાઈલ્સ, ઉદર રોગો, કબજિયાત, પાંડુરોગ, અરુચિ, તૃષ્ણા, ઉનવા, શૂળ અને મેદ માટે ઉત્તમ છે.  મધુર એટલે મીઠી છાશ કફને ઉત્પન્ન કરે છે તથા પિત્તને શાંત કરે છે.  જ્યારે અતિ ખાટી છાશ વાયુનો નાશ કરે છે અને પિત્તને વધારે છે.  હિંગ, જીરું અને સિંધાલુણ નાખેલી છાશ અતિ વાતઘ્ન એટલે વાયુને એકદમ મટાડે છે.  તે અર્શ એટલે મસા અને અતિસાર એટલે પાતળા ઝાડા માટે અતિ ઉત્તમ છે.  મૂત્રપ્રવૃત્તિમાં તકલીફ હોય અને તે ટીપે ટીપે આવતું હોય ત્યારે છાશનો ગોળ સાથે અને પાંડુરોગમાં ચિત્રકમૂળ સાથે ઉપયોગ હિતાવહ છે.  આમાં પાંડુરોગની અવસ્થા જોઈને વૈદ્યો ચિત્રકમૂળના ચૂર્ણની માત્રા નક્કી કરે છે.  છાશ આંતરડાંમાં રહેલા આહારને નીચેની તરફ સરકાવનાર અને મળને બાંધનાર છે.  તેથી જ ‘છાશ’ને આંતરડાનું  ‘ટોનિક’  કહેવામાં આવે છે.  આજકાલ પેટની અરુચિ, અપચો, ગેસ, કબજિયાત વગેરે વિકૃતિઓ માટે ડોક્ટરો ‘એન્ઝાઈમ’ની બનાવટો ખૂબ વાપરે છે.  છાશમાં આ ‘એન્ઝાઈમ’  ખૂબ જ રહેલું હોય છે.  તેથી જ આવી વિકૃતિઓમાં છાશ ઉત્તમ પરિણામ આપે છે.  છાશ પેટના રોગોમાં જેવા કે અપચો, અગ્નિમાંદ્ય અને વાયુના રોગમાં કબજિયાત અને અરુચિમાં અમૃત સમાન છે.  કાચી અને તાજી છાશ આંતરડાંની ચીકાશ અને વાયુને હણે છે, પરંતુ તે ગળામાં કફ અને ખરેટી ઉત્પન્ન કરે છે.  ઘી, સિંધવ અને હિંગથી યોગ્ય રીતે વઘારેલી છાશ ઉધરસ, સળેખમ વગેરે કફના રોગો અને કબજિયાત, આફરો વગેરે વાયુના રોગો મટાડે છે.

 

 
fresh buttermilk.2
 

 

આયુર્વેદમાં છાશ …

 

 

આયુર્વેદમાં છાશના પાંચ પ્રકાર બતાવ્યાં છે.

 

૧. ઘોલ = માત્ર દહીંને વલોવીને તૈયાર થતું વલોણુંતી છાશ કે ઘોલ.

૨. મથિત = દહીં ઉપરથી મલાઈનો થર કાઢીને તૈયાર થયેલ વલોણું.

૩. તક્ર = દહીં માં ચોથાભાગનું પાની ઉમેરી તૈયાર કરતું વલોણું.

૪. ઉદશ્ચિત = અડધું દહીં અને અડધું પાણી બેળવી તૈયાર થતું વલોણું.

૫. છચ્છિકા = દહીંમાં પાણી ભેળવી માખણ નીતારી  ખૂબ પાણી ભેળવીને આછી કરેલ છાશ.

૬. ઘોરુવુ: એક્ ગ્લાસ દહીંને વલોવીને અડધું પાણી ભેળવી તેમા એક ચમચી નમક અને જીરુ ભેળવીને આછી કરેલ છાશ.

 

સંવર્ધિત છાશ એ એક અથવાયેલ દુગ્ધ પેય છે. તેને ગાયના દૂધમાંથી બનાવવામાં આવે છે. તે સ્વાદમાં થોડું ખાટી હોય છે. આ ખટાશ લેક્ટિક એસિડ જીવાણુંને આભારી છે. આ પ્રકારે છાશ ઉત્પાદનની બે રીતો પ્રચલિત છે. સમ્વર્શિત છાશની બનાવટમાં સીધાં દૂધમાં લેક્ટિક એસિડ બેક્ટેરિયા ઉમેરાય છે. જેને સ્ટ્રેપ્ટોકોકસ લેક્ટિસ તરીકે ઓળખાય છે. એક અન્ય પ્રજાતીના જીવાણું વાપારીને પણ અન્ય છાશ બને છે, જેને બલ્ગેરિયન છાશ કહે છે. આની બનાવટમાં લેક્ટોબેસિલસ બલ્ગેરિકસ નામના જીવાણું વપરાય છે. જેઓ ખટાશ લાવે છે.

 
છાશ નામ લેતાની સાથે જ કાળજે ઠંડક વળી જાય.છાશના ફાયદા પણ અનેક છે.  ગુજરાતી ભોજન તો છાશ વગર અધુરુ જ ગણાય.  પણ તમે જે છાશ ભોજન બાદ પીઓ છો તે કેટલી ઉચિત છે અને તેના ફાયદા શું તે કદાચ નહીં જાણતા હો.આયુર્વેદમાં ભોજન બાદ છાશ પીવી કે નહી તે અંગેના ઘણા તારણો અને કારણો આપવામાં આવ્યા છે.  તો જાણી લો કે આયુર્વેદ અનુસાર ભોજન બાદ છાશ પીવી કેટલી યોગ્ય છે ?

 

(૧)   ભોજનની સાથે તેને પીવાથી ખાવાનું પાચન પણ સારી રીતે થાય છે અને શરીરને પોષણ પણ વધારે મળે છે.  છાસ પોતે પણ સરળતાથી પચી જાય છે.  તેમાં જો એક ચપટી મરી, જીરા અને સીંધાલું મીઠું મેળવવાથી વધારે અસર કરે છે.  વજન ઉતારવામાં છાશ ઉપયોગી છે.

 
(૨)  પેટના રોગમાં છાસને દિવસમાં ચાર-પાંચ વાર પીવી જોઈએ.  રોજ નાસ્તા તથા ભોજન પછી છાસ પીવાથી શક્તિ વધે છે.  છાસને પીવાથી માથાના વાળ કટાણે સફેદ થાતા નથી.એસિડીટીમાં રાહત મળે છે.

 
(૩)  ગાયના દૂધથી બનેલી છાસ સૌથી વધારે સારી માનવામાં આવે છે.  છાસનું સેવન કરવાથી રોગ જે નાશ થાય છે, તે જીવનમાં ફરી ક્યારેય થતા નથી.  છાસ ખાટી ન હોવી જોઈએ.

 
(૪)  કહે છે છાસ સારું પીણું અને એડિશનલ ડાએટ છે.  માનવામાં આવે છે કે છાસ શરીરમાં રહેલા ઝેરી તત્વોને બહાર કાઢે છે.  ગરમીમાં છાસ શરીર માટે અમૃત જેવું કાર્ય કરે છે.  આ શરીરની પ્રતિરોધક શક્તિ વધારી દે છે.  પણ છાસમાં ઘી ન હોવું જોઈએ.

 
(૫)  છાશમાં સારા બેક્ટેરિયા પણ હોય છે, જે શરીર માટે લાભદાયક થાય છે.  મીઠી લસ્સી પીવાથી ફાલતુ કેલેરી મળે છે, માટે તેનાથી બચવું જોઈએ.  છાસ ખાવા સાથે લેવાથી કે પછી પીવાથી સારું રહે છે.  પહેલા લેવાથી પાચક જ્યૂસ ડાઈલ્યૂટ થઈ જાય છે એવું માનવામાં આવે છે.

 

 
fresh buttermilk.1
 

 

ગુણોથી ભરેલ છાશને ગરમી માટે અમૃત તુલ્ય કહેવાઈ છે.  પાચન મજબૂત કરવાની સાથે સાથે રોગ પ્રતિકારક ક્ષમતા વધારવા માટે છાસ આ સિઝનમાં જરૂર પીવી જોઈએ.

 
ગરમીથી રાહત આપવા સિવાય છાશ ઔષધ રૂપે વધુ કામ કરે છે.  દિવસમાં જો બે વાર છાશનું સેવન કર્યું તો આનાથી આરોગ્ય ઠીક રહે છે તેમજ વજન ઘટાડવામાં ખૂબ મદદ કરે છે. ડૉકટરોના જણાવ્યા પ્રમાણ છાશ એક પ્રાકૃતિક ડ્રિંક છે, જેનું સેવન કરવાથી ફાયદા અનેક છે નુકસાન એક પણ નથી..

 
જે લોકોનું પાચન તંત્ર નબળું હોય તેને દૂધના સ્થાને છાશનો ઉપયોગ કરવો જોઈએ.  છાશ પ્રોબાયોટિક આહાર હોય છે.  આનાથી નાના આંતરડાને વધુને વધુ સક્રિય રાખે છે.  આની સહાયતાથી પાચનમાં ધરખમ સુધારો આવે છે.  આમાં ચરબી બિલ્કુલ નથી હોતી અને વળી માખણ તો પહેલાથી તારવી લીધું હોવાથી છાશ હૃદય રોગીઓને ખૂબ મદદ કરતી હોય છે.  છાશ ઘરેલું ઉપચારમાં ખૂબ મદદ કરે છે.  જેમ કે, ભોજનને જલ્દી પચાવવું હોય તો આનું સેવન કરવાથી જલ્દી પચી જાય છે.  અર્જીણ, જ્વર, પેટમાં ચૂંક આવવી, પેટમાં દર્દ હોવું અતિસાર હોય તો છાશનું ભરપેટ સેવન કરવું જોઈએ.  છાશને વધુ સ્વાદિષ્ટ બનાવવા માટે તેમાં જરી મીઠું અને જીરું નાખીને પીવાથી તે કોલ્ડ્રિન્ક પણ બની જાય છે અને શરીરને ફાયદો કરે તે નફામાં.

 

છાશનો નિષેધ …

 

ઉરઃક્ષત (એટલે કે ચાદુ પછી તે બહારનું હોય કે અંદરનું) વાળાએ છાશનો ઉપયોગ ન કરવો. શરદ અને ગ્રીષ્મમાં, દુર્બળ માણસોએ, મૂર્છા, ભ્રમ, દાહ, રક્તપિત્ત અને કોઢમાં છાશનો ઉપયોગ ન કરાય. સાદી ભાષામાં કહેવું હોય તો કહી શકાય કે, છાશથી આહારનું પચન થાય છે અને ભૂખ લાગે આંતરડાં પોતાના કાર્યમાં બળવાન અને સક્રિય છે.  મળ બંધાઈને આવે છે.  છાશથી મૂત્રપ્રવૃત્તિ સાફ આવે છે. છાશનો ઉપયોગ શાક, રાયતું વગેરેમાં પણ કરવામાં આવે છે.  હિંગ, મીઠું, મેથી, ધાણાજીરું અને લસણ વગેરેથી સારી રીતે વઘારેલી કઢી કફના અને વાયુના રોગો મટાડે છે.  વાયુવાળી વ્યક્તિઓએ છાશનું સેવન કરવું હોય ત્યારે ખાટી છાશમાં સૂંઠ, સિંધાલુણ અને ધાણાજીરું ઉમેરીને કરવું જોઈએ. આવી જ રીતે કફવાળી વ્યક્તિએ સૂંઠ, મરી, પીપર વગેરે ઔષધોના ચૂર્ણો યોગ્ય માત્રામાં ઉમેરીને ઉપયોગ કરવો જોઈએ અને પિત્તવાળી વ્યક્તિઓએ ખાટી છાશનો ઉપયોગ કરવો નહીં.  પરંતુ તાજી અને મોળી છાશ હોય તો તેમાં યોગ્ય માત્રામાં સાકર નાખીને તેનો ઉપયોગ કરવો જોઈએ.

 

 

લેખ સંકલિત : સાભાર સંદર્ભ :

સંદેશ, દિવ્યભાસ્કર, વિકિપીડિયા  તસ્વીરો – વેબ જગત  …

 

… ક્રમશ: 

 

 
હવે પછી .. (ભાગ-૨માં) …આગળ જાણો .. ભોજન સાથે છાશ પીવી કેટલી હિતાવહ છે ?… સુંદરતા માટે તેમજ  દવા રૂપે  છાશની ઉપયોગીતા …

 

 

બ્લોગ લીંક :  http://das.desais.net
email : [email protected]

 

 

‘આરોગ્ય અને ઔષધ … ‘  શીર્ષક હેઠળ મૂકવામાં આવેલ આજની પોસ્ટ આપને પસંદ આવી હોય તો  આપના પ્રતિભાવ બ્લોગ પોસ્ટ પર મૂકી આભારી કરશો., બ્લોગ પોસ્ટ પર મૂકેલ આપના દરેક પ્રતિભાવ બ્લોગ પર આવકાર્ય છે.

 

 

You can contact /follow us on :

 

twitter a/c : @dadimanipotli

facebook at : dadimanipotli

કાચું-પાકું પપૈયું ઉત્તમ ઔષધ છે (આરોગ્ય અને ઔષધ) …- (ભાગ-૨) … (દાદીમાનુ વૈદુ) …

કાચું-પાકું પપૈયું ઉત્તમ ઔષધ છે (આરોગ્ય અને ઔષધ) …  (ભાગ-૨) … (દાદીમાનુ વૈદુ) …

 

 

 

મિત્રો, ગઈકાલની પોસ્ટ …સુપાચ્ય અને ગુણકારી ફળ પપૈયું … (ભાગ-૧) … માં આપણે પૈયું ની થોડી જાણકારી મેળવી, આજની પોસ્ટ કાચું-પાકું પપૈયું ઉત્તમ ઔષધ છે…(ભાગ-૨)માં આપણે પપૈયા નાં લાભાલાભ અને તે વિશે થોડી વિશેષ જાણકારી મેળવીશું. 

 
raw papayiyu

 

 

પપૈયુ હાર્ટ એટેક અને ડાયાબિટિશમાં લાભકારી …

 

આરોગ્ય માટે ખૂબ જ ઉપયોગી ગણાતા પપૈયાના ફળનું મહત્વ દિનપ્રતિદિન વધી રહ્યુ છે. જીવલેણ બીમારીઓને રોકવામાં પણ આ ફળ ખૂબ જ ઉપયોગી છે. પપૈયુ હાર્ટ એટેકના ખતરાને રોકવામાં તથા ડાયાબિટીશને અંકુશમાં લેવામાં મદદરૂપ બની શકે છે તેવુ તારણ વૈજ્ઞાનિકોની ટીમ દ્વારા આપવામાં આવ્યુ છે. યુનિવર્સિટીની ઓફ કરાંચીના વિદ્યાર્થીઓની એક ટીમે પપૈયા ફળ સાથે સંકળાયેલા આરોગ્યના લાભની ચકાસણી કરી લીધી છે અને આ ફળની કેટલીક વાસ્તવિકતાઓ શોધી કાઢી છે. આમા જણાવાયુ છે કે તેના વધારે ઉપયોગથી હાર્ટ એટેકના ખતરાને ટાળી શકાય છે.

 

બીએસ એગ્રીકલ્ચર એંડ એગ્રી બિઝનેસ ડિપાર્ટમેંટના અંતિમ વર્ષના વિદ્યાથીઓની એક ટીમ પપૈયાના બીયાના શ્રેણીબદ્ધ લાભ પણ શોધી કાડ્યા છે. અભ્યાસમાં દાવો કરવામાં આવ્યો છે કે પપૈયાના જ્યુસથી પણ ફાયદો થાય છે. આનાથી નિષ્ક્રીય બનવાથી કિડનીને રક્ષણ મળે છે. પપૈયામાં રહેલા બીયા ખૂબ જ ઉપયોગી બને છે. આ બિયામાં ફેનોટીક નામના તત્વો હોય છે. આ ઉપરાંત્ર ફ્લેવોનોઈડ્સ નામના તત્વો હોય છે. આવા રોગના કીટાણુઓથી રક્ષણ ઉપલબ્ધ કરાવે છે. આ ઉપરાંત પપૈયાના બીયા ઘણા બધા ઈંફેક્શનથી પણ બચાવે છે. આંતરડામાં રહેલા જીવાણુઓને દૂર કરવામાં મદદરૂપ બને છે. અભ્યાસમાં દાવો કરવામાં આવ્યો છે કે પપૈયુ ખૂબ જ ઉપયોગી ફળ તરીકે છે. આ અભ્યાસમાં જણાવાયુ છે કે નાયજીરિયામાં સાત દિવસમાં પપૈયાના બીયા સાથે સંબંધિત રસના ઉપયોગથી જંતુઓને નષ્ટ કરવામાં મદદ મળી છે.

 

પપૈયુ ખુબ જ ગુણકારી તેમજ સર્વસુલભ ફળોમાંનું એક છે. આનાથી નીકળતો રસ પોતાના વજન કરતાં 100 ગણું પ્રોટીન વધારે ઝડપથી પચાવી લે છે, જેનાથી આંતરડા અને પેટને લગતી મુશ્કેલીઓમાં લાભ મળે છે.

 

નિયમિત પપૈયુ ખાવાથી વિટામિન્સની ઉણપ રહેતી નથી …

 

 

પૌષ્ટિક અને સ્વાદિષ્ટ પપૈયામાંથી અનેક વિટામિન મળે છે. તેને નિયમિતરૂપે ખાવાથી શરીરમાં ક્યારેય વિટામિન્સની ઉણપ નહીં રહે. બીમાર વ્યક્તિને આપવામાં આવતા ફળોમાં પપૈયું પણ સામેલ હોય છે કારણ કે તેના એક નહીં અનેક ફાયદા છે.

 

સરળતાથી એકરસ થઇ જવાના તેના ગુણને કારણે તે શરીરને બહુ જલ્દી ફાયદો પહોંચાડે છે. પપૈયું એક એવું ફળ છે જે કાચું અને પાકું એમ બંને રીતે ખાઇ શકાય છે. કાચું પપૈયું લીલા રંગનું દેખાય છે અને મોટેભાગે તેનું શાક બનાવવામાં આવે છે. ફળના રૂપમાં પાકેલું પપૈયું ખાવામાં આવે છે.

 

 

papaiyu.3

 

 

તેમાં શું-શું મળે છે ? …

 

ભરપુર માત્રામાં વિટામિન એ, બી અને સીની સાથે તેમાંથી થોડી માત્રામાં વિટામિન ડી પણ મળે છે. પપૈયું પેપ્સિન નામના પાચકતત્વનો એક પ્રાકૃતિક સ્રોત છે. તેમાં કેલ્શિય અને કેરોટીનની પણ સારી માત્રા રહેલી હોય છે. આ સિવાય ફોસ્ફરસ, પોટેશિયમ, આયર્ન, એન્ટીઓક્સિડેન્ટ્સ, કાર્બોહાઇડ્રેટ અને પ્રોટીન પણ તેમાં હોય છે. પપૈયું આખા વર્ષ દરમિયાન બજારમાં ઉપલબ્ધ હોય છે.

 

પેટ તથા હ્રદય માટે ઉતમ,પૌષ્ટિક પપૈયું …

 

પપૈયું બારે માસ મળતું મધુર ફળ છે. તે ઘરને આંગણે વાવીને બારે માસ મેળવી શકાય છે. તેની ખેતી પણ થાય છે.

પપૈયું સ્વાદે મીઠું, તાસીરે ઠંડું, પચવામાં ભારે, સહેજ ચીકણું, મળને સાફ લાવનાર, વાત અને કફકર તથા પિત્તનાશક છે. કાચું પપૈયું ગરમ છે અને પિત્તકર છે.

જેમનો જઠરાગ્નિ મંદ હોય, બીમારી પછી અશક્તિ આવી ગઈ હોય, ખોરાક ખાઈ શકતા કે પચાવી શકતા ન હોય તેવી વ્યક્તિ પપૈયામાં મીઠું-મરી ભેળવી ખાઈ શકે.

પપૈયાના બી પેટના કૃમિને મારે છે. રોજ પાંચથી સાત પપૈયાના બીનો ભૂકો ખાવો.

પપૈયાના મૂળનો ઉકાળો પીવાથી પથરીના રોગમાં લાભ થાય છે. ઘણીવાર પથરી તૂટીને પેશાબ વાટે બહાર નીકળી જાય છે.

પપૈયું પૌષ્ટિક છે. અશક્તિ, માંસક્ષય, લોહીની ઓછપમાં તે સારું છે. પેટના રોગી અને હ્રદયના રોગી પપૈયું છૂટથી ખાઈ શકે.

કબજિયાતવાળા અને આંતરડાંની નિર્બળતામાં પપૈયું નિયમિત લેવું. પેટનો ગોળો અને બરોળ વૃદ્ધિમાં પપૈયું ફાયદો કરે છે.

બાળકોને પપૈયું ખવડાવવાથી તેની ઊંચાઈ વધશે.

કાચાં પપૈયાનું છીણ-સંભારો ખાવાથી પાચનશક્તિ સુધરે છે.

પપૈયું ગરમ છે માની સગર્ભાને ખવરાવાતું નથી તે ખોટું છે.

 

પપૈયું પપૈયાના દુધને સુકવીને બનાવેલું પેપન આહાર પચાવવમાં ખુબ જ ઉપયોગી છે. પપૈયાનું દુધ ઉત્તમ પાચક, કૃમીઘ્ન અને વેદનાશામક છે. પપૈયું વૃદ્ધો માટે ઉત્તમ ફળ છે. એમાં વીટામીન એ, બી, સી અને ડી છે. વળી એમાં રહેલું પેપ્ટોન પ્રોટીનને પચાવવામાં ખુબ જ સહાયક થાય છે. ઘડપણમાં પાચનશક્તી નબળી હોય છે, આંખોનું તેજ તથા હૃદયનું બળ ઘટે છે, તથા નાડીતંત્રનું નીયમન ખોરવાય છે. આ બધી સમસ્યામાં પપૈયું આશીષરુપ છે. પપૈયું ખાવાથી વૃદ્ધોને પુરતી શક્તી મળી રહે છે. પપૈયું પૌષ્ટીક છે. પપૈયામાં વીટામીન સી મોટા પ્રમાણમાં છે. શરીરમાં વીટામીન સી વધુ પ્રમાણમાં હોય તો ત્વચા યુવાન દેખાય, તેના પર કરચલીઓ પડવાના પ્રમાણમાં તથા ત્વચાની રુક્ષતામાં ઘટાડો થાય છે. વીટામીન સી ત્વચા માટે ખુબ જરુરી છે.

papaiyu.1

પપૈયાના 1, 2, 3 નહીં પૂરાં 11 Surprising Advantages, ખાઈ તો જુઓ !

 

 

પપૈયાના ગુણ…

 

નિયમિત રીતે પપૈયાનું કરવાથી ત્વચા હંમેશા જવાન બની રહે છે. વાળોનું ખરવું, એસીડીટી, ગેસ, વર્મસ, નબળાઈ, વિટામીન-સીની ખામીને લીધે થતા રોગ, બવાસીર, સ્કિન પ્રોબ્લેમ, અનિયમિત માસિક ધર્મ વગેરે બીમારીઓ દૂર થઈ જાય છે. પપૈયામાં કેલ્શિયમ, ફોલ્ફોરસ, લોહ તત્વ, વિટામીન-એ, બી, સી, ડી, પ્રોટીન, કાર્બોઝ, ખનીજ વગેરે અનેક તત્વો જોવા મળે છે.

-પપૈયુ હાઈબ્લડપ્રેશરના દર્દીઓ માટે ખૂબ જ ફાયદાકારક હોય છે. કારણ કે તેમાં કારપેન કે કાર્પેઈઝ નામનું એક ક્ષારિય તત્વો હોય છે જે બ્લડ પ્રેશરને નિયંત્રિત કરે છે. તેને લીધે હાઈ બ્લડ પ્રેશરના દર્દીઓને એક પપૈયુ(કાચુ) નિયમિત રીતે ખાતા રહેવું જોઈએ.

-નવા બૂટ-ચપ્પલ પહેરવાથી જો પગમાં છાલા પડી ગયા હોય તો તેની ઉપર કાચ પપૈયાનો રસ લગાવવામાં આવે તો ઝડપથી સારું થઈ જાય છે.

– પપૈયાનો રસ અરૂચી, અનિદ્રા, માથાનું દર્દ, કબજીયાત તથા જાડા વગેરે રોગોમાં રાહત આપે છે.

-દિલના દર્દીઓ માટે પણ પપૈયુ ખૂબ જ ફાયદાકારક રહે છે. જો તેઓ પપૈયાના પાનનો ઉકાળો બનાવીને નિયમિત રીતે એક-એક કપની માત્રામાં રોજ પીવે તો ખૂબ જ ફાયદો થાય છે.

– પપૈયાનો રસનું સેવન કરવાથી ખાટા ઓડકાર બંધ થઈ જાય છે.

-કબજિયાત અને બવાસીર જેવી સમસ્યાઓમાં પપૈયુ ખૂબ જ ફાયદાકારક રહે છે. બવાસીરના દર્દીઓને દરરોજ એક પાકેલ પપૈયુ ખાતા રહેવું જોઈએ. બવાસીરના મસા ઉપર કાચા પપૈયાના દૂધને લગાવવાથી પણ ઘણો ફાયદો થાય છે.

-સુંદરતા વધારવા માટે પણ પપૈયાનો ઉપયોગ કરવામાં આવે છે. પપૈયાને ચહેરા ઉપર રગડવાથી સ્કિન પ્રોબ્લેમ દૂર થઈ જાય છે. તેને લગાવવાથી સ્કિન ગ્લો કરવા લાગે છે પરંતુ તેની માટે હંમેશા પાકેલા પપૈયાનો ઉપયોગ કરવો જોઈએ.

– પપૈયા ત્વચાને ઠંડક પહુંચાડે છે. પપૈયાને કારણે આંખોની નીચે કાળા કુંડાળા દૂર થાય છે. કાચા પપૈયાના ગૂંદરને મધમાં મેળવીને ચહેરા પર લગાડવાથી ખીલનો અંત આવી જાય છે.

-પપૈયા નબળાઈન દૂર કરનારા છે. જે પુરુષોના વીર્ય સાથે સંબંધિતસમસ્યા હોય તેમની માટે પપૈયુ રામબાણને જેમ કામ કરે છે.

-પપૈયુ પથરીને દૂર કરે છે, શરીરની વધારાની ચરબી પણ દૂર કરે છે. પપૈયા કફની સાથે આવનાર લોહીને રોકે છે તથા હરસને સારું કરે છે.

-સમય પહેલા ચહેરા ઉપર કરચલી પડી જવી તે વૃદ્ધાવસ્થાની નિશાની છે. સારા પાકેલા પપૈયાના ગુંદીને ઉબટન તૈયાર કરીને ચહેરા ઉપર લગાવો. અડધો કલાક રહેવા દો. જ્યારે તે સૂકાઈ જાય તો નવશેકા પાણીથી ધોઈ લો તથા મગફળીના તેલથી હળવા હાથે ચહેરા ઉપર માલિશ કરો. એમ કમ સે કમ એક મહિના સુધી ચોક્કસપણે કરો. કરચલીઓની સમસ્યા થઈ જશે દૂર.

-પીળીયાના રોગમાં લીવર ખૂબ જ નબળું થઈ જાય છે, પપૈયાનુ સેવન ખૂબ જ ફાયદાકારક રહે છે. પીળીયાના દર્દીઓને દરરોજ એક પાકુ પપૈયુ ચોક્કસ ખાવું જોઈએ. તેનાથી પાચન શક્ત વધે પણ છે અને સુધરે પણ છે.

-પીરીયડ્સ જે મહિલાઓને વધુ પરેશાની હોય છે કે અનિયમિત માસિક ધર્મ થાય છે. માસિક દર્દથી પીડિત મહિલાઓને અઢીસો ગ્રામ પાકેલ પપૈયુ દરરોજ ઓછામાં ઓછા એક મહિનો ખાવું જોઈએ. તેનાથી માસિક ધર્મ સંબંધી બધી પરેશાનીઓ દૂર થઈ જાય છે.

-જો તમે કબજિયાતથી પરેશાન હોવ તો ડિનર પછી પપૈયાનું સેવન નિયમિત રીતે કરતા રહો. ત્યારબાદ સવારે દસ્ત સાફ થઈ જાય છે અને કબજિયાત દૂર થઈ જાય છે.

-પાકેલા કે કાચા પપૈયાનું શાક બનાવીને ખાવાથી પેટ માટે લાભકારી થાય છે.

-જે પ્રસૂતાને દૂધ ઓછું બનતું હોય, તેમને કાચા પપૈયાનું સેવન કરવું જોઈએ. શાકના રૂપમાં પણ તેનું સેવન કરી શકાય છે.

-પાકેલા પપૈયા પાચન શક્તિમાં વધારો કરે છે, ભૂખને વધારે છે, મૂત્રાશયના રોગનો નાશ કરે છે.

 

 

પપૈયાના લાભ …

 

૧) તાજા પપૈયાનું દુધ દાદર કે દરાજ પર લગાડવાથી તે મટે છે.

(૨) પપૈયાનું દુધ ઉત્તમ પાચક, કૃમીઘ્ન, વેદનાશામક અને ભુખ લગાડનાર છે. મોં પર એ લગાડવાથી ખીલ અને તેના ડાઘા દુર થાય છે.

(૩) કાચું પપૈયું ચામડીના રોગોમાં અને પાકું પપૈયું પાચનતંત્રના રોગોમાં ઉપયોગી છે.

(૪) કાચા પપૈયાના દુધનાં ૧૦-૧૫ ટીપાં સવાર-સાંજ પાણી સાથે પીવાથી યકૃતવૃદ્ધી, બરોળવૃદ્ધી, અરુચી અને અપચો મટે છે.

(૫) પપૈયું પેટ માટે બહુ ફાયદાકારક હોય છે. તેનાથી પાચન તંત્ર સારું રહે છે અને પેટના રોગો પણ દૂર થાય છે. પપૈયું પેટના ત્રણ મુખ્ય રોગો વાયુ, પિત અને અપચોમાં રાહત પહોંચાડે છે. તે આંતરડા માટે ઉત્તમ હોય છે.

(૬) પપૈયામાં મોટી માત્રામાં વિટામિન એ હોય છે. માટે તે આંખો અને ત્વચા માટે બહુ સારું ગણાય છે. તેનાથી આંખોની રોશની તો સારી થાય છે સાથે ત્વચા પણ સ્વસ્થ, સ્વચ્છ અને ચમકદાર બને છે.

(૭) પપૈયામાં કેલ્શિય પણ ઘણુંહોય છે. માટે તે હાડકાંને મજબૂત બનાવે છે.

(૮) તે પ્રોટીનને પચાવવામાં મદદરૂપ બને છે.

(૯) પપૈયું ફાઇબરનો એક સારો સ્રોત છે.

(૧૦) તેમાં એન્ટી-ઇન્ફ્લેમેટરી, કેન્સર વિરોધી અને હીલિંગ પ્રોપર્ટી હોય છે.

(૧૧) જે લોકોને વારંવાર શરદી-ખાંસી થાય છે તેમના માટે પપૈયાનું નિયમિત સેવ ઘણું લાભદાયક હોય છે. તેનાથી ઇમ્યૂન સિસ્ટમ મજબૂત બને છે.

(૧૨)તેમાં વધતા બાળકોના યોગ્ય વિકાસ માટે જરૂરી પોષક તત્વો હોય છે. શરીરને પોષણ આપવાની સાથે તે રોગોને દૂર પણ ભગાડે છે.

(૧૩) કબજીયાત અને કફ માટે ફાયદાકારક.

(૧૪) ભારે પદાર્થને સરળતાથી પચાવી લે છે.

(૧૫) પપૈયાના સેવનથી વાયુનું શમન થાય છે.

(૧૬) કાચા પપૈયાની લુગદી બનાવીને લેપ કરવાથી ઘા ભરાઈ જાય છે.

(૧૭) હૃદય, નાડી અને પેશિયોની ક્રિયા સરખી રાખવામાં મદદ કરે છે.

(૧૮) ત્વચા અને નેત્ર સ્વસ્થ રાખવામાં ઉપયોગી છે.

 

 

કંઈક વિશેષ …

 

સંવેદન શીલતા અને આડાસરો …

 

પપૈયાનો ઉપયોગ મોટેભાગે વાળને રશમી અને ચમકદાર બનાવવા માટે કરવામાં આવે છે, પણ તેને અલ્પ પ્રમાણમાં વાપરવું હિતાવહ છે. અપાકટ અવસ્થામાં પપૈયાં દૂધ ઝારે છે, આ દ્રવ્ય અમુક વ્યક્તિઓમાં સંવેદના કે એલર્જી ઉત્પન્ન કરી શકે છે. પપૈયાંના ફળ, ફૂલ, બીજ, દૂધ અને પાંદડાઓ કાર્પાઈન એન્થેલ્મીન્ટીક આલ્કલોઈડ (એવું રસાયણકે જે શરીરમાંથી પરોપજીવી કૃમી કાઢે) ધરાવે છે. આ દ્રવ્ય મોટા પ્રમાણમાં લેતાં તે ઘાતક ઠરે છે.

એવું માનવામાં આવે છે કે કાચા પપૈયાંનાં દૂધની સાંદ્રતા ગર્ભનલિકામાં સંકુચન લાવે છે અને પરિણામે ગર્ભપાત થવાની સંભાવના રહે છે. વાંદરા અને ઉંદર પર થયેલા પરીક્ષણોમાં પપૈયાંના બીજના અર્કને કારણે ગર્ભપાતી અસર જોવા મળી છે. પણ અલ્પ માત્રામાં નવજાત પર તેની અસર થતી નથી. પપૈયાંનું વધુ પડતું સેવન કરવાથી કઠેળી અને પાનીઓ પીળી પડી જવાનો રોગ કેરોટિનેમિયા થાય છે જો કે આથી કોઈ અન્ય નુકશાન નથી થતું. જો કે આવું થવા માટે અત્યંત વધારે પપૈયાં ખાવાની જરૂર પડે છે કેમકે પપૈયાં ગાજરમાં મળતા બીટા કેરોટીનના ૬% જેટલું જ તત્વ ધરાવે છે જે કેરોટિનેમિયાનું કારણ હોય છે.

પપૈયાનો ઉપયોગ મોટેભાગે વાળને રશમી અને ચમકદાર બનાવવા માટે કરવામાં આવે છે, પણ તેને અલ્પ પ્રમાણમાં વાપરવું હિતાવહ છે. અપાકટ અવસ્થામાં પપૈયાં દૂધ ઝારે છે, આ દ્રવ્ય અમુક વ્યક્તિઓમાં સંવેદના કે એલર્જી ઉત્પન્ન કરી શકે છે. પપૈયાંના ફળ, ફૂલ, બીજ, દૂધ અને પાંદડાઓ કાર્પાઈન એન્થેલ્મીન્ટીક આલ્કલોઈડ (એવું રસાયણકે જે શરીરમાંથી પરોપજીવી કૃમી કાઢે) ધરાવે છે. આ દ્રવ્ય મોટા પ્રમાણમાં લેતાં તે ઘાતક ઠરે છે.

એવું માનવામાં આવે છે કે કાચા પપૈયાંનાં દૂધની સાંદ્રતા ગર્ભનલિકામાં સંકુચન લાવે છે અને પરિણામે ગર્ભપાત થવાની સંભાવના રહે છે. વાંદરા અને ઉંદર પર થયેલા પરીક્ષણોમાં પપૈયાંના બીજના અર્કને કારણે ગર્ભપાતી અસર જોવા મળી છે. પણ અલ્પ માત્રામાં નવજાત પર તેની અસર થતી નથી. પપૈયાંનું વધુ પડતું સેવન કરવાથી કઠેળી અને પાનીઓ પીળી પડી જવાનો રોગ કેરોટિનેમિયા થાય છે જો કે આથી કોઈ અન્ય નુકશાન નથી થતું. જો કે આવું થવા માટે અત્યંત વધારે પપૈયાં ખાવાની જરૂર પડે છે કેમકે પપૈયાં ગાજરમાં મળતા બીટા કેરોટીનના ૬% જેટલું જ તત્વ ધરાવે છે જે કેરોટિનેમિયાનું કારણ હોય છે.

 

 

લેખ સંકલિત : સાભાર સંદર્ભ :

સંદેશ, દિવ્યભાસ્કર, વેબ દુનિયા, વિકિપીડિયા …

 

… સંપૂર્ણ 

 

 

બ્લોગ લીંક : http://das.desais.net
email : [email protected]

 

 

બ્લોગ પોસ્ટ પર મૂકેલા આપના પ્રતિભાવ, બ્લોગ પર આવકાર્ય છે.

 

 

You can contact /follow us on :

 

twitter a/c : @dadimanipotli

facebook at : dadimanipotli

સુપાચ્ય અને ગુણકારી ફળ પપૈયું … (ભાગ-૧) … (દાદીમાનુ વૈદુ) …

સુપાચ્ય અને ગુણકારી ફળ પપૈયું … (ભાગ-૧) … (દાદીમાનુ વૈદુ) …

 

 

કાચં-પાકું પપૈયું ઉત્તમ ઔષધ છે (આરોગ્ય અને ઔષધ) …

વૈદ્ય પ્રશાંતભાઈ ગૌદાની …

 

 

 
papaiyu.3
 

 

 
પપૈયું (બહુવચન: પપૈયાં) કે પોપૈયું/પોપૈયાં એક ફળાઉ વૃક્ષ અને ફળ છે. તેનું વૈજ્ઞાનિક નામ ‘કેરિકા પપાયા’ છે. આ વૃક્ષ કેરિકા પ્રજાતિનું છે જે વનસ્પતિના કેરિકેસી કુળમાં આવે છે. આ વૃક્ષ અમેરિકાના ઉષ્ણ કટિબંધ ક્ષેત્રનું વતની છે. આની ખેતી સૌ પ્રથમ વખત મેક્સિકોમાં મેસોઅમેરિકી સંસ્કૃતી સ્થપાયાં પહેલાં કરાઈ હતી.
 
આમ તો પપૈયું મૂળ દક્ષિણ અમેરિકાનું વતની છે, પરંતુ ભારતનું હવામાન તેને એવું તો માફક આવ્યું છે કે, લગભગ ચારસો વર્ષ થયે ભારતમાં આવ્યું હોવા છતાં આપણે ત્યાં તે બધા જ પ્રદેશોમાં જોવા મળે છે. આરોગ્યની દૃષ્ટિએ આ પપૈયું એક ઉત્તમ ખાદ્યફળ છે. ગુણોની દૃષ્ટિએ તે ઉત્તમ ઔષધ પણ છે. એટલે આ વખતે અમારા વૈદ્યોના આ પ્રિય ફળ-ઔષધ ‘પપૈયા’ના ગુણકર્મો અને ઉપયોગો વિષે થોડું નિરૂપણ કરું છું.
 

 

 
raw papayiyu

 

 
 
પપૈયુ એક ટેસ્ટી અને હેલ્ધી ફ્રુટ છે. પપૈયાનું ફળ જ માત્ર કામનું નથી હોતું પણ તેના ઝાડમાં પણ અનેક ઔષધીય ગુણો રહેલા હોય છે. કાચા પપૈયામાં વિટામીન-એ અને સી ભરપૂર માત્રામાં જોવા મળે છે. આયુર્વેદમાં પપૈયાથી અનેક લા-ઈલાજ બીમારીઓને પણ દૂર કરી શકાય છે. પપૈયુ પાચન સંબંધી પરેશાનીઓ, પીળીયો, હર્નિયા, પ્રજનન ક્ષમતા વધારનાર, દિલ માટે ઉપયોગી, કોલેસ્ટ્રોલના રોગીઓ માટે પણ અમૃત સમાન છે.
 
પપૈયાં હૃદયરોગ અને ઉદરરોગ માટેનું ઉત્તમ ઔષધ છે. કબજિયાત, આંતરડાંની નબળાઈ અને હૃદય માટે તો પપૈયાથી ચઢિયાતી કોઈ ઔષધિ નથી. પાકા અથવા કાચા પપૈયાનું શાક બનાવીને ખાવાથી ઉદરરોગ અને હૃદયરોગના દર્દીઓને ઘણો ફાયદો થાય છે. હૃદયરોગની દવાઓ કરતાં તો પપૈયાનું દૂધ જ વધારે ઉત્તમ ઔષધિ છે.
 
ગુણકર્મો :  પપૈયાનાં ૫થી ૨૫ ફૂટ ઊંચાં ઝાડ અને તેનાં પાન એરંડાને મળતાં આવે છે. સફેદ રંગનાં ફૂલોયુક્ત પપૈયાનું ઝાડ સીધું જ વધે છે. તેમજ તેની નર અને માદા એવી બે જાત થાય છે. જેમાંથી માદા જાતિનાં પપૈયાને જ ફળ (પપૈયાં) આવે છે. છતાં ખેતરોમાં નર-માદા બન્ને છોડ હોવા જરૂરી છે.
 
આયુર્વેદ પ્રમાણે વિચારીએ તો પાકું પપૈયું સ્વાદમાં મધુર અને કંઈક કડવું, ગરમ, રુચિકર, પચવામાં ભારે, કફવર્ધક, આંતરડાંને સંકોચનાર, હૃદય માટે હિતકારી તથા વીર્યવર્ધક છે. તે મેદસ્વિતા, મેદોરોગ, યકૃત અને બરોળની વૃદ્ધિ, કબજિયાત, અગ્નિમાંદ્ય અને મૂત્રના અવરોધને દૂર કરનાર છે. કાચું પપૈયું ગ્રાહી (સંકોચક) અને મળાવરોધક છે. તે કફ અને વાયુને કોપાવનાર અને રુચિકર છે.
 
પપૈયામાં ‘પાપેઈન’ નામનું પાચક તત્ત્વ પુષ્કળ પ્રમાણમાં હોય છે. જે પાચનતંત્રના રોગમાં ઉત્તમ ગણાય છે.
 
ઉપયોગો :  ઉપર જણાવ્યું તેમ કાચા પપૈયામાં ‘પાપેઈન’ નામનું પાચક તત્ત્વ હોય છે. એટલે પાચનતંત્રની બીમારીઓમાં કાચા પપૈયાં ખૂબ જ ઉપયોગી છે. જેમને અજીર્ણ રહેતું હોય અને પેટ બરાબર કામ ન કરતું હોય તેમને માટે કાચા પપૈયાં આશીર્વાદ સમાન છે. આવા રોગીઓએ અડધી ચમચી જેટલું કાચા પપૈયાનું દૂધ એક ચમચી સાકર સાથે લેવું જોઈએ. અથવા કાચા પપૈયાનું શાક કે ખમણીને બનાવેલું કચુંબર ખાવું જોઈએ.
 
પપૈયાં હૃદયરોગ અને ઉદરરોગ માટેનું ઉત્તમ ઔષધ છે. કબજિયાત, આંતરડાંની નબળાઈ અને હૃદય માટે તો પપૈયાથી ચઢિયાતી કોઈ ઔષધિ નથી. પાકા અથવા કાચા પપૈયાનું શાક બનાવીને ખાવાથી ઉદરરોગ અને હૃદયરોગના દર્દીઓને ઘણો ફાયદો થાય છે. હૃદયરોગની પેટન્ટ દવાઓ કરતાં તો પપૈયાનું દૂધ જ વધારે ઉત્તમ ઔષધિ છે. રોજ સવારે શૌચાદિ ક્રિયા પતાવ્યા બાદ એક ચમચી સાકરમાં કાચા પપૈયાના દૂધનાં પાંચથી છ ટીપાં મિશ્ર કરીને થોડા દિવસોમાં હૃદયરોગમાં ફાયદો થાય છે.
 
બીજાં ફળોની સરખામણીમાં પપૈયામાં વિટામિન ‘એ’ વધારે પ્રમાણમાં છે. એટલે ત્વચા માટે પપૈયું ખૂબ જ હિતકારી છે. તેમજ ચહેરાનું સૌંદર્ય વધારવામાં પણ તે શ્રેષ્ઠ છે. પાકાં, ખૂબ ગળી ગયેલા પપૈયાની છાલ ઉતારી, છૂંદીને ચહેરા પર થોડો સમય સુધી માલિશ કરવી. પછી પંદર-વીસ મિનિટ રહેવા દઈ, સુકાવા લાગે ત્યારે ધોઈ લેવું. મોઢું બરાબર સાફ કરી તલનું તેલ થોડું થોડું લગાવવું. એક સપ્તાહ સુધી આ ઉપચાર નિયમિત કરવાથી ચહેરા પરના ડાઘ, ખીલ વગેરે દૂર થઈ ચહેરો ખૂબ જ સુંદર બને છે. તેનું તેજ પણ વધે છે.
 
પપૈયું ગરમ હોવાથી સગર્ભા સ્ત્રીઓએ કાચું કે પાકું પપૈયું ખાવું નહીં. જે સ્ત્રીઓને માસિક વધારે આવતું હોય તેમણે પણ પપૈયું ખાવું નહીં. પિત્ત પ્રકૃત્તિવાળા અને હરસ,મસાના દર્દીઓને કાચું પપૈયું ખૂબ જ ગરમ પડે છે. તેમણે પણ તેનો ઉપયોગ ન કરવો.
 

 

 
papaiyu.1
 

 

સુપાચ્ય અને ગુણકારી ફળ પપૈયું (હેલ્થ ન્યુટ્રિશન) …

હેલ્થ ન્યૂટ્રિશન – શ્રુતિ

 

 
પપૈયું પચવામાં હલકું અને સ્વાસ્થ્યવર્ધક ફળ છે. તેમાં ઔષધીય ગુણો પણ છે. ડાયાબિટીસના દર્દીઓ પણ પપૈયુ ખાઇ શકે છે. સંશોધનો પરથી એ પણ જાણવા મળ્યું છે કે પપૈયુ વજન-નિયંત્રણમાં ઉપયોગી છે. વજન ઉતારવા માટે હજારો રૂપિયા ખર્ચતા લોકોએ એ જાણવું જરૂરી છે કે રોજ સવારે સો ગ્રામ પપૈયાનું સેવન કરવાથી વજન ઉતારવામાં મદદ મળે છે.

 
એક નિષ્ણાતના મંતવ્ય મુજબ સ્થૂળ લોકોનો ચયાપચય દર નીચો હોય છે. પપૈયામાં રહેલું ‘પેપૈન’ નામનું એન્ઝાઇમ પાચનક્રિયાને સુધારે છે તેમજ ચયાપચયના દરને સુધારે છે. જેથી વજન ઘટાડવાની પ્રક્રિયા પણ સુધરે છે. આ એન્ઝાઇમ પપૈયાની છાલમાં એકત્રિત થતું હોય છે. કેટલીક આયુર્વેદિક ડાઇજેસ્ટિવ-ટેબ્લેટ્સ પપૈયાના એન્ઝાઇમના અર્કમાંથી તૈયાર કરવામાં આવે છે. અન્ય એક નિષ્ણાતના કહેવા મુજબ પપૈયુ વિટામિન્સ, ખનિજ તત્વો અને સુપાચ્ય રેસાનો ભંડાર છે. તેમાં ફક્ત ત્રણ કિ.કેલરી, ૦.૧ ગ્રામ ચરબી અને ૧૬ મિ.ગ્રા. ફોસ્ફરસ હોય છે. આ બધાં જ ગૂણો વજન ઉતારવામાં ઉપયોગી છે. તેથી જ સ્થૂળકાય લોકો દિવસ દરમ્યાન પપૈયાની ત્રણથી ચાર માત્રા (એક વાડકી જેટલી) ખાઇ શકે છે. સવારે ખાલી પેટે સો ગ્રામ પપૈયુ ખાવું જોઇએ. તેઓએ કેળા, ચીકુ, કેરી, દ્રાક્ષ જેવા વધુ કેલરીવાળા ફળોના સેવનથી દૂર રહેવું જોઇએ.

 
પપૈયામાં રહેલા કેરોટેનોઇડ અને બાયોફલેનોઇડ નામના એન્ટી-ઓક્સિડન્ટસ હાનિકારક કોલસ્ટરોલનું પ્રમાણ ઘટાડે છે. ત્વચાને સુધારે છે, ર્કાિડયોવાસ્કયુલર ઇમ્યુન તેમજ ડાઇજેસ્ટિવ-સીસ્ટમને સુધારે છે. કબજિયાત, મોટાં આંતરડાની તકલીફોમાં ઉપયોગી છે. ખેલકૂદમાં થતી ઇજાઓને મટાડવામાં પણ પપૈયુ ઉપયોગી છે.

 
ઉષ્ણ કટિબંધના પ્રદેશોમાં પપૈયાના ઘણાં ઝાડ થાય છે. ભારતમાં તે બેલગામ, બિજાપુર, કર્ણાટકના ધારવાડમાં ઘણાં થાય છે. હૈદરાબાદ-સિકંદરાબાદમાં પણ તે વિપુલ માત્રામાં ઉગે છે. સામાન્ય રીતે પપૈયા ગોળાકાર કે નળાકાર હોય છે. તેની અંદરનો માવો ઘેરો પીળો કે પીચ રંગનો હોય છે. ગરની જાડાઇ એકાદ ઇંચ જેટલી હોય છે. તેની અંદરના પોલાણમાં મરી જેવા કદના બીજ હોય છે. તેની સુગંધ મીઠી હોય છે. ઘણી જગ્યાએ સવારના નાસ્તામાં પપૈયાનો ઉપયોગ થાય છે. પપૈયાના ફળમાં તેમજ વૃક્ષના કેટલાંક ભાગોમાં સફેદ દૂધ જેવો ચીકણો, ગાઢો પદાર્થ જોવા મળે છે. તેમાં ‘પેપૈન’ વિપુલ પ્રમાણમાં હોય છે. તેને ડીહાઇડ્રેટ કરીને પાવડર બનાવવામાં આવે છે. પેટ અને આંતરડાની દવાઓમાં આ પાવડર વપરાય છે. ચ્યુંઇગ-ગમ, માંસને પ્રોસેસ કરવામાં તેમજ અન્ય ઉત્પાદનોમાં તે વપરાય છે. ભારતમાં પેપૈનનું ઉત્પાદન અને વેચાણ સારું છે. પરદેશમાં નિકાસ કરવાના વ્યવસાયમાં તે સારી તક ધરાવે છે.

 
પપૈયાનું દૂધ કાઢવા માટે તેના ફળોને વહેલી સવારે ચીરા પાડીને તેમાંનો રસ ખેંચવામાં આવે છે. આ દૂધ જેવા ચીકણા રસને એલ્યુમિનિયમની તાસકોમાં ભેગો કરવામાં આવે છે. હલાવીને એકરસ કરેલો આ પદાર્થ દસેક મિનિટમાં ઘટ્ટ બની જાય છે. થોડાં કલાકો સુધી તે આ જ સ્થિતિમાં રહે છે. તે વધારે સખત ના બને તે માટે તેમાં પોટેશ્યમ મેટા-બાયસલ્ફેરનું મિશ્રણ ૦.૫%ની માત્રામાં નાખીને હલાવવામાં આવે છે. ત્યારબાદ મોટી તાસકોમાં તેને પાથરીને ૫૫ અંસ તાપમાનમાં ગરમ હવાથી સૂકવવામાં આવે છે. સૂકાયેલા પદાર્થને કંટેનર્સમાં ભરીને ઠંડી, સૂકી જગ્યામાં રાખવામાં આવે છે. આ પદાર્થને સાચવવા માટે તેને ફલેક-ફોર્મમાં રાખવો જરૂરી છે. પછી જરૂર પડે ત્યારે તેનો પાવડર બનાવવામાં આવે છે. પૂર્ણ વિકસિત પણ કાચા પપૈયામાંથી પપૈયા-કેન્ડી બનાવવામાં આવે છે. આ પ્રક્રિયામાં ફળના ટુકડાઓને ખાંડની ચાસણીમાં રાખવામાં આવે છે. આ મીઠાઇ રેસ્ટોરાં વગેરેમાં પીરસાય છે.

 
પપૈયાના પ્રીઝર્વેશન (જાળવણી-સંગ્રહ) માટે મધ્યમ કદના કાચા પપૈયાનો ઉપયોગ થાય છે. થોડું પણ પકવ ફળ હોય તો તે પ્રોસેસ દરમ્યાન છૂંદાઇ જાય છે. જેનાથી તૈયાર બનાવટની ગુણવત્તા ઘટી જાય છે. આવા પપૈયાને સારી રીતે ધોઇને સ્ટેનલેસ-સ્ટીલના ચપ્પાથી છોલવામાં આવે છે. એકસરખી લંબાઇ રાખીને છોલેલા પપૈયાના ટુકડા કરવામાં આવે છે. બીજને કાઢી નાંખવામાં આવે છે. ત્યારબાદ આ ટુકડાઓને ઉકળતા પાણીમાં અંશતઃ બાફવામાં આવે છે. પાંચથી દસ મિનિટમાં તે બ્લાન્ચ થઇ જાય છે. અંશતઃ બાફેલા પપૈયાના ટુકડાઓને ફરીવાર ધોઇને તેમાં સ્ટેનલેસ-સ્ટીલની સોય કે કાંટાથી છિદ્રો પાડવામાં આવે છે જેથી તેમાં ચાસણી સારી રીતે શોષાય.

 
ચાસણી બનાવવા માટે ત્રીસ ટકા ખાંડ ધરાવતું દ્રાવણ વપરાય છે. તેમાં ૦.૩% સાઇટ્રિક-એસિડ ઉમેરવામાં આવે છે. ગરમ પાણીમાં આ બંને પદાર્થો નાંખીને ચાસણી તૈયાર કરવામાં આવે છે. તૈયાર ચાસણીને ગાળીને ફરી ગરમ કરવામાં આવે છે. ચાસણી ઊકળે પછી તેમાં પપૈયાના ટુકડા ઉમેરવામાં આવે છે. પાંચથી દસ મિનિટ સુધી ઉકાળીને તેને ગરમી પરથી ઉતારી લેવામાં આવે છે. ખાંડની ટકાવારી પચાસ સુધી પહોંચે ત્યાં સુધી આ પ્રક્રિયાને પુનરાવર્તિત કરવામાં આવે છે. ત્યારબાદ ટુકડાઓને કાપીને તેના માપ પ્રમાણે જુદા તારવવામાં આવે છે. દરેક સમૂહને વિભિન્ન રંગમાં રંગવામાં આવે છે. દરરોજ આ ટુકડાઓમાં ખાંડનું પ્રમાણ પાંચ ટકાના દરે વધારવામાં આવે છે. ખાંડની ટકાવારી એંસી ટકા સુધી પહોંચે ત્યાં સુધી આ પ્રક્રિયા દોહરાવવામાં આવે છે. અંતે તેમાં સુગંધ ઉમેરીને થોડાં દિવસ રાખવામાં આવે છે.

 
વધારાની ચાસણી નીતારીને ટુકડાઓને લૂછીને, કોરા કરીને ૬૦ અંસ તાપમાને સૂકા કરવામાં આવે છે. અંતે તેમને ઝીણી ખાંડમાં રગદોળીને કંટેનરમાં ભરવામાં આવે છે.

 

 
પપૈયું પપૈયાના દુધને સુકવીને બનાવેલું પેપન આહાર પચાવવમાં ખુબ જ ઉપયોગી છે. પપૈયાનું દુધ ઉત્તમ પાચક, કૃમીઘ્ન અને વેદનાશામક છે. પપૈયું વૃદ્ધો માટે ઉત્તમ ફળ છે. એમાં વીટામીન એ, બી, સી અને ડી છે. વળી એમાં રહેલું પેપ્ટોન પ્રોટીનને પચાવવામાં ખુબ જ સહાયક થાય છે. ઘડપણમાં પાચનશક્તી નબળી હોય છે, આંખોનું તેજ તથા હૃદયનું બળ ઘટે છે, તથા નાડીતંત્રનું નીયમન ખોરવાય છે. આ બધી સમસ્યામાં પપૈયું આશીષરુપ છે. પપૈયું ખાવાથી વૃદ્ધોને પુરતી શક્તી મળી રહે છે. પપૈયું પૌષ્ટીક છે. પપૈયામાં વીટામીન સી મોટા પ્રમાણમાં છે. શરીરમાં વીટામીન સી વધુ પ્રમાણમાં હોય તો ત્વચા યુવાન દેખાય, તેના પર કરચલીઓ પડવાના પ્રમાણમાં તથા ત્વચાની રુક્ષતામાં ઘટાડો થાય છે. વીટામીન સી ત્વચા માટે ખુબ જરુરી છે.

 

 
પપૈયાથી નિસ્તેજ ત્વચાને નિખારો …
 

 
beauty n papaiyu
 

 

શું આ ઋતુમાં તમારી ત્વચા સતત ભેજ ગુમાવી રહી છે? નિસ્તેજ બની રહી છે? તો કુદરતી ઉપચાર તરીકે તમે પપૈયાનો ઉપયોગ કરી શકો છો.
 
પપૈયામાં વિટામિન, મિરલ્સ અને પ્રોટીનનું પ્રમાણે ભરપુર હોય છે જે આપણા શરીર અને ત્વચા માટે ‘મેજિક’નું કામ કરે છે. પાકેલું અને કાચું એમ બંને પ્રકારના પપૈયાનો ઉપયોગ કરી ત્વચાને યુવાન બનાવી શકાય છે. ચહેરા પરની ડેડ સ્કિન માટે પૈકેલું પપૈયું બહુ ઉત્તમ છે. આના ઉપયોગથી ત્વચાને એક નવો જ નિખાર મળશે. અને પાકેલું પપૈયુ દરેક પ્રકારની ત્વચાને સુટ થાય છે. પપૈયાની મદદથી તમે ત્વચાને યુવાન પણ બનાવી શકો છો અને ચમકીલી પણ. જાણીએ ત્વચાને નિખારવા માટે કઇ રીતે કરી શકાય પપૈયાનો ઉપયોગ…
 

 
પપૈયાની મદદથી ત્વચાને યુવાન બનાવવાની રીત…
 

 
1/2 કપ પાકેલા પપૈયાને પલ્પ, 1/4 કપ નારિયેળનું દૂધ, 1/4 કપ ખાંડેલા જવ. આ મિશ્રણને તમારા ચહેરા અને ગળા પર હળવા હાથે 5 મિનિટ મસાજ કરો. બાદમાં ચહેરાને દૂધ અને પાણીથી ધોઇ લો. પછી જુઓ તમારો ચહેરો કેવો નિખરી ઉઠે છે.

 
ચહેરા પર ચમક લાવવા માટે પપૈયાનો ઉપયોગ…

 
1/2 કપ પાકેલા પપૈયાનો પલ્પ, 4 ચમચી નારંગીનો રસ, 4 ચમચી ગાજરનો રસ, 1 ચમચી મધ કે ગ્લિસરિન. આ તમામ વસ્તુઓને મિક્સ કરી દો. આ મિશ્રણને ચહેરા પર ફેસપેકની જેમ લગાવી શકો છો અને તેનો મસાજ પણ કરી શકો છો.

 
ઉપરની બંને ટ્રીટમેન્ટ જો તમે નિયમિત કરશો તો તમારો ચહેરો ખીલી ઉઠશે.
 

 

 
papaiyu.2
 

 
પપૈયુ સૌંદર્યની ગેરંટી …
 

 
આપણે આપણા ચહેરાને સુંદર બનાવવા માટે કેટલાયે પ્રકારની કાળજી લઈએ છીએ. જેમાં પાર્લરનો પણ સમાવેશ થાય છે. પરંતુ ઘરે બેસીને પોતાની ત્વચમાં નિખાર લાવવા માટે પપૈયું સર્વશ્રેષ્ઠ છે. પપૈયુ પાચનક્રિયાને સારી રાખવાની સાથે સાથે ચહેરાને પણ ડાઘ રહિત બનાવે છે.

 
જો તમારા ચહેરા પર કાળા ડાઘ હોય તો કાકડી, પપૈયું અને ટામેટાના રસને બરાબર માત્રામાં લઈને ચહેરા પર લેપ કરો. આ લેપ સુકાઈ જાય ત્યારે ચહેરા પર બીજી વખત લેપ કરો. આ રીતે સુકાઈ જવા પર ત્રણથી ચાર વખત ચહેરા પર લેપ કરતાં રહો. ચહેરા પર લેપ કર્યા બાદ વીસ મિનિટ રહેવા દઈને ઠંડા પાણી વડે ચહેરાને ધોઈ લો. સાત થી આઠ દિવસ સુધી સતત આ પ્રક્રિયા કરો તમારા ચહેરા પરથી ડાઘ દૂર થઈ જશે અને ત્વચા એકદમ નીખરી ઉઠશે.
 

 
ત્વચાને તાજગી અને યુવાની આપવા માટે પરફેક્ટ છે પપૈયુ …
 

 
ત્વચામાંથી મોઈશ્ચર સતત ઓછું થતું રહેતું હોય તેવી સિઝનમાં ત્વચાને દમકતી રાખવા માટે એક નવો ઉપાય.

 
પપૈયાને એક સંપૂર્ણ ફળ તરીકે જોવામાં આવે છે કારણ કે તેમાં મોટાભાગના મહત્વના વિટામીન, ખનીજ અને પ્રોટિન હોય છે. પાકું કે કાચું પપૈયું, બન્ને તમારી ત્વચાને તાજગી અને યુવાની આપવામાં મદદ કરી શકે છે. પાકુ પપૈયું તમારી ત્વચાના ડેડ સેલને ઉખાડીને નવી ત્વચાને બહાર લાવવામાં મદદ કરે છે અને સામાન્ય રીતે બધા જ પ્રકારની ત્વચા પર અસરકારક રહે છે.

 
ત્વચાના સંચાર માટે રેસિપી: 

 
1/2 કપ પાકા પપૈયાનો પલ્પ
1/4 કપ કોકોનટ મિલ્ક (નાળિયેરનું દૂધ)
1/4 કપ ઓટ ફ્લેક્સ

આ મિશ્રણને તમારા ચહેરાથી લઈને ગળા સુધીના હિસ્સા પર 5 મિનીટ સુધી લગાડોને હળવા હાથે ઘસો. ચહેરાને પાણી અને દૂધ સાથે ધોઈ નાંખો. તમે જાતે જ ચહેરા પરની ચમક જોઈ શકશો.
 

 
ત્વચાની ચમક માટેની રેસિપી:
 

 
1/2 કપ પાકા પપૈયાનો પલ્પ
4 ટીસ્પૂન ઓરેન્જ જ્યૂસ
4 ટીસ્પૂન ગાજરનો જ્યૂસ
1 ટીસ્પૂન મધ અથવા ગ્લિસરિન
 

 
ઉપરની સામગ્રીને મિક્સ કરીને તમારા ચહેરા અને ગળાના હિસ્સા પર મસાજ કરો અથવા લગાડીને 5 મિનીટ પછી ધોઈ નાંખો.
 

 
આ બન્ને પ્રક્રિયાનું નિયમિત રીતે પુનરાવર્તન તમારા ચહેરા માટે ફાયદાકારક છે.
 

 

મેક્સિકન પપૈયુ ખાવાથી 99 અમેરિકનો બીમાર …

મૈક્સિકોથી આયાતીત પપૈયુ ખાવાથી અમેરિકામાં 99 વ્યક્તિ બીમાર પડી ગયા.
 
સેંટર ફોર ડિસીઝ કંટ્રોલ એંડ પ્રીવેંશન(સીડીસી)એ જણાવ્યુ કે મૈક્સિકોના સાલમોનેલાથી સંક્રમિત પપૈયુ ખાવાથી કોઈના મોત થવાના સમાચાર નથી. પરંતુ 23 રાજ્યોમાં લોકો બીમાર પડ્યા છે.
 
સ્વાસ્થ્ય અધિકારીઓએ લોકોને પપૈયુ ન ખાવાની સલાહ આપી છે. આ પપૈયુ એગ્રોમેડ પ્રોડ્યુસ ઓફ મૈકએલેન ટૈક્સાસએ મેક્સિકોથી આયાત કર્યુ છે.
 
કંપનીએ સંક્રમણની શંકાને કારણે બ્લોંડી, યાયા, મૈનાનિતા અને ટેસ્ટીલીશિયસ બ્રાંડના પપૈયા પાછા મંગાવી લીધા છે.
 
 
ક્રમશ : (ભાગ-૨)

હવે પછી ભાગ-૨ દ્વારા આપણે પપૈયાના ગુણો અને લાભો વિશે વધુ અગત્યની જાણકારી આવતીકાલની પોસ્ટમાં મેળવીશું. જો જો રખે આવતીકાલ ની પોસ્ટ માણવાની ચૂકી ન જવાય!!!! કે વાંચવાની રહી ન જાય ? …. જો ભૂલાઈ ગયું તો માનશો ઘણું ચૂકી ગયા નો અફસોસ રહેશે!!! …. આવતી કાલે ફરી અહીં  વધુ જાણકારી સાથે ફરી મળીશું, ત્યાં સુધી આજની પોસ્ટ માણી, આપના અમૂલ્ય પ્રતિભાવ જરૂરથી કોમેન્ટ્સ બોક્ષમાં મૂકશો … આભાર.
 

 
લેખ સંકલિત :  સાભાર સંદર્ભ : સંદેશ, દિવ્યભાસ્કર, વેબ દુનિયા, વિકિપીડિયા …
 

 

બ્લોગ લીંક : http://das.desais.net 

email : [email protected]

 

 

બ્લોગ પોસ્ટ પર મૂકેલા આપના પ્રતિભાવ, બ્લોગ પર આવકાર્ય છે.

 

 

You can  contact /follow us on :

 

twitter a/c : @dadimanipotli 

 

facebook at : dadimanipotli