મકરસંક્રાંતિની મહત્તા અનેરી….

મકરસંક્રાંતિની મહત્તા અનેરી….

Displaying blob.jpgDisplaying blob.jpgInline image
સંક્રાંતિ…. આપણે ત્યાં સંક્રાંતિનું ઘણું જ મહત્વ હોય છે. એમાં યે આખા વર્ષ દરમ્યાન તો અનેક સંક્રાંતિઓ આવે છે પણ પોષ સક્રાંતિ અને મેષ સંક્રાંતિ બે મુખ્ય સંક્રાંતિ કહેવાય છે. આ બે સંક્રાંતિઓમાં પણ પોષીસંક્રાંતિનું આપણે ત્યાં અલગ જ મહત્વ છે. આ પોષી સંક્રાંતિ તે મકર રાશિમાં જતી હોવાથી આ દિવસ મકર સંક્રાંતિ તરીકે ઓળખાય છે અને આ દિવસે સૂર્ય ઉત્તર તરફ ખસતો હોવાથી આ દિવસ ઉત્તરાયણ તરીકે પણ ઓળખાય છે. આમ આપણે કહી શકીએ છીએ કે ભારતનાં મહત્વપૂર્ણ ઉત્સવોમાંમકરસંક્રાંતિનું એક અલગ સ્થાન રહેલું છે. આ સંક્રાંતિ એવી છે જેમાં લોકો સામાજીકતા,આધ્યાત્મિકતાને, ધર્મ, ખગોળ વિજ્ઞાન, નિશ્ચલતા, અચલતા અને ગતિશીલતાને મહત્વ આપે છે. સંસ્કૃતમાં સંક્રાંતિનો અર્થ “ગતિ” તરીકે કરેલો છે. ગતિ હંમેશા આપણાં જીવન સાથે નિહિત થયેલી હોય છે, તેથી જીવન આવે છે અને જાય છે. આ જીવનની ગતિ યુગોયુગોથી ચાલ્યાં જ કરે છે. આપણે આ પૃથ્વી ઉપર આવ્યાં તે પહેલા પણ કોઈ અહીં હતું અને આપણે જઈશું પછી પણ અહીં કોઈ હશે. આ વાતનું તાત્પર્ય એ છે કે પ્રત્યેક જીવ સાથે ગતિ અને ગતિ સાથે જીવન જો જોડાયેલું ન હોત તો આ સૃષ્ટિમાં પરાવર્તન જ ન આવત. આ પરાવર્તનને આપણે વિરામ તરીકે ઓળખી શકીએ છીએ. કારણ કે પ્રત્યેક વિરામ પછી એક નવી ગતિશીલતાનો જન્મ થાય છે. પરંતુ આ દરેક ગતિનો એક સુનિશ્ચિત સમય હોય છે અને આ સુનિશ્ચિત સમય સુધી ગતિશીલતા સારી લાગે છે કારણ કે વધુ પડતી ગતિશીલતા મુશ્કેલીઓ બનીને આવે છે. બ્રહ્માંડની આ ગતિશીલતાને કારણે ઋતુચક્ર, વાતાવરણ અને રાત-દિવસમાં જે મહત્વપૂર્ણ બદલાવ આવે છે તેને આપણે હંમેશા મહેસૂસ કરતાં હોઈએ છીએ. દા.ખ દર ૨૨ મી ડિસેમ્બરે પૃથ્વીની ગતિ તેની ચરમવસ્થા ઉપર પહોંચી જાય છે. આ દિવસ પછી સૂર્યની ગતિ ઉત્તર તરફ વધતી જાય છે, જેને કારણે પૃથ્વી ઉપર વાતાવરણ બદલાવવાનું શરૂ થઈ જાય છે. એમાંયે મકર સંક્રાંતિ પછી ઠંડી ઓછી થવા લાગે છે અને ઉષ્મા વધવા લાગે છે. ઉપરોક્ત વાતને ટૂંકમાં જ કહું તો જ્યારે જીવો ચાલવાનું બંધ કરી દેશે તેદિવસથી ગતિ પણ સ્થિર થઈ જશે, પણ બ્રહ્માંડ એવું થવાં દેતું નથી. તેથી સંસાર સ્થિર હોવાં છતાંસ્થિર નથી. જેની ગતિ છે, જેનાંથી જીવન અને જીવો સતત ચાલ્યા કરે છે તે ચક્રને સંક્રાંતિ તરીકેઓળખવામાં આવે છે”.
 
એક સમય હતો કે જ્યારે મનુષ્ય કેવળ એજ શિકાર કરીને ખાઈ શકતો હતો, જે રૂપમાં પૃથ્વી તેને દેતી હતી. પણ પાછળથી મનુષ્યએ પૃથ્વી પાસેથી શું કેવી રીતે મેળવી શકે છે તે શીખ્યું. મનુષ્યે પૃથ્વી પાસેથી જે હાંસિલ કરવાની પ્રક્રિયા શીખી તે કૃષિ તરીકે ઓળખાવાઈ. આ કૃષિ સંસ્કૃતિનો દિવસ તે મકર સંક્રાંતિને અર્પણ કરવામાં આવ્યો છે. આ દિવસ આપણને યાદ દેવડાવે છે કે વર્તમાન અને ભવિષ્યને ચૈતન્યતા અને જાગરૂકતાની સાથે ઉજવવો જોઈએ. કારણ કે અત્યારે આપણે જે અનાજ મેળવ્યું છે તે અનાજ તો ગયા વર્ષે જે વાવેલું હતું તે છે, પણ જો હવે નવા વર્ષે ફરી અનાજ વાવવું હશે તો આ વર્ષે ફરી નવી યોજના સાથે,પશુઓ અંગે વિચારીને, તેમજ ભવિષ્યમાં થનારા નફા-નુકશાનને સમજીને નવા અનાજનો પાક લેવાનો હોય છે તે વાતની સમજણ મકરસંક્રાંતિનાં દિવસથી શરૂ થાય છે. માટે આ દિવસે આપણે એ દરેક વસ્તુનો આભાર માનીએ છીએ જેનો આપણે ખેતી કરવા માટે સાધનો પ્રાણીઓ અને પંચતત્ત્વ સહિત અનાજ ઉગાવવા માટે ઉપયોગ કર્યો છે. આ દિવસ અને આ તહેવાર કૃષી અને કૃષકની ગતિશીલતાને ઉજાગર કરતો હોવાથી શાસ્ત્રો કહે છે કે જે મનુષ્ય જીવનમાં સ્થિર રહે છે તેને માટે ગતિશીલતા એ ઉત્સવ છે જ્યારે જે મનુષ્ય જીવનમાં સ્થિર નથી તેમને માટે ગતિશીલતા એ સંઘર્ષરૂપ છે કારણ કે તે ગતિશીલતાની અંદર રહેલાં શિવને સમજી જ શકતો નથી. મકર સંક્રાંતિના ઉત્સવ સાથે જોડાયેલાં અચલતા, ગતિશીલતા આ બધાં જ શબ્દોને જાણીએ તો આ ઉત્સવ એ આપણી જ ભીતર રહી આપણને નિશ્ચલતાનો અનુભવ કરાવે છે.
અંતની ખિચડી.:- મકરસંક્રાંતિનાં દિવસોમાં વિવિધ ધાન્યની ખિચડી ખાવાનો રિવાજ છે. માન્યતા છે કે આ રિવાજ ગુરુ ગોરખનાથ દ્વારા શરૂ કરવામાં આવેલો. ઇતિહાસ છે કે અલાઉદ્દીન ખિલજીનાં આક્રમણ દરમ્યાન નાથ યોગીઓને  ખિલજીનાં સૈન્ય સાથે વારંવાર લડાઈમાં ઊતરવું પડતું હતું. તેથી આ સમય દરમ્યાન નાથયોગીઓને ભોજન બનાવવાનો સમય રહેતો ન હોવાથી યોગીઓ અર્ધભૂખ્યા રહી જતાં હતાં. આથી આ પરિસ્થિતીને પહોંચી વળવા માટે ગુરુ ગોરખનાથે દાળ, ચોખા અને શાકભાજી સાથે જ રાંધી નાખવાની આજ્ઞા કરેલી જેથી કરીને સમયની બચત થાય અને યોગીઓ ઝડપથી જમી લે. આ રીતે સમયને બચાવનારા વ્યંજનથી યોગીઓને તરત જ ઉર્જા પ્રાપ્ત થતી જતી હોઈ તેઓને પોતાની સમસ્યાનું સમાધાન મળી ગયું. ખિલજી સાથેનો સંઘર્ષ પૂરો થયા બાદ તેમણે પોતાનાં રોજિંદા ખોરાકમાં ખીચડીને કાયમી સ્થાન આપ્યું. આજે પણ ગોરખપુર સ્થિતે રહેલા ગુરુ ગોરખનાથનાં મંદિરમાં મકર સંક્રાંતિનાં દિવસે ખિચડી ઉત્સવમેળો ઉજવાય છે જેમાં હજારો ટન ખીચડીનો ભોગ ગુરુ ગોરખનાથને ધરાવી તેનું પ્રસાદ તરીકે ભક્તજનોમાં વિતરણ કરવામાં આવે છે.
 
 
 
 
ફૂલછાબમાં પ્રકાશિત: ૨૦૧૬
©201પૂર્વી મોદી મલકાણ. યુ એસ એ.

[email protected]

 

પૂર્વી મોદી મલકાણ યુ.એસ.એ
W.:   http://pareejat.wordpress.com

 

 

આજની પોસ્ટ ‘દાદીમા ની પોટલી’ પર મોકલી  પ્રસિદ્ધ કરવાની તક આપવા બદલ અમો  સુશ્રી  પૂર્વી મોદી મલકાણ (યુએસએ) ના અંતરપૂર્વકથી આભારી છીએ.

 

 

બ્લોગ લીંક : http://das.desais.net
email : [email protected]

 

બ્લોગ પોસ્ટ પર મૂકેલ આપના પ્રતિભાવ, બ્લોગ પર આવકાર્ય છે. 

 

You can  contact /follow us on :

 
twittertwitter a/c : @dadimanipotli

 
face bookfacebook at : dadimanipotli