પુષ્ટિના ષોડશગ્રંથ:સરળ સુગમ સંક્ષેપ … (ભાગ-૩) …

પુષ્ટિના ષોડશગ્રંથ:સરળ સુગમ સંક્ષેપ …

મહેશ શાહ, (વડોદરા) …

  

  

ભાગ – ૩ 

 

 

SHODASH GRANTH.1

 

 

 

પરમકૃપાળુ શ્રી વલ્લભની  કૃપાથી  શ્રીમહેશભાઈ શાહ ની કલમ દ્વારા …  પુષ્ટિના ષોડશગ્રંથ:સરળ સુગમ સંક્ષેપ …  શ્રેણીનો પ્રારંભ  કરવા અહીં અમોએ નમ્ર પ્રયાસ કરેલ છે.  આ અગાઉ આપણે તેમના દ્વારા ભાગ-૨ અહીં માણવા કોશિશ કરેલ, આજે તેમાં આપણે ફરી આગળ વધીશું…..

  

આપ સર્વે ની અનુકુળતા અને સરળતા માટે ભાગ-૨ ની લીંક અહીં નીચે દર્શાવેલ છે,  જેણે તે અગાઉ  ન માણ્યો હોય તેઓ નીચે દર્શાવેલ  લીંક પર ક્લિક કરવાથી ભાગ-૨ અહીં જ માણી શકશો.

  

 બ્લોગ લીંક :    

પુષ્ટિના ષોડશગ્રંથ:સરળ સુગમ સંક્ષેપ … (ભાગ-૨)

 

શ્રીમદ વલ્લભાચાર્યજી વિરચિત ષોડશ ગ્રંથોના પ્રાથમિક પરિચય પામવાના પ્રયાસમાં આજના ચરણમાં આપણે બીજા બે ગ્રંથોની વાત કરીશું.

 

૪.  શ્રી પુષ્ટિ પ્રવાહ મર્યાદા ભેદ:

 

સંક્ષિપ્ત પરિચય:

 

  • આ જગતમાં જાત જાતના લોકો વસે છે. મેઘ ધનુષમાં સાત જ રંગ હોય છે પણ પ્રભુએ બનાવેલા જીવો તો કેલીડોસ્કોપના રંગ-રૂપની વિવિધતા પણ ઝાંખી પાડે તેવા અવનવા પ્રકાર, રંગ અને રૂપના હોય છે.  તેથી જ તો આ સંસારને (પૃથ્વીને) બહુરત્ના વસુંધરા કહે છે.

 

  • આ ગ્રંથમાં આચાર્યશ્રીએજીવોના પ્રવાહી, મર્યાદા, ચર્ષણી અને પુષ્ટિ એમ આધ્યાત્મિક દ્રષ્ટીએ મુખ્ય ચાર પ્રકાર બતાવ્યા છે.

 

  • પ્રવાહીએટલે સર્વ સાધારણ, પ્રવાહમાં વહેતા, દૈવી નહીં તેવા જીવ.  તેના બે પ્રકાર:અજ્ઞઅને દૂર્જ્ઞ. અજ્ઞ એટલે અજ્ઞાની.   દૂર્જ્ઞ એટલે  વિકૃત/વિપરીત (વેદથી વિરૂદ્ધ) જ્ઞાન વાળા. આ પૈકીના અમુક જીવો આસુરી પણ હોય છે.

 

  • મર્યાદા માર્ગીજીવો જપ, તપ, પૂજા-પાઠ, ક્રિયાકાંડમાં વિશેષ વિશ્વાસ ધરાવે છે.  તેમના પણ બે પ્રકાર છે.  એક સકામ જેઓ લૌકિક કે આધ્યાત્મિકપ્રાપ્તિના  હેતુથી (કામનાથી), ફળની આશા સાથે કર્મો કરે છે અને બીજા નિષ્કામ.  આ ભક્તો ગીતામાં પ્રબોધાયેલા નિષ્કામ કર્મ યોગને અનુસરે છે. તેઓ કોઈ પણ કામના વગર, કંઈ પણ મેળવવાની અપેક્ષા વગર જ પ્રભુને ભજતા રહે છે.

 

  • ચર્ષણીજીવો અસ્થિર મનોવૃત્તિ વાળા હોય છે.  જુદા જુદા ધર્મો-કર્મોમાં અડુકીયા દડુકીયાની જેમ કુદતા રહે. શ્રદ્ધામાં દ્રઢતા ન હોય. ભક્ત કવિ અખાએ ગાયું છે તેમ આવા જીવો ‘પથ્થર એટલા પૂજે દેવ’.   આવા જીવો સંસારમાં કોરા જ રહી જાય છે.  અંગ્રેજીમાં કહે છે તેમ “Rolling stone gathers no moss”.

 

  • પુષ્ટિ જીવો. તેઓના મુખ્ય બે પ્રકાર બતાવ્યા છે.  એક શુદ્ધ અને બીજા મિશ્ર પુષ્ટિ જીવો.  આ મિશ્ર પુષ્ટિ જીવોના પણ નિર્ગુણ અને સગુણ એમ બે પ્રકાર છે.  સગુણ પુષ્ટિ જીવોના ૩ પ્રકાર સત્વ,રજસ અને તમસ ગુણોથીબને છે.  વળી આ ત્રણ ગુણોના મિશ્રણથી બનતા ૯ જુદા જુદા પ્રકાર પણ આચાર્યશ્રીએ સમજાવ્યા છે.  [જરા અટકીને ગણો કે પુષ્ટિ જીવોના કુલ કેટલા પ્રકાર થયા? ૧૨? ૧૩? કે વધુ?]

 

  • આચાર્યશ્રી કહે છે કે જેમ અગ્નિમાંથી તણખો વિખુટો પડે છે તેવી રીતે જ જીવ પણ શ્રી ઠાકોરજીના સ્વરૂપમાંથી વિખુટો (જુદો)પડેલો છે.  પ્રભુના અંશરૂપ જીવમાં પણ અંશી એટલે કે પ્રભુના ગુણો જેવા ઘણા (બધા નહીં) ગુણો રહેલા છે.  (શુદ્ધાદ્વૈત સિધ્ધાંત).

 

 

ગ્રંથ સાર/તેની ઉપયોગીતા:

 

આ સંસારમાંશ્રી ઠાકોરજીએ રચેલા જીવોના ગુણ વૈવિધ્યનો ખ્યાલ આવે છે.  તેમની વિવિધતાજાણી પોતાના  આધ્યાત્મિક ઉત્થાન માટે કોના સત્સંગનો લાભ લેવો અને કોનાથી દુર રહેવું તે સમજાય છે.

 

  • આપણી પોતાની આધ્યાત્મિક પ્રકૃતિ  (હું કેવો છું તે) સમજી જરૂરી પ્રગતિ કરી પ્રભુની વધુ નિકટ પહોંચવા અને ઉચ્ચત્તર સ્થિતિ મેળવવા કોશિશ કરી શકીએ.  લીલામાં સ્થાન મેળવવા માટે પ્રયત્નશીલ થઇ શકાય.

 

  •  જુદા જુદા હેતુથીજુદી જુદી જાતના જીવોની રચના પ્રભુએ પોતાની ઈચ્છાથી અને પોતાની લીલાનીઅનુકુળતા માટે કરી છે.  તેથી તેમાંથી કોઈનો તિરસ્કાર કે અનાદર કરીએ તો તે પ્રભુની રચનાનો  તિરસ્કારછે, પ્રભુનો અપરાધ છે.  આ સમજ આવે તોપ્રભુના રચેલા સર્વ જીવો પ્રત્યે પ્રેમ જાગે અથવા કમસે કમ તેમના પ્રત્યે ઘૃણા ન થાય.  હ્રદય નકારાત્મક લાગણીઓથી મુક્ત રહે.   નિર્મળ બને.

 

  • પ્રભુના બનાવેલા બધા જ જીવો પ્રત્યે પ્રેમ થાય, તેમના પ્રત્યે દુર્ભાવ ન રહે તેથી આપણું જીવન પ્રેમાળ, મંગલમય, અલૌકિક અને દિવ્ય બને.  લીલામાં સ્થાન મેળવવાની પાત્રતા વધે.

 

૫. સિધ્ધાંત રહસ્યમ્:

 

સંક્ષિપ્ત પરિચય:

 

  • અહિંપુષ્ટિ માર્ગના પ્રાગટ્યની વધાઈ છે.

 

  • આમાર્ગનું પ્રાગટ્ય પ્રભુએ સાક્ષાત પ્રગટ થઈને કરેલી(ભગવદ્) આજ્ઞાથી થયું છે.  પ્રભુની આ આજ્ઞા આચાર્યશ્રીએ “અક્ષરશ:” (verbatim)  કોઈ પણ ફેરફાર વગરઅહીં દોહરાવી (ફરીથી કહી) છે.

 

  • બ્રહ્મસંબંધ દીક્ષાથીજીવ અને તેની સાથે સંબંધિતદરેક પદાર્થનો પ્રભુ સાથે સંબંધ જોડાય છે અર્થાત તે સર્વ બ્રહ્મરૂપ થઇ જાય છે.  જેમ ગટરનું પાણી ગંગામાં ભળીને ગંગાજળ જેટલું અને જેવું જ પવિત્ર થઇ જાય છે તેમ જ દિવ્યના સંબંધથી, દિવ્ય સાથેના જોડાણથી જીવ અને તેની સાથે સંબંધિતદરેક પદાર્થ પણ દિવ્યત્વને પામે છે અને તે દોષમુક્ત, દિવ્ય, પવિત્ર અને અલૌકિક બની જાય છે.

 

  • જીવ સ્વભાવત: દોષયુક્ત છે.  આ સહજ દોષ ઉપરાંત દેશ, કાલ, સંયોગ અને સ્પર્શને કારણે ચાર જાતના દોષ ઉત્પન્ન થાય છે.  જીવના આ પાંચ જાતના દોષો બ્રહ્મસંબંધ દીક્ષાથી દુર થઇ જાય છે.  તે દોષો એટલા બળુકા છે કે અન્ય કોઈ રીતેકે અન્ય કોઈ સાધનથીદુર કરી શકાતા નથી.

 

  • બ્રહ્મ સંબંધથી આ પાંચ પ્રકારના દોષ દુર થઇ જાય છે અને સર્વસ્વ સમર્પણ કરવાથી અહંતા-મમતાનો પણ નાશ થઇ જાય છે તેથી નિર્મળ થયેલો જીવ પ્રભુની સેવા કરવાને તથા પ્રભુની કૃપા પ્રાપ્ત કરવાને લાયક બને છે.

 

  • દરેક વસ્તુ અને લૌકિક વૈદિક કાર્યો પણ શરૂઆતમાં જ સમર્પણ કરી પ્રભુની આજ્ઞા લઈને જ કરવાંસમર્પણથી વસ્તુ/કાર્ય પણ બ્રહ્મ સાથે સંબંધિત થાય છે.  બધા કાર્ય દાસભાવથી કરવા.  અર્ધભુકત પ્રભુને અર્પણન કરવું.

 

  • પુષ્ટિ માર્ગમાં સમર્પિત વસ્તુ પ્રસાદી રૂપેલેવાય છે.  અસમર્પિત વસ્તુ લેવાય જ નહીં.

 

ગ્રંથ સાર/તેની ઉપયોગીતા

  

  • બ્રહ્મસંબંધથી દોષ દુર થઈ ગયા તેથી આપણે પવિત્ર થઇ ગયાની સુંદર ભાવના જાગે. પ્રભુને લાયક થયાનો આત્મવિશ્વાસ આવે.  નિર્મળ થયા હોવાનો વિશ્વાસ જાગે.   હીન ભાવના ન રહે .

 

  • પ્રભુને સમર્પિતકરેલી (આપી દીધેલી) વસ્તુ કેમ લેવાય તે શંકાદુર થાય છે.  પ્રભુની વસ્તુનો પ્રભુની સેવા અર્થે (ટ્રસ્ટી ભાવે ?), પ્રભુના દાસ તરીકે વિનિયોગ કરવાનો છે.

 

 

વૈષ્ણવોને પ્રાર્થના છે કે આ પ્રયત્નમાં રહેલી ત્રુટીઓ પ્રત્યે પત્ર દ્વારા કે ઈ મેલથી  મારું ધ્યાન દોરવા કૃપા કરે. મને [email protected] ઉપર ઇ મેલ કરી શકાય છે.

 

© Mahesh Shah 2013

 

 

 

mahesh shah.1

મહેશ શાહ
જય શ્રીકૃષ્ણ મેરેજ બ્યુરો,
વડોદરા

મો. +૯૧- ૯૪૨૬૩૪૬૩૬૪/ ૦૨૬૫- ૨૩૩૦૦૮૩

 

બ્લોગ લીંક : http://das.desais.net
email : [email protected]

 

 

‘દાદીમા ની પોટલી’ પર આજની પોસ્ટ પ્રસિદ્ધ કરવાની તક આપવા  બદલ અમો શ્રી મહેશભાઈ શાહ (વડોદરા) ના અંતરપૂર્વકથી આભારી છીએ.

 

 

બ્લોગ પોસ્ટ પર મૂકેલ આપના પ્રતિભાવ, બ્લોગ પર આવકાર્ય છે.

 

 

SHODASH GRANTH  … SHORT & SWEET  SYNOPSIS …

-Mahesh Shah, Vadodara

  

[ 3 ]

 

 

SHODASH GRANTH.1.2 

 

  1. Shri PushtiPravah Maryada Bhed

 

 

Brief summary:

 

 

  • This world has unlimited types, forms and kinds of living beings (jivatma) reminding us of a kaleidoscope.

 

  • ShriAcharyaji describes living beings of 4 spiritual types in this hymn.

 

  • Pravahi are common or ordinary, non-divine beings. They are of two types: Agn or ignorant and Durgn having perverted (contrary to Vedas) knowledge, some of them (durgn) may be devilish (asoori).

 

  • Maryada beings have more faith in rituals/procedures. They are also of 2 types. Desiring (sakaam)who worship with a desire to get rewarded with material or spiritual gains; and Desire-less (nishkaam) devotees who worship without any expectation. They follow nishkaamkarm yoga preached in ShriGeetaji.

 

  • Charshanior transient. They are ambivalent, unstable, jumping from religion to religion and lack firm faith. These rolling stones never gather moss.

 

  • Pushti. There are pure Pushti and Mixed Pushti (pushtiwith attributes) beings. Mixed pushtibeings are of main 2 type viz. nirguna(free from attributes)and sagunapushti SagunaPushti beings are formed by combination with any one of satva, rajas and tamas attributes as also two or more (in varying proportions) of these.

 

  • ShriThakoarjee is fire and the being is a spark separated from Him. The being possesses few attributes of ShriThakorajee because of that. (shudhdhadwaitdoctrine/principle).

 

Essence & utility:

  

  • This hymn enables us to understand attributes of beings with kaleidoscopic variety, created by ShriThakorajee and gives us ability to decide with whom to mix and from whom to remain away.

 

  • We understand our own status and can strive and pray for progress to achieve spiritually better level.

 

  • All beings are created by ShriThakorajee as per His will and for His lilas so neglecting or hating any of them is an insult to Him. This realization saves us from that offence (aparadh).

 

  • When there is love in our hearts for all the beings, our lifebecomes serene, out of this world and divine.

 

5.  Shr iSidhdhant Rahasyam:

 

 

Brief Summary:

 

 

  • The story of birth of PushtiMarg is told here. This divine sect has begun by the mandate given by Prabhu on manifesting in person.

 

  • ShriVallabh has reiterated Prabhu’s command verbatim.

 

  • Sewerage water becomes as sanctified and pious as gangajal on mixing with the Ganges. Similarly, on acquiring BrahmSambandhthe being and everything connected with it becomes Brahm because of that relation.

 

  • Brahma Sambandh removes 5 types of faults/guilts (doshas) viz. normal/obvious (sahaj), caused by the country of residence(desh), by the era/times(kaal), by contact(sanyog) and by touch(sparsh). These cannot be destroyed in any other way. Total dedication (samrpan) removes I-ness and My-ness also making the being fit for Prabhu’s worship.

 

  • Every act, including worldly (laukik) and vaidic functions, should be performed by first dedicating it to Prabhu to connect it with Brahm. This sanctifies in entirety.

 

  • Perform every act with total submission. Partly used/consumed articles should never be submitted.

 

  • Things submitted to Him can be used/consumed. Never accept/use that has not been submitted to Him (asmarpit).

 

Essence & utility:

  

  • Confidence is acquired that by BrahmSambandh all my faults have gone. One feels guilt-free/sanctified.

 

  •  The doubt whether one should use/consume that has been surrendered (submitted) to Prabhu does not remain. It is to be utilized for Prabhu’ssevaas His humble servant. (Doctrine of trustee ship?).

 

  

I pray the readers to draw my attention to shortcomings by sending an e mail to [email protected].

© Mahesh Shah 2013

 

 

*                     Mahesh Shah 
Jai Shree Jrishna Marraige Beauro – Baroda

M: +91 –9426346364 /0265 – 2330083

બ્લોગ લીંક : http://das.desais.net
email : [email protected]