પુષ્ટિના ષોડશગ્રંથ:સરળ સુગમ સંક્ષેપ … (ભાગ-૨) …

પુષ્ટિના ષોડશગ્રંથ:સરળ સુગમ સંક્ષેપ …

મહેશ શાહ, (વડોદરા) …

  

  

ભાગ – ૨ 

 

 

SHODASH GRANTH.1

 

 

 

આ અગાઉ … શ્રી હરિરાયજી કૃત્ત શ્રી વલ્લભસાખી નું  નિયમિતપણે  ‘દાદીમા ની પોટલી’ પર રસપાન કરાવવા બદલ અમો શ્રી મહેશભાઈ શાહ (વડોદરા) નાં અંતરપૂર્વકથી આભારી છીએ.   પરમકૃપાળુ શ્રી વલ્લભની  કૃપાથી  શ્રીમહેશભાઈ શાહ ની કલમ દ્વારા …  પુષ્ટિના ષોડશગ્રંથ:સરળ સુગમ સંક્ષેપ …  શ્રેણી, પ્રારંભ  કરવા નમ્ર પ્રયાસ કરેલ છે.  આ અગાઉ આપણે ભાગ-૧ અહીં માણવા કોશિશ કરેલ, આજે તેમાં આપણે ફરી આગળ વધીએ.

  

આપ સર્વે ની અનુકુળતા અને સરળતા માટે ભાગ-૧ ની લીંક અહીં નીચે દર્શાવેલ છે, લીંક  પર ક્લિક કરવાથી ભાગ-૧ ને ન માણ્યો હોય તો માણી શકશો અથવા ફરી યાદ કરવા ઉપયોગ પણ કરી શકશો.

  

 બ્લોગ લીંક :    પુષ્ટિના ષોડશગ્રંથ:સરળ સુગમ સંક્ષેપ … (ભાગ-૧) …

  

  

ષોડશગ્રંથ:સરળ સુગમ સંક્ષેપ …  આ ગ્રંથોમાંથી સાર રૂપ તત્વ તારવવાનો અને તેમાં એક વૈષ્ણવ તરીકે આપણને  ઉપયોગી થાય તેવું શું છે તે એક અલગ જ  પરિપ્રેક્ષ્યમાં નક્કી કરવાનો  નમ્ર પ્રયાસ તેઓ દ્વારા કરવામાં આવેલ છે…  વિશાળ વાંચક વર્ગની  અનુકુળતા અને સરળતા માટે લેખક શ્રીએ ગુજરાતી અને અંગ્રેજી બન્ને માધ્યમ દ્વારા સરળ ભાષામાં ગ્રંથની રજૂઆત કરવા નમ્ર કોશિશ કરેલ છે.

  

(દર માસની ૧ તારીખે આ શ્રેણીના એક પોસ્ટને   બ્લોગ પર મૂકવા અમારી નમ્ર કોશિશ રહેશે, તો આપ સર્વે વૈષ્ણવો ને વિનંતી કે બ્લોગ પર આવી અને લેખને  જરૂરથી માણશો, અને આપના અમૂલ્ય પ્રતિભાવ બ્લોગ પોસ્ટ પર તેમજ લેખકશ્રી ના ઈમેઈલ આઈડી પર મોકલી આભારી કરશો.  )

 

  

પુષ્ટિના ષોડશગ્રંથ:સરળ સુગમ સંક્ષેપ … (ભાગ-૨) …

  

  

પુષ્ટિ માર્ગના સોનેરી સિદ્ધાંતો સમજી આ પરમ પુનિત પાવક પંથનો પરિચય પામવાના પ્રયત્ન રૂપે શ્રીમદ વલ્લભાચાર્યજી વિરચિત ષોડશ ગ્રંથોનાઅભ્યાસના આપણા આ નાનાશા જ્ઞાન યજ્ઞના  બીજા ચરણમાં આપણે શ્રી બાલ બોધ અને શ્રી સિધ્ધાંત રહસ્ય એ બે ગ્રંથોની વાત કરીશું.

 

૨. શ્રી બાલબોધ: 

  

  

સંક્ષિપ્ત પરિચય:

આ ગ્રંથનું નામ દર્શાવે  છે તેમ અહીં બાળકને પણ સમજાઈ જાય તેવી રીતે અને અત્યંત સરળ ભાષામાં જ્ઞાન પીરસાયું છે. કોઈ ઉંમરથી બાળક  હોય તો વળી કોઈ જ્ઞાનથી પણ બાળક હોય.  જ્યાં સુધી સિધ્ધાન્તો પૂર્ણપણે હૃદયસ્થ ન થયા હોય ત્યાં સુધી વ્યક્તિની ગણના જ્ઞાન-બાળકમાં જ થાય. બંને પ્રકારના બાળકો માટેઆ અત્યંત ઉપયોગી રચના છે.

 

આપણા વેદ, ઉપનિષદ અને સનાતન ધર્મના શાસ્ત્રોમાં માનવીના ધર્મ, અર્થ, કામ અને મોક્ષ એ ચાર પુરૂષાર્થ બતાવ્યા છે. આ ચાર પુરૂષાર્થ (પુરૂષ+અર્થ) માનવી તરીકેના જન્મને સાર્થક સિદ્ધ કરવા માટે, તેને અર્થ સભર બનાવવા માટેના જરૂરી કર્તવ્યો કે લક્ષ્ય પણ કહી શકાય. મોક્ષની મંજિલ મેળવવાના ક્રમિક ચરણ પણ ગણી શકાય.આ ચારમાંઅંતિમ/પરમ  એવા  ‘મોક્ષ’ની સમજુતી આ ગ્રંથમાં મળે છે.

 

મર્યાદા માર્ગીય મોક્ષ: 

 

  • આ મોક્ષ બે જાતના છે.

 

૧. ઈશ્વર વિચારિત (ઈશ્વર જાતે જ કૃપા વિચારીને જીવને મોક્ષ આપે તે) જેને  વેદોક્ત પણ કહે છે અને

૨. જીવ વિચારિત. તેના પણ બે પ્રકાર છે.

 

  • સ્વત:- માણસે પોતાના પ્રયત્નો એટલે કે ત્યાગથી અથવા યોગથી પ્રાપ્ત કરેલો મોક્ષ.

 

  • પરત:- શ્રી વિષ્ણુ કે શ્રી શિવજી જેવા દેવોની મદદથી મેળવેલો મોક્ષ. 

 

ભક્તિમાર્ગીય મોક્ષ:

 

  • આ પ્રકારના મોક્ષમાં આપણે જીવનમાં તદીય (લગભગ પ્રભુ જેવા જ ગુણધારી)બનીએ  અને શ્રી ઠાકોરજીનો સાક્ષાત્કારથાય. આ સ્થિતિ આમ તોજીવતાં જ મોક્ષ જેવી ગણાય.

 

  • મૃત્યુ પછી ગોલોકમાં અથવા પ્રભુની નિત્ય લીલામાં સ્થાન મળે.

 

આચાર્યશ્રી આવો પુષ્ટિમાર્ગીય મોક્ષ મેળવવા માટે ત્રણ સાધન/ઉપાય બતાવે છે.

 

  • સ્વધર્મનું આચરણ એટલે કે પ્રભુના કિર્તન, સ્મરણ, શ્રવણ અને સેવા.

 

  • સત્સંગ અને સમર્પણ સાથે શરણાગતિ.

 

તે પણ ન થઇ શકે તો ત્રીજો ઉપાય

 

  • માત્ર સંપૂર્ણ શરણાગતિ. આ  વાત શ્રી કૃષ્ણાશ્રય ગ્રંથમાં પણ ‘અશક્યમાં કે સુશક્યમાં માત્ર શ્રી હરિનું જ શરણ’ દ્વારા કહેવાઈ છે.

 

ગ્રંથ સાર/તેની ઉપયોગીતા: 

 

  • આ ગ્રંથ મોક્ષની પરિભાષા  કરે છે અને સમજાવે છે કે તે કેમ મેળવી શકાય.

 

  • મર્યાદા માર્ગના  અને ભક્તિ માર્ગના મોક્ષ વચ્ચેનો ભેદ સમજવામાં ઉપયોગી છે.

 

  • ભક્તિમાર્ગીય મોક્ષની વિશેષતા અને વિશિષ્ટતા ઉજાગર કરી છે.

 

  • ભક્તિમાર્ગીય મોક્ષ મેળવવા જરૂરી સાધનો/ઉપાયો પણ દર્શાવ્યા છે.

 

  • તે ઉપાયોથી લીલામાં સ્થાન મેળવવાનુંમાર્ગદર્શનઅને પ્રેરણા પ્રાપ્ત કરવામાં ઉપયોગી ગ્રંથ છે.

 

૩.  શ્રી સિધ્ધાંત મુક્તાવલી: 

 

સંક્ષિપ્ત પરિચય:

 

સિધ્ધાંત એટલે એવી વાત કે મુદ્દો જે અંતત:વેદ કે ઉપનિષદના આધારે સિધ્ધથઇ શકે, (સિધ્ધ+અંત).મુક્તાવલી એટલે મોતીઓની માળા. નામ ઉપરથી જ સમજાય છે કે આચાર્યશ્રીએ આપણા માર્ગના મોતી સમાન  સિધ્ધાંતો વીણી વીણીને બનાવેલી માળાએટલે આ ગ્રંથ. આ આપણા સંપ્રદાયનું અનમોલ ઘરેણું છે.

 

અહીં પુષ્ટિ માર્ગના રહસ્ય જ્ઞાન જેવો સિદ્ધાન્ત કોઈ સંશય ન રહે  તેવી રીતે સ્પષ્ટત: સમજાવ્યો છે.પ્રસ્તુત છે આ અમુલ્ય સિધ્ધાંત-મોતીઓ:

 

o   જ્ઞાન માર્ગ કરતાં ભક્તિ માર્ગ ઉત્તમ છે.

 

o   સદા પોતાના શ્રી ઠાકોરજીની તનુ-વિત્તજા સેવા,તેમાં પૂર્ણપણે ચિત્ત પરોવીને કરવી.તેનાથીપરમ ફળ રૂપ માનસી સેવાની સિધ્ધીપ્રાપ્ત  થાય છે.

 

o   ભગવાન શ્રી કૃષ્ણ પરબ્રહ્મ પરમાત્મા છે. વળી શ્રુતિ એવું ભારપૂર્વક કહે છે કે જગત રૂપેપણ તેઓ પોતે  જ છે. બંને જુદા નથી. આ જ આપણા સંપ્રદાયના પાયારૂપ મૂળ  સિધ્ધાંત(શુદ્ધાદ્વૈત સિધ્ધાંત) છે.

 

o   દેવતાઓ ભોગ વિલાસ જરૂર આપી શકે પણ આપણા આત્માનો આનંદ (આત્માનંદ/નિજાનંદ)આપવા માત્ર શ્રી કૃષ્ણ જ સક્ષમ  છે.

o   પુષ્ટિ માર્ગમાં અનુગ્રહ એટલે કે પ્રભુએ સ્વત: કરેલી કૃપા જમુખ્ય ચાલક બળ છે.

 

ગ્રંથ સાર/તેની ઉપયોગીતા 

 

  • અહીં આપણા માર્ગના પાયાનો શુદ્ધાદ્વૈત સિધ્ધાંત પ્રભુ અને જગત બંને જુદા (દ્વૈત/બે) નહીં એક જ છે કહેવાયો છે.

 

  • આપણા શ્રી ઠાકોરજીની પોતાના તનથી અને પોતાના જ ધનથી મન પરોવીને (તન-મન-ધનથી) સદા સેવા કરવાની આજ્ઞા આપી છે  અને તેના પરમ ફળ રૂપે માનસી સેવા મળે છે  તે સમજાવ્યું છે.

 

  • આ ગ્રંથ તેમાં બતાવાયેલા સીધા સરળ રસ્તે ચાલી આત્માનંદ (નિજાનંદ) મેળવવામાં અત્યંત  ઉપયોગી બની રહે છે.

 

વૈષ્ણવોને પ્રાર્થના છે કે આ પ્રયત્નમાં રહેલી ત્રુટીઓ પ્રત્યે પત્ર દ્વારા કે ઈ મેલથી  મારું ધ્યાન દોરવા કૃપા કરે. મને [email protected] ઉપર ઇ મેલ કરી શકાય છે.

 

© Mahesh Shah 2013

 

 

mahesh shah.1

મહેશ શાહ
જય શ્રીકૃષ્ણ મેરેજ બ્યુરો,
વડોદરા

મો. +૯૧- ૯૪૨૬૩૪૬૩૬૪/ ૦૨૬૫- ૨૩૩૦૦૮૩

 

બ્લોગ લીંક : http://das.desais.net
email : [email protected]

 

 

‘દાદીમા ની પોટલી’ પર આજની પોસ્ટ પ્રસિદ્ધ કરવાની તક આપવા  બદલ અમો શ્રી મહેશભાઈ શાહ (વડોદરા) ના અંતરપૂર્વકથી આભારી છીએ.

 

 

બ્લોગ પોસ્ટ પર મૂકેલ આપના પ્રતિભાવ, બ્લોગ પર આવકાર્ય છે.

 

 

SHODASH GRANTH  … SHORT & SWEET  SYNOPSIS …

-Mahesh Shah, Vadodara

  

[ 2 ]

 

 

SHODASH GRANTH.1.2 

 

We are on a modest journey to understand the principles of pushtimarg by studying ShriVallabhacharyaji’sShodashGranths (16 hymns). Let’s proceed to discuss 2 more hymns.

  

2. ShriBal Bodh:

  

Brief summary:

  

As the name suggests, this hymn presents the knowledge in very simple and straight forward way in such a manner that even a child (as well as those who don’t have much knowledge of Pushti principles) can understand it.

  

Our scriptures (shastras) prescribe 4 aims/goals (pususharth) or duties of human life to make the same meaningful. These are Dharm, Arth, KaamandMoksh. Salvation (moksh), the ultimate/paramount of the four is discussed in this hymn.

  

Maryada Doctrine:

  

As per this doctrine, Salvation/emancipations are of two types.

  

• Divine or Veda-based. Given graciously by Prabhu of His own.

  

• Attained by human efforts. These too areoftwo types.

  

o Self-attained: Attained by one’s own efforts like renunciation or Yoga.

  

o Assisted: Attained by assistance/grace of Gods like Shri Vishnu/ Shri Shiv.

Bhaktimargiya (Devotional) Doctrine:

  

• In this type of salvationwe become tadiya (almost like Him) and get realization (sakshatkar) of ShriThakorajeeduring our life-time. This is like attaining salvation while still alive.

  

• We get a place in Golokor in Prabhu’s eternal lila after death.

Acharyshrihas shown three means to attain such salvation.

  

• Following one’s own religious practices [recitation, remembrance, listening, worship (seva).

  

• Complete/total dedicationtogether with company of pious people (satsang) and total refuge.

  

And, if that is not possible,

  

• Complete/total dedication.In ShriKrushnrashraygranthalso it is said that in all eventualities complete refuge to ShriKrushna is the only means.

  

Essence & utility:

  

 This hymn is useful in understanding salvation (moksh) andhow it can be attained.

  

 Difference between salvation of Maryadamarg and Bhakti margis very well explained.

  

 Superiority of devotional salvation has been emphasized.

  

 Very useful in learning means (sadhan) of attaining salvation in devotional path.

  

 This hymn is useful in getting guidance, direction and inspiration todevotional salvation which ultimately secures a place in eternal lila.

  

૩. ShriSidhdhantMuktavali:

  

Brief summary:

Sidhdhant (principle) means a truth ultimately proved through Vedas or Upanishads.Muktavalimeans necklace of pearls. As the name suggests, theseareprecious pearls of principles gathered carefully by ShriVallabhacharyji for us. It is a priceless possession of our sect.

Pushtimarg’s important principles have been clearly explained here for removing all doubts.

  

Here are these pearls:

  

o The path of devotion (bhakti marg) is superior to the path of knowledge (gyanmarg).

  

o Own shriThakorajee should be worshipped with own body and own wealth, fully assimilating mind in it. This gives paramount fruit/reward of conceptual/mental worship (mansiseva).

o BhagwanShriKrushna is ParbrahmParmatma,Shrutiemphatically says that He is also the world. The two are not different. This (shudhdhadwait/pure one-ness) is the central principle/doctrine of pushtimarg.

  

o Demi gods (devatas) are able to give worldly pleasures etc. Only ShriKrushnais capable of givingatmanand (complete bliss).

  

  

o Only grace made by His own will (anugrah) is the principal driving force in pushti marg.

  

Essence & utility:

  

 Useful in understandingShudhdhadwait doctrine/principle of our sect that ‘Prabhu and the World are non-duali.e. one’.

  

 ShriVallabh has directed (givenagyaa)toworship our ShriThakorajee with full involvement to get the ultimate fruit of conceptual (manasi) worship.

  

 Useful in knowing how to get atmanand or self-bliss.

 

 

I pray the readers to draw my attention to shortcomings by sending an e mail to [email protected].

© Mahesh Shah 2013

 

 

mahesh shah.1

Mahesh Shah 
Jai Shree Jrishna Marraige Beauro – Baroda

M: +91 –9426346364 /0265 – 2330083

બ્લોગ લીંક : http://das.desais.net
email : [email protected]