પુષ્ટિમાર્ગની દૃષ્ટિએ કૃષ્ણ અવતારનું રહસ્ય … (ભાગ -૨) …

પુષ્ટિમાર્ગની દૃષ્ટિએ કૃષ્ણઅવતારનું રહસ્ય … (ભાગ- ૨) …

(ગતાંકથી  ચાલું) …

 

 

 KRISHNA WITH COWS

 

 

પ્રલંબાસુર વધ :    ગોકુલમાં આવેલો પ્રલંબાસુર અગ્નિરૂપી પ્રલય બનીને આવેલો અને આખા ગોકુલમાં તેણે અગ્નિ પ્રસરાવ્યો હતો. એ અગ્નિની પ્રજવલિત જવાળામાં સર્વે વ્રજવાસીઓ બળવા લાગ્યા ત્યારે શ્રી ઠાકુરજીએ એ પ્રલંબાસુરનો વધ કરીને દાવાનળનું પાન કર્યું છે . આ પ્રસંગના સંદર્ભમાં શ્રી મહાપ્રભુજી જણાવે છે કે અગ્નિતત્વનું કામ બાળવાનું અને પ્રજાળવાનું છે. આ સંસાર એ પ્રલંબાસુરનું પ્રતિક છે જે સંસારના જીવોને આધિ, વ્યાધિ, ઉપાધિના અગ્નિથી બાળે છે, પ્રજાળે છે ત્યારે શ્રી ઠાકુરજીની સેવા અને સ્મરણ એ સંસારના દાવાનળને શાંત કરવાનું કામ કરે છે.

 
વત્સાસુર વધ :   મધુવનમાં ગૌચારણ કરી રહેલી શ્રી ઠાકુરજીની ધેનુઓમાં વત્સાસુર નામનો અસુર પણ ભળી ગયેલો ત્યારે શ્રી ઠાકુરજીએ એ અસુરને ઓળખી કાઢ્યો અને તેના પગ પકડી આકાશમાં ઉછાળીને મારી કાઢ્યો. સંસ્કૃતમાં વત્સ શબ્દના બે અર્થ બતાવ્યાં છે. પ્રથમ શબ્દ વત્સ એટ્લે કે પુત્ર જ્યારે પુત્રના કર્મો અવિચારી હોય ત્યારે તેના તે અવિચારી કાર્યોથી સમાજને તેનું પરિણામ ભોગવવું પડતું હોય ત્યારે તેવો પુત્ર હોય કે ન હોય તેનાથી કોઈ ફર્ક પડતો નથી. વત્સનો બીજો શબ્દ અર્થ તે વાછરડું છે બીજી રીતે જોઈએ તો વાછરડું પણ ગૌનો પુત્ર જ છે. અહીં પણ આ પ્રસંગમાં વત્સ (વાછરડું) તે દુષ્ટભાવનું સ્વરૂપ છે અને તેના પગલા વ્રજભૂમિમાં પડેલા છે. પરંતુ જે ભૂમિમાં શ્રી ઠાકુરજીના ચરણાર્વિન્દ પડેલા છે તે ભૂમિ તે ભક્તિની ભૂમિ છે અને તે ભક્તિની ભૂમિમાં દુષ્ટો કે દુષ્ટતાનું કોઈ સ્થાન ન હોઇ શકે તેથી શ્રી ઠાકુરજીએ ગૌના પુત્ર એવા વત્સાસુરનો વધ કરી વ્રજભૂમિને નિર્મળ કરી છે. આ પ્રસંગના સંદર્ભમાં વિશેષ સમજાવતાં શ્રી મહાપ્રભુજી કહે છે કે દરેક જીવની અંદર જ દુષ્ટતા રૂપી વત્સાસુર રહે છે તે દુષ્ટતાનો નાશ કર્યા વગર જીવોનું ભક્તિમાર્ગમાં આગળ વધવું મુશ્કેલ થઈ જાય છે તેથી ખાસ કરીને કલિયુગમાં રહેલા આ પુષ્ટિ જીવો જો સતત શ્રી ઠાકુરજીનું નામ સ્મરણ કરે તો જ જીવોમાં રહેલી દુષ્ટતાનો અંશ ઓછો થાય છે.

 
બકાસુર વધ :   વ્રજભૂમિમાં યમુનાજીના કિનારે જ્યારે શ્રી ઠાકુરજી પોતાના સખાઑ સાથે ખેલી રહ્યા હતા ત્યારે બકાસુર નામનો અસુર બગલાનું રૂપ ધારણ કરીને ત્યાં આવ્યો અને આવીને તેણે શ્રી ઠાકુરજી તથા તેના સખાઓને પોતાની વિશાળ ચાંચથી ગળી જવાનો પ્રયત્ન કર્યો ત્યારે શ્રી ઠાકુરજીએ તેની વિશાળ ચાંચ પકડીને ચીરી નાખ્યો અને ગોપબાળકોની રક્ષા કરી. આ પ્રસંગના સંદર્ભમાં શ્રી મહાપ્રભુજી કહે છે બકાસુર બગલાનું રૂપ લઈને વ્રજભૂમિમાં આવ્યો છે અને બગલો તે દંભનું પ્રતિક છે. બગલાને બે વિશાળ ચાંચ છે તે બંને ચાંચ તે અનૃત એટ્લે કે અસત્ય અને લોભનું પ્રતિક છે જ્યાં સુધી પુષ્ટિજીવોમાં અનૃત અને લોભ રહેશે ત્યાં સુધી જીવમાં ભક્તિમાર્ગ દ્રઢ થવાની શક્યતા નથી. તેથી પુષ્ટિજીવોએ સૌ પ્રથમ પોતાના જીવનમાંથી દંભ, અનૃત અને લોભનો ત્યાગ કરવો જરૂરી છે. જ્યારે જીવોમાંથી આ અનિષ્ટ તત્વો દૂર થશે ત્યારે જ જીવો ભક્તિના માર્ગની કેડી પર પગલાં મૂકી શકશે.

 

 

 nag daman

 

 

નાગદમન :   અભિમાન અને અહંકારરૂપી ભયંકર વિષમય સર્પ  આપણા મન, હૃદય અને મસ્તક પર ચઢીને બેસેલો છે ત્યારે કેવળ શ્રી ઠાકુરજીના ચરણાર્વિન્દની કૃપા જ આપણાં પર ચઢી બેસેલા અહંકાર યુક્ત સર્પનું દમન કરે છે. તે વખતે આપણી અંદર જ છુપાયેલી નાગપત્ની રૂપી દિનતા અને દૈન્યતાઓ જ્યારે પ્રભુની સંપૂર્ણ શરણારગતિ સ્વીકારે છે ત્યારે અહંકારયુક્ત થયેલા જીવને પ્રભુ ક્ષમા આપે છે. પ્રભુની નાગદમન લીલામાં દ્વિતીય પાસુ એ પણ છે કે શ્રી ઠાકુરજીએ કાલિયની ફણાઓને નાથી છે શ્રી મહાપ્રભુજી શ્રી સુબોધિનીજીમાં કહે છે કે સાંસારિક સમુદ્રમાં જીવતા જીવને પણ લોભ, લાલચ, મદ, અસૂયા રૂપી અનેક જિહ્વા છે આ તમામ જિહ્વાને કેવળ શ્રી ઠાકુરજી જ નાથી શકે છે. વળી એ વિષમય સર્પની ફણાઓને નાથીને બાલ શ્રીકૃષ્ણ તેના પર નૃત્ય કરે છે શ્રી મહાપ્રભુજી કહે છે કે કાલિયા સર્પની એ ફણા મૃત્યુનું પ્રતિક છે પણ તેમ છતાં બાલકૃષ્ણ એ મૃત્યુથી ડર્યા નહીં પરંતુ એ મૃત્યુ પર તેમણે નૃત્ય કરીને તેના પર વિજય મેળવ્યો છે. શ્રી ઠાકુરજીની આ લીલા જીવોને મૃત્યુના ભયમાંથી અભય બનીને અભ્યંકર શી રીતે બનવું તે શીખવે છે.

 
દામોદર લીલા :   શ્રી ઠાકુરજીનું એક નામ દામોદર પણ છે. માતા યશોદાએ શ્રી ઠાકુરજીની માખણચોરી અને વ્રજનારીઓની ફરિયાદથી કંટાળીને શ્રી ઠાકુરજીને દામણે એટ્લે કે દોરડા વડે બાંધવા પડેલા. દામોદર એ શબ્દ બે શબ્દનું સંમિલિત સ્વરૂપ છે દામ એટ્કે કે દોરડું અને ઉદર એટ્લે કે પેટ. માતા યશોદાના અથાગ પ્રયત્ન બાદ ન બંધાયેલા લાલાની પાછળ માતા દોડી દોડીને થાકી ગયા ત્યારે તેઓ કાન્હા પાસે નત મસ્તક થઈ ઊભા રહી ગયાં, ત્યારે કાન્હાએ પણ દોડવાનું બંધ કર્યું અને માતાના મુખારવિંદ તરફ જોવા લાગ્યા અને સાથે વિચારવા લાગ્યા કે માતાને અત્યંત પરિશ્રમ થયો છે. પરિશ્રમયુક્ત થવાથી માતાને પ્રસ્વેદ બિંદુઑ પણ થયા છે તેથી માતાને વિશેષ પરિશ્રમ કરાવવો યોગ્ય નથી વળી માતા પણ દૈન્ય બની ગયા છે. આથી શ્રી ઠાકુરજીએ માતાના હાથમાં પકડાઈને બંધાઈ ગયા હોય તેવો ભાવ કર્યો. પૂ.ગો.૧૦૮ ગો શ્રી ઈન્દિરાબેટીજી કહે છે કે પ્રેમ એક તરફી નહિ પણ બંને બાજુનો હોય તો જ કામ થાય. પ્રભુ દામણે બંધાયા તેનું કારણ યશોદાજીનો પ્રેમ છે. શ્રી મહાપ્રભુજી આ લીલાનું રહસ્ય સમજાવતાં કહે છે કે માતા યશોદાને હું માતા છું તેવું અભિમાન આવી ગયેલું અને જગત કર્તા તો કોઈનું અભિમાન સહન નથી કરતાં ત્યાં માતાનો અહંકાર કેવી રીતે સહન કરે ?   વળી જે જગતને બાંધનાર છે તે અનંત અને શાશ્વત છે એને કોણ બાંધી શકે તેમાં ય વળી દોરડું સામર્થ્યહિન અને જડ સાધન છે. અહીં શ્રી મહાપ્રભુજી એ પણ સમજાવે છે કે જ્યારે જીવ સાધનોનો આશરો છોડીને શરણાગતિ લઈને દૈન્ય ભાવે શ્રી ઠાકુરજી સમક્ષ જાય છે ત્યારે શ્રી ઠાકુરજી બંધાઈ જાય છે. વળી પ્રભુને બાંધવાનું એક માત્ર સાધન દૈન્યતા અને પ્રેમ છે, જ્યારે જીવ દૈન્યતાનું અને પ્રેમનું મહત્વ સમજે છે ત્યારે તેને પ્રભુની પાછળ દોડવું પડતું નથી પરંતુ પ્રભુ આપમેળે આવીને પ્રેમની દોરીએ બંધાઈ જાય છે. તેથી જ મીરાબાઈ કહે છે કે “કાચે તે તાંતણે હરિજીએ બાંધી, જેમ ખેંચે તેમ તેમની રે…..” અમદાવાદ કડીવાળા પ.પૂ ૧૦૮ ગો શ્રી વ્રજેશલાલજી મહારાજ શ્રી પોતાના વચનામૃતમાં કહે છે કે જે શ્રી ઠાકુરજી વ્રજમાં નાના બાલક સ્વરૂપમાં માતા પાસે બંધાયેલા છે તે જ શ્રી ઠાકુરજી તેજ સમયે મધુવનમાં ગોપસખાઓ સાથે ખેલી રહ્યાં છે અને સાથે સાથે તેજ શ્રી ઠાકુરજી કુમાર અવસ્થા ધારણ કરીને રાધિકા સંગે પણ રસભાવ વહાવી રહ્યા છે, આ રીતે શ્રી ઠાકુરજી ત્રણે  ભુવનમાં એકસાથે વ્યાપી રહેલા છે. આમ શ્રી ઠાકુરજીની એક જ સમયે અનેક લીલા હોવા છતાં ભક્તોને સર્વલીલાનો અનુભવ કરાવે છે.

 
દધિમંથન લીલા :   વેદગ્રંથોમાં આપણી ઇન્દ્રીયોને દધિ એટ્લે કે દહીં સાથે સરખાવવામાં આવી છે. શ્રી મહાપ્રભુજી શ્રી સુબોધિનીજીમાં સમજાવે છે કે દહીં એ સ્નેહનું પ્રતિક છે. વ્રજનારીઓ પોતાના ઘરે દધિમંથન કરે છે તેમ જીવોએ પણ પોતાની ઇન્દ્રીયોનું મંથન કરવું જોઇએ. વ્રજની ગોપીઓ હંમેશા પોતાના દધિને માટલીમાં જમાવતી હતી એનું મુખ્ય કારણ એ છે કે માટલી માટીમાંથી બને છે અને માટી ભૂમિમાંથી આવે છે અને ભૂમિ એ અપરાપ્રકૃતિનું એક મહત્વનું અંગ છે. જ્યારે ચિત્ત રૂપી પય એટ્લે કે દૂધરૂપી પ્રવાહી ભૂમિ રૂપી માટલી અર્થાત અપરાપ્રકૃતિની અંદર મળી જાય છે ત્યારે તે પ્રવાહીને એક આકાર મળી જાય છે. શ્રી સુબોધિનીજીમાં શ્રી મહાપ્રભુજી કહે છે કે માટલીમાંનું પ્રવાહી તે આપણું તરલ મન છે, જેમ માટલી હલે છે તે રીતે આપણું મન પણ વિવિધ પરિસ્થિતીમાં હાલકડોલક થતું જાય છે. પરંતુ જ્યારે માટલીમાં રહેલ પયરૂપી પ્રવાહીમાં જ્યારે દધિનું બિંદુ મેળવવામાં આવે છે ત્યારે તે પ્રવાહી રૂપી પય દધિરૂપે જામી જાય છે. અહીં શ્રી મહાપ્રભુજી એ પણ સમજાવે છે કે મનરૂપી તરલ પ્રવાહી અત્યંત ચંચળ છે અને વાસનામય છે તે ચંચળ અને વાસનામય મનને કારણે ચિત્તમાં સતત અવનવા વિચારોનો પ્રવાહ ચાલ્યા જ કરે છે. પરંતુ જ્યારે ચિત્તમાં સ્થિરતા આવી જાય છે ત્યારે તે મનરૂપી પ્રવાહી પણ સ્થિર થઈ જાય છે, તે જ રીતે માટલીની અંદર હાલકડોલક થતું દૂધ તે જીવોનું તરલ મન છે જ્યારે તે તરલ મનની અંદર ભગવદ સ્મરણ, વંદન, કિર્તન અને પ્રભુના પાદસેવન રૂપી મેણવણ મેળવવામાં આવે છે અને ચિંતન તથા મનન રૂપી સમય આપવામાં આવે છે ત્યારે તે તરલ મન દધિરૂપે ચોક્કસ ઘનીભૂત આકાર ધારણ કરે છે. મનરૂપી પ્રવાહી સ્થિર થઈ જતાં તે જીવના દેહભાવની અંદર રહેલા દધિરૂપી સ્નેહયુક્ત મનને શ્રી ઠાકુરજી પ્રેમપૂર્વક ગ્રહણ કરે છે.

 
દાણલીલા :   દાણલીલામાં શ્રી ઠાકુરજી મટુકી પણ તોડે છે તેનો અર્થ એ છે કે મટુકીઓ એ મસ્તકમાં રહેલ અભિમાનનું પ્રતિક છે અને શ્રી ઠાકુરજી મટુકી નથી તોડતાં પરંતુ આપણામાં રહેલા અભિમાન રૂપી ગુમાનને તોડે છે. ખરી રીતે જોઈએ તો શ્રી ઠાકુરજીએ દધિમંથન કરીને ચોરી નથી કરી પરંતુ દધિની ચોરી દ્વારા ગોપીઓના સરળ મનની ચોરી કરી પોતાના સ્વરૂપમાં નિરોધ કરી એ નિઃસાધન વ્રજ્ભક્તો ઉપર કૃપા કરી છે. આ પ્રસંગના સંદર્ભમાં શ્રી હરિરાય મહાપ્રભુજી કહે છે કે શ્રી ઠાકુરજી ધર્મી સ્વરૂપે પોતાના તમામ ઐશ્વર્ય છોડીને ગોપીઓના મનનાં મનોરથ પૂર્ણ કરે છે. વળી શ્રી ઠાકુરજીની દાણલીલાની આ ક્રીડા તે રાજભોગની ભાવના છે જેનાં દ્વારા શ્રી ઠાકુરજી ગોપીજનોમાં ભક્તિરૂપે રહેલા વાત્સલ્ય ભાવને, ક્યારેક સખ્ય ભાવને તો ક્યારેક દાસ્ય ભાવને ગ્રહણ કરે છે.

 
પૂર્તિ :   શ્રી વિઠ્ઠલેશ પ્રભુચરણ કહે છે કે શ્રી ઠાકુરજીએ કરેલી લીલાઑ રહસ્યમય ચોક્કસ છે પરંતુ તેની પાછળના રહસ્ય અને અર્થને સમજવું તે પણ બ્રહ્મ ઉપાસના સમાન છે. આથી દરેક વૈષ્ણવોએ આ બ્રહ્મ ઉપાસના સમાન શ્રી ઠાકુરજીની કરેલી લીલાઓનું પાન કરીને તેનું ચિંતન અને મનન કરવું જોઈએ. શ્રી હરિરાય મહાપ્રભુજી કહે છે કે શ્રી ઠાકુરજીનું સ્મરણ અને શ્રી ઠાકુરજીની કરેલી લીલાઓનું પાન કરતાં ચિત્ત અને હૃદયમાંથી વિષાદ ચાલ્યો જાય છે અને જીવનમાંથી વિષાદ ચાલી જતાં જીવન પ્રસાદમય અને આનંદમય બને છે, જેને કારણે વૈષ્ણવોના ચિત્ત પ્રફુલ્લિત બની જાય છે. અમદાવાદ- કડીવાળા પ.પૂ. ૧૦૮ ગો.શ્રી યદુનાથજી મહોદયશ્રી પોતાના વચનામૃતમાં કહે છે કે જ્યારે જ્યારે ભક્તોના હૃદયમાંથી પોતાના પ્રભુને પુકારતો આર્તનાદ નીકળશે ત્યારે ત્યારે પ્રભુ પોતાના ભક્તો માટે પ્રગટ થઈ અવતાર ધારણ કરશે દા.ત. સારસ્વત યુગમાં જેમ શ્રી ઠાકુરજી પોતાના ભક્તોના ઉધ્ધાર અર્થે પ્રગટ થયા હતાં તે જ રીતે કલિયુગમાં પણ પોતાના જ ભક્તોના ઉધ્ધાર અર્થે શ્રી ઠાકુરજી ફરી શ્રી વલ્લભ રૂપે અવતરિત થયા. શ્રી મહાપ્રભુજી કહે છે કે શ્રી ઠાકુરજીએ કરેલી લીલાઓનું પાન કરીને તેમાં રહેલા સારને ગ્રહણ કરવો જોઈએ. જ્યારે શ્રી ઠાકુરજીની કરેલી આ લીલાઓનું હાર્દ સમજીએ ત્યારે જીવોના મનમાં રહેલી ચંચળતા અને મલિનતા દૂર થઈ જાય છે અને મલિનતા દૂર થતાં જીવોમાં એકત્વની ભાવનાનો પ્રાદુર્ભાવ થાય છે તેનાંથી પ્રભુ પ્રત્યે અનુરાગ થાય છે અને તે વખતે પ્રભુએ કરેલ અવતાર કાર્યની મહત્વતાં સમજાઈ જાય છે.

 

 

પૂર્વી મોદી મલકાણ. યુ એસ એ.
[email protected]

 

© Purvi Modi Malkan  2014

  

 

પૂર્વી મોદી મલકાણ યુ.એસ.એ
[email protected]

W.:   http://pareejat.wordpress.com

 

 

આજની પોસ્ટ ‘દાદીમા ની પોટલી’ પર મોકલી પુન:પ્રસિદ્ધ કરવાની તક આપવા બદલ અમો  સુશ્રી  પૂર્વી મોદી મલકાણ (યુએસએ) ના અંતરપૂર્વકથી આભારી છીએ.

 

 

બ્લોગ લીંક : http://das.desais.net
email : [email protected]

 

શ્રાવણ માસની સૌ મિત્રોને શુભકામનાઓ …!

ૐ નમ: શિવાય ….!

 

 

બ્લોગ પોસ્ટ પર મૂકેલ આપના પ્રતિભાવ, બ્લોગ પર આવકાર્ય છે.

 

 

You can  contact /follow us on :

 
twittertwitter a/c : @dadimanipotli

 
face bookfacebook at : dadimanipotli