નારી શિક્ષણ … (૧) …

નારી શિક્ષણ … (૧) …

 

 nari shikshan

 

 

આપણા દેશની શિક્ષિત મહિલાઓમાં કેટલીક એવી પણ છે કે જે એમ માને છે કે એક વ્યક્તિ માટેનું ભોજન બીજા માટે વિષ જેવું બની જાય છે;  પાશ્ચાત્ય નારીઓ માટે જે કંઈ સારું છે એ બધું ભારતીય નારીઓ માટે પણ સારું જ છે એવું નથી.  પાશ્ચાત્ય મહિલાઓના પ્રગતિશીલ વિચાર તથા એમની સિદ્ધિઓ એમના પોતાના ભૂતકાળ સાથે એવા ભાવો અને આદર્શો સાથે સંલગ્ન છે જે શતાબ્દીઓની પરંપરાથી એમનાં પોતાનાં જ બની ગયાં છે.  જીવન પ્રત્યે એમના દ્રષ્ટિકોણની પાછળ એક ઐતિહાસિક પૃષ્ઠભૂમિ છે અને નિશ્ચિત રૂપે તેનું સાર્વભૌમિક મૂલ્ય આંકી ન શકાય.  ભારતીય જીવનપદ્ધતિ પણ અનેક શતાબ્દિઓના પ્રયોગ તેમજ નિરીક્ષણનું ફળ કે પરિણામ છે અને એવો પણ સંભવ છે કે તેનું પેલી પાશ્ચાત્ય પરિસ્થિતિ સાથે સમાયોજન ન થી શકે.  એવુંય બની શકે કે ભારતીય નારીત્વના આદર્શ એમની પાશ્ચાત્ય નારીઓના આદર્શથી મૂળભૂત રીતે ભિન્ન પણ હોય.  જો એવું હોય તો પશ્ચિમમાં જે કંઈ સામાજિક સંબંધોમાં એક પ્રગતિશીલ ઉપલબ્ધિ ગણવામાં આવે છે તે અહીના જીવન પ્રત્યેના ભિન્ન દ્રષ્ટિકોણ રાખનારી ભારતીય નારીઓ માટે અહિતકર બને એવો પણ સંભવ છે.

 

પરંપરાથી બદ્ધ રૂઢિચુસ્ત વર્ગના જેવી આ શ્રેણીની શિક્ષિત ભારતીય નારીઓના તર્કને એમ સહજ રીતે ઉડાડી શકાય તેમ નથી.  આપણે જરા વિચારીને ગંભીરતાપૂર્વક ચિંતન કરવું પડશે.  પશ્ચિમના આંધળા અનુકરણને નિશ્ચિત રૂપે આપણા દેશમાં સામાજિક પ્રગતિ ગણી ન શકાય.  દરેક આધુનિક બાબતની નકલ કરીને પ્રગતિની દિશામાં ભરેલું સાચું ડગલું બને એ વાત આવશ્યક પણ નથી.  પશ્ચિમના લોકો જે કોઈ વસ્તુને સારી ગણીને ચાલે છે તેને આપણાસમાજમાં સ્વીકાર કરતાં પહેલાં ભારતીય આદર્શોની કસોટી પર કસી લેવી જોઈએ.  આ માન્યતામાં મૂળત: કંઈ ખોટું કે અયુકિતક નથી.

 

એકવાર સ્વામી વિવેકાનંદે વ્યંગપૂર્વક કહ્યું હતું : ‘જો ગઈ કાલે જન્મેલું બાળક કાલે જ મરી જવાનું હોય અને તે મારી પાસે આવીને મને મારી પોતાની બધી યોજનાઓને બદલી નાખવાનું કહે; અને જો હું એ બાળકની સલાહ પ્રમાણે ચાલીને એના વિચારો પ્રમાણે હું મારા બધા પરિવેશને બદલી નાખું તો એ  બીજા કોઈની નહિ પણ મારી જ મૂર્ખતા ગણાશે. વિભિન્ન દેશોમાંથી આપણી પાસે પહોંચનારી મોટા ભાગની સલાહ આવી જ છે.  એ બધા જ્ઞાનદંભીઓને આમ કહી દો: ‘જ્યારે તમે પોતે સ્થિર સમાજ બનાવી લેશો ત્યારે હું તમારી વાત માનીશ. તમે એક વિચારને બે દિવસ માટે પણ પકડીને રહી શકતા નથી, ઝઘડતા રહો છો અને નિષ્ફળતાને વરો છો; વસંતકાળે પેદા થનારા કીડાની જેમ જન્મો છો અને એ કીડાની જેમ પાંચ મિનિટમાં મરી જાઓ છો; પાણીના પરપોટાની જેમ ઉદ્દ્ભવો છો અને એમની જેમ જ સમાપ્ત થઇ જાઓ છો.  પહેલાં અમારી જેમ એક સ્થિર સમાજનું નિર્માણ કરો; જેમની શક્તિ સદીઓ સુધી ક્ષીણ ન થાય એવાં નિયમ અને સંસ્થાઓ પહેલાં રચો.  ત્યારે જ તમારી સાથે આ વિષય પર વાત કરવાનો સમય આવશે, અત્યારે મિત્ર !  તમે તો માત્ર એક અંજાઈ જતા બાળક માત્ર છો.’

 

સૌથી ખરાબ વાત એ છે કે સશક્ત, સમૃદ્ધ પશ્ચિમને જોઇને ક્યારેક ક્યારેક આપણે પોતે પણ અંજાઈ જઈએ છીએ.  હીનતાથી  પ્રેરાઈને આપણે ઉતાવળમાં એમના સામાજિક માળખાના ગુણોને કંઈક વધારે પડતું મહત્વ કે મૂલ્ય આપી દેવા મંડીએ છીએ.  આપણે એ ભૂલી જઈએ છીએ કે પોતાના ક્ષેત્રમાં એમણે જે પ્રગતિ કરી છે, એનો પોતાના ભાવિ અનુભવોની દ્રષ્ટિએ એ પોતે જ ત્યાગ કરી દે એવી આવશ્યકતા છે.  વળી, પાશ્ચાત્ય સભ્યતાના આંખને આંજી દે તેવા તેજમાં આપણો સમાજ આધાયાત્મિક આદર્શોની નક્કર ભૂમિ પર ઊભો છે અને જેની શોધના હજારો વર્ષની ધૈર્યપૂર્વકની ખોજ પછી થઇ શકી છે એ સત્યને આપણે જોયું ન જોયું કરીએ છીએ.  આપણે પાશ્ચાત્ય લોકોની ધૂન પર શા માટે ઉન્નત કે અવનત  બનીએ ?  ઊલટાનું શું આપણે પોતે જ પોતાના ભાવ અને આદર્શની આવશ્યકતાને નજર સમક્ષ રાખીને એને અનુરૂપ પોતાનો માર્ગ નિર્ધારિત કરી ન લેવો જોઈએ ?

 

–     સ્વામી નિર્વેદાનંદ
(રા.જ.૧૦-૦૪(૩૩)૨૯૫)

 

 

  • એક વાર માણસ પોતાની જાતને તિરસ્કારવા લાગ્યો એટલે તેની પડતીના તમામ દરવાજા ખુલ્લા થયા એમ માનવું.  આ વસ્તુ રાષ્ટ્ર માટે પણ એટલી સાચી છે …..  આત્મનિંદા ન કરવી એ આપણું પ્રથમ કર્તવ્ય છે.  આગળ વધવા ઇચ્છ્નારમાં પ્રથમ આત્મવિશ્વાસ હોવો જોઈએ.  અને બીજું ઈશ્વર ઉપર શ્રદ્ધા જોઈએ.  જેને પોતાનામાં શ્રદ્ધા નથી તેને ઈશ્વરમાં શ્રદ્ધા શી રીતે હોઈ શકે ?

 

  • વેદોમાં એક શબ્દ વારંવાર આવે છે :  ‘નિર્ભયતા’.  કોઈ પણ જાતનો ડર ન રાખો.  ભય એ નબળાઈની નિશાની છે.  દુનિયા મશ્કરી કરે કે તિરસ્કાર, તેની પરવા કર્યા વિના માણસે પોતાનું કર્તવ્ય બજાવવું જોઈએ.

–     સ્વામી વિવેકાનંદ  

 

 

 
બ્લોગ લીંક : http://das.desais.net
email : [email protected]

 

 
બ્લોગ પોસ્ટ પર મૂકેલ આપના પ્રતિભાવ, બ્લોગ પર આવકાર્ય છે.