(૧) મૂક્તિ નું મૂલ્ય … (પ્રેરકકથાઓ) …

પ્રેરકકથાઓ …

 

 

swami ramdas

 

(૧)  મૂક્તિ નું મૂલ્ય …

 

 

મહારાજા બીમ્બાસરને નિંદર આવતી નોહતી.  તીર્થંકર માહવીર એ તેમને સ્પષ્ટ રીતે કહી આપ્યું હતું કે તમારે નરકમાં જવું પડશે.  નરક ની કલ્પના થી જ તેઓ કંપી ઊઠ્યા હતા.  તેણે વિચાર્યું કે તેમની પાસે ધન – જવેરાતની કોઈ કમી નથી, તે પૂરા સામ્રાજ્યનો માલીક છે, આમ છતાં મોક્ષ તેને કઈ રીતે ન મળી શકે ?  બીજે જ દિવસે તે તીર્થંકર નાં શરણમાં હાજર થઇ ગયા અને તેમને કહ્યું, “ પ્રભુ ! મારું સમગ્ર સામ્રાજ્ય તેમજ ધનકોશ રાજ તિજોરીમાં જે કાંઈ છે તે તમારા ચરણોમાં હું સમર્પિત કરું છું.  મહેરબાની કરી મને નરક માં જવાથી મુક્તિ આપો.”

 

 

તીર્થંકર નાં હોઠો પર આછી હાસ્ય રેખા ખેંચાઈ આવી.  તેમણે જાણી લીધું કે મહારાજા  ‘અહમ’  થી ઘેરાયેલા છે.  જ્યાં ગર્વ – અભિમાન હોઈ ત્યાં મોક્ષ કેવો ?  તે બોલ્યા, “તમારા રાજ્ય ના  ‘પુણ્ય’ નામના શ્રાવક પાસેથી સામયિક ફળ પ્રાપ્ત કરી લ્યો.  તેજ તમારો ઉદ્ધાર કરવા માટે નો એકમાત્ર ઉપાય છે. 

 

 

મહારાજા તે શ્રાવક પાસે પહોંચ્યા અને કહ્યું, “શ્રાવક શ્રેષ્ઠ |  મારી પ્રાર્થના સ્વીકાર કરો, તમે  જે મૂલ્ય – કિંમત માંગશો, તે આપીશ.”  અને તેમણે સામાયિક ફળ ની માંગણી કરી.

 

 

આથી શ્રાવક બોલ્યા, “મહારાજ !  “સામાયિક” તો ‘સમતા’ નું નામ છે.  રાગ-દ્વેષ ની વિસમતા ચિત્તમાંથી દૂર કરવામાં આવે તો તે જ “સામાયિક” છે.  આને કોઈ કેવી રીતે આપી શકે ?  જ્યાં સુધી તમે સમ્રાટ હોવાનો અહંકાર તમારા માંથી છોડી નહિ શકો, તે તમને કયારેય ઉપલબ્ધ નહિ થઇ શકે.

 

 

(પ્રે.પ્ર.૨૩૩(૧૨૯-૩૦)

 

 

 

(૨)  એક નિષ્ઠા …

 

 

સમર્થ ગુરુ રામદાસ તેમના શિષ્યો થી વધુ છત્રપતિ શિવાજી મહારાજને પ્યાર કરતાં હતા.  શિષ્યો વિચારતા હતા કે શિવાજીને  તેમના રાજા હોવાથી વધુ પ્રેમ કરે છે. 

 

સમર્થ ગુરુને તેઓની ભ્રમણા દૂર કરવાનું વિચાર્યું.

 

એક વખત તેઓ શિવાજી સહિત પોતાના શિષ્ય મંડળ સાથે જંગલમાંથી પસાર થઇ રહ્યા હતા અને રાત્રિ થઇ ગઈ હતી.  તેઓએ નજીકની એક ગૂફામાં જઈ આશરો લીધો.  સમર્થ ગુરુ ત્યાં સુઈ ગયા,  અને થોડા જ સમયમાં તેમનો કણસવાનો અવાજ આવવા લાગ્યો.  શિષ્યોએ તેમના કણસવાનું કારણ પૂછ્યું, તો તેમણે  પેટનો દુઃખાવો જણાવ્યો.  બીજા શિષ્યો તો ચૂપ રહ્યા, પરંતુ શિવાજીએ પૂછ્યું, “મહારાજ, શું આનો કોઈ ઉપાય કે દવા નથી ?”  

 

 

સમર્થ ગુરુ બોલ્યા, “શિવા !  આનો એક જ માત્ર ઉપાય છે સિંહણ નું તાજું દૂધ,  પરંતુ તે તો અશકય – અપ્રાપ્ય મુશ્કેલ છે.”

 

 

શિવાજી એ સાંભળ્યું, તો તૂરત ગુરુદેવની તુંબડી લઈને સિંહણ ને શોધવા ચાલી નીકળ્યા.  થોડી જ વારમાં તેમને એક ગુફામાં સિંહણી ની ગર્જના સંભાળાઈ.  તેઓ ત્યાં ગયા, તો તેમને સિંહણ બે બચ્ચાઓ ની સાથે જોવા મળી.  તેઓ પાસે (નજીક) ગયા અને હાથ જોડીને વિનમ્રતાપૂર્વક બોલ્યા,  “માઁ ! હું તમને મારવા કે આ બચ્ચાઓ ને લેવા માટે નથી આવ્યો.  ગુરુદેવ બિમાર છે અને તેમને તમારા દૂધની જરૂરિયાત છે.  તેમની તબિયત સુધરી ગયા બાદ જો તું  ઈચ્છે તો, મને ખાઈ શકે છે.”

 

 

સિંહણ તેના પગ ચાટવા લાગી.  તક ઝડપી ને શિવાજીએ તેણીની છાતી પર હાથ મૂકી અને દૂધ દોહી તુંબડી ભરી લીધી અને સિંહણ ને પ્રણામ કરી અને ગુરુજી ની પાસે પહોંચી ગયા.  દૂધ લઈને આવતો જોઈ સમર્થ ગુરુ બોલ્યા, “ધન્ય છે શિવા !  આખરે દૂધ લઈને આવ્યો.  અરે, હું તમારા બધાની પરીક્ષા કરતો હતો.  પેટનો દુઃખાવો તો એક બહાનું હતું.  તૂ તેમાં સફળ થયો.  શિવા, તારા જેવો એકનિષ્ઠ શિષ્ય હોઈ, તો શું તેના ગુરુને કોઈ દિવસ કોઈ પીડા થઇ શકે ?”

 

 

(પ્રે.પ્ર.૨૩૫ (૧૩૦-૩૧)

 

 

 

(૩)  દયા ધર્મનું મૂળ છે …

 

 

મહારાષ્ટ્રના સંત એકનાથજી ને ત્યાં શ્રાધ હતું.  ખીર – હલવો વિગેરે મિષ્ઠાન બન્યા હતા.  તેની મીઠી સુગંધ ને કારણે એક ક્ષુદ્ર (અસ્પૃશ્ય-હરિજન)  દંપતી ત્યાં આવી પહોચ્યું.  તેઓની સાથે એક નાનું બાળક પણ હતું.  તે તેની માં ને કહે છે. “માઁ ! અહીં તો ઉત્તમ મીઠાઈ બનેલી છે અને મને ખૂબ જોરથી ભૂખ લાગી છે.”   માઁ એ કહ્યું. “ પણ બેટા, આપણા ભાગ્યમાં આ મિષ્ઠાન – પકવાન ક્યાંથી હોઈ  ?  આ તો બ્રાહ્મણો માટે હશે.  આપણને તો વધેલું –ઘટેલું જો હશે તો મળશે.”

 

 

આ સાંભળીને એકનાથજીની હૃદય દ્રવિત થઇ ઊઠયું.  તેમણે વિચાર્યું, “હરિજન તો હરિનો ભક્ત હોઈ છે અને બધાનું શરીર ભાગવાનું મંદિર છે.  જો તેમને જ ભોગ ધરવામાં આવે, તો શું તે ભગવાનને ભોગ ધર્યો ન ગણાય ?”  અને તેમણે પત્ની ને તે દંપતીને ભોજન પીરસવાનું કહ્યું.  પત્ની ગીરજાબાઈ પણ તેના પતિની જેમ ધર્મપરાયણ હતા.  તેમણે તે હરિજન દંપતી ને ભરપેટ ભોજન પીરસ્યું અને પાન-સોપારી આપી અને વિદાઈ કર્યા.

 

 

એકનાથજીએ તેની પત્નીને તે જગ્યાએ પાણી છાંટવાનું અને નવી રસોઈ તૈયાર કરવાનું કહ્યું, પરંતુ કોઈપણ કારણ સર હરિજનને જમાડ્યા હતા તે વાત બ્રાહ્મણોને ખબર પડી ગઈ, અને તેઓએ ભોજન સ્વીકારવાની ના પાડી દીધી.  એકનાથજીએ તેઓને કહ્યું કે હરિજન દંપતિ ભૂખ્યું હતું એટલે જ તેમણે તેમને ભોજન કરાવ્યું હતું.  તે રસોઈ એઠી થઇ જવાથી મેં તમારા માટે બીજી નવી રસોઈ હમણાં જ બનાવી છે, પરંતુ કેટલીય વનમણી – વિનંતી કરવા છતાં બ્રાહ્મણ માન્યા નહિ અને તેઓએ ભોજન કરવાનો બહિષ્કાર કર્યો.  

 

 

એકનાથજી ખૂબજ દુઃખી થયા કે બ્રાહ્મણ ભોજન લીધા વિના ચાલ્યા ગયા.  ત્યારે તેમના એક સંબંધીએ તેમને કહ્યું, “તમે તો આ રસોઈ/ ભોજન પિતૃઓ માટે બનાવ્યું હતું, નહી કે બ્રાહ્મણો માટે,  તો તમે શા માટે દુઃખી થાવ છો ? તમે તમારા પિતૃઓ ને જ કેમ સીધું આમંત્રણ નથી આપતા ?”   વાત  એકનાથજી ને ગમી/ પસંદ આવી ગઈ અને પત્નીને પાતળ / થાળી મૂકવા કહ્યું.  ભોજન પીરસાઈ ગયા બાદ તેઓએ પિતૃઓ ને ‘આગતમ્’  આવવા કહું અને લોકો ને એ જોઈ આશ્ચર્ય થયું, તેના પિતૃ સૂર્યનારાયણ, ચક્રપાણિ અને ભાનુદાસ ત્યાં આવી ગયા અને તેઓએ પોત પોતાના આસન પર બેસી અને ભોજન કર્યું અને તૃપ્ત થઇ આર્શિર્વાદ આપી તેઓ અંતર્ધ્યાન થઇ ગયા.  આ વાત જ્યારે પેલા બ્રાહ્મણો ને ખબર પડી, ત્યારે તેઓને તેમણે કરેલ પર પસ્તાવો થયો અને તેઓએ એકનાથજી ની માફી માંગી.

 

 

(પ્રે.પ્ર.૩૧૭(૧૮૫-૮૬)

 

 
બ્લોગ લીંક : http://das.desais.net
email : [email protected]
 

 
બ્લોગ પોસ્ટ પર મૂકેલ આપના પ્રતિભાવ, બ્લોગ પર આવકાર્ય છે.