|| શિક્ષાપત્ર ૩૪મું || … અને (૩૫) ગોવર્ધન ગિરિ કંદરા … (સન્મુખનું પદ) …

|| શિક્ષાપત્ર ૩૪મું || …

 

 

 pushti prasad 40

 

 

તેત્રીસમાં શિક્ષાપત્રથી વિચાર્યું કે, પુષ્ટિમાર્ગમાં ફળ આપવાની શ્રી પ્રભુની ઈચ્છા જ માત્ર નિયામક છે, અને તેને માટે વૈષ્ણવે અહંકાર, અભિમાન, દીનતાના પરમ વિરોધી હોય તેનો ત્યાગ કરીને દીનતા રાખવી જોઈએ. કારણ કે જીવો માટે ભક્તિમાર્ગમાં આ તત્વો અવરોધરૂપ બને છે. વળી જીવની દીનતાથી જ પ્રભુ પ્રસન્ન થાય છે, અને જો જીવ અભિમાન કે અહંકાર છોડી ન શકતો હોય તો તેણે આચાર્યચરણ શ્રીનું શરણ સ્વીકારવું જોઈએ, કારણ કે શરણાગત થવાથી અગ્નિસ્વરૂપ શ્રીમહાપ્રભુજી જીવનાં સઘળા દોષ દૂર કરે છે, જેથી જીવોને દીનતા અને નિ:સાધનતા સિદ્ધ થાય છે.

 

 

ચોત્રીસમાં શિક્ષાપત્રનાં તેત્રીસ શ્લોકથી ભક્તિના પ્રકાર, ભક્તિમાં નડતા પ્રતિબંધો અને આ પ્રતિબંધોને દૂર કરવાનાં ઉપાયોનું નિરૂપણ કરાય છે. ભક્તિમાર્ગમાં શ્રી કૃષ્ણ જ સદા સેવ્ય છે, અને એજ ફળ છે. જેનો પ્રારંભ પ્રથમ શ્લોકથી નિરૂપાય છે.

 

 

શ્રીકૃષ્ણ: સર્વદા સેવ્ય: ફલં પ્રાપ્યં સ્વતસ્તુ સ: |
મુખારવિંદભક્ત્યૈવ સાક્ષાત્સેવૈકરૂપયા ||૧||

 

 

અર્થાત, પ્રભુનાં મુખારવિંદની સેવા સાક્ષાત સેવારૂપ હોવાથી શ્રી આચાર્યચરણ કહે છે કે શ્રીકૃષ્ણ સદા સેવ્ય છે, અને આ જ સેવ્ય પ્રભુ જીવોને આપોઆપ ફળની પ્રાપ્તિ કરાવે છે. આજ વાત શ્રીમહાપ્રભુજી “ચતુ:શ્લોકી” ગ્રંથમાં પણ કહે છે,

 

“ચતુ:શ્લોકી” ગ્રંથનો શ્લોક

 

“સર્વદા સર્વભાવેન ભજનીયો વ્રજાધિપ: |
સ્વસ્યાયમેવ ધર્મો હિ નાન્ય: ક્વાપિ કદાચન ||”

 

સદા સર્વદા સર્વભાવથી વ્રજના અધિપતિ એવા પ્રભુ શ્રીકૃષ્ણની જ સેવા કરવી એ પુષ્ટિમાર્ગીય વૈષ્ણવો અને પુષ્ટિજીવોનો ધર્મ છે.

 

૩૪ માં શિક્ષાપત્રના બીજા શ્લોકમાં શ્રી હરિરાયજીચરણ કહે છે કે, અત્રે ભક્તિરૂપ સેવાનાં બે પ્રકાર નિરૂપિત કરાયા છે. પ્રથમ પ્રકારમાં ચરણાંર્વિન્દની સેવા અને બીજા પ્રકારમાં મુખારવિન્દની સેવા રહેલી છે.

 

ચરણાડત્મકભક્ત્યા તુ ધર્મસેવાત્મરૂપયા |
ધર્મદ્વારાતદ્વિશિષ્ટ: પ્રભુ: પ્રાપ્યો ન સંશયઃ ||૨||

 

 

એટલે કે, પ્રભુનાં ચરણોની ચરણાત્મક સેવા એ ભક્તિનું એક અલગ સ્વરૂપ છે. તેથી આ સેવાધર્મ દ્વારા પુષ્ટિજીવોમાં દીનતા આવતા પ્રભુની પ્રાપ્તિ થાય છે. મુખારવિંદની સેવા અને ચરણારવિંદની સેવાના જુદા જુદા ભાવ અને સેવાફ્ળ પ્રાપ્ત થતા ભેદ દર્શાવતા આ પ્રમાણે કહેવાય છે કે,

 

 

તત્ર સાયુજ્યસંબંધો ન લોભાડમતસેવનમ્ |
મુખારવિંદોભક્તૌ તુ સાક્ષાત્ તત્સેવનં મતમ્ ||૩||

 

 

અર્થાત, ચરણારવિંદની સેવામાં સાયુજ્ય સંબંધ છે. જેમાં લોભાત્મક ભગવત્ પ્રસાદનું સેવન નથી. મુખારવિંદની ભક્તિમાં ભગવત્ પ્રસાદનું સાક્ષાત સેવન છે.

 

આમ અત્રે મુખારવિંદની ભક્તિ જેમાં સાક્ષાત પ્રભુનાં સ્વરૂપાનન્દનો અનુભવ થાય છે. જેથી તે ઉત્તમ છે, અને ચરણારવિંદની પુષ્ટિભક્તિમાં સાયુજ્ય મુક્તિ પ્રાપ્ત થાય છે. શ્રી હરિરાયજી ચરણ કહે છે કે જ્યાં સ્વરૂપાનંન્દનો અનુભવ થતો નથી ત્યાં ધર્મરૂપ ચરણારવિંદ ભક્તિથી ઉતરતી બની જાય છે. આમ આ પ્રકારે મુખારવિંદ ભક્તિ અને ચરણારવિંદ ભક્તિ રૂપમાં બહુ તારતમ્ય અર્થાત ભેદ રહેલ છે.

 

આજ વાતને ચોથા શ્લોકથી વધુ સ્પષ્ટ કરતાં શ્રી હરિરાયજીચરણ કહે છે કે ….

 

એતાર્દક્ ફ્લિકા ભક્તિર્ભવેત્કેવલ પુષ્ટિતઃ |
તત્રાડપિ મુખરૂપાડસ્મદાચાર્યનુગ્રહાત્ પુન: ||૪||

 

અર્થાત, લોભાત્મક ભગવત પ્રસાદ (અધરામૃત) સેવનરૂપી ફળ આપનારી ભક્તિ કેવળ પુષ્ટિ દ્વારા જ સિદ્ધ થાય છે. તેમાં પણ શ્રી મહાપ્રભુજી શ્રીકૃષ્ણના મુખારવિંદ રૂપ છે. તેથી મુખારવિંદની ભક્તિ શ્રી આચાર્ય મહાપ્રભુજીની કૃપાથી જ સિદ્ધ થાય છે, કારણ કે મુખારવિંદની ભક્તિ શ્રી સ્વામિનીજીની છે. જે સ્વામિનીજીની વિપ્ર ભાવાત્મક પુષ્ટિભક્તિ શ્રી મહાપ્રભુજીએ જ પ્રકટ કરી છે. પરંતુ જીવોને આ મુખારવિંદની ભક્તિનું ફળદાન શ્રી મહાપ્રભુજી કૃપા-અનુગ્રહ કરે ત્યારે જ સિદ્ધ થાય છે, માટે મુખારવિંદની ભક્તિ કરતા પુષ્ટિજીવોએ પ્રથમ શ્રીમદાચાર્યજીનો આશ્રય સંપૂર્ણપણે કરવો જોઈએ, આથી પાંચમાં શ્લોકમાં કહેવાય છે કે …..

 

 

અતએતદ્ ભક્તિમદ્ ભિ: શ્રીમદાચાર્યસંશ્રય : |
પ્રથમં સર્વથા કાર્યસ્તત એવાડખિલં ભવેત્ ||૫||

 

 

એટલે કે……. જેઓ મુખારવિંદની ભક્તિની ઇચ્છાવાળા હોય, તેમણે શ્રી મહાપ્રભુજીનો આશ્રય કરવો જ રહયો. કારણ કે આ આશ્રય થયેથી સઘળું જ સિદ્ધ થશે.

 

 

અત: પરં તુ તદ્ભક્તેરવસ્થા સાધનાદિક્મ્ |
નિરૂપ્યતે સ્વતોષાય તત્કૃપાતો હ્રદિ સ્થિતમ્ ||૬||

 

 

આમ અત્રે ચરણારવિંદ ભક્તિ અને મુખારવિંદની ભક્તિનું નિરૂપણ કર્યા પછી એ ભક્તિની તથા સાધનાદિક જે શ્રી આચાર્યચરણની કૃપાથી હૃદયમાં સ્થિત છે તેવો હું શ્રી હરિરાયજી મારા સ્વસંતોષને અર્થે તથા સ્વકીય ભગવદીયનાં સંતોષને અર્થે નિરૂપણ કરું છું.

 

 

યથા મર્યાદયા ભક્તૌ બ્રહ્મભાવસ્તુ સાધનમ્ |
તથા સર્વાંડત્મ સાધનત્વેન બુધ્ધયતામ ||૭||

 

 

એટલે કે, જેમ મર્યાદા ભક્તિમાં બ્રહ્મભાવ સાધન છે તેમ પુષ્ટિ ભક્તિમાં સર્વાત્મભાવ એજ મુખ્ય સાધન છે. બ્રહ્મભાવ એટલે કે, બ્રહ્માંડ બ્રહ્મમય છે અને પોતાને પણ બ્રહ્મ માને છે. તે બ્રહ્મ સર્વ સ્થાને છે. આ બ્રહ્મભાવ (અક્ષર બ્રહ્મનું જ્ઞાન) મર્યાદા ભક્તિનું સાધન છે. પુષ્ટિમાર્ગમાં સર્વાત્મ ભાવ છે. તેજ સાધન છે. જે હવે પછી કહેવાય છે.

 

 

વસ્તુ તસ્તુ ફલં ચૈવ ફલં સ્યાત્ત ત્પ્રવેશત : |
તત્સ્વરૂપં તુ સર્વેષાં દેહાંત: કરણાત્મનાત્ ||૮||

 

 

યેન ભાવેન ભગવત્યાત્મભાવો હિ જાયતે |
યસ્માદ્ભવાત્સ્વદેહાદિ સકલં સ્યાત્તદર્થકમ્ ||૯||

 

 

અર્થાત, વસ્તુત: તો આ સર્વાત્મભાવ ફળ રૂપ જ છે. સર્વાત્મભાવને વધુ વિસ્તૃત રૂપે વિચારતા પુષ્ટિમાર્ગીય ભગવદીયોને પ્રભુ લીલામાં પ્રવેશ છે. જ્યાં નેત્રથી દર્શન, અતં: કરણથી શ્રી પ્રભુની લીલાનો અનુભવ, સર્વ ઇન્દ્રિયો, મન, તન, ધનથી શ્રી પ્રભુ સેવામાં તત્પરતા, બ્રહ્મસંબંધ ગંદ્યાર્થ મંત્રમાં જણાવ્યા પ્રમાણે “દાસોહમ કૃષ્ણ તવાસ્મિ” ની ભાવના, મુખ્ય ફળનો અનુભવ પુષ્ટિમાર્ગીય ભક્તને સ્વરૂપાત્મક રસનો અનુભવ થાય છે. આ અનુભવ થવાથી પુષ્ટિજીવોની ભાવનામાં આત્મભાવ આવે છે અને આ ભાવ આવવાથી આપણા દેહાદિ સર્વ પ્રભુ માટે જ ઉપયોગી બની જાય છે. જ્યારે મર્યાદા માર્ગમાં તત્વ તરીકે અક્ષર બ્રહ્મ જ ફળરૂપ છે. અતઃ એમ કહી શકાય કે આ અક્ષરબ્રહ્મ જ્ઞાન જ મર્યાદા ભક્તિનું સાધન છે.

 

 

ન દેહાદ્યર્થસિદ્ધયથઁ ભગવાનપ્યપેક્ષતે |
યતો દેહાદિરક્ષાડપિ પ્રભુલીલૌપયોગત: ||૧૦||

 

 

ન સ્વાર્થબુદ્ધયા સ્વર્થોડપિ ભગવાનેવ યત્ર હિ |
યેનભાવેનાડનિમિત્તા પ્રીતિર્ભવતિ વૈ હરૌ ||૧૧||

 

 

અર્થાત, ભગવાન દેહાદિક અર્થની સિદ્ધિની અપેક્ષા રાખતા નથી. કારણ કે દેહાદિકની રક્ષા પણ તેમની(પ્રભુ) લીલામાં ઉપયોગી થવા માટે જ છે.

 

 

તથા, આમા સ્વાર્થ બુદ્ધિને સ્થાન નથી. અહીં તો ભગવાન જ પોતાના સ્વર્થ રૂપ છે. જ્યાં સ્વાર્થ પણ ભગવાન હોય ત્યાં તેવા ભાવને લીધે ભગવાનમાં સાચે જ નિષ્કારણ પ્રિતિ થાય છે. કોઈ પણ લૌકિક વૈદિક ફળ સિદ્ધ થશે, આવી સ્વાર્થ ભાવથી શ્રી પ્રભુ સેવા કરવી જ નહીં. ભગવાન વગર વિચાર્યે પણ નિજેચ્છા પ્રમાણે સર્વના સર્વ કાર્યો સિદ્ધ કરશે. પ્રભુ સર્વના ઈશ્વર છે, સર્વના આત્મા છે તેથી પ્રભુ ભક્તોના સર્વ કાર્ય ભાવયુક્ત થઇ, પ્રેમપૂર્વક સિદ્ધ કરે છે.

 

 

ન ફલાકાંક્ષણં યત્ર લૌકિકતાં યથા ધને |
તદભાવે યથા લોકા દુઃખેનાડસૂંસ્ત્યજંતિ હિ ||૧૨||

 

 

અર્થાત, અહીં ફળની ઈચ્છાને સ્થાન નથી. લૌકિક વસ્તુઓમાં ધન મુખ્ય હોય છે, અને જો ધન ન મળે તો, લોકો સુખ દુઃખ સહન કરે છે અને સમય આવે પ્રાણ પણ ત્યજી દે છે તેવી જ પ્રિતિ શ્રી પ્રભુ પ્રત્યે રાખવી.

 

 

સર્વત્યાગસ્તુ સહજો યત્ર લૌકિકવેદયો: |
નૈરપેક્ષ્યં સ ભાવસ્તુ સર્વભાવો નિગદ્યતે ||૧૩||

 

 

અર્થાત, જ્યાં લૌકિક વૈદિકનો ત્યાગ સહજ હોય, અને જ્યાં અપેક્ષા ન હોય તેવા ભાવને સર્વભાવ કહેવામાં આવે છે. એટલે કે, જો ભગવાનમાં પ્રિતિ હોય તો જ આવો નિરપેક્ષ ભાવ જાગે છે. જો સર્વાત્મભાવ થી શ્રી ગોકુલાધીશજીને હૃદયમાં ધારણ કર્યા પછી તેનાથી અધિક બીજી લૌકિક વૈદિક શું હોય શકે? માટે સર્વાત્મભાવથી મન એક પ્રભુમાં જ રાખવું.

 

 

તથાડત્ર દૈન્યમેવૈકં માર્ગે ન શ્રવણાદિકમ્ |
દૈન્યેનૈવ ચ સંતુષ્ટ: પ્રાદુર્ભૂત: ફલં દદૌ ||૧૪||

 

 

આજ પ્રમાણે પુષ્ટિમાર્ગમાં શ્રવણ, કિર્તન વગેરે નહિ પરંતુ દીનતા જ મુખ્ય સાધન છે, માટે વ્રજભક્તોમાં પણ જ્યારે દીનતા આવી ત્યારે જ પ્રભુ પ્રસન્ન થઇ ગોપીજનોની સામે પ્રકટ થયા અને તેમને ફળદાન કર્યું હતું.

 

તદેવાડત્ર હિ સંસેવ્યં યેન દૈન્યં પ્રસિધ્ધયતિ |
યદ્દૈન્યનાશકં તદ્વિ વિરોધી સકલં મતમ્ ||૧૫||

 

 

એટલે કે, દીનતા સિદ્ધ થાય પછી તેનું નિયમિત સેવન કરવું જોઈએ. આ દિનતાનો નાશ થાય તેવું જે કંઈ પણ હોય તે સર્વ વિરોધી હોય તેનો ત્યાગ કરવો જોઈએ. પુષ્ટિમાર્ગ સિવાય અન્યમાર્ગની જે રીતે, જે ક્રિયાઓ જે સાધનરૂપ છે તે સર્વે પુષ્ટિમાર્ગના ફળને અવૃધ્ધ કરે છે, માટે દીનતા વિરોધી કોઈપણ કાર્ય કે ક્રિયાઓ કરવા નહીં તેનો ભાવ કે વિચારને મનમાં લાવવો નહીં.

 

 

એતન્માર્ગાગીકૃતૌ હિ હરિર્દૈન્યં વિવાર્દ્વયેત |
મહાદિજનકં દુષ્ટં નાશયત્યપિ લૌકિકમ્ ||૧૬||

 

 

એમ જોતા આ પુષ્ટિમાર્ગમાં જેમનો અંગીકાર કરવામાં આવ્યો છે, તેમનામાં જે કંઈ લોભ, મદ, અહંકાર વગેરે ઉત્પન્ન કરે એવા દુષ્ટ લૌકિક દોષોનો નાશ કરી શ્રી હરિ દીનતા પ્રગટ કરે જ છે,

 

 

સ્વાંગીકૃતેર્હિ નિવાહ: પ્રભુણૈવ વિધીયતે |
જીવા: સ્વભાવદુષ્ટા હિ પ્રચલેયુ: કથં તથા ||૧૭||

 

 

અતો દંડ પ્રદાનેન પિતવાડચરિત પ્રભુ : |
દંડોડપ્યનુગ્રહત્વેન મંતવ્યસ્તુ તદાશ્રિતૈઃ ||૧૮||

 

 

અર્થાત, પ્રભુએ જેમનો અંગિકાર કર્યો છે, તેનો નિર્વાહ પણ શ્રી પ્રભુ પોતે જ કરે છે. જીવ તો જન્મ અને સ્વભાવથી જ દુષ્ટ છે. શ્રી ઠાકોરજી નિજ અંગીકૃત જીવોનો નિર્વાહ પ્રથમથી જ કરતાં આવ્યા છે, કરે છે અને કરશે જ. જેથી જીવને ક્ષણનો પણ દુ:સંગ પ્રાપ્ત ન થાય. ક્યારેક એવું પણ બને કે શ્રી પ્રભુ પિતાની સમાન જીવને દંડ આપીને જીવનું જે સારું હોય તેજ કરે છે, માટે ભગવદ્આશ્રયવાળાને દંડ (શિક્ષા) થાય તો પણ તેમણે પોતાની ઉપર પ્રભુની અનુગ્રહ-કૃપા થયેલી જાણવી.

 

 

આ વિષયે શ્રી ગુંસાઈજી વિજ્ઞપ્તિમાં કહે છે કે,

 

 

વિજ્ઞપ્તિનો શ્લોક

 

“દંડ: સ્વકીયતાં મતવાત્યેવં ચોદિષ્ટ મેવ ન : |
અસ્માસુ સ્વીયતાં યત્ર કુત્ર યદા ક્દા ||”

 

 

એટલે કે, “આપ મને પોતાનો માનીને દંડ દેતા હો તો મને એ દંડ પણ પ્રિય જ છે, માટે હે પ્રભુ આપ મને આપનો જાણીને આપને યોગ્ય લાગે તે રીતે દંડિત કરશો.”

 

શ્રી પ્રભુ પોતાના ભક્તોને દંડ આપે તો દુઃખ થાય તો પણ તેને કૃપા-અનુગ્રહ જાણી શ્રી મહાપ્રભુજીનો આશ્રય ન છોડવો.

 

દંડદાનં સ્વકીયેષુ પરક્યેહયુપેક્ષણમ્ |
આર્તિરેવાડત્ર સતતં ભાવ્યા કૃષ્ણપરોક્ષત: ||૧૯||

 

 

અર્થાત, જે પોતાના હોય તેમને જ દંડ દેવાય છે. જ્યારે પારકાની ઉપેક્ષા કરાય છે. આમ અત્રે શ્રી કૃષ્ણ પરોક્ષ રીતે કહે છે કે જીવે હંમેશાં આર્તિ સહિતની વિરહ ભાવના કરવી.

 

 

અત્ર ભકતાર્તિર્દષ્ટ્ યૈવ મુદિતો હિ હરિર્ભવેત્ |
સંગો ભાવવતામેવ ભાવવૃદ્ધિર્યતો ભવેત ||૨૦||

 

 

અર્થાત, પ્રભુ ભક્તની વિરહભાવના જોઇને પ્રસન્ન થાય છે, માટે વૈષ્ણવોએ સદા સર્વદા હંમેશાં ભાવવાળા ભગવદીયોનો જ સંગ કરવો જેથી વૈષ્ણવો અને પુષ્ટિજીવોમાં ભાવની વૃદ્ધિ થાય. શ્રી મહાપ્રભુજી “નિરોધલક્ષણ” ગ્રંથમાં કહે છે કે, “જ્યારે પ્રભુ નિજ ભક્તોને તાપકલેશથી પીડાતા જૂએ છે, ત્યારે પ્રભુ પોતે કૃપાયુક્ત થાય છે અને તેમના હૃદયમાં સ્થિર થયેલો સર્વ નિજ આનંદ બહાર નીકળે છે.”

 

 

વ્યાધ્રસ્યાડગ્રે યથા દેહી તથા દુ:સગતો બિભેત |
દુ:સંગ એવ ભાવ્સ્ય નાશક: સર્વથા મત: ||૨૧||

 

 

અર્થાત, જેમ નાના પ્રાણીઑ વાઘ, સિંહ જેવા મોટા પ્રાણીઓનાં પ્રહારથી બીવે છે તેમ પુષ્ટિજીવોએ પણ દુ:સંગથી બીતા રહેવું જોઈએ. કારણ કે દુ:સંગ જ ભગવદ્ ભાવનો સર્વથા નાશ કરનાર મનાયો છે.

 

જેમ કે,

 

દુ:સંગશ્વયુતતા: સર્વે શ્રુતા હિ ભરતાદયહ |
દુ:સંગાન્નજદોષાભ્યમભૂદ્ભીષ્મો બહિર્મુખ: ||૨૨||

 

અર્થાત, હરણ જેવા સામાન્ય પ્રાણીનાં મોહમાં મહારાજ ભરત પણ ભાગવદ્ધર્મથી બહિર્મુખ થયા એવું આપણે સાંભળ્યું છે તો જે જીવ દુ:સંગનાં સંગમાં આવી જાય તો તેઓનું શું થાય? અને અહીં ફક્ત દુ:સંગની જ વાત નથી પણ દુ:સંગની જેમ અધર્મીનાં અન્નથી ઉત્પન્ન થયેલા દોષને કારણે પિતામહ ભીષ્મ પણ બહિર્મુખ થયા હતા.

 

લૌકિકાડભિનિવેશાન્તુ મનોનિષ્કાસનં સદા |
અલૌકિકસ્તુ તદ્દભાવસ્તેનાડપિ ચ વિનશ્યતિ ||૨૩||

 

માટે, હંમેશાં મનને લૌકિક આવેશથી દૂર રાખવું. અલૌકિક ભાવ તો એવો છે કે, જે લૌકિક આવેશનો નાશ કરે છે. જ્યાં જ્યાં લૌકિકમાં મન આશક્ત થાય તે સર્વેને દુ:સંગ જાણવો. તેનો ત્યાગ કરી પોતાના ભગવદ્ભાવની રક્ષા કરવી.

 

 

વૈરાગ્યપરિતાષૌ ચ હરદિ ભાવ્યો નિરંતમ |
તદભ્યાસાત્તુ મનસ: કદાચિન્નિર્ગતિસ્તત: ||૨૪||

 

 

એટલે કે, ચિત્તમાં હંમેશાં સંતોષ અને વૈરાગ્ય રાખવો આજ સંતોષ અને વૈરાગ્યનાં સતત અભ્યાસથી મન લૌકિકમાં પ્રવેશતું અટકશે અને કામ, ક્રોધ, વિષયનો નાશ થશે. દુ:સંગના દોષનો નાશ કરવા વૈરાગ્ય અને સર્વ પ્રકારનો સંતોષ હૃદયમાં ધારણ કરવો જેના કારણે મનમાં રહેલા લોભનો નાશ થાય છે.

 

 

કામાડભાવાય વૈરાગ્યં ચિત્યં ચેતસિ સર્વથા |
પરિતોષસ્ત્વલોભાય ભક્તૌ તાવેવ બાધકો ||૨૫||

 

 

અર્થાત, કામનાનો અભાવ થાય તે માટે સતત ચિત્તમાં વૈરાગ્યનું ખાસ ચિંતન કરવું. લોભ નિવૃત્તિ માટે સંતોષ સેવવો. કામ અને લોભ આ ઉભય ભક્તિમાં બાધક છે.

 

કામેને નિ્દ્વયવૈમુખ્યં લોભે પાખંડ સંભવ: |
ક્રોધસ્તુ મધ્યપાતિત્વાત્ મહાબાધક ઇષ્યતે ||૨૬||

 

એટલે કે, કામથી ઇન્દ્રિયો વિમુખ થાય છે અને લોભથી પાખંડનો સંભવ થાય છે. જ્યારે ક્રોધ, કામ અને લોભની વચ્ચે રહેલો છે. આ ત્રણે પુષ્ટિ ભક્તિ પ્રાપ્ત થવામાં બાધક છે.

 

 

આ વાત શ્રી મહાપ્રભુજી ‘સંન્યાસનિર્ણય’ ગ્રંથમાં આ પ્રમાણે કહે છે.

 

 

સન્યાસનિર્ણયનો શ્લોક

 

 

“સ્વયં ચ વિષયા ક્રાન્ત: પાષણ્ડી સ્વાત્તુ કાલત:”

 

 

એટલે કે, “પોતે વિષયથી આક્રાન્ત થઇ કાળે કરી પાખંડી થાય છે.” કામ ન પ્રાપ્ત થવાથી ક્રોધ થાય છે, તેમ લોભ સિદ્ધ ન થવાથી પણ ક્રોધ ઉદ્દભવે છે. ક્રોધ પછી મોહ થાય છે. આ વૃત્તિ અષ્ટ પ્રહર લૌકિકમાં આવેશ કરવાથી દૈન્યનો નાશ થાય છે.

 

યતો માર્ગીય સર્વસ્વદૈન્યભાવવિનાશક : |
દૈન્યં સર્વેષુ કૃષ્ણ સેવાકથા દિષુ ||૨૭||

 

બીજં યથા મંત્રશાસ્ત્ર તદ્યુક્ત્મખિલં ભવે ત્ |
તદભાવે ન સેવાદિ સકલં પુષ્ટિસાધકમ્ ||૨૮||

 

 

અર્થાત, દીનતા તો શ્રીકૃષ્ણની સેવા, કથા, સ્મરણ, શ્રવણ વગેરે કાર્યોમાં બીજરૂપ છે. જ્યારે ક્રોધ પુષ્ટિમાર્ગના સર્વસ્વ એવી દીનતાનો નાશ કરનાર છે.

 

જેમ મંત્ર શાસ્ત્રોમાં મંત્ર બીજરૂપ છે અને ફળ પ્રદાનકર્તા છે, તેમ બીજરૂપ દીનતાના અભાવે સેવા, સ્મરણ સર્વે પુષ્ટિમાં સિદ્ધ કરનારા થતા નથી. કારણ કે દૈન્યભાવ પુષ્ટિમાર્ગનું સર્વસ્વ છે અને સેવામાં દૈન્યભાવ વિના કંઈ જ ફળ સિદ્ધ થતું નથી. તેથી દૈન્યતાની ભાવપૂર્વક સેવા કરવી.

 

 

તસ્માદ્દ્ક્ષે ત્પ્રયત્નેન દૈન્યં ભક્તિયુતો નર: |
દૈન્યેન ગોપીકા: સિદ્ધ: કૌડિન્યોડપિ પરોક્ષત: ||૨૯||

 

 

માટે જ, ભક્તિમાન જીવે દિનતાનું પ્રયત્નપૂર્વક રક્ષણ કરવું જોઈએ. ગોપીજનો કેવળ દીનતાથી જ સિદ્ધિને પામ્યાં. કૌંડિન્ય ઋષિ પણ પરોક્ષ રીતે સિદ્ધ પામ્યા.

 

 

ફલમત્ર હરેર્ભાવો વિરહાત્મા સદા મત: |
રસાત્મકત્વાત્ત્દ્રૂપે સર્વલીલાસમન્વિત: ||૩૦||

 

સ્વરૂપે તસ્ય સતતં સાક્ષાત્કરો વિશેષત: |
યુગપત્ સર્વલીલાનામનુંભૂતિઃ: પ્રજાયતે ||૩૧||

 

 

અર્થાત, અત્રે હરિ માટે વિરહાત્મક ભાવ ફલરૂપ માનવામાં આવેલ છે. વિરહાત્મક સ્વરૂપમાં રસાત્મક પણું હોવાથી સર્વ લીલા સાથે તે સમન્વિત થયેલો છે. આવી વિરહાત્મક ભાવનાથી સ્વરૂપમાં વિશેષ કરીને નિરંતર સાક્ષાત્કાર થાય છે. તેનાથી એકી સાથે સર્વ લીલાની અનુભૂતિ થાય છે. તેથી હૃદયમાં વિપ્રયોગભાવ રાખવો એજ પુષ્ટિમાર્ગમાં સિદ્ધ છે. સંયોગમાં તો જ્યાં સુધી દર્શન થાય ત્યાં સુધી જ સુખ છે. વિપ્રયોગમાં લીલાના ભાવમાં મગ્ન થવાથી સર્વત્ર સાક્ષાત લીલા સહિત સ્વરૂપનું નિરંતર દર્શન થયા કરે છે, તેથી તેનું સુખ સંયોગ સુખ કરતાં અધિક છે.

 

 

એવંવિજ્ઞાય મનસા પુષ્ટિમાર્ઞં વિભાવયેત |
પ્રાપ્તિ: શ્રીવલ્લભાચાર્ય ચરણાબ્જપ્રસાદત : ||૩૨||

 

અત: સ એવ સતતં સર્વભાવેન સર્વથા |
સુધિભિ: કૃષ્ણરસિકૈ: શરણીક્રિયતાં સદા ||૩૩||

 

 

આવું સમજી મનથી પુષ્ટિ માર્ગની ભાવના કરવી. શ્રીવલ્લ્ભાચાર્યજીનાં ચરણકમળની કૃપાથી ફળની પ્રાપ્તિ થાય છે. તેથી નિરંતર સર્વભાવથી નિશ્ચય શ્રીકૃષ્ણના રસને જાણનારા બુદ્ધિમંત પુરુષોએ શ્રી વલ્લભાચાર્યજીનું શરણ આશ્રય સ્વીકારવું જોઈએ.

 

 

પુષ્ટિમાર્ગીય વૈષ્ણવોએ પોતાના મનની ભાવના કોઈને કહેવી નહિ. અશેષ ભક્તિથી સારી રીતે જેના ચરણકમળની રજ રૂપ ધન સેવવા યોગ્ય છે. એવા શ્રી વલ્લભાચાર્યજીના ચરણનો આશ્રય પુષ્ટિમાર્ગીય ભગવદ્દીયને શ્રી કૃષ્ણધારામૃત ફળની સિદ્ધ છે. તેથી આચાર્યચરણ શ્રી વલ્લભાચાર્યજીનાં આશ્રયપૂર્વક વિપ્રયોગની ભાવના સર્વથા કરવી. મનમાંથી છળ કપટનો ત્યાગ કરી હૃદયમાં શ્રી કૃષ્ણચંન્દ્રનું શરણ સ્વીકારનારને તથા દૈન્ય નિ:સાધન થનારને પુષ્ટિમાર્ગીય ફળની નિશ્ચય પ્રાપ્તિ થાય છે.

 

 

આ ભાવ સાથે શિક્ષાપત્ર ચોત્રીસમું સંકલિત કરાય છે. વિશેષ જાણકારી માટે શિક્ષાપત્ર ગ્રંથનું અવલંબન અતિ જરૂરી છે.

 

 

શેષ … શ્રીજી કૃપા …

 

 

 

સંકલન : શ્રી વ્રજનિશ શાહ.
બોયડસ્. મેરીલેન્ડ.યુ એસ એ.

 

[email protected]
[email protected]

 

સંલેખ પ્રાપ્તિ : પૂર્વી મોદી મલકાણ યુ એસ એ.
email: [email protected]

 

 

નોંધ:- વાંચકો અને વૈષ્ણવોને વિનંતી કરવામાં આવે છે કે જો આપને કોઈપણ બાબત સમજમાં ન આવે તો આપ અમોને e mail દ્વારા પૂછી શકો છો.

 

પુષ્ટિ વિશેષ : મૂળ પોસ્ટ ના અંતમાં આપને હંમેશા એક પુષ્ટિ પદ -અથવા કોઈ  વિશેષ જાણકારી માણવા મળે તેવી અમારી નમ્ર કોશિશ રહેશે…

 

 

બ્લોગ લીંક:  http://das.desais.net ‘દાદીમા ની પોટલી’
email: [email protected]

 

 

(૩૫)  ગોવર્ધન ગિરિ કંદરા …
સમય-મંગળા-સન્મુખનું પદ
રાગ- બિભાસ
રચના-ચતુર્ભુજદાસજી

 

 

 

govardhan 

 

ગોવર્ધન ગિરિ સઘન કંદરા,
રૈન નિવાસ કિયો પિયપ્યારી,

ઊઠી ચલૈ ભોર સુરતિ રંગભીને
નંદનંદન બૃષભાન દુલારી (૧)

 

ઇત બિગલિત કચ, માલ મરગજી,
અટપટે-ભૂષન, રગમગી સારી
ઇત હી અધર મસિ, ફાગ રહી ધસ,
દુહું દિસ છબિ લાગત અતિ ભારી (૨)

 

 

ઘુમતિ આવતિ રતિરન જીતિ
કરિની સંગ ગજવર ગિરિધારી
“ચતુર્ભુજ દાસ” નિરખી દંપતિ સુખ
તન, મન, ધન કીનો બલિહારી (૩)

 

 

સૌ પ્રથમ આ કીર્તનમાં રહેલાં વ્રજભાષાનાં કઠીન શબ્દો વિષે જાણી લઈએ.

 

સઘન-ઊંડી

કંદરા-ગુફા

રૈન-રાત

પિયપ્યારી– શ્રી યુગલ સ્વરૂપ (શ્રી ઠાકુરજી અને રાધાજી)

ભોર-સવાર, પ્રભાત

ઇતિ-આ તરફ

બિગલિત કચ– વિખરાયેલા વાળ સાથે

સુરતિ-દાંપત્યક્રીડા

મરગજી-ચંદનવાળી થયેલી

રગમગી-ચોળાયેલી

ઇત હી-તે તરફ

મસિ-મેશ, કાજલ

દુહું-બંને

છબિ-શોભા

હરિની-હાથિણી

ગજવર-મહા હાથિ

રતિરથ-પ્રેમયુધ્ધ

સારી-સાડી, ચુનરી

 

 

કથા

 

એક દિવસ ચતુર્ભુજદાસજીએ શ્રી ગુંસાઈજીચરણને પૂછ્યું જયરાજ શું શ્રી ઠાકુરજી શ્રી ગિરિરાજજીમાં લીલા કરે છે? ત્યારે શ્રી ગુંસાઈજીચરણ કહે કે હા ચતુર્ભુજદાસ ….શ્રી ઠાકુરજી તો સદૈવ પોતાની વિવિધ લીલામાં શ્રી ગિરિરાજજીને સહભાગી બનાવે છે. ત્યારે શ્રી ચતુર્ભુજદાસજીએ પૂછ્યું જયરાજ શું આપણને તેનાં દર્શન થાય? ત્યારે શ્રીગુંસાઈજી ચરણે હા કહી. બીજે દિવસે પ્રભાતે શ્રી ગુંસાઈજીએ શ્રી ચતુર્ભુજદાસજીને ભોરનાં સમયે શ્રીગિરિરાજજીની તળેટી પાસે આવેલ ફૂલવાડીમાંથી ફૂલ ચૂંટીને લઈ આવવાનું કહ્યું. શ્રી ગુરુચરણની આજ્ઞાને શિરોધાર્ય કરીને ચતુર્ભુજદાસજી શ્રી ગિરિરાજજીની તળેટીમાં ફૂલ ચૂંટવાને ગયાં ત્યારે તેમને એવા દર્શન થયા કે શ્રી ઠાકુરજી સ્વામીનિ શ્રી રાધિકા સાથે શ્રી ગિરિરાજજીની કંદરામાંથી બહાર પધારી રહ્યાં છે. ત્યારે આ યુગલસ્વરૂપ (પતિ-પત્ની)નાં દર્શન કરી શ્રી ચતુર્ભુજદાસજી…….. ગોવર્ધન ગિરિ સઘન કંદરા…….એ પદ ગાય છે.

 

ભાવાર્થ

 

શ્રી ગોવર્ધન પર્વતની ઊંડી કંદરામાં શ્રી યુગલ સ્વરૂપે રાત્રીનિવાસ કર્યો હતો. દાંપત્યક્રીડાનાં રંગથી રંગાયેલ શ્રી નંદનંદન અને શ્રી રાધેરાણી પ્રભાતનાં સમયે જાગીને કંદરામાંથી બહાર પધાર્યા ત્યારે શ્રી રાધેરાણીનાં વાળ વિખરાયેલા છે અને તેમની સારી ચોળાયેલી છે, જ્યારે શ્રી ઠાકુરજીનાં હૃદય પર ચંદનથી લેપાયેલી છે, તેમનાં અધર પર શ્રી સ્વામિનીજીનાં નેત્રોની કાજલ-મેશ લાગેલી છે. તેમનાં મસ્તકે બાંધેલી કઠણ ફાગ ઢીલી થઈ ભાલપ્રદેશ (કપાળ) પરથી સરકી ગઈ છે, બંને સ્વરૂપોની શોભા અવર્ણનીય રીતે સુંદર છે. જેમ પ્રેમરૂપી યુધ્ધ જીતી, હાથિણી સાથે મહાહાથીપાછો ફરે તેમ રાધિકાજી સાથે શ્રી ગિરિધરલાલ પધારી રહ્યા છે. ચતુર્ભુજદાસજી આ અલૌકિક યુગલ-દંપતિનાં અલૌકિક સુખને નિરખી, તેમનાં પર પોતાનું તન, મન, ધન વારી રહ્યા છે.

 

કીર્તન સાહિત્યનાં આધારે.  
 

 

પૂર્વી મોદી મલકાણનાં જય શ્રી કૃષ્ણ. યુ એસ એ.

email: [email protected]

 

   

પુષ્ટિમાર્ગીય સાહિત્ય અને તેની વિશેષ જાણકારી આપવા  માટે અમારી આ નમ્ર કોશિશમાં આપના તરફથી કોઈ જ સૂચન હોય તો વિના સંકોચ બ્લોગ પોસ્ટ પર અથવા સાથે દર્શાવેલ ‘દાદીમા ની પોટલી’ ના ઈ મેઈલ દ્વારા અમોને જાણ કરી શકો છો. આપના પ્રતિભાવ દ્વારા બ્લોગ – પોસ્ટ અંગેનું કોઇપણ સૂચન – માર્ગદર્શનનું સદા અમારા બ્લોગ પર સ્વાગત છે.

 

આજની પોસ્ટ ‘દાદીમા ની પોટલી’ પર મોકલવા બદલ અમો શ્રી વ્રજનીશભાઈ શાહ – BOYDS-MD-USA તેમજ પૂર્વી મોદી મલકાણ (યુ એસ એ ) ના અંતરપૂર્વકથી આભારી છીએ. …

 

‘સ્વાસ્થ્ય નો મીઠો સ્વાદ હોમીઓપથી – રૂબરૂ’ …(ભાગ-૨) …

‘સ્વાસ્થ્ય નો મીઠો સ્વાદ હોમીઓપથી – રૂબરૂ’ …(ભાગ-૨) …
– ડૉ. પાર્થ માંકડ MD(HOM)MD(AM)PGCHFWM

 

 

Homeopethy video episode

 

 

‘દાદીમા ની પોટલી’  પર -૩૧-માર્ચ,૨૦૧૩ નાં  ‘સ્વાસ્થ્ય નો મીઠો સ્વાદ – રૂબરૂ ‘  વિડીયો શ્રુંખલા દ્વારા – વિડ્યો શ્રેણીની શરૂઆત કરી.,આજ સુધીમાં આપણે બે એપિસોડ પણ માણ્યા અને રોગ અને હોમિઓપેથી વિશે પ્રાથમિક બાબત જાણી.   ડૉ.પાર્થ માંકડ દ્વારા ભાગ-૧ – છેલ્લા એપિસોડમાં- આપ સર્વેને, આપણા શરીરમાં રહેલ રોગ જાણવા બાબત વાત કરેલ અને કહેલ કે, તમે સર્વે  તમારા શરીરમાં રહેલ રોગ વિશે જાણશો અને અમોને તે બાબત જણાવશો ... હા એ અલગ વાત છે કે આપના તરફથી આ બાબત કોઈ યોગ્ય પ્રતિભાવ મેઈલ દ્વારા કે કોમેન્ટ્સ બોક્ષ દ્વારા હજુ અમોને મળ્યા નથી…. આશા છે કે ધીરે ધીરે તમો પોતાના સ્વાસ્થ્ય બાબત વધુ ને વધુ રસ લેશો, અને તમારા પ્રતિભાવ દ્વારા વધુ ને વધુ સ્વાસ્થ્ય અંગેની જાણકારી મેળવવા આગળ આવશો …

 

 

ઉપરોક્ત શ્રેણી ‘દાદીમા ની પોટલી’  પર શરૂ કરવા બદલ  ડૉ. પાર્થ માંકડ તેમજ ડૉ. ગ્રીવા છાયા માંકડ નાં અમો અંતરપૂર્વક થી આભારી છીએ.

 

‘સ્વાસ્થ્ય નો મીઠો સ્વાદ હોમીઓપેથી  – રૂબરૂ’ … (ભાગ-૨) … વિડીઓ આર્ટીકલ ( વિડીઓ દ્વારા) દ્વારા …. આજે આપણને  ‘સ્વાસ્થ્ય’  વિશે સમજણ આપશે .. , ડૉ. પાર્થ  કહે છે કે … ‘સ્વાસ્થ્ય એટલે અંદરનું અજવાળું’ …  …. તો ચાલો,  ડૉ. પાર્થ માંકડ …દ્વારા આજે આપણે ‘સ્વાસ્થ્ય’ વિશે … થોડું વિશેષ …વિડ્યો દ્વારા જાણીશું અને ‘સ્વાસ્થ્યનો મીઠો સ્વાદ અને હોમિઓપેથી’ -રૂબરૂ ‘શ્રેણીના આ વિડિયોને માણીશું …..

 

શુભમ ભવતુ !!

 
Have a Healthy time further

Regards,

Dr. Parth Mankad
097377 36999
www.homeoeclinic.com

 

 

તો ચાલો,આજે ફરી એક વખત ડૉ. પાર્થ ને  વિડ્યો શ્રેણી દ્વારા, મળીએ અને શ્રેણી માણીએ ….  ‘સ્વાસ્થ્ય નો મીઠો સ્વાદ હોમીઓપથી – રૂબરૂ ‘ (ભાગ-૨) …

 

 વિડ્યો કલીપ લીંક :  (અહીં નીચે દર્શાવેલ લીંક પર, આજની વિડ્યો પોસ્ટ માણવા માટે ક્લિક કરશો ….)

 
Video Url :

 

http://www.youtube.com/watch?v=WwbE0oCLwLs

 

અથવા… ચાલો અહીં જ વિડ્યો માણીએ …

 

 

 

 

બ્લોગ લીંક : http://das.desais.net
email : [email protected]

 

 

‘સ્વાસ્થ્ય નો મીઠો સ્વાદ -રૂબરૂ શ્રેણી’   (ભાગ-૨)આપને પસંદ આવેલ હોય તો  બ્લોગ પોસ્ટ પર આપના અમૂલ્ય પ્રતિભાવ દ્વારા આપના મંતવ્યો જરૂર જણાવશો. આપના  પ્રતિભાવનું બ્લોગ પર સ્વાગત છે.

 

 

તો મિત્રો,  દર ૧૫ દિવસે, માત્ર ૧૫ મિનીટ જેટલો સમય ફાળવી … સ્વાસ્થ્ય ની જાણકારી અંગેનો વિડીઓ સાંભળશો – માણશો અને આપના પ્રતિભાવ દ્વારા આપના સુચન અને સ્વાસ્થ્ય અંગેના આપના ઉદભવતા પ્રશ્નો પણ મોકલતા રહેશો તેવી નમ્ર વિનંતી સાથે અમે આશા રાખીએ છીએ….  

 
ડૉ.પાર્થ માંકડ ના સંપર્ક ની વિગત :

 

ડૉ. પાર્થ માંકડ MD(HOM)MD(AM)PGCHFWM
‘હોમીઓક્લીનીક’
6, નંદનવન ચેમ્બર્સ, ટાઉનહોલ સામે, એલીસબ્રીજ, અમદાવાદ.

મોબાઈલ : +9197377 36999; +9194288 99282

E mail : [email protected]
Web add : www.homeoeclinic.com