શ્રી મહાવીરની અહિંસા …

શ્રી મહાવીરની અહિંસા …
– મુનિશ્રી ભાનુચંદ્રવિજયજી

 

 

mahvir

 

 

વર્ધમાનનો સંસારપરિત્યાગ …

 

 

વર્ધમાનવીરે દેશ-વેશને છોડીને, નગર અને નાગરીકોની અંતિમ વિદાય લઈને, રાજપાટનાં સુંવાળાં સુખો ત્યજી દીધાં અને ‘સંસારી’ મટી જઈને ‘સાધુ’ બન્યા. મોંઘેરા શણગાર ત્યજી અણગાર બન્યા. દીક્ષા લીધા પૂર્વે એક વર્ષ સુધી એમણે લાખો સોનૈયાનું – હાથી, ઘોડા, હીરા, માણેકનું – ટૂંકમાં જેને જે જોઈએ એનું –છૂટે હાથે દાન દીધું. બધું મળીને એ દાન સાડાત્રણ કરોડ સોનામહોર જેટલું થયું.

 

વર્ધમાન સાધુ બન્યા. સંસાર છોડ્યો, ઘરબાર, કુટુંબ –પરિવાર, સુખ-શણગાર, બેસુમાર ધન-દોલત અને માલ-મિલકતનો ત્યાગ કરીને એમણે કર્યો વનવગડાની વાટે વિહાર ! જિંદગીભર નાનામાં નાની હિંસા નહિ કરવાનું વ્રત લીધું, જૂથ, પ્રપંચ કે માયા, ચોરી, મૈથુન ને પરિગ્રહ નહિ કરવાની પ્રતિજ્ઞા લીધી. એ પૂર્વે જ પાંચ મુઠ્ઠી વડે માથાના બધા વાદનું લુંચન કર્યું. ત્યારે ઇન્દ્ર મહારાજાએ ભગવાનના ખભે દેવહુષ્ય-દૈવી વસ્ત્ર – મૂક્યું, હૈયામાં ભક્તિના દરિયાને ભરીને ‘સ્તો.

 

 

શૂલપાણિના પ્રાણઘાતક ઉપસર્ગો …

 

સાધુ બનલા વર્ધમાન – સ્વામી હવે ગામોગામ વિહરવા લાગ્યા. દેશ અને દુનિયાની દિલ્લગીથી એમનું દિલ ઊઠી ગયું. વિહરતા વિભુ –વીર એક ગામમાં જઈ ચઢ્યા. ગામને પાદરે યક્ષનું મંદિર હતું. અતિક્રૂર અને કઠોર દિલનો એ શૂલપાણિ યક્ષ, ગામની પ્રજાને રંજાડવામાં પાછી પાની કરતો નહિ. પ્રભુ મહાવીર આ યક્ષના મંદિરમાં રાત્રિગુજારો કરવાની અભિલાષા સેવતા હતા. ગ્રામજનોએ પ્રભુને ખૂબઆ આર્દ્રભાવે અરજી કરી: ‘પ્રભો, આ દેવ મહાદુષ્ટ છે. આપને રાત્રિમાં ભયંકર દુઃખના દાવાનળમાં ઝીંકી દેશે. આપ આ મંદિરમાં ન પધારો.’

 

પણ મહાવીર જેનું નામ ! એને ડરવાનું શું કામ ? વીરનું નામ સાંભળીને ભય તો બિચારો ભૂત બનીને ભાગી જતો. નીડરતા અને નિર્ભયતાના સ્વામી મહાવીરદેવે યક્ષમંદિરમાં રાત-નિવાસ કર્યો.

 

એક રાતમાં ઝંઝાવત ફૂંકાઈ ગયો. બ્રહ્માંડના વિસ્ફોટ કરી નાખે એવું અટ્ટહાસ્ય શૂલપાણિએ વેરવા માંડ્યું. જાતજાતનાં જાનવરો છોડ્યાં, લાંબી લાંબી જીભવાળા સપો છોડ્યાં, ક્રૂર કદાવર કુંજરો (હાથીઓને) છૂટા મૂક્યા, પિશાચોના ભયાનક-ભીષણ ઉપદ્રવો અને આંખ, નાક, દાંત, નાખ આદિ અતિકોમળ અંગઉપાંગોમાં તીવ્ર વેદનાઓ ઉત્પન્ન કરી.

 

પણ માહાવીરદેવ એટલ રહ્યા. દુઃખોની ઝડીઓ ઝીંકાઈ જાય કે સુખોના સમન્દર સીમા ઓળંગે તો ય મહાવીરદેવ તો સમતાના શિખર ઉપર સંરોહણ કરતાં, એમના હૃદય-તળ ઉપર સમત્વની શીતળ સરિતા ખળખળ નાદ રેલાવતી વહ્યે જતી. ઘોર દુઃખો અને દર્દોમાંય મહાવીરદેવની આ અડોલ દેહ-મૂર્તિ જોઇને શૂલપાણિ પાણી પાણી થઇ ગયો. એક એક ઉપસર્ગમાં મૃત્યુ અટ્ટહાસ્ય વેરી રહ્યું હતું. પણ તો ય ક્ષમામૂર્તિ મહાવીર મનથી પણ કુદ્ધ ન બન્યા. મહાવીરદેવના હૃદયમાં ક્ષમાની આ સરસર વહી જતી નદીમાં નાહીને શૂલપાણિ પવિત્ર બની ગયો. એણે ભગવાનનાં ચરણોમાં પડીને પુન:પુન: માફી માગી.

 

 

ચણ્ડકૌશિકને પ્રતિબોધ …

 

 

mahvir & snake

 

 

ગામ-નગરને પોતાનાં ચરણ-કમળથી દેવાધિદેવ મહાવીર એકવાર ઘોર જંગલમાં આવી ચઢ્યા જ્યાં એક ભયંકર સર્પ પોતાના રાફડામાં અડ્ડો જમાવીને બેઠો હતો. આ સર્પ તો એવો કાતીલ કે એની દ્રષ્ટિ જ્યાં પડે ત્યાંની સૃષ્ટિ સંહાર થઇ જાય. એની દ્રષ્ટિમાં જ એવું ઝેર પડેલું. એથી ‘દૃષ્ટિવિષ સર્પ’ તરીકે ઓળખાતો. આ સર્પ જે વનમાં રહેતો હતો ત્યાં માનવ તો શું પશુ-પંખી કે ઢોર – ઢાંખર પણ ભૂલેચૂકે ન આવતાં ! જો આવ્યાં અને સર્પની નજરે ચઢ્યાં તો ખેલ ખતમ ! સોએ વર્ષ ત્યાં ને ત્યાં જ પૂરાં ! મનના બધા ય કોડ રહી જાય અધૂરા ! શૂરા અને પૂરા મલ્લો પણ એની પાસે બની જાય બેસૂરા !

 

આવા આ વન – વગડે મહાવીરદેવ શું ભૂલા પડ્યા ?   ના …. ભૂલા તો નહોતા પડ્યા, પણ ભૂલા પડેલા એક ભાવુક આત્માને ઊંઘમાંથી ઉઠાડવા જાણી જોઇને આવ્યા’તા.

 

સર્પનું નામ હતું ચણ્ડકૌશિક ! એ ‘ચણ્ડ’ એવા ટૂંકા નામે ય જાણીતો ! ક્ષમા અને ધૈર્યની સાક્ષાત જ્યોતિસમા મહાવીરદેવ જ્યાં આ સર્પના રાફડા પાસે આવી ઊભા ત્યાં તો પેલો ચંડ, પ્રચંડ બની ગયો, ભાન ભૂલીને ફુત્કાર કરવા લાગ્યો. પણ આ તે ડરે ? આ કાંઈ માનવ થડો હતો ? આ તો મહામાનવ પણ નહિ, પરન્તુ સર્વોત્તમ કોટિનો આત્મા-તીર્થંકર પરમાત્મા હતો. ફૂંફાડાથી એ સ્હેજ પણ મૂંઝાણો નહિ, પરન્તુ સ્થિર નયનોથી સાપને નીરખી રહ્યો. મહાવીરદેવની આ સમતાને જોઇને સાપ તો ચોંકી જ ઊઠ્યો. એણે ગુસ્સાના જુસ્સામાં આવીને જોરથી મહાવીરદેવને ચરણ-અંગૂઠે ડંખ દીધો કે અંગૂઠેથી દૂધની ધવલ-ધાર જેવું લોહી નીકળ્યું. આ શું ? ચંડ તો વિચારમાં જ પડ્યો. લાલ લોહીને બદલે આ સફેદ દૂધ’ શું લોહી કેમ ? એને લાગ્યું કે આ કોઈ સામાન્ય માનવી નથી, પણ આ તો કોઈ દૈવી પુરુષ જણાય છે ! અને …. સ્થિર નયને ‘ચણ્ડ’ મહાવીરદેવના મુખકમળની પરાગ પીવા માંડ્યો.

 

આત્માની અંદર રહેલી અફાટ શક્તિનો વિસ્ફોટ કરી બેઠેલા મહાવીરદેવે ‘બુઝ્ઝ બુઝ્ઝ ચણ્ડકોસિયા’ (અલ્યા ચણ્ડકૌશિક ! હવે તો બોધ પામ, બોધ પામ !) એવા બે જ અમૃતવેણ ઉચ્ચાર્યા અને સાપ તો સુધરી જ ગયો. એને તો એવું અમૃતથી અધિકું મીઠું વચન સાંભળવાનું આજે જ મળ્યું અને સાપને પોતાના ત્રણ ત્રણ પૂર્વભવો નજર સામે દેખાવા લાગ્યા.

 

એ ખરેખર બોધ પામી ગયો હતો. એણે હવે પોતાની દૃષ્ટિના ઝેરથી કોઈને કદી ન મારવાનો આખરી અને અફર નિર્ણય લઇ લીધો હતો. અંતે સાપ મરીને સદ્દગતિ પામ્યો.

 

 

કાનમાં ખીલા ઠોક્યા ગોવાળે …

 

 

એક પ્રભાતને પહોરે ભગવાન મહાવીરદેવ ધ્યાનમુદ્રામાં (કાઉસગ્ગ) ઊભા હતા …. ત્યાં એક ગોવાળ આવી ચઢ્યો, સાથે બે બળદો લઈને. ગાયોને દોહવા કાજે એને પોતાને ઘેર જવું’તું. એણે વિચાર્યું : ‘આ બળદોને સાચવવાનું કામ આ મુંડિયા સાધુને સોંપી દઉં. ઊભો શું મારું એટલુંય કામ નહિ કરે ?’ – ઘરે જતાં જતાં એણે ભગવાનને ઉદ્દેશીને ‘અરે એય મુંડિયા ! હું સાંજ સારો ઘરે જઈને આવું છું. ત્યાં સુધી તું મારા આ બળદિયાઓને સાચવજે, હોં કે !’

 

ગીતાના સ્થિતપ્રજ્ઞને ય ટપી જાય એવા મહાસ્થિતપ્રજ્ઞ સ્થિર મુદ્રામાં ઊભેલા મહાવીરદેવ મૌન જ રહ્યા. એમણે તો સંસારની આધી, વ્યાધિ અને ઉપાધિના જાળ-જંજાળ છોડીને આધ્યાત્મની અદ્દભુત સમાધિ લગાવી’તી. એમને ઉત્તર આપવો ક્યાં પરવડે એમ હતો ?

 

પેલો ગામડિયો ગોવાળ તો કહીને ચાલી નીકળ્યો. કાર્ય પતાવીને સાંજના સુમારે પાછો મહાવીરદેવની પાસે આવી પહોંચ્યો ત્યારે ત્યાં પોતાના બે બળવાન બળદો એણે ન ભાળ્યા. એથી એ એકદમ બરાડી ઊઠ્યો : ‘અલ્યા એ ધ્યાની ! સાધુડા ! મારા બળદો મેં તને સંભાળવા સોંપેલા, એ ક્યાં ગયા ?’

 

પરંતુ બહુધા મૌની મહાવીરદેવ કાંઈ જ ન બોલ્યા ત્યારે આ ગામડિયા ગોવાળનો પિત્તો આસમાનને આંબી ગયો.

 

એ છંછેડાઈને અન્તે બળદોની શોધમાં ચાલી નીકળ્યો. શોધી શોધીને થાકી ગયો તો ય એને બળદોનો પત્તો ન લાગ્યો, એટલે એ પાછો ભગવાન મહાવીરદેવ પાસે આવી ઊભો ત્યારે તો આખી રાત ચારો ચરીને બંને બળદો પ્રભુના ચરણોમાં જ જોઇને ગોવાળ અત્યંત આક્રોશમાં આવી ગયો.

 

‘રે ! ઢોંગી ! ધૂતારા ! તને ખબર હતી, તો ય તે મને આખી રાત બળદો શોધવા ભટકાવ ભટકાવ કાર્ય ? હવે તો હું તને એવી સખ્ત સજા કરીશ કે આખી જિન્દગી તું આવું કરવાની ખો ભૂલી જાય.’

 

એટલું બોલીને એ પાસેના વૃક્ષની ડાળીઓમાંથી બેલામ્બી લાંબી લાકડીઓ કાપી લાવ્યો અને ધ્યાનમગ્ન મહાવીરપ્રભુના બન્ને કાનમાં ખીલાઓ એવા સજ્જડ ઠોકી દીધાં કે બેય ખીલા અન્દર એકબીજાને અડી ગયા. ઉસ્તાદ ગોવાળે ખીલાઓનો બહારનો વધેલો ભાગ કાપી નાખ્યો … છતાં ય … પ્રભુએ પોતાના મોંમાંથી ઉહ્કાર સરખો ય ન કર્યો. એટલું જ નહિ, ગોવાળનું મનથીયે બૂરું ન ચિંતવ્યું. જગત-માત્રને એકાન્ત સુખી કરવાની તીવ્ર તમન્નાનો સ્વામી, પોતાના અપકારીનું પણ બુરું ઝંખે ખરો ? વિશ્વવાત્સલ્યના પરમાણુઓથી એનું ચિત્ત સદા પવિત્ર !

 

એક દી’ ‘ખરક’ નામના વૈધે જ્યારે પ્રભુ મહાવીરનું મુખ-કમળ નિહાળ્યું ત્યારે પ્રભુના કાનમાં ખીલા છે એ વાત એણે પકડી પાડી અને એક જૈન શ્રાવકનો સાથ લીને એ ખીલાઓને એણે ખેંચી કાઢ્યા, ત્યારે …! ત્યારે તો દુઃખની ભયંકર સંવેદનાને કારણે પ્રભુના મુખમાંથી અચાનક એવી જબરી ચીસ નીકળી પડી કે બાજુમાં રહેલા પર્વતના બે ટુકડા થઇ ગયા. શરીર શરીરનો ધર્મ તો બજાવે ને ? પણ પ્રભુનો આત્મા તો ચિદાનંદની મસ્તીમાં જ ઓળઘોળ બનેલો છે. ન એને ગોવાળ પર રોષ છે, ખીલા ઠોક્યા બદલ ! ન એને વૈધ પર રાગ છે, ખીલા કાઢ્યા બદલ !

 

આ તો નિન્દક – પ્રશંસકને સમ ગણતરી સમત્વમૂર્તિ !

 

 

કેવળજ્ઞાન – પ્રાપ્તિ …

 

અન્તે, સાડાબાર વર્ષની ઘોર તાપ:સાધનાની સિદ્ધિરૂપે ભગવાન શ્રી મહાવીરદેવને વૈશાખ સુદ દશમના પુણ્યદિને મહાન જ્ઞાન પ્રાપ્ત થયું. એ જ્ઞાનનું નામ કેવળજ્ઞાન ! આ જ્ઞાનથી દૂરદૂરના, દુનિયાની પેલે પારના, કોઈના પણ તન-મન-વચન કે જીવનમાં રહેલા, બધાય પદાર્થો અહીં બેઠા બેઠા જોઈ શકાય. તમે તમારા હાથમાં રહેલી આ પુસ્તિકાને જુઓ છો ને, એમ જ ! ભગવાન શ્રી મહાવીર ત્રણ – લોકના ગુરુ બન્યા, સર્વણ અને સર્વદર્શી (સર્વ વસ્તુને જાણનાર અને જોનાર) બન્યા.

 

 

સૌજન્ય : બાલભારતી ટ્રસ્ટ, કર્ણાવતી દ્વારા પ્રકાશિત ‘તીર્થંકર ભગવાન શ્રીમહાવીરદેવ’ માંથી સાભાર )

 

(રા.જ.૪-૧૩(૧૭-૧૯)

 

 

બ્લોગ લીંક :http://das.desais.net
email : [email protected]

 

 

બ્લોગ પોસ્ટ પરના આપના પ્રતિભાવ, બ્લોગ પર આવકાર્ય છે.