“શિક્ષાપત્ર ૨૯ મું” અને (૩૦) ચૈત્ર માસ સંવત્સર …(પદ) …

“શિક્ષાપત્ર ૨૯ મું” …

 

 

 pushti prasad 19

 

 

 

શિક્ષાપત્ર અઠ્ઠાવીસમાં રહેલાં ચોવીસ શ્લોકોમાં જણાવવામાં આવ્યું છે કે પ્રભુ પોતાના પર કૃપા યાચના કરે. કારણ કે સ્વદોષનું દર્શન થતાં જ જીવો સર્વ સાધન હીન અને ભગવદ્શરણાગત્ બન્યાં છે. હવે તેઓ વિરહથી વ્યાકુળ પણ બન્યા છે તેથી હવે જીવો પર પ્રભુએ કૃપા કરવી એ શ્રી પ્રભુનો ધર્મ છે. વળી શ્રી પ્રભુનું પ્રાકટ્ય ભક્તો માટે જ થયેલું  છે. આથી પ્રભુએ ભક્તોના અવગુણો અને દોષોને ધ્યાનમાં ન લેતાં નિર્ધન,નિઃસાધન, મનથી દીન અને દુઃખી થયેલા, શોક, મોહ, માયા, વિરહથી વ્યાકુળ બનેલા જીવો પર કૃપાનું દાન કરવું જોઈએ. આમ અઠ્ઠાવીસમાં શ્લોકમાં પ્રભુને અને શ્રી મહાપ્રભુજીને દીન બનીને વિનંતી કરવામાં આવી છે કે હે પ્રભુ આપ આપના જીવોનો દોષ ન જોતાં તેમને શરણે લો. જ્યારે ૨૯માં શિક્ષાપત્રમાં શ્રી હરિરાય મહાપ્રભુજીએ સમજાવ્યું છે કે કાળનો પ્રભાવ એ સર્વ જીવોની સદ્બુધ્ધિનો નાશ કરનાર છે તેથી જીવોએ ગુરુ અને પ્રભુનું શરણ, સત્સંગ, સ્મરણ, મનન, ચિંતન અને સેવાને આધારે પોતાની બુધ્ધિની રક્ષા કરવી જોઈએ. આથી પ્રથમ શ્લોકમાં શ્રી હરિરાયજી ચરણ કહે છે કે,

 

 

બુધ્ધિનાશકકાલોડયં સર્વેષાં સમુપાગતઃ ।
અતો હિ સર્વથા ગોપ્યં બુધ્ધિરત્નં સુબુધ્ધિભિઃ

 

 

સર્વની બુધ્ધિનો નાશ કરનારો સમય આવ્યો હોવાથી બુધ્ધિમાનોએ પોતાની બુધ્ધિરત્નને સર્વથા છુપાવી રાખવી જોઈએ. વર્તમાનમાં ચાલતાં કલિકાલમાં ઘણાં જ ધર્મોનું માર્ગદર્શન અપાય છે. આવા સમયમાં પોતાનામાં જ રહેલી સદ્બુધ્ધિનો ઉપયોગ કરી સ્વમાર્ગને જ અંગીકૃત થઈ રહેવું. જેથી કરીને પ્રભુથી વિમુખ ન થતાં પોતાના ધર્મની, ગુરુની, પ્રભુની વધુને વધુ સમીપ રહી શકાય. જ્યારે જીવ સેવા,સ્મરણ, ચિંતન, સત્સંગ દ્વારા પોતાનાં પ્રભુની સમીપ રહેવા લાગે છે ત્યારે પુષ્ટિ જીવને સદ્બુધ્ધિનું પ્રમાણ મળી જાય છે.

 

 

સત્સંગ કૃષ્ણસ્મરણ શરણાગતિ સાધનૈઃ ।
તદભાવે કૃતિઃ સર્વા યતૌ વૈયર્થ્યમેતિ ।।૨।।

 

 

સ્વબુધ્ધિનું રક્ષણ કરવા માટે બીજા શ્લોકમાં કહેવાયું છે કે સત્સંગ, કૃષ્ણસ્મરણ અને શરણાગતિ રૂપ સાધનો વડે બુધ્ધિની રક્ષા કરવી. ભાવ વિના જે કરવામાં આવે તે સર્વથા વ્યર્થ થઈ જાય છે. આમ અત્રે બુધ્ધિનાં રક્ષણ માટે સદા શરણની ભાવના નિરંતર કરવી અને “શ્રી કૃષ્ણ શરણં મમ” અષ્ટાક્ષરનો નિત્ય જાપ કરવો. ક્રિયામાં ભાવનું અતિ મહત્વ છે. ભાવ વિનાની સર્વ ક્રિયા કાર્ય વ્યર્થ થઈ જાય છે. તેથી જ ત્રીજા શ્લોકમાં આ પ્રમાણે કહેવાય છે.

 

 

અત એવોકતમાચાર્યેઃ સ્વકીયકરુણાત્મભિઃ ।
બુધ્ધિપ્રેરકકૃષ્ણસ્ય પાદપદ્મં પ્રસ્તદતુ ।।૩।।

 

 

પોતાનાં જનો ઉપર કરુણા કરનાર શ્રી આચાર્યચરણોએ શ્રીમુખથી કહ્યું છે કે વેદમાતા ગાયત્રી, શ્રીમદ્ભાગવત્ તેમજ ગીતાજીનાં સકળ પ્રમાણ શાસ્ત્રનાં અર્થને અનુસરીને“બુધ્ધિપ્રેરક શ્રી કૃષ્ણનાં ચરણ કમળ મારા પર પ્રસન્ન થાઓ”

 

 

આ પ્રકારે શ્રી કૃષ્ણનાં ચરણકમળની પ્રસન્નતા જીવને મળતા જીવોની બુદ્ધિ સદાયે શુધ્ધ અને સુંદર રહે છે જેને કારણે જીવો મન, વચન અને કર્મથી પ્રભુનાં જ ચરણ અને શરણમાં મગ્ન રહે છે.

 

 

ઉપકારાડપિ ગાયત્રયા ધ્યાનહેતુસ્યં મતઃ ।
ગીતાયાં હરિણાપ્યુક્તમર્જુનં પ્રતિ મોદતઃ ।।૪।।

 

 

અર્થાત્ ગાયત્રી ધ્યાનમાં આવા પ્રકારનો ઉપકાર હેતુરૂપ માનવામાં આવ્યો છે. ગીતાજીમાં શ્રી કૃષ્ણે અર્જુનને આનંદથી આ પ્રમાણે કહ્યું કે

 

 

દદામિ બુધ્ધિ યોગંતં યેન મામુપયાંતિ તે ।
બુધ્ધિસ્થૈર્યે હૃદિ સ્થૈર્ય હરેરિતિ ન સંશયઃ ।।૫।।

 

 

અર્થાત્ હું તને બુધ્ધિયોગ આપું છું જેથી તુ મને પ્રાપ્ત કરી શકે જ્યારે બુધ્ધિની સ્થિરતા થાય ત્યારે જ પ્રભુમાં સ્થિરતા થાય એ બાબતમાં સંશય નથી.

 

 

તન્નાશ એવ ગીતાયાં સર્વનાશો નિરુપતિઃ ।
અતો બુધ્ધિઃ સુસંરક્ષ્યા ભાવભાવનકારણમ્ ।।૬।।

 

 

અર્થાત્ ગીતાજીમાં એમ પણ કહેવાયું છે કે જો બુધ્ધિનો નાશ થાય તો સર્વસ્વનો નાશ થાય છે. બુધ્ધિ જ સર્વભાવોની ઉત્પત્તિનું કારણ છે, તેથી બુધ્ધિનું રક્ષણ સારી રીતે કરવું જોઈએ. આજ શ્લોકનાં અનુસંધાને બુધ્ધિનાશથી થતાં પરિણામને પ્રમાણિત કરાતાં શ્રી ભગવાન ગીતાનાં બીજા અધ્યાયનાં ૬૨ અને ૬૩માં શ્લોકમાં કહે છે કે,

 

 

ધ્યાયતો વિષયાન્પુંસઃ સંગસ્તેષૂપજાયતે ।
સંગાત્સંજાયતે કામઃ કામાત્ક્રોધોડભિજાયતે ।।૬૨।।

 

 

ક્રોધાદ્ભવતિ સંમોહઃ સમોહાત્મસ્તુતિ વિભ્રમઃ ।
સ્મૃતિભંશાદબુધ્ધિનાશો બુધ્ધિનાશાત્ પ્રણશ્યતિ ।।૬૩।।

 

 

અર્થાત્ વિષયોનું ચિંતન કરવાથી મનુષ્યમાં આસક્તિ ઉત્પન્ન થાય છે, આવી આસક્તિથી કામના અને કામનાથી મોહ  ઉત્પન્ન થાય છે. છેવટે મોહથી ક્રોધ ઉત્પન્ન થાય છે, જેને કારણે સ્મરણશક્તિનો વિભ્રમ ઊભો થાય છે. સ્મરણશક્તિનો વિભ્રમ ઊભો થતાં બુધ્ધિ નષ્ટ થઈ જાય છે જેને કારણે સારઅસારનો ભેદ ભૂલી જવાય છે. જ્યારે સારાસારનો ભેદ પણ મનુષ્યનાં જીવનમાંથી જતો રહે ત્યારે મનુષ્યનું અધઃપતન થવાનું ચાલું થઈ જાય છે.

 

 

આમ જોતાં સદ્બુધ્ધિ જ ભગવદ્ભાવ જ પ્રાપ્તિ માટે કારણરૂપ હોય છે. જે શ્રી પ્રભુ પ્રાપ્તિનું સાધન બને છે. સદ્બુધ્ધિનું સર્વપ્રકારે રક્ષા કરી સદ્વિચારોથી સદ્કાર્યોથી બુધ્ધિને પ્રભુ પ્રાપ્તિ માટે સદા જાગૃત રાખવી.

 

 

પ્રસાદભક્ષણૈનીત્યં સેવાનાકરણૈરપિ ।
સત્સંગેન સદા કૃષ્ણકથા શ્રવણકીર્તનૈઃ ।।૭।।

 

 

અર્થાત્ મહાપ્રસાદનાં ભક્ષણથી, નિત્ય શ્રી પ્રભુની સેવાથી, ગુરૂચરણનાં સ્મરણથી,વૈષ્ણવજનોનાં સત્સંગથી, પ્રભુનાં ગુણગાન સમા ધોળ, કીર્તન ગાવાથી બુધ્ધિનું રક્ષણ થાય છે અને બુધ્ધિને ભ્રમિત કરનારા તત્વોથી દૂર રહી શકાય છે. ભક્તકવિ શ્રી સૂરદાસજી કહે છે કે,

 

 

“મહાપ્રસાદ ઔર જલ જમુના કો તનક તનક લિજે”

 

 

સમજણપૂર્વક, પ્રેમપૂર્વક ઇન્દ્રિયોને પ્રભુનાં માર્ગેવાળી દઇ, ભગવદ્ધર્મનાં પાલન માટે સદ્બુધ્ધિની દ્રઢતાની અતિ જરૂર છે. જે પુષ્ટિ જીવો દુનિયામાં રહેવા છતાં દુનિયાનાં લૌકિક વાતવિચારોને પોતાનાં મનમાંથી ખેંચી લઈને પ્રભુમાં જોડે તેમની બુધ્ધિ સ્થિર છે તેમ માની શકાય. અત્રે બુધ્ધિને સ્થિર રાખવા, બુધ્ધિને અલૌકિકમાં જોડવા માટેનાં ત્રણ મુખ્ય કાર્યરૂપ સાધનો શ્રી હરિરાયજી ચરણે બતાવેલાં છે. સત્સંગ,ભગવદ્સ્મરણ, અને ભગવદ્સેવાનાં વિચારો સાથે શિક્ષાપત્ર ૨૯ મુ સમાપ્ત કરાય છે. વિષયનાં સાતત્યને સમજવા માટે શિક્ષાપત્ર ગ્રંથનું ચિંતન અતિ આવશ્યક છે.

 

શેષ શ્રીજી કૃપા.

 

 

સંકલન : શ્રી વ્રજનિશ શાહ.
બોયડસ્. મેરીલેન્ડ.યુ એસ એ.
 
[email protected]
[email protected]
 
સંલેખ પ્રાપ્તિ : પૂર્વી મોદી મલકાણ યુ એસ એ.

email: [email protected]
 

 

નોંધ:- વાંચકો અને વૈષ્ણવોને વિનંતી કરવામાં આવે છે કે જો આપને કોઈપણ બાબત સમજમાં ન આવે તો આપ અમોને e mail દ્વારા પૂછી શકો છો.
 

પુષ્ટિ વિશેષ : મૂળ પોસ્ટ ના અંતમાં આપને હંમેશા એક પુષ્ટિ પદ -અથવા કોઈ  વિશેષ જાણકારી માણવા મળે તેવી અમારી નમ્ર કોશિશ રહેશે…

 

 

બ્લોગ લીંક:  http://das.desais.net ‘દાદીમા ની પોટલી’
email: [email protected]

 

 

(૩૦) ચૈત્ર માસ સંવત્સર … (પદ) …
કવિ- શ્રી પરમાનંદદાસજી
રાગ-સારંગ

 

kunj

 

ચૈત્ર માસ સંવત્સર પરિવા, વરસ પ્રવેશ ભયો હૈ આજ ।
કુંજમહલ બૈઠે પિય પ્યારી, લાલન પહરે નૌતન સાજ ।।૧।।

 

આપુ હી કુસુમહાર ગુહિ લીને, ક્રીડા કરત લાલ મન ભાવત ।
બીરી દેત દાસ ‘પરમાનંદદાસ’ હરખિ નિરખિ જસ ગાવત ।।૨।।

 

આ પદમાં શ્રી પરમાનંદદાસજી કહે છે કે આજે ચૈત્ર માસના પડવાના દિવસે નવયુગ સવંત્સરનો પ્રારંભ થયો છે. આજે યુગલસ્વરૂપે અવનવાં વસ્ત્રો ધારણ કર્યા છે અને પુષ્પના કુંજમહલમાં તેઓ બિરાજેલા છે. તેઓ પોતાના શ્રી હસ્તથી પુષ્પમાળાઓ ગૂંથી રહ્યાં છે. આમ તેઓ પોતાની મનભાવતી મનોમય અને રસમય ક્રીડાઓ કરી રહ્યાં છે. યુગલ સ્વરૂપની આ લીલા જોઈ રહેલા શ્રી પરમાનંદદાસજી પોતાના આધિદૈવિક સખી સ્વરૂપે શ્રી યુગલસ્વરૂપને પાનની બીરી આરોગાવી રહ્યાં છે. પોતાનાં આરાધ્ય યુગલ સ્વરૂપને પોતાનાં હસ્તે બીરી અંગીકાર કરતાં જોઈ પરમાનંદદાસજી ખૂબ હર્ષિત થાય છે તેથી તેઓ પોતાનાં પ્રભુનાં યશોગાન અને ગુણગાન ગાઇ રહ્યાં છે.

 

 

પુષ્ટિસાહિત્ય કીર્તનને આધારે…

 

 

પૂર્વી મોદી મલકાણનાં જય શ્રી કૃષ્ણ. યુ એસ એ.

email: [email protected]
 
  

 

પુષ્ટિમાર્ગીય સાહિત્ય અને તેની વિશેષ જાણકારી આપવા  માટે અમારી આ નમ્ર કોશિશમાં આપના તરફથી કોઈ જ સૂચન હોય તો વિના સંકોચ બ્લોગ પોસ્ટ પર અથવા સાથે દર્શાવેલ ‘દાદીમા ની પોટલી’ ના ઈ મેઈલ દ્વારા અમોને જાણ કરી શકો છો. આપના પ્રતિભાવ દ્વારા બ્લોગ – પોસ્ટ અંગેનું કોઇપણ સૂચન – માર્ગદર્શનનું સદા અમારા બ્લોગ પર સ્વાગત છે.

 

આજની પોસ્ટ ‘દાદીમા ની પોટલી’ પર મોકલવા બદલ અમો શ્રી વ્રજનીશભાઈ શાહ – BOYDS-MD-USA તેમજ પૂર્વી મોદી મલકાણ (યુ એસ એ ) ના અંતરપૂર્વકથી આભારી છીએ. …