સાંભાર …

સાંભાર …


સાંભાર  પરંપરાગત  દક્ષિણ ભારત  ભોજન નો મુખ્ય એક ભાગ / હિસ્સો ગણાય છે.  ગરમા ગરમ સાંભારમાં શેકેલા મસાલા ની સુગંધ જ અલગ હોય છે અને જે આપણને તે ખાવા માટે લલચાવે છે.

સાંભાર, ભાત, વડા – ઈડલી કે ઢોસા સાથે ખાઈ શકાય છે. તે બનાવવાની રીત અનેક છે. તેમાં અલગ લગ શાકભાજી – સરગવા ની શિંગનો ઉપયોગ પણ કરી શકાય છે. સામાન્ય સાંભાર બનાવવા માટે તુવેરદાળ નો ઉપયોગ કરવામાં આવે છે.  સાંભાર ખાવામાં સ્વાદિષ્ટ સાથે પૌષ્ટિક પણ હોય છે. તો ચાલો બનાવીએ સાંભાર …

જો તમને આ રેસિપી ની પોસ્ટ પસંદ આવી હોય તો જરૂર બ્લોગપોસ્ટ  પર તમારા પ્રતિભાવ મૂકશો.

 

સામગ્રી :


૧૦૦ ગ્રામ તુવેરદાળ  (૧-નાનો કપ )

૨૫૦ ગ્રામ દૂધી (૧ નાનો કપ ટુકડા સમારેલા)

૧-૨ નંગ નાના રીંગણા

૪-૫ નંગ ભીંડી (ભીંડા)

૩-૪ નંગ ટામેટા

૨ નંગ લીલા મરચા

૧-૧/૨ ઈંચ લાંબો ટુકડો આદુનો

૧ નાની ચમચી આમલી ની પેસ્ટ (જો તમે પસંદ કરતાં હોય તો)

મીઠું  સ્વાદ અનુસાર

સાંભાર માટેનો મસાલો (પાઉડર) :



સામગ્રી :


૨-૩ નંગ લાલ સૂકા મરચાં  (સાબૂત મરચાં)

૧ ટે.સ્પૂન ધાણા

૧ નાની ચમચી મેથીના દાણા

૧/૨ નાની ચમચી હળદર પાઉડર

૧ નાની ચમચી ચણાની દાળ

૧ પીંચ (ચપટી) હિંગ

૧/૨ નાની ચમચી જીરૂ

૧/૨ નાની ચમચી કાળા મરી

૧ નાની ચમચી તેલ

 

સાંભારનો વઘાર કરવા માટે :


૧-૨ ટે.સ્પૂન તેલ

૧ નાની ચમચી રાઈ

૭-૮ નંગ મીઠા લીમડાના પાન (કરી પત્તા)

 

રીત:


તુવેરની દાળને ધોઈ અને ૧-૨ કલાક માટે પાણીમાં પલાળીને રાખવી.  (દાળને અગાઉથી પલાળીને રાખી, ત્યારબાદ પકવવા થી તે  જલ્દી પાકી જાય છે અને સ્વાદિષ્ટ બંને છે.)

 

સાંભાર મસાલા (પાઉડર) બનાવવાની રીત :


એક કડાઈમાં ૧ નાની ચમચી તેલ નાંખી અને ગરમ કરવું.  ચણા, અળદ ની  દાળ અને મેથીના દાણા ને નાંખી અને આછો બ્રાઉન કલર થાય ત્યાં સુધી સાંતળવા/ શેકવા.  જ્યારે તે આછા શેકાઈ જાય, તો તેમાં ધાણા, જીરૂ, હિંગ, હળદર પાઉડર, કાળા મરી અને સૂકા લાલ મરચાં નાંખી તેને થોડા વધુ શેકવા.  શેકાઈ ગયા બાદ ગેસ બંધ કરી દેવો અને શેકેલા મસાલાને ઠંડા પડવા દેવા.  અને ત્યારબાદ, તેને પીસી અને મસાલાનો પાઉડર બનાવવો.

સાંભાર મસાલા (પાઉડર)  કોઈપણ સમયે ઉપયોગમાં  લઇ શકાય છે. ટે માટે એકસાથે અગાઉથી બનાવી અને સાચવી શકાય છે.  પરંતુ તે વધુ લાંબો સમય જો સાચવવામાં આવે તો તેમાં રહેલી સુગંધ ઓછી થઇ જાય છે.  તાજા શેકેલા મસાલાના ઉપયોગ કરવાથી સાંભાર નો સ્વાદ અને તેમાં સુગંધ પણ વધુ સારી આવી છે. સાચવેલા જુના મસાલાના ઉપયોગ કરવાથી તેમાં સુગંધ આવી આવતી નથી.

ટામેટા, લીલા મરચાં અને આદુંને પીસી અને તેની પેસ્ટ બનાવી લેવી.

દાળને કૂકરમાં ડબલ પાણીની સાથે બાફવા મૂકવી.  એક સિટી થઇ ગયા બાદ, ૪-૫ મિનિટ સુધી ધીરા તાપથી પાકવા દેવી. ત્યારબાદ ગેસ બંધ કરી આપવો.

દૂધી રીંગણાઅને ભીંડા ને ધોઈ અને ૧ ઈંચ લાંબા ટૂકડામાં સમારી લેવા.  ૩-૪ ટે.સ્પૂન પાણી અને સ્વાદાનુસાર મીઠું નાંખી અને શાક –ભાજીને નરમ થઇ જાય ત્યાં સુધી પાકવા દેવા.

એક કડાઈમાં તેલ નાંખી અને ગરમ કરવું.  ગરમ તેલમાં રાઈ નાખવી, રાઈ શેકાઈ જાય કે તૂરત લીમડાના પાન નાંખી અને સાંતડવા/શેકવા.  ત્યારબાદ, ટામેટા ની પેસ્ટ, (મસાલાવાળી) ને શાક-ભાજી નાંખી અને મિક્સ કરવા.  તમારે સાંભાર જેટલો પતલો કે ઘટ રાખવો હોય તે અનુસાર તેમાં પાણી ઉમેરવું.  ઉફાળો આવ્યાબાદ, સાંભાર ૩-૪ મિનિટ સુધી પાકવા દેવો.  સાંભાર તૈયાર છે.

સાંભારને કોઈપણ કાચના વાસણમાં કાઢી લેવો.  તેની ઉપર લીલી સમારેલી કોથમીર છાંટી અને ગાર્નીસ (શણગાર) કરવો.

સાંભાર ઈડલી –વડા- ઢોસા કે તમને પસંદ કોઇપણ રેસીપી /વ્યંજન સાથે પીરસવો અને ખાવાના ઉપયોગમાં લેવો.

સુજાવ :

૧]  જો તમે કાંદાવાળો સાંભાર બનાવવા માંગતો હો તો,  રાઈ અને લીમડાના પાન નાખ્યા બાદ, ૧-બારીક સમારેલ કાંદો નાંખી અને આછો ગુલાબી રંગ/કલર આવે ત્યાંસુધી સાંતળવો / શેકવો.  ત્યારબાદ ટામેટા, લીલા મરચાની પેસ્ટ નાંખી અને તેને શેકવી/ પકાવવી.  બાકીની વિધી ત્યારબાદ ઉપર બતાવ્યા મુજબ કરવી.

૨]  સાંભાર આખા મસાલા નાખીને પણ બનાવી શકાય છે.  પરંતુ પીસેલા મસાલાનો ઉપયોગ કરવાથી સાંભારની  સુગંધ અને સ્વાદ અલગ હોય છે.

૩]  સાંભારમાં આમચૂર પાઉડર નો ઉપયોગ /પ્રયોગ ટામેટાને બદલે કરી શકાય છે. પરંતુ આમચૂર પાઉડર દાળ પાકી ગયા બાદ જ તેમાં નાખવો.

૪]  જો તમને નારેઈયેલનો સ્વાદ પસંદ હોય તો ૧-ટે.સ્પૂન નારિયેળની પ્સેત, ટામેટાની પેસ્ટની સાથે નાખવી અને પકાવવી/ શેકવું.

૫]  શાક-ભાજી દાળની સાથે નહિ બાફવી.  કારણકે દાળને આપણે હેન્ડ મિક્સર/બ્લેન્ડર ફેરવી અને એકરસ બનાવવાની હોય છે.  ટામેટા જો સમારી ને ટુકડા નાંખવા માંગતા હોય તો નાના ટુકડાને વઘારમાં નાંખી અને પકાવવા.

૬]  ૧૦૦ ગ્રામ તુવેરદાળ બનાવવી હોય તો ૨ – નાની ચમચી સાંભાર મસાલો નાખી શકાય.

બ્લોગ લીંક:http://das.desais.net

 

મસાલા ઢોસા…

મસાલા ઢોસા…

ઢોસા ખાવામાં બહુ સ્વાદિષ્ટ હોય છે અને જે ઓછા તેલમાં બનાવી શકાય છે. ઢોસા કાર્બોહાઈડ્રેટસ અને પ્રોટીન થી ભરપૂર ખોરાક છે. ઢોસા ફક્ત ભારતમાં જ નહિ પરંતુ દુનિયાના અનેક દેશોમાં આ દક્ષિણ ભારતીય વાનગી પ્રચલિત છે અને લોકો પસંદ કરે છે.

ઢોસા અનેક પ્રકારના બનાવવામાં આવે છે. જેમ કે સાદા ઢોસા (Plain Dosa), મસાલા ઢોસા, પેપર ઢોસા, રવા ઢોસા, મૌસુર મસાલા ઢોસા, સ્પ્રિંગ ઢોસા, પનીર ઢોસા વગેરે… ઢોસા સંભાર તેમજ નાળિયેર ની ચટણી અને સિંગદાણા ની ચટણી સાથે બપોરના અથવા રાત્રીના ભોજનમાં ખાઈ શકાય છે.

ઢોસાનું ખીરું (મિશ્રણ) બનાવવાની સામગ્રી …


સામગ્રી :

૩- કપ ચોખા

૧ -કપ અળદની પાલીસ વાળી દાળ

૧- નાની ચાચી મેથીના દાણા

૩/૪- નાની ચમચી બેકિંગ સોડા

૧- નાની ચમચી મીઠું (સ્વાદાનુસાર)

બટર અથવા તેલ ઢોસા શેકવા માટે


ઢોસાનો મસાલો તૈયાર કરવા માટે ની સામગ્રી …

 

સામગ્રી :

 

૪૦૦ ગ્રામ બટેટા (લગભગ ૬-૭ નંગ મધ્યમ કદના)

૧- કપ લીલા વટાણા

૨- ટે. સ્પૂન તેલ

૧- નાની ચમચી રાઈ

૧/૪- નાની ચમચી હળદર

૧- નાની ચમચી ધાણા નો પાઉડર

૨-૩ નંગ લીલા મરચાં (બારીક સમારી લેવા)

૧ થી ૧-૧/૨ ઈંચ નો નાનો ટૂકડો આદુનો

૩/૪- નાની ચાચી મીઠું (સ્વાદાનુસાર)

૧/૪ -નાની ચમચી આમચૂર પાઉડર

૧/૪- નાની ચમચી લાલ મરચાં નો પાઉડર (સ્વાદાનુસાર)

૨- ટે. સ્પૂન લીલી કોથમીર (સમારી લેવી)

કાંદા પસંદ હોય તો ૧ થી ૨ નંગ સમારી લેવા

 

રીત:

અળદની દાળ અને મેથીને સાફ કરી, ધોઈ અને એક વાસણમાં ઓછામાં ઓછું ૪ કલાક અથવા પૂરી રાત પલાળી ને રાખવી.

આજ રીતે ચોખાને પણ સાફ કરી, ધોઈ અને તેટલા જ સમય માટે પલાળી ને રાખવા.

અળદની દાળને પાણીમાંથી કાઢી અને મિક્સીમાં જરૂર પુરતા ઓછા પાણીમાં બારીક પીસી લેવી અને એક મોટા વાસણમાં રાખવી.

આજ રીતે ચોખાને પણ થોડા ઓછા પાણીમાં સાવ બારીક ના પિસ્તા થોડા કરકરા પીસવા. અને તેને દાળના વાસણમાં દાળ સાથે મિક્સ કરવા. ખીરું બને તેટલું ઘટ રાખવું, જે ચમચાથી નીચે પાળવામાં આવે તો તેની ધાર ન થતા નીચે પડે તો એક સાથે ઘટમાં જ પડે.

જે ઢોસા માટે નું મિશ્રણ તૈયાર કરવામાં આવ્યું તેમાં આથો લાવવા માટે, બેકિંગ સોડા નાખવો અને ગરમ જગ્યામાં ઢાંકીને અલગથી ૧૨-૧૪ કલાક માટે રાખી દેવું (પૂરી રાત રાખી શકાય તો વધુ સારું) જેથી તે આથો આવી જતા ફૂલીને ડબલ થઇ જશે. બસ ત્યારે સમજવું કે તે ઢોસા બનાવવા માટે યોગ્ય તૈયાર થઇ ગયેલ છે.


મસાલા ઢોસા માટે નો (અંદરનું પૂરણ )મસાલો બનાવાવા માટે ની રીત …


રીત:

એક કડાઈમાં તેલ ગરમ કરવા મૂકવું. ગરમ તેલમાં રાઈ નાંખી અને તેને સાંતળવી. ત્યારબાદ, તેમાં હળદર, ધાણા પાઉડર, લીલા મરચાં, અને આદુ નાંખી અને એક મિનિટ સુધી સાંતળવું. ત્યારબાદ, લીલા વટાણા નાંખી અને બે ચમચા પાણી (ઉમેરવું) નાખવું અને તેના ઉપર ઢાંકણ ઢાંકી દઇ અને પાકવા દેવા. ત્યારબાદ, તેમાં બટેટા (બાફેલા), મીઠું, આમચૂર પાઉડર અને લાલ મરચાનો પાઉડર નાંખી અને બે મિનિટ સુધી પાકવા દેવું. ત્યારબાદ, ગેસ બંધ કરી દેવોદેવો. માંથી લીલી કોથમીર છાંટી દેવી. બસ, મસાલા ઢોસાનો અંદરનો મસાલો તૈયાર થઈ જશે.

( જો તમને કાંદા પસંદ હોય તો ૧ થી ૨ કાંદાને બારીક સમારી, આદુ મરચાં સાથે નાંખી અને આછા ગુલાબી થાય ત્યાં સુધી તેન સાંતળવા )

 

ઢોસા બનાવવાની રીત :

 

સૌપ્રથમ ઢોસાના ખીરાને હલાવીને તપાસવું કે તે જરૂર કરતાં વધુ ઘટ નથી ને. જો ઘટ લાગે તો જરૂરી પાણી ઉમેરી અને ભજીયાના લોટના ખીરાથી થોડું પાતળું ખીરું બનાવવું. ( જેટલા ઢોસા બનાવવાના હોય તેટલાજ ખીરાને પાતળું બનાવવું.)

ત્યારબાદ, નોનસ્ટિક તાવી અથવા ભારે તળિયા વાળી તાવી લેવી. શક્ય હોય ત્યાં સુધી નોનસ્ટિક તાવી લેવી અને તેને ગેસ ઉપર ગરમ કરવા મૂકવી. જ્યારે તે ગરમ થઇ જાય, એટલે ગેસનો તાપ ધીમો (મધ્યમ) કરી દેવો. ત્યારબાદ, એક ભીનું કપડું લઇ અને સૌપ્રથમ, તે તાવિને ભીના કપડાથી સાફ કરવી માનેર પેહલી વખત તેની ઉપર તેલ લગાડવું. ધ્યાન રહે કે તેલ એટલું જ લગાડવું કે જેનાથી તાવી ફક્ત ચિકણી લાગવી જોઈએ. તેલ દેખાવું ના જોઈએ. ત્યારબાદ, એક ચમચો ખીરું લઇ અને તાવિની વચ્ચે મૂકવું અને તેને ચમચાની મદદથી ધીરે ધીરે ગોળ ગોળ ફેરવીને ૧૨ થી ૧૪ ઈંચની ગોળાઈમાં પાથરવું. બંને ત્યાં સુધી તેને પાતળું પાથરવું. પથરાઈ ગયાબાદ, તેની ચારે બાજુ ઉપર માખણ અથવા તેલ (જે પસંદ હોય તે) લગાડવું (નાંખવું).

ધીમા તાપથી (મધ્યમ) ઢોસાને બરોબર શેકવો. જ્યારે ઉપરનું પળ શેકાઈ ગયું છે તેમ લાગે ત્યારે સમજવું કે નીચેનું પળ પણ શેકાઈ ગયું છે. ત્યારબાદ, તેની ઉપર વચ્ચે એક થી બે ચમચા મસાલો (શાક) અંદર વ્યવસ્થિત મૂકવો (પાથરવો) અને એક છેડાને તાવિથાની મદદથી ઉંચો કરી અને તેને બીજી તરફ બંધ કરવું અને તેનું ફીંડલું બનાવવું અને તેને ત્યારબાદ, પ્લેટ ઉપર રાખવો.

 

બીજો ઢોસો તાવી ઉપર બનાવતા પેહલાં ફરી એકવાર એક ભીના કપડાથી તાવિને સાફ કરી અને ત્યારબાદ, પેહલાં ઢોસાની જેમ જ બીજો ઢોસો બનાવવો. દરેક નવો ઢોસો બનાવતા પેહલાં તાવિને ભીના કપડાથી સાફ કરવી જરૂર છે.

આમ ધીરે ધીરે જરૂરીયાત મુજબના ઢોસા બનાવવા અને ગરમા ગરમ મસાલા ઢોસા સંભાર અને નાળિયેર તેમજ સિંગદાણા ની ચટણી સાથે પીરસવા.



અન્ય ઢોસા બનાવવાની રીત:

 

૧. સાદા ઢોસા : સાદા ઢોસા સાવ સરળ છે. તે બનાવા માટે ફક્ત મસાલા ઢોસામા ઉપયોગમાં લઈએ છીએ તે મસાલો ના નાખવો અને બાકીની રીત મુજબ મુજબ ઢોસા બની ગયા બાદ, તેને મસાલા વિના જ ખાવાના ઉપયોગમાં લેવો.ઢોસો ઢોસા બનાવવાની રીત બધી જ મસાલા ઢોસા મુજબની જ છે.

૨.પેપર ઢોસા: પેપર ઢોસામા ફક્ત એટલું જ ધ્યાનમાં રહે કે ખીરું સાદા ઢોસા થી પણ થોડું પાતળું હોવું જરૂરી છે અને તેને જ્યારે તાવીમાં પાથરો તે પણ ખૂબજ આછું પળ બંને તેમ પાથરવું.

૩.પનીર ઢોસા : પનીર ઢોસા બનાવવા માટે પનીરને છીણી અને તેમાં સ્વાદાનુસાર મીઠું તેમજ બારીક સમારેલી કોથમીર નાંખી અને તે મિશ્રણ બટેટાના મસાલાની જગ્યાએ ઉપયોગમાં લેવું. આજ રીતે ચીઝ ના ઢોસા બનાવી શકાય.

૪. મૈસુર મસાલા ઢોસા : સૌ પ્રથમ સાદો ઢોસો બની ગયા બાદ, તે ઢોસા ઉપર લસણની ચટણી તાવિથા ની મદદથી પૂરા ઢોસામાં લગાડવી અને ઉપર કોથમીર છાંટવી. અને જો તે મસાલા બનાવવો હોય તો તેમાં શાક મૂકવું.

૫. સ્પ્રિંગ ઢોસા : ઢોસો સાદો બની ગયા બાદ, તેમાં બારીક સમારેલી કોથમીર, બારીક સમારેલી કોબીજ, બારીક સમારેલા ગાજર નો મસાલો બનાવી પાથરવો અને સાઈડમાં ચારે બાજુ ખમણેલું ચીઝ પાથરવું અને તેને ત્રિકોણ આકારમાં અથવા ગોળ ફીંડલું વાળી અને ૨ થી ૩ ઈંચના કટકામાં પૂરો ઢોસો કાપવો.

ઢોસા બનાવતી સમયે ધ્યાનમાં રાખવાની વાત:

 

૧] ઢોસાને તાવીમાં પાથરતા પેહલાં ભીના કપડાથી તાવિને સાફ કરવી.

૨] ઢોસાને તાવીમાં ફેલાવતા પેહલાં તાવી અધિક ગરમ હોવી ના જોઈએ.

૩] ઢોસા ને તાવીમાં પલટાવતાં પેહલાં નીચેની સાઈડ શેકાઈને બ્રાઉન થઇ ગયેલ હોવી જરૂરી છે.

૪]  ખીરામાં મેથી ભેળવવાથી ઢોસો ક્રિસ્પી બનશે.

 

બ્લોગ લીંક: http://das.desais.net