કૂતરો સદેહે સ્વર્ગમાં જાય છે …(બોધકથા)

કૂતરો સદેહે સ્વર્ગમાં જાય છે …(બોધકથા)

 

યુધિષ્ઠિર મહાન રાજા હતા. તેઓ દયાળુ ને ધર્મપ્રેમી પણ હતા. તેઓ લોકોને ચાહતા અને પ્રાણીઓ પ્રત્યે પ્રેમ રાખતા. બધાં પર તેઓ પ્રેમ વરસાવતા. તેમના માર્ગદર્શક, ગુરુસમા શ્રીકૃષ્ણના અવસાનના સમાચાર સાંભળી યુધિષ્ઠિર ખૂબ દુઃખી થયા. ‘કૃષ્ણ તો મારા પરમ મિત્ર. તેમણે મને હંમેશાં મદદ કરી હતી; અને મને શાણપણભરી સાચી સલાહ આપતા. કૃષ્ણ ન હોય તો હું જીવી ન શકું,’ તેમણે શોકમગ્ન બનીને કહ્યું અને પછી ઉમેર્યું: ‘જો કૃષ્ણ સ્વર્ગમાં હોય તો હું પણ ત્યાં જઈશ.’
આમ યુધિષ્ઠિર વગેરે પાંડવો, સૌ એક સાથે સ્વર્ગના લાંબા અને કઠિન રસ્તે ઉપડ્યા. યુધિષ્ઠિરની સાથે એમનો પોતાનો કૂતરો પણ પાછળ પાછળ સ્વર્ગ તરફ ચાલ્યો.
પાંડવો થોડું ચાલ્યા પછી યુધિષ્ઠિરે કૂતરાને કહ્યું : ‘અમારે તો હજુ લાંબો પંથ કાપવાનો છે. રસ્તો ય કઠિન છે. તું થાકી જઈશ. માટે ઘેર પાછો જા.’ કૂતરો તો સ્થિર ઊભો રહીને યુધિષ્ઠિર તરફ તાકી રહ્યો, પણ પાછો ન વળ્યો.
યુધિષ્ઠિર તો આગળ ચાલવા લાગ્યા; પેલો કૂતરોય તેમની પાછળ ગયો. રસ્તો હતો દુર્ગમ, વાંકોચૂંકો અને પહાડી. ને ઠંડી કહે મારું કામ. ચારે બાજુ બધું બરફથી ઢંકાયેલ ધોળુંધોળું લાગે. હવાય જાણે કે થીજી જતી હતી. ચાલતાં ચાલતાં યુધિષ્ઠિરના ભાઈઓ અને દ્રૌપદી એક પછી એક ગબડતાં ગયાં અને મૃત્યુ પામ્યાં. યુધિષ્ઠિર તો ક્યાંય રોકાયા વિના ચાલતા જ રહ્યા અને એમનો કૂતરોય એમની પાછળ પાછળ.
ડુંગરા, ટેકરા ચડતા અને ખીણો ખૂંદતા, સૂસવાટાં મારતાં પવન ને પહાડોની વચ્ચે હિમમાંથી રસ્તો કાઢતાં તેઓ ઊંચે ને ઊંચે ચડતા ગયા. અંતે તેઓ મેરુ પર્વતની તળેટીમાં પહોંચ્યા. મેરુ પર્વતની ટોચે બ્રહ્માનું નગર આવેલું છે. આ શહેરની ચારે બાજુએ ગંગા વર્તુળકારે વહે છે. યુધિષ્ઠિર અને કૂતરાએ આ પાવન નગરીના ઘંટના રણકાર સાંભળ્યા. આ સાંભળતાંની સાથે જ તેમના પર સ્વર્ગીય ફૂલોનો વરસાદ થયો. એકાએક વીજળીના ચમકારાની જેવા દિવ્ય પ્રકાશ સાથે સ્વર્ગના રાજા ઇન્દ્ર પોતાના રથમાં ઊભા રહી એમનું સ્વાગત કરવા આવ્યા. ઇન્દ્રે કહ્યું : ‘યુધિષ્ઠિર, મારા રથમાં બેસો ! હું તમને સ્વર્ગમાં સદેહે લઇ જવા આવ્યો છું. તમારા સિવાય બીજું કોઈ સદેહે સ્વર્ગમાં પ્રવેશ્યું નથી.’
યુધિષ્ઠિરે પૂછ્યું: ‘ મારા બાઈઓ અને દ્રૌપદી ક્યા છે? તેઓ રસ્તામાં જ મૃત્યુ પામ્યાં અને હું બધાંને પાછળ મૂકીને આવ્યો છું. તેઓ ક્યા છે ? હું એમનાં સિવાય સ્વર્ગમાં આવી ન શકું.’
ઇન્દ્રે જવાબ આપ્યો : ‘એની ચિંતા ન કરો. તેઓ બધાં સ્વર્ગમાં છે. તમારી રાહ જુએ છે.’ યુધિષ્ઠિરે આતુરતાથી પૂછ્યું : ‘ અને શ્રીકૃષ્ણ ક્યાં છે ? તેઓય સ્વર્ગમાં હશે ખરું ને ?’ ઇન્દ્રે હસતાં હસતાં કહ્યું : ‘તેઓ પણ ત્યાં છે. તમને ચાહનારાં બધાં તમારી રાહ જુએ છે.’
યુધિષ્ઠિરે આનંદ સાથે કહ્યું : ‘તો તો હું તમારી સાથે સ્વર્ગમાં આવું છું.’ પછી યુધિષ્ઠિરે પોતાના કૂતરા સામે જોયું અને કહ્યું: ‘હે વત્સ, તું પણ રથમાં ચઢી જા.’
‘શું કહ્યું ? ઇન્દ્ર બોલી ઊઠ્યા : ‘શું કૂતરોય મારા રથમાં બેસી સ્વર્ગમાં આવશે ? ના, મહારાજ ! ના, એ તો નહીં બને, સ્વર્ગમાં કૂતરા જ નથી. માટે તમે રથમાં બેસો અને કૂતરાને અહીં છોડી દો !’
યુધિષ્ઠિરે કહ્યું : ‘ એ ન બને. જ્યારે મારા ભાઈઓ અને પત્ની મને છોડી ગયાં ત્યારે દુર્ગમ માર્ગ અને હિમવર્ષામાં ય આ કૂતરો મારો વફાદાર સાથી રહ્યું છે. તેને મારો ત્યાગ કર્યો નથી. તે બોલતો નથી પણ તેની આંખોમાં તેનો મારા પ્રત્યેનો પ્રેમ હું જોઈ શકું છું. તેને હવે કેમ તાજી શું ?’
ઇન્દ્રે કહ્યું : ‘ હે યુધિષ્ઠિર મહારાજ, આ તમારું ગાંડપણ છે ! તમે મહાન અને સાધુ ચરિત છો.
એટલે તમે સદેહે સ્વર્ગમાં આવી શકો છો. પણ કૂતરાને સાથે રાખનાર માનવીને સ્વર્ગમાં સ્થાન જ નથી ! કૂતરાને તો અહીં છોડી દો !’
યુધિષ્ઠિરે વળતો જવાબ આપ્યો : ‘ કૂતરા વિના હું સ્વર્ગમાં નહીં આવું. હું એનો આશરો છું અને મારા જીવતાં હું તેને છોડીશ નહીં. હું ધર્મનું જ પાલન કરીશ અને તેને અત્યારે તાજી દેવો એ ધર્મ નથી. એટલે હે ઇન્દ્ર ! સ્વર્ગના સુખની ખાતર પણ હું ધર્મનો માર્ગ નહીં છોડું.’
ઇન્દ્રે કહ્યું : ‘ મહારાજ યુધિષ્ઠિર ! જરા વિચાર તો કરો ! આવાં કૂતરા તો બીજાં પ્રાણીને મારીય નાખે, શિકાર પણ કરે. શું આ પાપ – અધર્મ નથી ? આ કૂતરો અધર્મી છે. તે નરકને પાત્ર છે. હા, તમે સ્વર્ગના અધીકારી છો, પણ આ કૂતરો નથી.’
યુધિષ્ઠિરે કહ્યું : ‘ કૂતરા વિના હું સ્વર્ગમાં નહીં આવું.’ ઇન્દ્રે વિચારીને જવાબ આપ્યો : ‘ભલે, એક શરતે તમે તેને સ્વર્ગમાં લઇ જઈ શકો. તમે એની સાથે મળનારા સ્વર્ગની અદલીબદલી કરી શકો. એટલે કે તમે તેના બદલે નરકમાં જાઓ અને તે તમારે બદલે સ્વર્ગમાં જાય.’
તરત જ યુધિષ્ઠિરે કહ્યું : ‘ભલે, કૂતરાને સ્વર્ગમાં જવા દો; હું નરકમાં જઈશ.’ આ વચનો સાંભળતાં જ કૂતરાએ પોતાનું ધર્મરાજનું સાચું સ્વરૂપ ધારણ કર્યું. મૃત્યુ અને ધર્મના દેવ યમરાજ પોતે જ કૂતરાના સ્વરૂપમાં હતા. યમરાજે યુધિષ્ઠિરને કહ્યું : ‘હે રાજા ! તમે ખરેખર નિ:સ્વાર્થી છો. તમે માનવ અને પ્રાણીમાત્રને ચાઓ છો ! તમે બધાં પ્રત્યે પ્રેમાળ અને માયાળુ છો.’
બોધ –સાર: જગતના બધાં પ્રાણીઓમાં ભગવાન વિરાજે છે. જેઓ સૌ કોઈને ખરેખર અંતરથી ચાહે છે, તેમની ઉપર ભગવાનની કરુણા વરસે છે.