પુષ્ટિના ષોડશગ્રંથ:સરળ સુગમ સંક્ષેપ … (ભાગ-૮) …

પુષ્ટિના ષોડશગ્રંથ:સરળ સુગમ સંક્ષેપ …

મહેશ શાહ, શ્રી કૃષ્ણ મેરેજ બ્યુરો, (વડોદરા) …

[ભાગ – ૮]

 

 

SHODASH GRANTH.1

 

 

 

ગત સાત માસથી  આપણે પુષ્ટિમાર્ગના પાયાના સિધ્ધાંત સમજાવતા ષોડશ ગ્રંથના ગ્રંથોનો પરિચય પ્રાપ્ત કરી રહ્યા છીએ. શ્રી વલ્લભની કૃપાથી અત્યાર સુધીમાં આપણે ૧૩ ગ્રંથોની વાત કરી. આજે બાકી રહેલા ૩ ગ્રંથોના પાવક પરિચયથી પૂર્ણાહુતિ કરીશું.

 

૧૪. શ્રીસન્યાસ નિર્ણય :

 

સંક્ષિપ્ત પરિચય:

 

ભારતીય માનસમાં ત્યાગ અથવા સન્યાસનો મહિમા મોટો છે.આ વિષયની સાચી અને ભક્તિમાર્ગીય સમજ આપતો આ ગ્રંથ છે.

 

  • કર્મમાર્ગ, જ્ઞાનમાર્ગ અને ભક્તિમાર્ગ એ ત્રણેયની દ્રષ્ટીએ ત્યાગઅથવા સન્યાસ એટલે શું તેની વાત છે.
  • ભક્તિ માર્ગનાત્યાગના ચાર પ્રકાર અને અન્ય બંને માર્ગોના ત્યાગના બે બે પ્રકાર વર્ણવ્યા છે.
  • ત્યાગ કરવાથી ઈચ્છાઓનું દમન થાય છે તેથી તે સ્પ્રીંગની જેમ સામું દબાણ (stress) ઉત્પન્નકરે છે. 
  • ત્યાગ કરવાને બદલે પ્રત્યેક વૃત્તિ પ્રભુમાં જોડી (વાળી)દેવી જેથી તન્મયતા આવશે. એ જભક્તિમાર્ગીય સન્યાસ. આ વધુ સારો અને સરળ ઉપાય છે.
  • સર્વ લૌકિક વિષયો અનેપદાર્થોમાંથી મન ખેંચી લઇ પોતાના શ્રી ઠાકોરજીમાં લગાડી તેમની સેવા અને કથા કરવાથી તેમનામાં દ્રઢ આસક્તિ થતાં વૈષ્ણવનીઅન્યત્ર રહેલી આસક્તિ આપોઆપ છૂટી જાય છે.
  • વૈષ્ણવ માટે સન્યાસ જરૂરી નથી. વ્યસનાવસ્થા સિવાય ત્યાગથી પતિત થવાય તેવો શ્રી આચાર્યજીનો મત છે.

 

ગ્રંથ સાર/તેની ઉપયોગીતા

 

  • ત્યાગનું પુષ્ટિમાર્ગિય સ્વરૂપ. અમુક પરિસ્થિતિઓમાં ત્યાગ ક્યારેક બાધક બની શકે તેવી સમજ.
  • દેખાદેખીઅનધિકાર ત્યાગ કરી તેનાથી થનાર પતનથી બચવાની દીવાદાંડી છે. 
  • વૃત્તિઓના દમનને બદલે તેમને પ્રભુમાં જોડી ઉર્ધ્વીકરણ કરવાનું માર્ગદર્શન.

 

૧૫. શ્રી નિરોધ લક્ષણમ્:

 

સંક્ષિપ્ત પરિચય:

 

ચિત્તવૃત્તિલૌકીકમાંથીવાળી પ્રભુમાં કેન્દ્રિત થાય તે નિરોધ. આ ગ્રંથમાં નિરોધના લક્ષણો વર્ણવાયા છે.

 

  • ઇન્દ્રિયોથી મળતો લૌકિક વિષયોના આનંદ એટલે કે  વિષયાનંદ  ક્ષણિક, નાશવંત, અને હાનિકારક છે. તેનો ત્યાગ કરવો જોઈએ.યોગમાર્ગમાંઆપણી દસ ઇન્દ્રિયો અને અંત:કરણની વૃત્તિઓના નિગ્રહ/નિરોધ માટે દમનની રીત દર્શાવી છે. આપણે ઉપર નોંધ્યું તેમ, સ્પ્રીંગને દબાવી રાખીએ ત્યાં સુધી તે દબાય પણ પછી તરત જ ઉછળીને મૂળ સ્વરૂપ પ્રાપ્ત કરી લે તેવુંઅહીં પણ બને છે. અર્થાત્દમન અસરકારક માર્ગ નથી.
  • ભક્તિમાર્ગમાં મનને મોહનમાં મેળવી દઈ નિરોધસિદ્ધ કરાય.આશ્રી નિરોધ લક્ષણ ગ્રંથમાં શ્રી મહાપ્રભુજીએ પ્રભુમાં ઉત્કટ સ્નેહ, સેવા, સ્મરણ, કિર્તન, અનુસંધાન, ધ્યાન આદિના સહારે અને પ્રભુ કૃપાના આધારે વૃત્તિઓના ઉર્ધ્વીકરણની વધુ સારી, વધુ સરળ અને છતાં અત્યંત અસરકારક પધ્ધતિ સમજાવી છે. તેના દ્વારા પ્રભુમાં નિરોધ સિદ્ધ થાય છે. તેવી જ રીતે, ભગવદ ગુણગાન અને ભાવ-ભાવનાથી પણ પ્રભુમાં નિરોધ સિદ્ધ થાય છે.આવો નિરોધદ્રઢ અને કાયમી હોય છે.
  • ભગવાનને જસર્વ ઇન્દ્રિયોના વિષય બનાવીએ તો ઇન્દ્રિયો ભગવદગામી બને છે. તેથી પ્રભુમાં નિરોધ સિદ્ધ થાય છે અને સંસારનો નિરોધ ક્રમશ: છૂટી જાય છે.
  • આચાર્યશ્રીએ એવું પણ કહયું છે કે પૂર્ણ નિરોધ દ્વિમાર્ગી હોય છે એટલે કે ભક્તનો પૂર્ણ નિરોધ સિદ્ધથાય એટલે પ્રભુનો પણ ભક્તમાં એવો જ નિરોધ થાય છે. (પ. ભ. શ્રીગજનધાવનની વાર્તા યાદ છે ને?)
  • નિરોધ પરમ ફળ છે.
  • અંતમાં શ્રી મહાપ્રભુજીએઆજ્ઞા કરી છે કે આ ગ્રંથ શ્રેષ્ઠત્તમસ્તોત્ર, મંત્ર, તીર્થ અને વિદ્યા છે. વિશ્વમાં અન્ય કોઈ મંત્ર, કોઈ સ્તવન, કોઈ વિદ્યા કે કોઈ તીર્થ આનાથી ચડિયાતું નથી. કેવી મોટી વાત!

 

ગ્રંથ સાર/તેની ઉપયોગીતા

 

  • ઇન્દ્રિયોનાદમનથી નહીં તેમનેયોગ્ય માર્ગે વાળવાથી વધુ અસરકારક (effective) નિરોધથઇ શકે છે. તે માટે મારી દરેક પ્રવૃત્તિના અને દરેક મનોવૃત્તિના કેન્દ્રસ્થાનેપ્રભુ હોવા જોઈએ. આધુનિક માનસશાસ્ત્ર આસિદ્ધાંતને સમર્થન આપે છે.
  • સમગ્ર જીવન જ પ્રભુમય બની જાય તો પછી શું કરવાનું બાકી રહે!

 

૧૬. શ્રી સેવા ફલમ્:

 

સંક્ષિપ્ત પરિચય:

 

  • આચાર્યશ્રીએષોડશ ગ્રંથોમાં(અને અન્યત્ર પણ) અનેકવાર ભારપૂર્વક કહયું છે કે સદાપોતાના શ્રી ઠાકોરજીની સેવા કરતા રહેવું એ દરેક વૈષ્ણવનું પરમ કર્તવ્ય છે.
  • આ ગ્રંથમાંઆપશ્રીએ સેવાથી શું ફળ મળે તે દર્શાવ્યું છે, વળી કહયું છે કે આ ફળોને કાલ બાધક નથી.
  • પ્રથમ તો શ્રી કૃષ્ણ પરમ આનંદ સ્વરૂપ છે તેથી સેવા પોતે જ એક આનંદની આલ્હાદક અનુભુતિ બની રહે છે. સેવાના ત્રણ ફળો આપશ્રીએ દર્શાવ્યાં. ઉત્તમ ફળ: અલૌકિક સામર્થ્ય, મધ્યમ: સાયુજ્યઅને કનિષ્ઠ (કમ સે કમ) આપણો દેહ સેવોપયોગી દિવ્ય બની જાય છે.
  • આપશ્રી ત્રણ વિઘ્નો/નડતર પણ વર્ણવે છે. ૧. ઉદ્વેગ. ૨. લૌકિકઅને/અથવા અલૌકિક પ્રતિબંધો. ૩. ભોગ.આપણે આ ત્રણેથી બચીને રહેવું જોઈએ.

 

ગ્રંથ સાર/તેની ઉપયોગીતા 

 

  • આપણી સેવામાં હેતુલક્ષીતાભળે. સેવામાં વિશેષ રૂચી ઉત્પન્ન થાય.
  • ભયસ્થાનોથી ચેતતા રહેવાય. સેવક ધર્મની રક્ષા થાય. 

વિદાય વેળાએ 

 

આપણી આ યાત્રા અહીં વિરમે છે. પ્રભુકૃપાથી આપણે ‘દાદીમાં’ના ખોળામાં રમતાં રમતાં આ સોળ ગ્રંથોનો પ્રાથમિક પરિચય મેળવી શક્યા છીએ. વૈષ્ણવોને પોતાના પંથના માર્ગદર્શક સિદ્ધાંતો જાણવા મળ્યા હશે તો અન્ય સૌને આ સંપ્રદાયનો પ્રાથમિક પરિચય પ્રાપ્ત થયો હશે. આ વાતો આપના સુધી પહોચાડવા માટે ‘દાદીમાં’ અને શ્રી અશોકભાઈનો અત્યત આભારી છું.  સફરમાં સાથ આપવા માટે આપ સૌનો પણ આભાર. આ લખવામાં મને ખુબ આનંદની અનુભૂતિ થઇ છે. આશા છે આપ સૌને પણ મારો આ અલ્પ પ્રયત્ન પસંદ આવ્યો હશે. આપના પ્રતિભાવનું [email protected] ઉપર કે ફોન/પત્રથી સ્વાગત છે.

 

 

© Mahesh Shah 2014

 

 સંપર્ક :

mahesh shah.1

 મહેશ શાહ

જય શ્રીકૃષ્ણ મેરેજ બ્યુરો, વડોદરા.

મો. +૯૧- ૯૪૨૬૩૪૬૩૬૪/ ૦૨૬૫- ૨૩૩૦૦૮૩

                                    email :   [email protected]

 

 

બ્લોગ લીંક : http://das.desais.net
email : [email protected]

 

 

‘દાદીમા ની પોટલી’ પર આજની પોસ્ટ પ્રસિદ્ધ કરવાની તક આપવા  બદલ અમો શ્રી મહેશભાઈ શાહ (વડોદરા) ના અંતરપૂર્વકથી આભારી છીએ.  આજની પોસ્ટ મહિના ની શરૂઆત એટલેકે પેહલી તારીખે પ્રસિદ્ધ  થવાને બદલે અનિવાર્ય સંજોગવસાત ૧ દિવસ મોડી પ્રસિદ્ધ કરી શકેલ છે, જે  બદલ અમો  આ સાથે દિલગીર છીએ.

 

 

બ્લોગ પોસ્ટ પર મૂકેલ આપના પ્રતિભાવ, બ્લોગ પર આવકાર્ય છે.

 

 

SHODASH GRANTH  … SHORT & SWEET  SYNOPSIS …

-Mahesh Shah, Jay Shri Krushna Marriage Bureau, Vadodara.

 

[ 8 ]

 

 

SHODASH GRANTH.1.2

 

 

 

Thanks only to Shri Vallabh’s grace we have been able to get introduced to  13 of the 16 hymns or Shri ShodashGranth created by Shri Acharyaji to explain basic principles of  Pushti Marg. In this final part we shall talk about the remaining three hymns.

14.  ShriSanyasNirnay:

 

In Indian psyche renunciation (tyag/ sanyaas) is much revered act. The same has been explained in this hymn from the perspective of Bhaktimarg or the path of devotion.

 

Brief Summary:

 

  • Initially, renunciation in the Path of Action (karmmarg), the Path of Knowledge (Gyanmarg) and the Path of Devotion (Bhakti marg) is defined here.
  • Four types of bhaktimargiya renunciation and two types each of the other two paths have been narrated.
  • Renunciation involves rejection, abandonment or refusal and that causes suppression of desire. This generates stress as a reaction.
  • Instead of renunciation, aligning our mind with Prabhu will bring about concentration and that is the renunciation of bhaktimarg. This is a better and simpler way.
  • After detaching our mind from all worldly matters and aligning it into Shri Thakoraji doing worship and reciting His tales (katha) firm attachment in Him is achieved and, automatically, vaishnav’s attachment in other matters goes away.
  • It is the opinion of Shri Acharyajii that renunciation (sanyas) is not necessary for a vaishnav, as renouncing except in addiction stage (vyasanaavasthaa) brings about downfall.

Essence & utility: 

 

  • Here the pushtimargiya form of renunciation is shown. It is explained that in certain circumstances, renunciation can be a hindrance.
  • This is a warning beacon protecting us against the perils of inappropriate renunciation.
  • This hymn provides guidance of sublimation of senses by alignment with Prabhu and not its suppression.

 

  1. Shri NirodhLakshanam:

 

Brief Summary: 

 

Nirodh means reorientation of mind from worldly matters in to Prabhu. This hymn describes the attributes of nirodh.

 

  • Pleasure derived by senses from worldly matters, vishayaanand, is temporary, perishable and damaging. It should be rejected. The path of yoga shows ways of suppression for our mental reorientation. We know, a spring bounces back to its original form as soon as pressure on it is removed. The same happens with our mental tendency too. Thus, suppression is not an appropriate means.
  • In the path of devotion (bhaktimarg) nirodh is achieved by integration of mind in to Mohan. In this Shri NirodhLakshanam hymn, Shri Mahaprabhuji has shown us a more effective yet simple method of achieving nirodh by sublimation of intellect by means of ardent love, worship, remembrance, recital, contemplation etc. Eulogizing His attributes and emotive involvement also brings about nirodh. Nirodh achieved through these means is rock-solid and permanent.
  • If we make Bhagawan the subject of all senses they become divine-oriented. This brings about nirodh in Prabhu and worldly obsession gets removed gradually.
  • Acharyashri has also stipulated that true nirodh is always two-way, i.e. when a devotee develops nirodh in to Prabhu, He also gets nirodh in devotee. (Do you remember Shri GajjanDhavan tale?).
  • Nirodh is the ultimate reward (fal).
  • In the end, Shri Mahaprbhuji says that this hymn is the supreme stotra, mantra, tirth and vidya(knowledge). Nothing in the world is superior to this. What a great honour!!

 

Essence & utility:

 

  • Effective nirodh can be achieved by proper orientation of senses and not by their suppression. For the purpose, Prabhu should be in the center of all my activities and thoughts. Modern psychology supports this theory.
  • When my whole life becomes Prabhu-centric what else remains to be done!

 

  1. Shri SevaFalam

 

Brief Summary:

 

  • Acharyaji has time and again stressed, in the SodashGranths and elsewhere, that worship of one’s own Shri Thakoraji is the prime duty of a vaishnav.
  • In this hymn the reward(s) of worship has been shown.
  • Firstly, Shri Krishna is eternal bliss and this makes worship an enchanting experience. Three rewards of worship have been stipulated by him. The prime or best reward is divine/out of the world prowess, next best or medium reward is sayujya(intimate proximity) and the least reward is our body becomes divine i.e. fit for worship.
  • He narrates three hurdles too. 1. Anxiety. 2. Worldly and/or out of the world (alaukik) obstructions. 3. Indulgence (bhog). We have to protect ourselves from these.

 

Essence & utility: 

 

  • Our worship becomes directed and purposeful making it more interesting for us.
  • We become aware of pitfalls and are able to preserve our sevak-dharm.

 

 

  • Our journey of acquainting ourselves with SodashGranths (16 Hymns) created by Shri Vallabhacharayaji ends here. This must have enabled vaishnavs to familiarize with guiding principles of their sect and for others this must have given glimpses of the faith. I am thankful to ‘Dadima’ and Shri Ashokbhai for publishing this as also all the co-travellers. I have experienced bliss in writing this. I hope the readers would have liked my effort. Feedback is welcome through letter, phone or e mail to [email protected].

 

-Mahesh Shah, Vadodara

 

 

****

 

  © Mahesh Shah 2014

 

Contact : 

*mahesh shah.1  Mahesh Shah 
Jai Shree Jrishna Marraige Beauro – Vadodara.

M: +91 –9426346364 /0265 – 2330083

email:  [email protected]

 

 

બ્લોગ લીંક : http://das.desais.net
email : [email protected]

 

I pray the readers to draw my attention to shortcomings by sending an e mail  to [email protected]

ફેશબુક દ્વારા બ્લોગ પોસ્ટ પર આપની કોમેન્ટ્સ અહીં મૂકવા વિનંતી છે.....

  • વિદાય વેળાએ

    આપણી આ યાત્રા અહીં વિરમે છે. પ્રભુકૃપાથી આપણે ‘દાદીમાં’ના ખોળામાં રમતાં રમતાં આ સોળ ગ્રંથોનો પ્રાથમિક પરિચય મેળવી શક્યા છીએ. વૈષ્ણવોને પોતાના પંથના માર્ગદર્શક સિદ્ધાંતો જાણવા મળ્યા હશે તો અન્ય સૌને આ સંપ્રદાયનો પ્રાથમિક પરિચય પ્રાપ્ત થયો હશે. આ વાતો આપના સુધી પહોચાડવા માટે ‘દાદીમાં’ અને શ્રી અશોકભાઈનો અત્યત આભારી છું…..
    Mahesh Shah
    Jai Shree Jrishna Marraige Beauro – Vadodara.
    These were the words of Shri Maheshbhai.
    Nice of him to give these Posts.
    Chandravadan
    http://www.chandrapukar.wordpress.com
    Avjo @ Chandrapukar !