મુખડા ક્યા દેખો, દરપન મેં … (કબીર વાણી) …

મુખડા ક્યા દેખો, દરપન મેં … (કબીર વાણી) …

રાગ: તોડી
સ્વર : નારાયણ સ્વામી …

 

 

KABIR

 

‘કબીર’ શબ્દ અરબી ભાષાનો છે. તેનો અર્થ થાય છે ‘મહાન’. હિંદુ-મુસ્લિમ ઐકયના પુરસ્કર્તા કબીરે તેમના નામને સાર્થક કર્યું છે. ૧૬ મે ૧૫૧૮માં ગોરખપુરથી થોડે દૂર મગહર નામના નાનકડા ગામમાં કબીરે દેહ છોડયો હતો. એ સમયે લોકો કહેતા કે કાશીમાં મરણ પામે તે સ્વર્ગમાં જાય અને મગહરમાં મરે તે બીજા જન્મે ગધેડો થાય. કાશીમાં જીવનપર્યંત રહેનાર કબીર છેક છેલ્લી અવસ્થામાં લોકોની માન્યતાને તોડવા મગહર ગયા અને ત્યાં જ મૃત્યુ પામ્યા. આ હતી કબીરક્રાંતિ.

કબીરનું જીવન સમન્વયના સ્તંભ પર ખડું છે. પ્રેમ, ભકિત અને જ્ઞાન ત્રણેને હિંદુ અને ઇસ્લામના પસંદીદા સિદ્ધાંતો પર અમલી કરી પરમાત્મા કે ખુદાના અહેસાસને તેમણે પામ્યો હતો. અને એટલે જ તેમની વાણીમાં કટુતા અને સત્યતાનો સુભગ સમન્વય જોવા મળે છે.

કબીર આઘ્યાત્મિક સમન્વયના સત્સંગની સર્વોત્તમ યુનિવર્સિટી હતા. શીખોના પાંચમા ધર્મગુરુ અર્જુનદેવે સંવત ૧૬૬૧માં તૈયાર કરેલ ‘ગુરુ ગ્રંથસાહેબ’ સંતસાહિત્યનો મોટો અને મહત્ત્વનો ગ્રંથ છે. તેમાં કબીરનાં લગભગ સવા બસ્સો પદ અને અઢીસો શ્લોક કે સાખીઓનું સંકલન થયું છે.

ગુજરાતમાં સંવત ૧૫૬૪માં કબીર આવ્યાનું મનાય છે. ગુજરાતમાં સુરતનું કબીર મંદિર જૂનામાં જૂનું કબીર સંપ્રદાયનું સ્થાન છે. સુરતની સગરામપુરાની જૂની સાલના પંજાઓ ઉપરથી સંવત ૧૭૬૫ મળે છે. પરંતુ સંપ્રદાયની સ્થાપના સંવત ૧૫૭૫ અને સંવત ૧૬૮૦ વરચે થયેલી જણાય છે. તેથી અનુમાન બાંધી શકાય કે ગુજરાતમાં સુરતની કબીર સંપ્રદાયની ગાદી પ્રથમ છે. એ પછીથી ભરૂચ, વડોદરા, ખંભાત, અમદાવાદ, નડિયાદ, મોરબી, જામનગર, રાજકોટ, જૂનાગઢ વગેરેની જગ્યાઓ બંધાઈ હશે.

જો કે કબીર ખુદ સંપ્રદાયના વિરોધી હતા. કબીરના દેહવિલય પછી તેમના પુત્ર કમાલને કોઈકે કહ્યું, ‘તમે કબીર સંપ્રદાય શરૂ કરો.’

ત્યારે તેણે જવાબ આપ્યો હતો, ‘મારા પિતા જીવનની છેલ્લી પળ સુધી સંપ્રદાયની વિરુદ્ધ હતા.’

કબીર એ પુરાણ અને કુરાનનું અદ્ભુત સમન્વય હતા. જેમની રચનાઓ આજે પણ આપણને સમન્વયની પરંપરાનો રાજમાર્ગ ચીંધતી જીવંત છે અને રહેશે. … ચાલો તો માણીએ આજે  કબીરની એક સુંદર રચના …



મુખડા, ક્યા દેખો દરપન મેં .. (૨)
દયા ધરમ નહીં મન મેં
હે .. રે ..
દયા ધરમ નહી દિલ મેં

મુખડા, ક્યા દેખો દરપન મેં … (૨)

કાગજ કી તો, નાઁવ બનાઈ ..
તરતી છોડી જલ મેં
તરતી છોડી જલ મેં ..

કાગજ કી તો નાંવ બનાઈ
તીરતી છોડી જલ મેં .. (૨)

ધર્મી ધર્મી, પાર ઉતર ગયેં ..
ધર્મી, ધર્મી … ધર્મી .. રે ..ધર્મી,
પાર ઉતર ગયે ..
પાપી ડુબે પલ મેં ..

મુખડા, ક્યા દેખો દરપન મેં …

હાઁ ..ધર્મી .. ધર્મી, પાર ઉતર ગયે ..
હે ધર્મી ધર્મી પાર ઉતર ગયે ..
પાપી ડુબે પલ મેં ..
મુખડા, ક્યા દેખો દરપન મેં … (૨)

જબ લગ ફૂલ, રહે ડાલી મેં ..
વાસ રહે, એ ફૂલન મેં ..

વાસ રહેં ફૂલન મેં ..

જબ લગ ફૂલ, રહે ડાલી મેં ..
વાસ રહે, ફૂલન મેં .. (૨)

એક દિન ઐસી હો જાયેગી ..
હે ..એક દિન .. ઐસી ..
એક દિન … ઐસી હો જાયેગી … (૨)
ખાક ઉડેગી તન મેં ..

મુખડા, ક્યા દેખો દરપન મેં …

હે … એક દિન, ઐસી હો જાયેગી ..
ખાક ઉડેગી તન મેં ..

મુખડા, ક્યા દેખો દરપન મેં … (૨)

સુવા, ચંદન, અબીલ, અગર જા ..
શીભે ગૌરે તન મેં ..
શોભે ગૌરે …

સુવા, ચંદન, અબીલ, અગર જા ..
શોભે ગૌરે તન મેં .. (૨)

ધન, જોબન, ડુંગર કા પાની ..(૨)

ધન જોબન .. ધન જોબન ..
ડુંગર કા પાની ..
ઢલ જાયેગા, છીન મેં … (૨)

મુખડા, ક્યા દેખો દરપન મેં …

હે .. ધન, જોબન, ડુંગર કા પાની ..
ધન જોબન ..
ધન, જોબન, ડુંગર કા પાની ..
ઢલ જાયેગા છીન મેં …

મુખડા, ક્યા દેખો દરપન મને … (૨)

નદિયાઁ ગહેરી, નાઁવ પુરાની ..
ઉતર ચાલે સુગમ મેં .. (૨)

નદિયાઁ ગહેરી, નાઁવ પુરાની ..
ઉતર ચલે, સુગમ મેં .. (૨)

ગુરુ મુખ હોયે, સો પાર ઉતરેં ..
ગુરુ મુખ હોયે, હોયે .. હોયે સો .. પાર ઉતરે ..

નુગરા રોવે વન મેં ..
નુગરા રોવે ..
નુગરા રોવે, વન મેં ..

મુખડા, ક્યા દેખો દરપન મેં …

હે ..ગુરુ મુખ હોવે સો, પાર ઉતરે ..
પાર ઉતરે ..
અ રે .. નુગરા રોવે વન મેં ..

મુખડા, ક્યા દેખો દરપન મેં … (૨)

કોડી કોડી માયા જોડી ..
સુરત રહે નીજ ધન મેં ..
સુરત રહે નીજ ..

કોડી કોડી માયા જોડી ..
સુરત રહે નીજ ધન મેં ..

હે ..સુરત રહેં નીજ ધન મેં ..

દશ દરવાજે, ઘેર લીયે ..
દશ દરવાજે, ઘેર લીયે ..
રહે ગઈ મન કી મન મેં ..

રહે ગઈ … રહે ગઈ ..
રહે ગઈ, મન કી મન મેં ..

મુખડા, ક્યા દેખો દરપન મેં … (૨)

હે .. દશ દરવાજે, ઘેર લીયે હૈ ..
દશ દરવાજે … ઘેર લીયે હૈ ..
રહે ગઈ, મન કી મન મેં .. (૨)

મુખડા, ક્યા દેખો દરપન મેં … (૨)

પગીયાઁ માંડ સમારે, લેક જુલી જુલતન મેં ..

પગીયાઁ માંડ સમારે … લેક જુલી જુલતન મેં ..

કહત કબીર સુનો ભાઈ સાધુ ..
કહત કબીર ..

કબીર … સુનો ભાઈ સાધુ ..
લે ક્યા લડ રહેં હૈ, મન મેં .. (૨)

મુખડા, ક્યા દેખો દરપન મેં …

કહે કબીર …
કહેત કબીર, સુનો ભાઈ સાધુ .. (૨)
યે ક્યા લડ રહેં હૈ મન મેં …

મુખડા, ક્યા દેખો દરપન મેં …

કે રે દયા ધરમ નહીં દિલ મેં ..

કે .. રે ..
કે. રે.. દયા, ધરમ નહીં દિલ મેં …

મુખડા, ક્યા દેખો દરપન મેં … (૨)

મુખડા, ક્યા દેખો દરપન મેં …

 

 

બ્લોગ લીંક : http://das.desais.net
email : [email protected]

 

 

બ્લોગ પોસ્ટ પર મૂકેલ આપના પ્રતિભાવ, બ્લોગ પર આવકાર્ય છે.

ફેશબુક દ્વારા બ્લોગ પોસ્ટ પર આપની કોમેન્ટ્સ અહીં મૂકવા વિનંતી છે.....