સેવ ખમણી … (અમીરી ખમણી) …

સેવ ખમણી … (અમીરી ખમણી) …

 

સેવ ખમણીની તસ્વીર નેટ જગતને આભારી છે.

 

 

તેહવારના દિવસો નજીક હોય, રજાનો માહોલ પણ તે સમયે ઘરમાં હોય, કોઈ એવી વાનગી બનાવી કે જે ખૂબજ સરળ હોય અને ખાવની પણ દરેક ને પસંદ આવે. સેવ ખમણી બનાવવી ખૂબજ સરળ છે. સેવ ખમણી – અમીરી ખમણી એ મૂળ તો સુરતી ચટાકાની વાનગી છે,પરંતુ હાલ અમદાવાદમાં દાસની સેવ ખમણી સુરતનું અંતર ભૂલાવી દે એવી હોય છે એટલે અમદાવાદમાં પણ સેવ ખમણી ઠીક ઠીક લોકપ્રિય થઈ છે. સેવ ખમણી ને અમીરી ખમણી તરીકે પણ ઓળખવામાં આવે છે, કારણ કે તેમાં તેલનું પ્રમાણ ઉપયોગમાં વધુ લેવાતું હોય છે. જે કારણે તે અમીરી ખમણી પણ કહેવાય છે.

સેવ ખમણી બનાવવાની રીત અનેક છે, પરંતુ માર્કેટ/ બજારમાં મળતી સેવ ખમણીની એક સર્વ સામન્ય પદ્ધતિ છે, હા, દરેક બનાવનાર ની હથરોટી પ્રમાણે સ્વાદ / ટેસ્ટ કદાચ અલગ અલગ પામવા મળે. તો ચાલો સેવ ખમણી બનાવવાની સર્વ સામન્ય રીત સાથે અન્ય રીત પણ આપણે આજે જાણીશું અને માણીશું.

રીત નં … ૧

સામગ્રી :

૧-૧/૪ કપ ચણા ની દાળ
૧/૨ કપ તેલ
૧ નાનો ટુકડો આદુ નો
૮-૧૦ નંગ લીલાં મરચાં (જીણા-તીખા)
૧/૪ કપ ખાંડ (૨ – ટે.સ્પૂન ખાંડ)
૧/૪ ટે.સ્પૂન હળદર પાઉડર
૨ ટે.સ્પૂન લીંબુ નો રસ (અથવા ૧ ટે.સ્પૂન લીંબુ ના ફૂલ /સાઈટ્રિક એસિડ)
૧ ટે.સ્પૂન રાઈ અથવા જીરૂ ( પસંદ હોય તે ઉપયોગમાં લઇ શકાય)
૧ પીંચ / ચપટી હિંગ (પસંદ હોય તો જ )
૧/૨ કપ લીલી કોથમીર જીણી સમારેલ
૧૫૦-૨૦૦ ગ્રામ જીણી (નાઈલોન) સેવ ( અથવા મીડીયમ સેવ)
૪-૬ નંગ મીઠા લીમડા ના પાન (કરી પત્તા)

 

રીત:

ચણાની દાળ ને અગાઉથી ૩-૪ કલાક માટે પાણીમાં પલાળીને રાખવી. ત્યારબાદ પાણીમાંથી બહાર કાઢી અને મિક્સરમાં કે વાટવાની પથ્થરની કૂંડીમાં પીસવી. ધ્યાન રહે કે સાવ લીસી / મુલાયમ પીસવાની નથી. પીસતી સમયે જરૂર લાગે તો થોડું પાણી ઉંમેરી શકાય છે.

આદુ – મરચાને પીસી અને તેની પેસ્ટ બનાવી અલગથી રાખી દેવા. તમને પસંદ હોય તો લસણની પણ પેસ્ટ બનાવી અલગ રાખી દેવી. ( ૬-૮ કળી લસણ લઇ અને તેને વાટી લેવું.)

એક નોન સ્ટિક કડાઈમાં તેલ ગરમ કરવા મૂકવું. તેમાં રાઈ / જીરૂ જે પસંદ હોય તે નાંખી અને તેને શકવી. (તતડાઈ જાય ત્યાં સુધી) અને શેકાઈ જાય કે તૂરત તેમાં હિંગ નાખવી ૨-૩ સેકન્ડ રાખી મિક્સ કરવું. કરી પત્તા નાંખવા. ત્યારબાદ પીસેલી ચણાની દાળ તેમાં ઉમેરવી અને તેને પાકવા દેવી. જો દાળ વધુ પડતી સૂકી/ ડ્રાઈ થઇ જતી હોય તેવું લાગે તો થોડું થોડું પાણી ઉમેરવું / નાખવું અને તેને પાકવા દેવી. (કોઈ કોઈ લોકો પાણી ને બદલે દૂધનો ઉપયોગ પણ કરતાં હોય છે, ૩-૪ ચમચી દૂધ ૨-૩ વખત થોડા થોડા અંતરે ઉપયોગમાં લઇ શકાય. (લગભગ ૧/૨ કપ જેટલું દૂધ ) ) દાળ પાકી જશે એટલે તેલ છૂટું પડશે. (સામન્ય તેલ,) દાળ કડાઈને ચોંટશે નહિ, કિનારીથી અલગ પડી જશે. ત્યારબાદ, આદુ, મરચાં અને લસણ ની પેસ્ટ ઉમેરવી અને ૩-૪ મિનિટ માટે હલાવતાં રેહવું અને શેકવી.

ત્યારબાદ ખાંડ નાખવી અને પાંચ મિનિટ માટે મિક્સ કરી સતત હલાવવું.ત્યારબાદ મીઠું પ્રમાણસર ઉમેરવું અને લીબુનો રસ નાંખી અને મિક્સ કરવો. અને ૩-૫ મિનિટ અંદાજે શેકવી અને તાપ બંધ કરી દેવો અને કડાઈ ગેસ પરથી નીચે ઉતારી લેવી. લીલી સમારેલી કોથમીર છાંટવી. અને ગરમા ગરમ ખમણી ઉપર સર્વ કરો ત્યારે ન્ઝીલોન સેવ ને છાંટવી. અને સર્વ કરવી.

 

સુજાવ :

૧] રાઈ –જીરૂ ને સાંતળી લીધાં બાદ, આદુ. લસણ અને મરચાની પેસ્ટ નાંખી શકાય છે અને તે સાંતળી લીધાં બાદ, દાળ ને નાખવી.

૨] ખાસ ધ્યાન રહે કે પૂરી ખમણી સાવ ધીમા તાપે શેકવાની છે.

૩] કોઈ કોઈ લોકો પાણી ને બદલે દૂધનો ઉપયોગ પણ કરતાં હોય છે, ૩-૪ ચમચી દૂધ ૨-૩ વખત થોડા થોડા અંતરે ઉપયોગમાં લઇ શકાય. (લગભગ ૧/૪ કપ જેટલું દૂધ ) ) દાળ પાકી જશે એટલે તેલ છૂટું પડશે. સામન્ય તેલ, દાળ કડાઈને ચોંટશે નહિ અલગ પડી જશે. ત્યારબાદ, આદુ, મરચાં અને લસણ ની પેસ્ટ ઉમેરવી અને ૩-૪ મિનિટ માટે હલાવતાં રેહવું અને શેકવી.

૪] ધ્યાન રહે કે ખમણી સર્વ કરો ત્યારે જ ઉપર સેવ છાંટવી, નહિ તો સેવ હવાઈ ને ઢીલી પડી જશે તો ખાવાના ઉપયોગમાં પસંદ નહિ આવે.

૫] સેવ ખમણી ને અમીરી ખમણી પણ કહીએ છીએ, તો તમને પસંદ હોય તો કાજુ અને કીસમીસ નો ઉપયોગ પણ કરી શકાય છે.

૬] સેવ ખમણી સાથે સર્વ કરો ત્યારે લીલાં મરચાં તળી ને આપી શકાય. અથવા લીલી કોથમીર ની ચટણી, કે લસણ ની ચટણી સાથે સર્વ કરી શકાય.

૭] ૧૨૫ ગ્રામ ચણા ની દાળ લઈએ તો તેમાં ૩ ટે.સ્પૂન ખાંડ, ૧ ટે.સ્પૂન લીંબુનો રસ, ૧/૨ કપ દૂધ ઉપયોગમાં લઇ શકાય. (દૂધ નો ઉપયોગ ના કરવો હોય તો પાણી નો ઉપયોગ કરી શકાય છે.) સામન્ય સંજોગમાં પાણીનો ઉપયોગ કરવો.

 

રીત નં. … ૨

સામગ્રી:

૫૦૦ ગ્રામ ચણાની દાળ
૨૦૦ – ૨૫૦ ગ્રામ તેલ
૧/૨ ચમચી રાઈ
૧ ચમચી તલ
૧ ચમચી વાટેલું લસણ
૨ ચમચી વાટેલાં આદુ -મરચાં
૧ ચમચી ખાંડ
૧ લીંબુ
૨૫૦ ગ્રામ ઝીણી (નાઈલોન) સેવ,
૧/૨ કપ કોપરાની છીણ
૧ દાડમ
૪ ચમચી ઝીણી સમારેલી કોથમીર
પ્રમાણસર મીઠું

 

રીત:

ચણાની દાળને છ થી આઠ (૬-૮) કલાક પાણીમાં પલાળીને વાટો. હવે તેને કૂકરમાં વરાળથી બાફીને ચાળણાથી ચાળી નાખો.
એક વાસણમાં વઘાર માટે તેલ, રાઈ, તલ મૂકીને વાટેલું લસણ નાખી વધારો. તેમાં દાળ નાખો. મીઠું, વાટેલા મરચાં, ખાંડ નાખો. થોડું પાણી નાખો. લીંબુ નીચોવો.

 

સાંતળાઈ જાય એટલે નીચે ઉતારી ડીશમાં કાઢી તેની પર ઈચ્છા મુજબ ઝીણી સેવ, કોપરાની છીણ, લાલ દાડમ અને કોથમીર ભભરાવીને પીરસો.

 

 

રીત નં …૩

ઉપરોક્ત બે રીત સિવાય, એક અન્ય રીત છે. કોઈ કોઈ લોકો નાઈલોન ખમણ ઢોકળા પહેલાં બનાવે છે અને ત્યાર બાદ,તે ખમણનો ભૂકો કરી અને તેને વઘારે છે અને તેનો સેવ ખમણી તરીકે ઉપયોગ કરે છે. આવા સમયે ખાસ ધ્યાન રહે કે નાઈલોન ઢોકળા બની ગયાં બાદ, તૂરત જ તેનો ભૂકો ના કરતાં ૩-૪ કલાક માટે ઢોકળા ઠંડા થવા દેવા, અને ત્યારબાદ, તેનો ભૂકો કરી અને ઉપર મુજબ વઘાર કરવો. ગરમા –ગરમ ઢોકળાનો ભૂકો કરશો તો તે ભૂકો છૂટો ના થતાં ચોંટશે અને ખમણી બરોબર નહિ લાગે.

 

ખમણી :

 

સામગ્રી :

(૧) ૩ કપ ચણાની દાળ

(૨) ૧ – કપ ચોખ્ખા

(૩) ૧ કપ અળદની દાળ

(૪) મીઠું

(૫) ખાંડ

(૬) ખાવાનો સોડા

(૭) તેલ

(૮) આદુ -મરચા

(૯) રાય

(૧૦) લસણ

(૧૧) હળદર

(૧૨) નાળિયેરનું ખમણ

(૧૩) કોથમીર

બનાવવાની રીત:

દાળ ને ચોખા ને સવારે પલાળી અને રાત્રે મીક્ષરમાં પીસી પેસ્ટ કારી દેવી.

મિકશીમાંથી પેસ્ટ બહાર કાઢી હલાવી અને બીજે દિવસે સવારે પેસ્ટમાં સ્વાદ અનુસાર મીઠું નાખવું.

ત્યારબાદ તેમાં આદુ -મરચાની પેસ્ટ, ૧ ચમચી હળદર, અને ૧ ચમચી  ખાવાનો સોડા નાખવો અને તે મિક્સ કરી અને થાળીમાં તેલ લગાડી અને ઢોકળાનું ખીરું તેમાં પાથરવું., અને ઢોકળાના ડબ્બામાં થાળી વરાળમાં મુકવી. ૫-૭ મીનીટમાં પાકી જશે., તે પાકી ગયા છે કે નહિ તે ચેક કરવા છરી તેમાં નાખી ચેક કરવું., જો છરીમાં કશું ચોટેલ ન હોય તો તે પાકી ગયા છે.

ત્યારબાદ, થાળી નીચે ઉતારી અને ઢોકળાને તાવિથાથી બહાર કાઢી અને તેનો ભુક્કો કરી એક કળાઈમા વઘાર માટે તેલ, રાય થોડી મૂકી અને તેમાં ખમણ નો ભુક્કો નાખવો., થોડું મિક્સ થઈ ગયાબાદ તેમાં લસણની પેસ્ટ, અને ૨ ચમચી ખાંડ ત્યારબાદ નાખવી., અને મિક્સ કરી તેને નીચે ઉતારી લેવું.

ગાર્નીસિંગ  (સુશોભન):

એક કાચના વાસણમાં / બાઉલમાં ખમણ કાઢી અને તેના ઉપર નાળિયેરનો ભુક્કો, સેવ અને કોથમીર છાંટવા., અને પછી પીરસવું.

કાજુ અને દ્રાક્ષ પણ અંદર નાખી શકો.

સંકલિત …

 

 

બ્લોગ લીંક: http://das.desais.net
Email: [email protected]

 

 

‘સેવ ખમણી/ અમીરી ખમણી ..’ ની અલગ અલગ રીતની પોસ્ટ પસંદ આવી હોય તો આપના પ્રતિભાવ બ્લોગ પોસ્ટ પર જરૂર મૂકશો. આભાર .. ! ‘દાદીમા ની પોટલી’.

ફેશબુક દ્વારા બ્લોગ પોસ્ટ પર આપની કોમેન્ટ્સ અહીં મૂકવા વિનંતી છે.....

  • Darshana Yadav

    bahu saras.. ame ghare rit no:3 banaviye chhiye… have navi navi rit shikhava mali..
    nice

  • sonal darji

    good recipe

  • સ્નેહા પટેલ

    good .

  • prafulla patel.

    बहुत ही अच्छा लगा , आप ‘सुरती लोचो ‘ की रेसिपी देंगे तो हमारे लिए और अच्छा रहेगा. मते पति को बहुत पसंद है .मुझे नहीं आता है .

  • મારી મમ્મી રીત નં. ૧થી વર્ષોથી ઘરમાં જ ખમણી બનાવે છે.