બ્રહ્માંડ એક સ્મશાન છે …

બ્રહ્માંડ એક સ્મશાન છે …

 

બ્રહ્માંડ દર્શન

– ડૉ. જે. જે. રાવલ

 
 

 
brahmand
 

 

દેવાધિદેવ મહાદેવ અજન્માં ગણાય છે. તેનો જન્મ નથી અને તેથી તેનું મરણ પણ નથી. મહાદેવનું રૂપ નિરાળુ છે. લિંગ સ્વરૂપ. તેમનું નિવાસ્થાન સ્મશાન છે. ભલા કોઈનું નિવાસસ્થાન સ્મશાન હોતું હશે? કોઈ સ્મશાનમાં રહી શકતું હશે, જ્યાં રાત-દિવસ નાના-મોટા માનવીઓની ચિતા બળતી હોય. સ્મશાન જેવી ભયંકર જગ્યા એકેય નથી. વળી પાછું શંકર ભગવાન શરીરે ભસ્મ ચોળે. ગળામાં સાક્ષાત્ કાળ સ્વરૂપ સર્પ પહેરે, એટલે કે કાળનેે તો ગળે લગાવીને રહે છે. સ્મશાન પોતે કાળનું નિવાસસ્થાન છે. શંકર ભગવાન મહાકાળ ગણાય છે. ઉજ્જૈનમાં મહાકાળેશ્ર્વર બિરાજે છે. કાળનું જન્મસ્થાન ગણાય છે. પ્રાચીન ભારતમાં સમયનો પ્રારંભ ઉજ્જૈનથી થતો હતો. ઉજ્જૈન હકીકતમાં ભારતના કેન્દ્રમાં છે. આજે કાળનો (સમયનો)પ્રારંભ ગ્રીનીચ (ઇંગ્લેન્ડ)થી થાય છે. શંકર ભગવાન ગળામાં રુંડની માળા પહેરે છે. રુંડની માળા એટલે ખોપડીઓની માળા. તેમનું વાહન નંદી છે. નંદી (વૃષભ) જ્ઞાનનો અવતાર મનાય છે. શંકર ભગવાન જટા રાખે જેના ગૂંચળામાં ગંગાજી બિરાજે અને જટામાં બાળચંદ્રને ધારણ કરે. વળી પાછા શંકર ભગવાન સંહારના દેવતા ગણાય છે અને ગળામાં હળાહળ ઝેર રાખીને બેઠા છે. તેમનું આયુધ ભયંકર ત્રિશૂળ અને તેમના બીજા હાથમાં નાદબ્રહ્મ સ્વરૂપ ડમરુ. ડમરુ પૂરા બ્રહ્માંડને નચાવે છે. શંકર ભગવાન પોતે નટરાજ સ્વરૂપે નૃત્ય કરે છે અને આપણે જોઈએ તો બ્રહ્માંડમાં બધે જ નૃત્ય ચાલી રહ્યું છે. ભારતીય સંસ્કૃતિમાં શંકર ભગવાનનું આવું સ્વરૂપ જોઈને થાય કે શંકર ભગવાનનું આવું સ્વરૂપ શા માટે, તેનો અર્થ શું? ખગોળીય દૃષ્ટિથી વિચારીએ તો તેનું આવું સ્વરૂપ બ્રહ્માંડનું વર્ણન કરતું હોય તેમ લાગે છે. શંકર ભગવાન વળી પાછા ઉત્તર દિશામાં હિમાલય પર બિરાજે જે દિશામાં ઉત્તરધ્રુવનો અચળ તારો છે જેની ફરતે પૂરી પૃથ્વી એટલે કે બ્રહ્માંડ ઘૂમે છે. શંકર ભગવાન સ્મશાનના રહેવાસી હોવા છતાં મહાદેવ ગણાય છે. દેવાધિદેવ ગણાય છે.

 
આ તરફ સ્મશાનનો વિચાર કરીએ તો દરેકે દરેક ગામ કે શહેરમાં સ્મશાન તો હોય જ. પુરાતત્ત્વવિધે કોઈ નવું ગામ, શહેર કે સંસ્કૃતિ શોધે તો જ્યાં સુધી તેઓ સ્મશાન ન શોધે ત્યાં સુધી તેમને તેમની શોધ માટે અંતિમ સર્ટિફિકેટ ન મળે. આપણને સ્મશાનમાં જતાં ખૂબ જ ડર લાગે. એમાંય જો રાતના સ્મશાનમાંથી નીકળવાનું થાય તો ખૂબ જ ડર લાગે, કારણ કે તે ભૂત-પિશાચનું સ્થાન છે. સ્મશાનમાં જતાં જતાં આપણા જ પગમાં આપણું પેન્ટ, પાયજામો કે ધોતિયું ભરાઈ જાય તો આપણને થાય કે મરી ગયા, ભૂતે આપણને પકડ્યા છે. ઘણા તો આવા ડરથી મૃત્યુ પણ પામ્યા છે, અને સ્મશાનમાં જાતે જ ડરના માર્યા પોઢી ગયા છે. તાંત્રિકો ક્યાંય નહીં પણ સ્મશાનમાં જ તેમની સાધના કરે છે એવું લોકો કહે છે. સ્મશાન ડરનું સ્થાન છે.

 
સ્મશાનમાં જઈએ તો વૈરાગ્ય આવી જાય. સ્મશાન બધાનું અંતિમ સ્થાન છે. સ્મશાનમાં આવી જતા વૈરાગ્યને સ્મશાન વૈરાગ્ય કહે છે. કોઈનું મૃત્યુ થાય અને આપણને સ્મશાનમાં જવાનું થાય ત્યારે મહાન માનવો કે હલકા માણસોનાં શરીરને અગ્નિની જ્વાળામાં બળતું જોઈ આપણને વૈરાગ્ય આવી જાય છે અને જીવનનું એક મહાન રહસ્ય સમજાય છે. પણ જેવા સ્મશાનમાંથી બહાર આવીએ કે જેવા હતા એવાને એવા આપણે દુુનિયાની માયામાં ફરી પાછા વીંટળાઈ જઈએ છીએ. એટલે કે સ્મશાન એવું ક્ષેત્ર છે જ્યાં માયા વસતી નથી, માત્ર જીવનનું સત્ય વસે છે. માનવી કાયમ માટે સત્યને સમજી શકે જો તે કાયમ માટે તેના હૃદયમાં સ્મશાન વૈરાગ્યને ધારણ કરી શકે.

 
કોઈ પણ ઘર એવું નથી કે જ્યાં મૃત્યુ થયું ન હોય દરેકે છેવટે કીડા, મકોડા, બેક્ટેરિયાનું મૃત્યુ થયું ન હોય. માટે દરેક ઘર સ્મશાન જ છે. પૃથ્વી પર આપણા પગ તળે કોઈ પણ જગ્યા લો જ્યાં મડદું દટાયેલું ન હોય. બ્રહ્માંડ પર દૃષ્ટિ કરીએ તો પૂરું બ્રહ્માંડ સ્મશાન જ છે. બ્રહ્માંડમાં હર ક્ષણે તારાનું મૃત્યુ થાય છે. બ્રહ્માંડમાં જગ્યાએ જગ્યાએ તારાની કબરો છે. આપણે બ્રહ્માંડરૂપી સ્મશાનમાં જ જીવી રહ્યા છીએ. તો પછી સ્મશાનનો ડર શા માટે?

 
આપણી મંદાકિની આકાશગંગામાં પ૦૦ અબજ તારા છે. આપણી નજીકની મંદાકિની દેવયાનીમાં ર૦૦૦ અબજ તારા છે. બ્રહ્માંડમાં આવી તો ૧૦૦ અબજ મંદાકિનીઓ છે. આ બધી મંદાકિનીઓમાં લાખ વર્ષે પણ એક તારાનું મૃત્યુ થતું નોંધાય. જોકે સરાસરી ૧૦૦ વર્ષે આપણી જ મંદાકિનીમાં એક તારાનું મૃત્યુ થાય છે તો પણ બ્રહ્માંડમાં ૧૦૦ અબજ મંદાકિની હોવાથી કહી શકાય કે બ્રહ્માંડમાં હર ક્ષણે એક તારો મૃત્યુ પામે છે અને કબરમાં ફેરવાય છે. બ્રહ્માંડમાં જગ્યાએ જગ્યાએ તારાની કબર છે. તો શું બ્રહ્માંડને સ્મશાન ન કહી શકાય? જરૂર કહી શકાય. આમ પૂરું બ્રહ્માંડ એક સ્મશાન જ છે. આમ સ્મશાનનો અર્થ ઘણો અર્થપૂર્ણ છે. તારાનું મૃત્યુ શ્ર્વેતવામન (ૂવશયિં ઉૂફરિ તફિંતિ)ના રૂપમાં થાય છે. ન્યુટ્રોન તારાના રૂપમાં થાય છે અને બ્લેકહોલ્સના રૂપમાં થાય છે. આ બધા તારાના મૃત શરીરો છે, તારાની કબરો છે, તારાની રાખ (ફતવ) છે. રાખ હંમેશા પવિત્ર મનાય છે. રાખ ફળદ્રુપ હોય છે. તારાની રાખ પણ ફળદ્રુપ છે અને તેમાંથી બ્રહ્માંડમાં વિવિધ તત્ત્વો ફેંકાય છે જેમાંથી નવા તારા અને જીવન ઉત્પન્ન થાય છે. મૃત્યુ હંમેશાં નવા જીવનને ઉત્પન્ન કરે છે. અથવા નવા જીવનને વિકસાવવા માર્ગ કરી આપે છે. જો માનવીના મૃત્યુ થતાં ન હોત તો આજે પૃથ્વીની હાલત શું હોત? માટે મૃત્યુ પણ માનવજીવન માટે એક વરદાન જ છે. માટે ઈચ્છામૃત્યુ હવે ગુનો ગણાશે નહીં. સ્મશાન કાળનું સામ્રાજ્ય દર્શાવે છે તેમ બ્રહ્માંડ પણ કાળનું સામ્રાજ્ય દર્શાવે છે. આ બંને કાળ સર્વોપરી છે એમ દર્શાવે છે. મહાદેવ માટે જ બ્રહ્માંડસ્વરૂપ છે. મહાદેવ છે કે નહીં એ પ્રશ્ર્નમાં પડવા કરતાં મહાદેવનો અર્થ સમજવા જેવો છે. મહાદેવ બ્રહ્માંડનું રહસ્ય પ્રગટ કરે છે.

 
શંકર ભગવાન પોતે મહાદેવ છે, દેવાધિદેવ છે. તેમના સસરા મહાન હિમાલય છે. તેમનો મિત્ર ધનપતિ કુબેર છે. તેમનો દીકરો રિદ્ધિ-સિદ્ધિના દેવતા ગણેશ છે પણ પોતાની પાસે તો કાંઈ જ નથી. શંકર ભગવાન કેટલા માયાથી અલિપ્ત છે તે જોવાનું છે. માટે તે સ્મશાનમાં રહે છે. આપણે પણ બ્રહ્માંડની માયામાં રહેવા છતાં માયાથી અલિપ્ત રહેવું જોઈએ. સ્મશાન એવી જગ્યા છે જ્યાં માયા દૂર રહે છે.

 
શ્ર્વેતવામન તારા ન્યુટ્રોન તારા, બ્લેકહોલ્સ હકીકતમાં તારાના શરીરની ભસ્મ છે. તેનું સમસ્તભર દ્રવ્યનું વજન એક અબજ ટન થાય છે. બ્લેકહોલની ભસ્મનું વજન તો થઈ પણ શકતું નથી. એવી રહસ્યમય આ રાખ છે. હકીકતમાં કોઈ પણ રાખ રહસ્યમય જ હોય છે. હકીકતમાં રાખ, રાખનથી પણ સંજીવની છે. માટે જ તેને માથે ચઢાવવામાં આવે છે, કપાળ પર લગાવવામાં આવે છે.

 
જ્યારે કોઈ કાળને પામે છે ત્યારે શંકર ભગવાનને પામે છે, કારણ કે મહાદેવ મહાકાળ છે.

 
ભારતના દરેકે દરેક શંકરના મંદિરમાં નંદી બેઠેલો જ તમે જોશો. પણ ઉજ્જૈનમાં સાંદિપની ઋષિના આશ્રમમાં તમને નંદી ઊભો જોવા મળશે. આ ભારતનું માત્ર એક જ મંદિર છે જ્યાં નંદી ઊભો દેખાય છે. તમને થાય કે આમ કેમ? કારણ કે શ્રીકૃષ્ણ ભગવાન સાંદિપની ઋષિના આશ્રમમાં ભણવા આવ્યા હતા ત્યારે શ્રીકૃષ્ણ જ્યારે સાંદિપની ઋષિના આશ્રમના શંકર ભગવાનના મંદિરે ભગવાનને વંદન કરવા આવ્યા એ જોઈને નંદી એટલો બધો ઉત્સાહમાં આવી ગયો હતો કે તે ઊભો થઈ ગયો. એ જગતના બે મહાન ભગવાનનું મિલન હતું. એક જગ્યાએ જગતના બે નિયંતા જોઈને નંદી ઊભો થઈ ગયો. આજે પણ ત્યાં નંદી ઊભો જ છે. ક્ષિપ્રા નદીના કિનારે આ મંદિર આવ્યું છે. બ્રહ્માંડ એવું છે, જે સ્મશાન (કબ્રસ્તાન) પણ છે અને જન્મસ્થાન પણ છે.
 

 
સૌજન્ય : મુંબઈ સમાચાર

 

 

બ્લોગ લીંક : http://das.desais.net
email : [email protected]

 

 

‘દાદીમા ની પોટલી’ પર આજની પોસ્ટ પ્રસિદ્ધ કરવાની તક આપવા  બદલ અમો  પૂર્વી મોદી મલકાણ (યુએસએ) ના અંતરપૂર્વકથી આભારી છીએ. 

 

 

બ્લોગ પોસ્ટ પર મૂકેલ આપના પ્રતિભાવ, બ્લોગ પર આવકાર્ય છે.

 

  

You can  contact /follow us on :

 
twittertwitter a/c : @dadimanipotli

 
face bookfacebook at : dadimanipotli

ફેશબુક દ્વારા બ્લોગ પોસ્ટ પર આપની કોમેન્ટ્સ અહીં મૂકવા વિનંતી છે.....

  • purvi

    આ લેખ મને અત્યંત સ્પર્શી ગયો હતો. આધ્યાત્મક વિનાની સ્મશાનનું એક અદ્ભુત સ્વરૂપ જે.જે.રાવલની દૃષ્ટિએ જોવાનો આનંદ આવ્યો.

  • purvi

    આ લેખ મને અત્યંત સ્પર્શી ગયો હતો. આધ્યાત્મક વિનાની સ્મશાનનું એક અદ્ભુત સ્વરૂપ જે.જે.રાવલની દૃષ્ટિએ જોવાનો આનંદ આવ્યો.