Kaku

‘હું’ અને ‘તું’ની રમત શરબતી મખમલી ગુલાબી ગુલાબી

ઓચીંતાનુ ‘મેં’ ને ‘તેં’નુ ધીંગાણુ જામ્યુ કડક કેનવાસી!

લેણ-દેણ ને જમા-ઉધારની વણલેખી ખુલી ખાતાવાહી,

‘મારા’-'તારા’ના ભાગાકારે થઇ સણસણતી બાદબાકી!

શબ્દોની દુનિયા કોને, ક્યારે અને કેવી રીતે બનાવી? ઘણા પ્રષ્નોના જવાબ નથી હોતા તેમજ આ પ્રષ્ન પણ વણ ઉકેલ્યો લાગે છે. પણ શબ્દોની દુનિયા-એક ભાષા, બોલવુ, સાંભળવુ, લખવું, વાંચવું- શબ્દ એક સાકળ.

શબ્દના સામ્રાજ્યમાં ‘હું’, ‘મેં’, ‘મને’, અને ‘મારૂ’ તું ,તેં અને તારૂ વસે, આ એક અને બે અક્ષરોના શબ્દોનુ વજન પૂરી સૃષ્ટીના વજન જેટલુ.!

‘હું’ એશબ્દોના આસામ્રાજ્યનો શહેનશાહ! હુંની સાથી એક અરીસો ઉભો થાય કે જે ખુદના વ્યક્તિત્વનું વક્ત્વ્ય કરે. હું તો સૃષ્ટી, સબંધ, સુખ, દૂઃખ, સમજ નાસમજ, આશા, નિરાશા, ઉપેક્ષા, સ્વપ્ન, આરામ, માન, અપમાનઅ ને એવુ બધુંજ હું તો.અને હું નહિ તો કશુ જા નહી!

‘મેં’ એતો કર્તવ્યની ડાયરી! દરેક સફળતા-નિષ્ફળતાનું સરવૈયુ,સમજી-નાસમજીથી, પ્રેમથી-મજબુરીથી, ફરજથી કે શોખથી કરેલા દરેક કર્મના હિસાબનો?ચોપડો!

શબ્દ – શબ્દ બ્રહ્મા-શબ્દ વિષ્નુ શબ્દ રુદ્ર શબ્દ શક્તિ અને સરસ્વતી. સૃષ્ટીનો એક પણ ખૂણો શબ્દ વિહોણો નહી! કેવડુ મોટું ઐષ્વર્ય અને આશ્ચર્ય આ શબ્દ! શબ્દ મૌનમાં, નઝરમાં, હાસ્યમાં, કલ્પનામાં અને સંવાદમાં.શબ્દ ઘુઘવતા સાગરમા, ખળખળતા ઝરણામાં પવનના સૂસવાટામાં જંગલના ઝાડવામાં, વિજળીના ગગડાટમાં, વરસતા વરસાદમાં, સૂમસાન રાતમાં, દિવસના ઘોંઘાટમાં.

શબ્દો- કેવા છે આ શબ્દ? શબ્દ ક્યારેક નવોઢાના ઢળેલા નયન જેવા તો ક્યારેક કાળી નાગણના દાંત જેવા. ક્યારેક ચાંદની રાતની રાતરાણી જેવા મઘમઘતા તો ક્યારેક વૈશાખના બપોર જેવા બળબળતા! શબ્દ ક્યારેક નવજાત શિશુના રૂદન જેવા તો ક્યારેક વિધવાના તુટતા કંકણ જેવા. શબ્દ ક્યારેક ઘી સાકરની મીઠાઇ જેવા તો ક્યારેક હળાહળ ઝેર જેવા. શબ્દ માના ખોળાના આરામ જેવા તો વળી ડાકણનો બિહામણો પંજો! શબ્દ મંદિરમા જલતો ઘીનો દિવો તો વળી મૃત્યુનો ઘંટ નાદ! શબ્દ સાગરના તળીયા જેટલા ઉંડા તો પર્વતની ટોચ જેટલા ઉચા, ક્યારેક સૂકા તુંમડા જેવા પોલા તો ક્યારેક સિહા જેવા નક્કર. શબ્દ સંગીત શબ્દ ઘોંઘાટ, શબ્દ શક્તી શબ્દ મુફલીસી. શબ્દ કોડી જેવા સસ્તા તો મોતી જેવા મોંઘા! દરેક જગ્યાએ શબ્દ, શબ્દ સર્જનમાં દરેક વિસર્જનમા!

?

હંસોનુ ટોળુ ઉડ્યુ ને કગડાને આવ્યુ હસવું ,

આંખ મિચકારી એક-બીજાની સામે જોયુ!

ખાલી મોતી ચણવા સમંદર પાર ઉડવું?

ભૈ આવું ગણિત આપણને ના પરવડતું.

વ્યવહારુ કાગડાએ મોતી કેમનુ પચાવવું?

હંસોની વાત હંસો જાણે, કાગડાએ દૂર રહેવું.

મારા ઓરડાની બારીની બરાબર સામે એના મકાનની દિવાલ, બારી અને દિવાલ વચ્ચેથી પસાર

થતો નાનકડો રસ્તો જે શહેર જતા રસ્તાને મળે છે.કોઇ માલણના ફુલોની ટોકરી માંથી ફુલોની

સુગંઘ જબરજસ્તી બારીમાંથી ઓરડામાં પ્રવેશે છે. કોઇ ફળવાળાના ટોપલાના ફલોના રંગો મારી

આંખોએ ચડે છે.શાળાએ જતાં ભુલકા અને એની કામઠી માં વચ્ચેનો સંવાદ અનાયાસ કાને

અથડાય છે.ક્યારેક એકલદોકલ પસાર થતા રાહીના પગની ગતી તેના અંતરની ગડમથલને

ગણગણતી દેખાય છે.કદિ જુલુસમા ભળવા ઉતાવળા ચાલતા લોકો તો કદિ રમતના મેદાને જતા

બાળકોનો જોશ જોવા મળે.મારો નાનો ઓરડો અને બારી સામેનો નાનકડો રસ્તો આવડી દૂનિયા

જાણે રોજ રોજ નવી નવી લાગે છે.સામેની દિવાલ કશુજ બોલતી નથી, ને મારી બારી કદિ મુંગી રહેતી નથી!

મૃદુ હસે છે રવિ નભાન્તે-

ડુંગર પાછળથી ફરી ફરી દ્રષ્ટીમાં સૃષ્ટી ભરી

અહા, ઉજાળી છે સૃષ્ટી કંલાકો તપી તપી!

સમજી ચાલ્યો, હવે ન આવશે અંધકાર ફરી.

સંતોષાયો , અંધકાર હણાય ગયો એનાથી!

પીઠ ફેરવી સુતો, જાણી સૃષ્ટી છે હવે સુખી સુખી.

પણ ના,

રવિ તણુ રશ્મી તો રવિ સાથે જ ગયુ,

જ્યોતિ જાતા સ્થાન તિમિરે ભરી દિધુ.

ઘણાએ મહામાનવીઓ આવી ને ગયા,

કાયા જલાવી જલવી કિરણ પાથરી ગયા

સૃષ્ટી ઉજાળી સ્વર્ગે સંતોષ લઇને સુતા!

એ ના જાણતા કે, ઉજાસ સાથે જ લઇ ગયા!

જન્મ અને મૃત્યુ વચ્ચેની સફરમાં કેટલી વખત જન્મ પછી જન્મે છે માનવી ને મૃત્યુ પહેલા કેટલી વખત મરે છે માનવી? હર એક નવા સંબંધોથી, નવા અનૂભવથી, નવા અભ્યાસથી અને નવી પરિસ્થિતિથી નવો જન્મે છે માનવી! કદિ અરણ્યનો ખૂંખાર પશુ માનવી, તો કદિ ઉપવનનો ઋષી માનવી! હર એક માનવી એક નવલકથા! હર એક નવલકથાનું કોઇ એક પાત્ર હર એક માનવી, હર એક મનવીની એક કહાની. કોઇ શબ્દોમાં કંડારાય ને ઇતિહાસ બની જાય તો કોઇ ઇતિહાસમાં ધરબાય જાય! પૂરી દુનિયાનુ હર એક પશુ માનવી,પક્ષી માનવી, દેવ માનવી, દાનવ માનવી અને માનવી પણ માનવી!……જન્મ્યા પછી કેટલી વાર જન્મે છે માનવી! મૃત્યુ પહેલા કેટલી વખત મરે છે માનવી?

હર એક હારમા,ચાલમાં, વારમાં મરે માનવી. સંબંધો, સમૃધ્ધી અને શાખ સંભાળવામાં ને તેમાં સરકવામાં પણ મરે છે માનવી! કૈંક શોધવામાં ને કૈંક છુપાવવામાં મરે છે માનવી!

આકાશની ઉંચાઇથી સમંદરના ઉંડાણ સુધીની સફર, જન્મથી મૃત્યુ સુધીમાં જીવે છે માનવી!!!

પોતીકાની ગઠરી મેં તો રેશમ ચીર બાંધી
અનુયાયી બનુ કેમની, હું તો ખુદ પર વારી.

શબ્દની સીમા વટાવી ગઇ નજર
નજારાઓ ભમે ફરતી નજરે નજર!
નજર પાથરી, ખુમારી થઇ ખંડિત
નજર ઝુકાવી, શરમ જો સળવળી
નજર ઉઠાવી, તકરાર થઇ સાબદી
નજરથી નજર રમે ને પાંગરે પ્રેમ!
નજરથી ચકમક ખરે, ફણગે નફરત
નજર બદલે ગજબ રંગ-રાગ ને રુતબા!