વ્યવહાર અને પરમાર્થ …

વ્યવહાર અને પરમાર્થ …

practicle

ધર્મ, અર્થ અને કામ એ ત્રિવર્ગ પુરુષાર્થમાં ધર્મનું સ્થાન ક્યાં છે એ બતાવાયું છે. અન્ય બે પુરુષાર્થ કરતાં ધર્મની વિશિષ્ટતા એ છે કે તેમાં ઉત્તરાવસ્થાનો ધર્મ તે પૂર્વાવસ્થાના ધર્મથી તદ્દન ભિન્ન નથી, પણ પૂર્વાવસ્થાનો ધર્મ જ ઉત્તરાવસ્થામાં પરિપાક્દશાને પામે છે-એ મૃગશિરનો વા વાતાં જેમ કેરી મીઠી બને છે, તેમ પ્રભુનાં દ્વાર સમીપ આવતાં ધર્મ કોઈક અનેરી મીઠાશ ધારણ કરે છે. એ અવસ્થામાં અર્થ અને કામ સાથેનો એનો સંબંધ ક્ષીણ થઇ એ શુદ્ધ રૂપે પ્રકાશે છે, અને એ વખતે એ ‘સંન્યાસ’ ને નામે ઓળખાય છે; પણ આ સ્થિતિ સામાન્ય જનમાં દુર્લભ છે. તેથી એ સ્થિતિનો વિચાર હવે પછીથી કરવાનો રાખી, પૂર્વાવસ્થામાં ધર્મ જ્યારે અર્થ અને કામ સાથે જોડાયેલો હોય છે તે વખતે એનું શુદ્ધ સ્વરૂપ કેવું હોય છે અને તે બીજાં બે પુરુષાર્થ સાથે કેવી જાતનો સંબંધ ધરાવે છે એ વિશે આજ વિચાર કરીશું.
સર નારાયણ ચંદાવરકરે એક ભાષણમાં ટાંકેલો પોતાનો અનુભવ યાદ આવે છે. સર નારાયણ કહે છે કે ‘એક દિવસરજાના દહાડામાં હું પૂના પાસેના એક ગામ બહાર ફરવા નીકળ્યો હતો. સૂર્યનો લાલ પ્રકાશ ખેતરો ઉપર પથરાયેલો હતો અને સઘળું શાંત હતું. મારી આગળ એક બાઈ આસપાસનાં ખેતરોમાંથી છાણ લઇ પાસે મૂકેલી ટોપલીમાં ભરતી જતી હતી. એટલામાં મારી પાસે થઈને એક માણસ તથા બે જુવાન છોકરા નીકળ્યા. પેલા માણસે છોકરાઓને કહ્યું : ‘આપણે દુનિયામાં શું કરવું છે? મેહનત કરવી, પેટ ભરવું અને ગુપચુપ બેસી રેહવું.’ આ શબ્દો સાંભળીને હું બોલ્યો : ‘ભાઈ ! આ છોકરાઓને દુનિયાનો આવો હલકો ખ્યાલ કેમ આપો છો ? મેહનત કરવી અને પેટ ભરવું તે સિવાય શું બીજું કાંઈ જ કરવાનું નથી ?’ એણે ઉત્તર દીધો: ‘ભગવાનનું સ્મરણ કરવું એ તો ખરું જ તો.’ પછી પેલી બાઈ મારી સાથે વાતમાં ભળી અને કહ્યું : ‘ભાઈ, ઠીક કહો છો: ‘પણ ભગવાનનું ફક્ત સ્મરણ કરીશું તેથી એ અન્ન કેમ આપશે?’ પેલી બાઈએ તૂરત જવાબ વાળ્યો : ‘ભગવાનનું સમરણ કરશો તો તમે ચોરી નહિ કરો, જૂઠ્ઠું નહિ બોલો અને આળસુ બની પડી નહિ રહો.’
ઉપરનો ઉત્તર સાંભળી સર નારાયણનું હૃદય સ્વદેશાભિમાનથી હરખાયું. કોનું ન હરખાય? છેલ્લી સાક્ષર-નિરક્ષરની ગણતરીમાં કદાચ આ સઘળાં સાદાં ખેડૂતજનો ‘અભણ’ વર્ગમાં નોંધાયા હશે ! પણ ભણેલાઓને પૂછો કે વ્યવહાર અને પરમાર્થનો સંબંધ આ કરતાં વધારે યથાર્થ અને સચોટ રીતે તમે દર્શાવી શકશો? કહે છે કે પ્રભુનાં દફતરમાં તો ‘આપણા આગળના તે પાછળ, અને પાછળના તે આગળ’ એમ હોય છે. તે બરોબર છે: ‘અવિજ્ઞાતં વિજાનતાં વિજ્ઞાતમવિજાનાતામ્’ (ઉપનિષદ) શબરી ક્યાં નૈવૈધનો વિધિ ભણવા ગઈ હતી? એ બિચારીએ પ્રભુને બોર ધરાવ્યાં ત્યારે પાસે બેઠેલા કોઈ કે પૂછ્યું કે ખાંટા તો નથી? ત્યારે તેને ઉત્તર આપ્યો કે ‘એકે એક કરડી ચાખીને લાવી છું !’ પ્રભુએ એ બોર સ્વીકાર્યાં. માટે અમે તો સ્પષ્ટ કબૂલ કરીશું કે પ્રભુનાં રહસ્યો જેવાં આ સાદાં-ભોળા-અજ્ઞાન ભાસતાં મનુષ્યોને સમજાયાં હોય છે, તેવાં આપણી મૂર્ખ વિદ્વતાને સ્વપ્નામાં પણ ભાસ્યાં હોતાં નથી. તેથી આજ તો આ બાઈના ઉત્તરને જ સૂત્રસ્થાને રાખી એના વિવરણ રૂપે બે શબ્દો કહીશું.
વ્યવહાર સાથે પરમાર્થ શી રીતે જોડવો, ચોતરફ ચાલતા દુનિયાદારીના પ્રચંડ વિગ્રહની વચમાં ઊભા રહી પ્રભુભક્તિ શી રીતે કરવી, – એ પ્રશ્ન હંમેશાં વિકટ ગણાયો છે. પણ વર્તમાન સમયમાં તો એ ઘણાને તદ્દન અસમાધેય જ લાગે છે, કેટલાંક મનુષ્યોમાં ધનની તૃષ્ણાનો વાયુ પુષ્કળ બ્હેકી રહ્યો હોય છે તેમણે માટે તો કદાચ એમ કહી શકાય કે તેઓ પ્રભુનું સ્મરણ કરતા નથી એ એમની ભૂલ છે. પણ જે મનુષ્યોને સામાન્ય ગુજરાન માટે ઘર અને બજારના વૈતરાં કરવાં પડે છે તેમની પાસે પ્રભુભક્તિની શી આશા રાખી શકાય? બેશક, જો પ્રભુ જ નિત્ય અને સાચો ઠરે અને આ દુનિયા ક્ષણભંગુર અને મિથ્યા ઠરે તો પ્રભુભક્તિ સામે કોઈ પણ સ્વાર્થને ટકવાનો હક નથી. પણ આ દુનિયા જેવી સત્ય અને અનિવાર્ય લાગે છે તેવો જ્યાં સુધી પ્રભુ નથી લાગતો ત્યાં સુધી તો આ દુનિયાના વ્યવહારને જ પ્રાધાન્ય આપવું જોઈએ. આમ પૂર્વપક્ષ થાય છે. આથી વર્તમાન સમયમાં ધર્મ પ્રત્યે સામાન્યજનોમાં અનેક તરેહના ભાવો જોવામાં આવે છે. કેટલાક તો ધર્મ ને – ડાહ્યા ની સભામાં ગાંડો આવ્યો હોય એમ પોતાના ડાહ્યાડમરા દુનિયાદારીના વિચારોની મોગલાઈ સભામાંથી હંસીને હાંકી કાઢે છે ! કેટલાક એ બિચારાને સભાને છેડે એક ખૂણે બેસાડી મૂકે છે. અને એ ડાહ્યાઓની સભામાં એણે જરાએ બોલવાનો હક્ક તો શેનો જ હોય? કેટલાક મનુષ્ય હૃદયના ભાવોમાં એની ઉત્કૃષ્ટતા સ્વીકારે છે; પણ એ તો જાણે વારતેહવારે ઘડી બે ઘડી પેહરવાનાં કપડાં હોય એમ સમજીને ! વળી કેટલાક એને આ કરતાં વધારે આવશ્યક માને છે. પણ તેઓ એના ઉપર દર અઠવાડિયે મળ ધોવાની ‘કેથાટિક પિલ.’ કરતાં કે તાવ રોકવાના ‘કિવનાઇન’ કરતાં વધારે પ્રેમની દ્રષ્ટિએ જોતા નથી.
ખરી વાત એ છે કે ધર્મનો અન્ય પુરુષાર્થ સાથે કેવી જાતનો સંબંધ છે એ ન સમજવાથી જ ધર્મની આ સર્વ વિડંબણા થાય છે. સિપાઈના પેહરા બદલાય છે તેમ ધર્મ,અર્થ અને કામ ના પેહરા નથી કે અર્થ અને કામના સમય ઉપરાંત ધર્મનો સમય જોઈએ. અર્થ અને કામનો સમય તે જ ધર્મનો : માત્ર ધર્મના અંત:પ્રવેશથી અર્થ અને કામ સપ્રયોજન અને પવિત્ર બને છે એટલું જ: અંત: પ્રવેશ, બાહ્ય સહચાર નહિ. અન્ય પુરુષાર્થ સાથે ધર્મનો બાહ્ય સહચાર એ નિર્થક દંભ છે. આનું એક દ્રષ્ટાંત સાંભળેલું અમને યાદ આવે છે.
એક સારા દેશી રાજ્યના એડમિનિસ્ટ્રેટર પોતાના રાજ્યકાર્યમાં એવાં ગૂંથાયેલા રહેતા કે રાત્રે સૂતી વખતે પાસે મીણબત્તી અને દીવાસળીની પેટી રખાવે અને રાતમાં જ્યારે એકાએક વિચાર સૂઝી આવે (તે રાજ્યપ્રકરણી જ) ત્યારે ઝટ દીવો કરી એ વિચાર લખી કાઢે. એમને સંધ્યા-પૂજાનો તો વખત ક્યાંથી મળે ? તેથી તેઓ નહાવાની કુંડીમાં પાણી કઢાવે ત્યારથી સંધ્યા ભણવા માંડશે, તે નહાઈને પાતળ ઉપર જમવા બેસે ત્યાં સુધીમાં પૂરી થાય – જેથી પોતાના જીવનની એક ક્ષણ પણ સરકારી નોકરીમાંથી ઓછે ન કરવી પડે અને પ્રભુભક્તિ થઈ ગણાય ! આ ધર્મનો વ્યવહારમાં કરવો જોઈતો જે અંત:પ્રવેશ તે નથી. એ તો માત્ર બાહ્ય સહચાર છે. બલ્કે તે પણ છે કે કેમ એ શંકા પડતું છે.
ઔરંગઝેબ ચાલતે યુધ્ધે પણ હાથી ઉપરથી ઊતરી વખતસર પ્રભુની બંદગી કરવી ચૂકતો નહિ. એ ખરા હૃદયથી તે કરવા માટે એને આપણે દંભ તો નહિ કહીએ, તથાપિ એ ધર્મનું ખરું સ્વરૂપ – જે અર્થ અને કામને અર્થાત વ્યવહારને પવિત્ર બનાવવાનું તે – એ સમજ્યો નહોતો અને તેથી એનો વ્યવહાર ધર્મથી વિખૂટો પડી અપવિત્ર બલકે પાપી બન્યો હતો. ધર્મનો વ્યવહારમાં એટલે કે અર્થ અને કામમાં અંત:પ્રવેશ થયેલો કેમ જાણવો?
એક દ્રષ્ટાંતથી બતાવીશ : એક મોચી બૂટ સીવવા બેસે છે; સીવતાં સીવતાં એને થયું કે બિચારા બચ્ચાને આ ચામડું તો ખૂંચશે: તુરત કાપેલું ચામડું એને ફેંકી દીધું. અને બીજું કૂણું ચામડું લઇ ફરીથી સીવવા બેઠો- એ માણસે પ્રભુને ઓળખ્યો. પ્રભુની ઓળખ જેવી નિત્ય વ્યવહારમાં થાય છે તેવી સમાધિમા પણ થતી નથી. અર્થ અને કામથી દૂર રહ્યે ધર્મ આવડતો નથી. ધર્મની શિક્ષાશાળા તે આ વ્યવહારનું જગત છે. પાણીમાં પડ્યાં વિના માત્ર હાથ હલાવવાની વાત જાણવાથી તરતાં આવડતું નથી; વ્હાણે ચઢ્યા વિના વહાણ હંકારતા આવડતું નથી; યુદ્ધનું શાસ્ત્ર પણ ગમે તેટલું શીખો પણ રણભૂમિ ઉપર હિંમત, શાંતિ સમયસૂચકતા વગેરે ગુણો તમે કેટલા રાખી શકો છો તે ઉપર જ તમારા જ્યપરાજયનો આધાર છે, આ જ પ્રમાણે ધર્મની પણ છે.
ધર્મની ચાર વાતો અરણ્યની ગુફામાં બેસીને કરવાથી ધર્મ આવડતો નથી. અરણ્યની ગુફા એ પ્રાચીન રૂઢીનો દાખલો લીધો, પણ વર્તમાન સમયની સમયની ગુફાઓ થોડી નથી; યુનિવર્સીટી, પુસ્તકશાળા, પ્રાર્થનામંદિર વગેરે આ જાતની ગુફાઓ જ છે. એમાં પ્રાપ્ત કરેલું જ્ઞાન જ્યાં સુધી વ્યવહારની કસોટીએ ચઢતું નથી ત્યાં સુધી એ સિદ્ધ અને સંસ્કારી બનતું નથી. અમારા વખતના એક શિક્ષક માટે એવી વાત ચાલતી કે એમને ઘોડા ઉપર બેસતા આવડતું નહોતું, પણ એ ગુરુત્વમધ્યબિંદુનો સિદ્ધાંત જાણતા હતા અને તેથી ગુરુત્વમધ્યબિંદુણી રેખા ઘોડામાં રાખવી એ કરતાં મનુષ્યે ઘોડે બેસવામાં કાંઈ વિશેષ કરવાનું નથી એમ તેઓ સમજતા હતા. આવી સમજથી તેઓ ઘોડે બેઠા, પણ ઘોડાએ એમની સમજને માન ન આપ્યું ! આપણો વ્યવહાર એ પણ આવો જ ઘોડો છે; એને સમતાનો સિદ્ધાંત જાણનાર અસંખ્ય ઘોડેસ્વારને પાડ્યા છે, અને આપણને પ્રતિદિન કેટલી બધી વાર પાડે છે એનો સાક્ષી આપણો આત્મા જ છે. પણ ઘોડે બેસી જાણે તે ઘોડેસ્વારને સમતાનો સિદ્ધાંત જાણવાનું શું પ્રયોજન છે? એમ તમે પૂછશો.
આનો ઉત્તર કે- દુનિયામાં હંમેશાં ઘોડે જ બેસવાનું હોતું નથી. કોઈકવાર ઊંટે પણ બેસવાનું આવે. તે વખતે એ ઊંચું અને કઢંગુ પ્રાણી જોઈ તમારું કાળજું ન ધળકે તે માટે એટલું જાણવાની જરૂર છે કે જ્યાં બેસીશું ત્યાં જો સમતાથી બેસીશું તો પડવાનો ભય નથી.
માટે જ પેલી બાઈએ કહ્યું છે કે ‘જેણે ભગવાનને ઓળખ્યો છે તેનામાં જૂઠ, ચોરી, આળસ એ કદી પણ નહિ આવે.’ જેણે ભગવાનને નથી ઓળખ્યો તેમની શાહુકારી તો જ્યાં સુધી જેલ છે ત્યાં સુધી જ; એનો ઉદ્યોગ પણ જ્યાં સુધી પારકે પૈસે રબર ટાયરની ગાડીઓ દોડાવવાની નથી મળી ત્યાં સુધી જ. માટે ચોરી, આળસ વગેરે અટકાવવાનો ખરો ઉપાય જે સર્વ દેશોમાં સર્વ કાળમાં મનુષ્યની સર્વ અવસ્થાઓમાં કામ લાગે છે તે એ જ છે કે પ્રભુની ઓળખ કરવી. અને પર્ભુની જેણે ખરી ઓળખ થઇ હશે તે સારી રીતે જાણશે જ કે પ્રભુ મારી અને આ દુનિયાની બહાર નથી, આખા વિશ્વનો એ જ અંતર્યામી છે, અને તેથી એનું સ્મરણ અર્થાત ધર્મ એ પણ દુનિયાના સઘળા વ્યવહારનો -અર્થનો અને કામનો – અંતર્યામી થવો ઘટે છે, એટલે કે અર્થ ને કામનો એ દાસ નથી, પણ અર્થ અને કામ ઉપર અમલ ભોગવી અર્થ અને કામને પોતાના કાર્યમા પ્રેરે છે. ધર્મનું આ જીવંત અંતર્યામિત્વ જેના જાણવામાં નથી તેઓ ધર્મને પોતાની દુનિયાદારીના વૈભવનું સાધન બનાવવા ઈચ્છે છે !
જે ધર્મ પૈસો આપે, સર્વ પ્રકારનું સુખ આપે એ જ ધર્મ ખરો ! એક જાણે તો અણગમો વ્યક્ત કરતા કહ્યું છે તેમ ‘Men donot worship God; they use Him.’-જૂના વખતમાં અમારી જ્ઞાતિના એક અમલદાર વિશે કેહવાય છે કે (આશા છે કે એ વાત કલ્પિત હશે) તેઓ નિત્ય દેવનું પૂજન કરતા, અને પૂજન કરતી વખતે બોલતા નહિ, માત્ર સંજ્ઞાથી જ વાત કરતા હતા, તેવામાં કારકૂને આવીને પૂછ્યું કે અમુક ગુન્હેગારને શી શિક્ષા કરવી ? પેલા અમલદારે પોતાના લાલજીને પોતાના જનોઈથી વીંટીને ટાંગ્યા, અને આચમની વતી ફટકા મારી બતાવ્યા ! અરે દુષ્ટ ! તને ખબર નથી કે જે પ્રેમાળ માતાનાં દામણાંથી પણ પૂરેપૂરો બંધાયો નથી તે તારા સૂતરના તાંતણાથી બંધાવાનો હતો? માત્ર તું તારી ભાવનાને જ બાંધે છે ! અને એને પણ તું પવિત્ર પદવીથી ભ્રષ્ટ કરી તારા દુનિયાદારીના વ્યવહારનું સાધન બનાવે છે ! તારા કરતાં તો જેઓએ પ્રભુને જગતની બહાર બેસાડી મૂક્યો છે અને જગતમાં એને અવતરતો અનેર મૂર્તિમંત થતો જોતા નથી તેઓ જ સારા. ધર્મને અર્થ અને કામનો દાસ બનાવવો તે કરતાં તો ધર્મનું નામ છોડી દઇ અર્થ અને કામની સેવા કર્યાં કરવી એ જ સારું.
આપણા કેળવાયેલા સ્વદેશબંધુઓની બલ્કે આજકાલ પૃથવી ઉપર ઘણે ભાગે, આ બીજી સ્થિતિ જ જોવામાં આવે છે. પણ પૃથ્વીના બીજાં ભાગમાં એટલું સારું છે કે ધર્મશિક્ષણ એ દેશના પ્રાથમિક માધ્યમ તેમજ ઉચ્ચ સામાન્ય શિક્ષણનો ભાગ હોઈ એની સર્વથા ઉપેક્ષા થઇ શકતી નથી. પણ આપણે ત્યાં તો કેળવાયેલો વર્ગ ધર્મજ્ઞાનથી તદ્દન વિરહિત રહે છે અને તેથી સામાન્ય અશિક્ષિત વર્ગના ધર્મથી જ દેશની ધાર્મિક ભાવના સચવાઈ રહે છે. આ સ્થિતિમાં ફેરફાર થવાની બહુ જરૂર છે. ધર્મમાં જીવ હશે તો જ અર્થ અને કામમાં જીવ આવશે – કૂવામાં પાણી નહિ હોય તો હવાડો કેટલો વખત ભર્યો રેહવાનો હતો? આપણો કૂવો પાતાળ કૂવો છે – એમાં પાણી કદી પણ ખૂંટવાનું નથી; પણ યોગ્ય સંભાળ નહિ લઈએ તો એ નહિ ચાલે. કૂવો માટી કચરાથી પૂરાઈ ગયો હોય તો તે ગાળવો. એમાં કહોવડામણ દેખાતું હોય તો તે કઢાવી નાંખી સ્વચ્છ કરો. બહોળાં અને સ્વચ્છ પાણીથી તમારાં અર્થ અને કામનાં ખેતરો યોગ્ય સમયે અને યોગ્ય માપમાં પાશો તો એનો પાક સારો ઉતરશે. જમીન ચૂસે, વાવેતરનાં મૂળ ચૂસે તે કરતાં અધિક પાણી ઢોળીને જમીન બગાડશો નહિ, વાવેતરને કહોવડાવશો નહિ. પણ પાણી વિના ખેતરો સૂકાવા દેશો નહિ.
(‘આપણો ધર્મ’ પુસ્તકમાંથી ગુજરાતના સુપ્રસિદ્ધ સાક્ષર, પંડિત અને તત્વજ્ઞ આચાર્ય આનંદશંકર બાપુભાઈ ધ્રુવનો પ્રસ્તુત લેખ વાચકોના લાભાર્થે લેવામાં આવેલ છે.)
Posted in ટૂંકીવાર્તા-બોધકથાઓ - પ્રેરકવાતો, વીણેલા મોતી | 1 Comment

‘પૃથ્વી ગોળ છે ‘ એ વિધાનના વિશ્વપ્રથમ જ્ઞાતા …

‘પૃથ્વી ગોળ છે ‘ એ વિધાનના વિશ્વપ્રથમ જ્ઞાતા …


earth

પૃથ્વી ગોળ છે, એ કોને શોધી  કાઢ્યું ?
આપણાં પુસ્તકો આપણને આવું કહે છે અને શીખવે છે : કેપ્લર, ક્પોરનિકસ અને ગેલેલિયો. આ ત્રણેય વૈજ્ઞાનિકો ૧૬મી અને ૧૭મી સદીના છે.
પ્રાચીન સમયમાં આ વિશે ભારતની માન્યતા કેવી હતી ? પૃથ્વી ગોળ છે, એમ તેઓ જાણતા હતા ?
આનો જવાબ ‘હા’ છે. તેઓ એટલે કે ભારતીયો આ હકીકતને પ્રાચીન સમયથી એટલે કે યુગોથી જાણતા હતા. અહીં એ વિશેની હકીકતના કેટલાક સંદર્ભો પ્રસ્તુત છે.

 

  • ભારતના સુખ્યાત ખગોળશાસ્ત્રી આર્યભટ્ટે (ઈ.સ. ૪૭૬) આમ કહ્યું હતું: ‘ભૂગોલ: સર્વતો વૃત્ત:-પૃથ્વી બધી બાજુએથી ગોળ છે.’ (આર્યભટ્ટીયમ્, ગોલપદ, શ્વલોક -૬ )
એણે પૃથ્વીના વ્યાસની ક્ષતિરહિત ગણતરી પણ કરી હતી. (આર્યભટ્ટીયમ્, પ્રકરણ -૧, શ્વલોક -૫ )

 

  • પોતાના આ ગ્રંથનાં ગોલપદના શ્વલોક -૩૭માં આર્યભટ્ટે ગ્રહણનાં કારણો પણ આપતાં કહ્યું છે: ‘છાદ્યતિ સૂર્યમ્ શશિનમ્ મહતી ચ ભૂચ્છાયા – જ્યારે ચંદ્ર સૂર્યને ઢાંકી દે કે સૂર્ય પર ચંદ્રનો પડછાયો પડે ત્યારે સૂર્યગ્રહણ થાય છે અને જ્યારે પૃથ્વી ચંદ્રને ઢાંકી દે કે પૃથ્વીનો પડછાયો ચંદ્ર પર પડે ત્યારે ચંદ્રગ્રહણ થાય છે.’
એમણે ગ્રહણની ક્ષતિરહિત ગણતરી પણ કરી હતી. સૂર્યની આસપાસ એક પ્રદક્ષિણા કરવામાં પૃથ્વીને ૩૬૫ દિવસ, ૬ કલાક, ૧૨ મિનિટ અને ૩૦ સેકંડ લાગે છે. અને પૃથ્વી પોતાની ધરીની આસપાસ ૨૩ કલાક, ૫૬ મિનિટ, ૪.૧ સેકન્ડમાં ફરે છે.

 

  • ૬ઠ્ઠી સદીના વરાહમિહિર નામના એક બીજા ભારતીય ખગોળશાત્રીએ પોતાના પુસ્તક ‘પંચ સિદ્ધાંતિકા’ માં આમ કહ્યું છેઃ ‘પંચ મહાભૂત માયાસ્ત્રારાગણા પંજરે મહીગોલાહા-ગોળ પૃથ્વી પંચ મહાભૂતોની બનેલી છે અને અવકાશમાં તારે છે. તે તારાઓથી મઢેલા પાંજરામાં લટકતા લોખંડના ગોળા જેવી છે.’ (પંચ સિદ્ધાંતિકા, પ્રકરણ-૧૩, શ્વલોક-૧)
  • હવે આપણે આ ઋગ્વેદ (૧.૩૩.૮) મંત્ર જોઈએ : ‘ચક્રણાસ: પરિણહં પૃથિવ્યા – પૃથ્વીના પરીઘની સપાટી પર લોકો રહે છે.’ એમ આ મંત્રમાં કહ્યું છે. આવા ઘણા વૈદિક મંત્રો છે. એમાંના ઘણા પૃથ્વી ગોળ છે એવું વિધાન કરે છે.
  • ‘સૂર્યસિધ્ધાંત’ નામના એક પ્રાચીન ખગોળવિદ્યાના ગ્રંથ (૧૨.૩૨) આમ કહ્યું છે: ‘મધ્યે સમાનાતાંઙસ્ય ભૂગોલો વ્યોમની તિષ્ઠતિ -બ્રહ્માંડની વચ્ચે ગોળ પૃથ્વી અવકાશમાં અડગ ઊભી છે.
  • ભાસ્કરાચાર્ય (૧૧મી સાદી) નામના સુખ્યાત ગણિત શાસ્ત્રીએ પોતાના ગ્રંથ ‘લીલાવતી’ માં એક નાની બાલિકા લીલાવતીએ પૂછેલા પ્રશ્નોના ઉત્તર આ શબ્દોમાં આપે છે : ‘તમારી આંખ જે જુએ છે તે વાસ્તવિકતા નથી. તમે જુઓ છો એવી પૃથ્વી સપાટ નથી. તે વર્તુળકાર છે, જો તમે એક મોટું વર્તુળ દોરો અને તેના ચોથા ભાગના પરિઘ પર દ્રષ્ટિ કરો તો તે તમને સીધી રેખા જેવો લાગશે. પણ વાસ્તવિક રીતે તો એ વર્તુળ જ છે. એવી જ રીતે પૃથ્વીનો આકાર ગોળ છે.’
આજે પણ મોટા ભાગની ભારતીય ભાષાઓમાં અંગ્રેજી શબ્દ ‘જ્યોગ્રાફી’ એટલે ‘ભૂગોળશાસ્ત્ર’ ના નામે વર્ણવાય છે. ભૂગોળ એટલે વર્તુળાકાર પૃથ્વી. એનો અર્થ એ થયો કે યુગો પેહલાં ભારતીય લોકો પૃથ્વીનો આકાર ગોળ છે એ જાણતા હતા.

 

તો પછી આપણે શાળામાં આપણાં બાળકોને ‘પૃથવી ગોળ છે’ એ મહાન શોધ પશ્ચિમના વૈજ્ઞાનિકો – ખગોળ શાસ્ત્રીઓએ કરી હતી, એમ શા માટે ભણાવીએ છીએ ?

 

(‘વિવેકાનંદ લાઈફ સિકલ્સ એકેડમી’ દ્વારા પ્રકાશિત અને જે. ચાદ્રશેખર અને એમ. ગંગાધર પ્રસાદે લખેલ ગ્રંથ ‘ઇટરનલી ટેલેન્ટેડ ઈંડિયા-૧૦૮ ફેક્ટ્સ’ માંથી કરેલ ગુજરાતી અનુવાદ અહીં પ્રસ્તુત છે.)
Posted in ટૂંકીવાર્તા-બોધકથાઓ - પ્રેરકવાતો, વીણેલા મોતી | 4 Comments

વેજ. સ્પ્રીંગ રોલ …

વેજ. સ્પ્રીંગ રોલ (વેજીટેબલ સ્પ્રીંગ રોલ) …

 

 

સવારના નાસ્તામાં અથવા સાંજના હળવા નાસ્તામાં વેજ. સ્પ્રીંગ કેમ ના બનાવીએ ? બાળકોને પણ સ્પ્રીંગ રોલ વધુ પસંદ આવે છે. તો ચાલો આજે આપણે સ્પ્રીંગ રોલ બનાવીશું…

સામગ્રી :

સ્પ્રીંગ રોલ માટે નું પળ / રેપર બનાવવા …

૧૦૦ ગ્રામ મેંદો (૧-કપ)

સ્પ્રીંગ રોલમાં બરવા માટે ના મસાલામાટે ..

સામગ્રી :

૨૦૦ ગ્રામ કોબીચ (૧-કપ બારીક સમારવી)
૧૦૦ ગ્રામ પનીર (૧/૨ – કપ બારીક છીણી લેવું)
૧ નંગ લીલું મરચું (લાંબી સડી માં સમારવું)
૧ નંગ આદુ (મ૧/૨ ઈંચ લંબાઈ નો – જીણું સમારી લેવું )
૧/૪ નાની ચમચી કાળા મરીનો પાઉડર
૧/૪ નાની ચમચી લાલ મરચાનો પાઉડર ( જો તમને તિખાસ પસંદ હોય તો )
૧/૪ નાની ચમચી આજીનો મોટો
૧ નાની ચમચી સોયા સોસ
મીઠું સ્વાદાનુસાર
તેલ જરૂરી સ્પ્રીંગ રોલ તળવા માટે ..

રીત :

એક વાસણમાં મેંદાને ચાળી લેવો. અને પાણી તેમાં ઉમેરી અને ગંઠા કે ગોળી ના રહે તેમ તેનું ધોણ પાતળું બનાવવું. (૧ કપ મેંદા માટે ૧-૧/૨ કપ થી થોડું ઓછું પાણી લેવું) ધોણ બની ગયા બાદ, તેને ઢાંકીને ૧ કલાક માટે અલગ રાખી દેવું. જેથી મેંદો ફૂલી જશે.
જો ઉપરોક્ત મેંદાના ધોણનો તૂરત ઉપયોગ કરવામાં આવશે તો સ્પ્રીંગ રોલનું સ્ટફિંગ જ્યારે તેમાં ભરવામાં આવશે ત્યારે તે રેપર/પડ ને તૂટી/ફાટી જવાની શક્યતા વધુ રહે છે., તેથી તે ના બને તે માટે ૧ કલાક માટે ઢાંકી ને અલગ રાખવું.

હવે સ્પ્રીંગ રોલમાં ભરવા માટેનું સ્ટફિંગ/ પૂરણ તૈયાર કરીએ..

એક કડાઈમાં ૧ ટે. સ્પૂન તેલ નાખી ગરમ કરવું. લીલું મરચું, આડું, સમારેલી કોબીચ અને પાણી તેમાં નાખવું. ૧ મીનીટ માટે તેને પાકવા દેવું, ત્યારબાદ તેમાં કાળા મરીનો પાઉડર, લાલ મરચાનો પાઉડર, આજીનો મોટો, સોયા સોસ અને મીઠું ઉમેરવું. અને બધાને ખૂબજ સારી રીતે મિક્સ કરવું. બસ રોલમાં ભરવા માટેનું પૂરણ / સ્ટફિંગ તૈયાર છે. (ખાસ ધ્યાન રહે કે સ્ત્ફ્નીગની કોબી ૧ મીનીટ થી વધુ પાકવા દેવી નહિ, નહિ તો તેમાંથી પાણી છોત્વા મળશે અને તે રોલ બનવામાં મુશ્કેલી કરશે.)

સ્પ્રીંગ રોલ માટે નું પડ હવે બનાવીએ ..

નોન સ્ટિક તાવી ગરમ કરવા મૂકવી, તવી પર થોડું તેલ નાખી અને પેપર નેપકીન થી તેની પૂરી સરફેસ ઉપર તેલ પસારી દેવું. ત્વિની સપાટી ચિકની એક વખત કરી દેવી, ત્યારબાદ, મેંદાનું ધોણ લઈને તેને ચમચાની મદદ દ્વારા થોડું મિક્સ ફરી કરી અને એક ચમચો તવી ઉપર રેડવો અને પૂડલા કે ઢોસા બનવિએ તેમ તેને પાતળું પાથરવું. ત્યારબાદ, તેનો કલર ચેન્જ થશે એટલ તેની કિનારીમાંથી તે છૂટીને કિનારી ઉપર થશે એટલે તેને બને હાથની મદદ વડે ઊંચકીને એક પ્લેટમાં થોડું સપાટી ઉપર તેલ લગાડી અને તેની ઉપર ગોઠવવું. બસ, સ્પ્રીંગ રોલનું પડ તૈયાર છે. જ્યારે જ્યારે નવું પડ બનાવો ત્યારે સૌ પ્રથમ નોન સ્ટિક ઉપર તેલ વાળો પેપર નેપકીનથી લૂછી અને સપાટી ક્લીયર કરવી અને ત્યારબાદ જ પડ માટે ધોણ પાથરવું. અને પડ ઉખાડી ગયા બાદ પ્લેટ પર રાખીએ ત્યારે પણ પ્લેટ પર તેલ પહેલા લગાડવું અને ત્યારબાદ જ પડ ગોઠવવું.

 

સ્ટફિંગ ભરવું ..

પ્લેટ પર રાખેલ પડ પર બે ચમચા સ્ટફિંગ / પૂરણ મૂકી અને તેને લંબાઈમાં વ્યવસ્થિત ગોઠવવું. બંને સઈદની કિનારીથી થોડું દૂર અને ત્યારબાદ, બંને સાઈડની કિનારીને ઉપાડીને વાળી દેવી અને આગળના ભાગની કિનારી ઉપાડી અને તેને રોલ કરવું.આમે ધીરે ધીરે પૂરો રોલ પેક કરી દેવું. આજ રીતે, બધાજ રોલ બનાવી લેવા. તૈયાર રોલ ને પ્લેટમાં રાખતા જવા. આવી જ રીતે બધા જ રોલ બનાવતા જવા અને પ્લેટમાં રાખવા. (એક કપ મેંદામાં લગભગ ૮ રોલ બનાવી શકાય)

વેજ. સ્પ્રીંગ રોલ ને બે રીતે તૈયાર કરી તૈયાર કરી શકાય ..

૧.] સેલો ફ્રાઈ

૨.] ડીપ ફ્રાઈ

 

સૌ પ્રથમ આપણે થોડા રોલ સેલો ફ્રાઈ કરીએ.. સેલો ફ્રાઈ કરવા માટે નોન સ્ટિક કડાઈમાં એક ચમચો તેલ નાખી અને તેને ગરમ કરી અને તેમાં ૨ નંગ સ્પ્રીંગ રોલ કે તેથી વધુ જો રહી શકે તો તે મૂકી અને તેને આછી બ્રાઉન સપાટી થાય તેમ ફ્રાઈ કરવા અને ફેરવતા જવું અને ચારે બાજુથી આચા બ્રાઉન કલરમાં ફ્રાઈ કરવા. અને તૈયાર થઇ ગયા બાદ એક કાચની પ્લેટમાં તેને અલગથી રાખી દેવા. આમ થોડા સેલો ફ્રાઈ પસંદ હોઈ તો કરવા.

૨.] ડીપ ફ્રાઈ કરવા માટે .. તેજ કડાઈમાં થોડું વધુ તેલ ઉમેરી અને ગરમ થાય એટલે આચા તાપથી ગરમ કરવું, તેલમાં ૨ કે તેથી વધુ સમાઈ શકાય તેટલા સ્પ્રીંગ રોલ મૂકવા અને તેને તળવા. સ્પ્રીંગ રોલ ની સપાટી આછી બ્રાઉન કલરની થાય ત્યાં સુધી ફેરવતા જવું અને તળવા, અને સપાટી આછી બ્રાઉન થાય એટલે તેને એક પ્લેટમાં અલગથી કાઢીને મૂકી દેવા. આજ રીતે બાકીના બધાજ સ્પ્રીંગ રોલ તળી લેવા અને પ્લેટમાં રાખી દેવા.

 

બસ, સ્પ્રીંગ રોલ તૈયાર છે. જે લીળી  કોથમીરની ચટણી અથવા લાલ ચટણી અને ટામેટા ના સોસ/ કેચપ સાથે પીરસવા અને ખાવ અને મહેમાનો ને પીરસો…

સુજાવ :

સ્પ્રીંગ રોલમાં ભરવાનું પૂરણ માટે તમને પસંદ કોઈપણ શાક –ભાજી ની પસંદગી તમે કરી શકો છો અને તેને જીણા સમારી અને આછા/ થોડા પકવીને ઉપયોગમાં લઇ શકાય છે. આ ઉપરાંત બાફેલા નૂડલ્સ નો પણ ઉપયોગ કરી શકાય છે. જે પણ સ્વાદમાં સારા લાગશે. કાંદા અને લસણ જો પસંદ હોય તો તેનો પણ ઉપયોગ કરી શક્યા છે. આ ઉપરાંત મસાલામાં પણ તમારા સ્વાદ અનુસાર વધ ઘટ કરી શકાય છે.

બ્લોગ લીંક: htpp://das.desais.net

Posted in દાદીમા ની રસોઇ .., પ્રાદેશિક રેસીપી, ફરસાણ-નાસ્તો, બેક્ડ રેસિપી | 4 Comments

ચિંતામુક્ત બનો…(ભાગ-૩) …

ચિંતામુક્ત બનો…(ભાગ-૩) …

fearless

મનની અસીમ શક્તિ …

આપણું મન કોઈ રોગને નિપજાવી પણ શકે અને એને તંદુરસ્ત પણ કરી શકે. ધેર્ય, પ્રેમ, સહાનુભૂતિ, ઉદારતા, નિ:સ્વાર્થતા વગેરે ભાવાત્મક ગુણો માનવદેહ રૂપી આ યંત્રનાં બધાં અંગોને સુચારુ, સ્વસ્થ અને સુખદ રીતે ચલાવે છે. પરંતુ અભાવાત્મક વિચારો દ્વારા ભય, ચિંતા, ક્રોધ, ઈર્ષ્યા, નિરાશા અને સ્વાર્થપરાયણતાનો ઉદ્ ભવ થાય છે. એ સમગ્ર દેહને પ્રભાવિત કરીને એને રોગી બનાવી દે છે. તમારા મનમાં આ વાત દ્રઢતાપૂર્વક અંકિત થઈ જાય એટલા માટે હું ફરીથી કહું છું- ‘આપણું મન કોઈ રોગને નિપજાવી પણ શકે અને એને તંદુરસ્ત પણ કરી શકે.’
પ્રસન્નતા, શાંતિ, સાહસ, આત્મવિશ્વાસ, સંકલ્પશક્તિ, વગેરે ભાવાત્મક માનસિક અવસ્થાઓ શરીરને સ્વસ્થ રાખવા કોઈ પણ ટોનિક કરતાં પણ વધારે પ્રભાવક છે.
મહર્ષિ વશિષ્ઠે કહ્યું હતું કે જેમ રેશમનો કીડો પોતાના માટે રેશમનો કોશેટો બનાવે છે તેવી જ રીતે મન પ્રમાણે શરીરનું ગઠન કરે છે. જ્ઞાનીઓનું કેહવું છે કે મન એ જ મનુષ્યનાં બંધન અને મુક્તિનું કારણ છે.
વિષ અને અમૃત એ બંને વિચાર નામના પદાર્થમાંથી ઉત્પન્ન થાય છે. અનેક લોકો જાણ્યે અજાણ્યે વિષ પેદા કરે છે. કેહવાતા બુદ્ધિમાનો પણ આ મૂર્ખતામાં ફસાઈ જાય છે. જો આપણે મનનો સ્વભાવ તથા એની કાર્યપ્રણાલીને સમજી લઈએ તો આપણે વિષને સ્થાને અમૃત પણ નિપજાવી શકીએ. મન શું છે? પારિભાષિક જટિલતાઓમાં પડ્યા વિના આપણે કેવળ એટલું જ કહી શકીએ કે મન એ એક એવી શક્તિ છે કે જેમાં અસંખ્ય વિચાર, ભાવનાઓ, કલ્પનાઓ અને સંકલ્પ વગેરે; સંક્ષેપમાં કહીએ તો ઈચ્છા, ક્રિયા અને જ્ઞાન નિહિત હોય છે. આ એક સૂક્ષ્મ અને જટિલ શક્તિ છે.? એ આપણા વ્યક્તિત્વને સાકાર કર છે. આ શક્તિની મદદથી આપણે આપણા ભાગ્યનું પરિવર્તન કરી શકીએ છીએ. આપણાં બધા કર્મ તથા ઉપલબ્ધિઓ પોતાના મનમાં રહેલ ભાવનાઓ, વિચારો અને કલ્પનાઓનું જ પરિણામ છે. એક પ્રસિદ્ધ વિચારક કહે છે : ‘જો તમે એક માસ સુધી રોજના પાંચવાર પોતાના વિચારોનું પરીક્ષણ કરો તો તમને ખ્યાલ આવશે કે તમે કઈ રીતે પોતાના ભવિષ્યનું ઘડતર કરી ચૂક્યા છો. જો તમે પોતાના કેટલાક વિચારોને પસંદ ન કરો તો આજથી જ એ વિચારો અને ભાવનામાં પરિવર્તન લાવવાનો પ્રારંભ કરી દો, એ તમારા માટે વધુ સારું ગણાશે.’ અત: આપણે પોતાના વિચારોની દિશામાં પરિવર્તન લાવવાનો પ્રયાસ કરવો જોઈએ. આપને પોતાના બધા વિચારો અને પ્રયાસોને જીવન સન્મુખ સ્થાપિત ઉચ્ચ આદર્શોના રૂપાંતરણમાં લગાડી દેવા જોઈએ.
આજે એક કમ્પ્યુટર અત્યંત લોકપ્રિય બની રહ્યાં છે. આપણું મન પણ પ્રકૃતિની એક અદભુત ભેટ છે, તે એક કમ્પ્યુટરથી પણ વધારે ઉપયોગી છે. જો આપણે મનમાં સ્વસ્થ એવં ઉદાત્ત વિચાર તથા ભાવોને ભરતા રહીએ તો એને પરિણામે આપણને પ્રસન્નતા, શાંતિ અને સંતોષની પ્રાપ્તિ થઇ શકે છે. લોકો આ તરફ વધુ ધ્યાન રાખતા નથી. આપણને બ્રહ્માંડમાં એક વ્યવસ્થા જોવા મળે છે. એને વેદોમાં ઋત કેહવામાં આવ્યું છે. બ્રહ્માંડની બધી વસ્તુઓને આ ઋત જ નિયંત્રિત કરે છે. સૂર્ય, ચંદ્ર, તારા, ગ્રહ, બધાં આકાશમાં ફરી રહ્યાં છે. દિવસ અને રાત તથા ભિન્ન ભિન્ન ઋતુઓ આવતાં જતાં રહે છે. આ બધાની પાછળ એક સૂક્ષ્મ વ્યવસ્થા છે. આ સુવ્યવસ્થા કેવળ બાહ્ય જગતમાં જ નહિ પણ એ આપણને અંતર્જગતમાં પણ જોવા મળે છે. હૃદયનું ધબકવું, શ્વાસોચ્છવાસ, લોહીનું પરિભ્રમણ, નિદ્રા અને જાગૃતિ -?આ બધાં એક સુસંગત પ્રક્રિયાનું અનુસરણ કરે છે. દરેક સફળતાની પાછળ અનુસાસન અને વ્યવસ્થા હોય છે. આપણું જીવન અનુશાસિત તથા વ્યવસ્થિત રૂપે સંચાલિત થવું જોઈએ. માનવમન રૂપી પ્રકૃતિને આપેલ આ કમ્પ્યુટરને વધુ ઉપયોગી બનાવવા માટે એમાં નિષ્પક્ષ નિરીક્ષણ, નિ:સ્વાર્થ દ્રષ્ટિકોણ, લક્ષ્યોન્મુખ પ્રયાસ અને આનંદના ભાવભરી દેવા જોઈએ. એમાં, આળસ, બેદરકારી, એકાગ્રતાનો અભાવ, ક્રોધ અને પૂર્વગ્રહસ્ત વિચારોને ભરી દેવાથી એ બેકાર બની જાય છે. એટલે મનમાં ભરવાનાં વિચારો અને ભાવો વિશે આપણે ખૂબ સાવધાન રેહવું જોઈએ.
કાલજયી સરળ ઉપાય..
‘એડગર કેસે રીડર’ ગ્રંથના ‘હેલ્થ ઇન યોર ડિઝાઈન – તમારી સ્વાસ્થ્ય યોજના’ અધ્યાયમાંથી ડૉ. રોય કર્કલેન દ્વારા ?આપેલાં ઉદ્વરણ અનુસાર રોગોને દૂર કરવાના કેટલાક પ્રાચીન અને અજમાવેલા સરળ સિદ્ધાંત આ પ્રમાણે છે.
  • સંસારનાં બધાં પ્રાણીઓ પ્રત્યે સહાનુભૂતિ, પ્રેમ તેમજ કલ્યાણનો ભાવ રાખવાથી મનુષ્ય આંતરિક આનંદ અને પ્રસન્નતા મેળવે છે. એને લીધે શરીરમાં બધાં પાચક એન્જાઈમો-રસનો ઉચિત એવં નિર્બાધ નિ:સરણમાં સહાયતા મળે છે અને વ્યક્તિ એને સંબંધિત રોગોમાંથી મુક્ત થાય છે.
  • નિ:સ્વાર્થતા, કર્તવ્યપરાયણતા તેમજ હૃદયની ઉદારતાના ભાવને વિકસિત કરીને શારીરિક રૂપે માનવી સબળ બને છે. સાથે ને સાથે માનસિક રૂપે સ્થિરતા પ્રાપ્ત કરે છે. એને લીધે એને માટે વારંવાર માંદા પડવાની સંભાવના રેહતી નથી.
  • કોઈપણ વ્યક્તિ અહંકાર ત્યજીને મૈત્રીભાવને અપનાવી લે અને પ્રસન્ન ચિત્તે એહ્વાનો અભ્યાસ કરીને આત્મવિશ્વાસ સાથે આગળ વધે તો તે પરસ્પરનાં ધૃણા દ્વેષના ઘાને રૂઝવી શકે.
  • સહાયતા, ઉદારતા તથા સહયોગના સદગુણોને આત્મસાત કરવાથી વ્યક્તિને આંતરિક સામંજસ્યભાવ પ્રાપ્ત થાય છે. એને લીધે એમની નસો તથા માંસપેશીઓને રાહત મળે છે. એનાથી સાંધાની કઠોરતા દૂર થાય છે અને મનુષ્યને શારીરિક તથા માનસિક તાજગીનો અનુભવ થાય છે.
  • જો આપણે બીજા પ્રત્યે આત્મીયતા તેમજ વિશ્વબંધુત્વના ભાવને પોતાની રગેરગમાં આત્મસાત્ કરી લઈએ તો ચોરી, લૂંટ, હત્યા, અન્યાય અને ઉચ્ચ આદર્શોનું અવમૂલ્યન થતું અટકે.
  • ધૈર્ય જ લાભકારી છે, આ સિદ્ધાંતને સ્વીકારીને જો આપણે ધૈર્ય અને સહનશીલતા જેવાં સદગુણોને વિકસાવીએ તો આપણા જ્ઞાનમાં વૃદ્ધિ થાય છે, જીવન પ્રાણવંત બની જાય છે અને ધરતી સ્વર્ગમાં પરણિત થઇ જાય છે.
  • ‘વાતો ઓછી અને કામ વધુ’ આ નીતિનું પાલન કરનારા લોકો અનાવશ્યક વાર્તાલાપ કે વ્યર્થ વસ્તુઓમાંથી વિરત રહીને સદભાવ સાથે પોતાનાં કર્તવ્યમાં માંડ્યા રહે છે, આવા લોકોને કોઈ હોસ્પીટલમાં રોગી બનીને પથારીમાં સૂતા રેહવાની પળ આવતી નથી. એમને માટે સુખી જીવન માત્ર દિવાસ્વપ્ન નહિ પરંતુ એક વાસ્તવિકતા બની જાય છે.
  • ઉચિત નિર્ણય અને વિવેકથી આપણને પ્રતિકૂળ તથા અદમ્ય પરિસ્થિતિઓ પર વિજય મેળવવામાં સહાયતા મળે છે.
  • નિયમિત પ્રાર્થના, શારીરિક સ્વાસ્થયનો માર્ગ ખુલ્લો કરે છે. એ માનવીની ભીતરની શક્તિ અને આત્મવિશ્વાસના અજસ્ત્ર સ્તોત્રને ખોલી નાખે છે. પછી આવા લોકો આ શક્તિ અને ઉત્સાહને બીજામાં સંચારિત કરવા પ્રેરિત થાય છે.
તમે શિવલિંગ છેજોયું હશે. શિવલિંગ પર એક ઘડા દ્વારા ધીમે ધીમે પવિત્ર જલ ટપકતું રહે છે. એવી જ રીતે અધ્યવસાય દ્વારા જ્યારે આપણે ભાવનાઓનું પ્રશમન કરવા સમર્થ બની જઈશું ત્યારે આપણું મન સર્વદા પ્રસન્ન રહેશે અને એક પ્રસન્ન મન કોઈ પણ ઔષધિ કરતા વધુ સારું સ્વાસ્થ્ય પ્રદાન કરી શકે છે. ઔષધિઓના સેવનથી કેટલાક અપ્રિય અને પ્રતિકૂળ પ્રભાવોની સંભાવના હોય ખરી. પરંતુ સદભાવનાઓના વિકાસથી સ્વાસ્થ્ય પર કોઈ માઠી અસર પડતી નથી.
મનની શક્તિ એક મહાન સંપત્તિ છે
આપણાં શાસ્ત્ર સદભાવ વિકસાવવા માટે વિવિધ ઉપાય બતાવે છે. એ આપણા સ્વાસ્થ્ય માટે કોઈ પણ ટોનિકથી પણ વધારે ઉપકારી છે. પ્રાચીનકાળથી જ આપણા દેશના ઋષિમુનીઓએ સારું એવું અધ્યયન અને અનુસંધાન કરીને સદગુણો તેમજ સદભાવનાઓ વિશે અનેક તથ્યો શોધી કાઢ્યાં છે. જો આપણે એ બધાંને આપણા જીવનમાં અપનાવીએ નહિ તો શાંતિ તથા આત્મવિશ્વાસ પ્રાપ્ત કરવાની આપણી આશા એક મિથ્યા સ્વપ્ન બની રહે છે. આ વાત નિર્વિવાદ છે કે નશીલા પદાર્થો મનમાં ક્ષણિક સ્ફૂર્તિ ઉત્પન્ન કર છે, પરંતુ એ શરીરની સાથે મનને પણ દુર્બળ બનાવી દે છે. શરાબ અને માદક પદાર્થોથી ટેવાયેલા લોકો પોતાને, પોતાના પરિવારને તેમજ પોતાની આસપાસના સમાજને પણ દૂષિત કરે છે. વિશેષજ્ઞો પોતાના પ્રામાણિક આંકડાઓ દ્વારા આ વાત સિદ્ધ કરે છે.
યોગાસન, વિપશ્યના વગેરે સ્વાસ્થ્ય રક્ષા તેમજ રોગનિવારણની દ્રષ્ટિએ અત્યંત ઉપયોગી ચી એ વાત સાચી છે. પરંતુ યોગાસનનો અભ્યાસ કરનારા ઘણા લોકો આ બાબતથી અજાણ છે કે યોગશાસ્ત્રને મનની પવિત્રતાને ઠીક ઠીક પ્રમાણમાં મહત્વ આપ્યું છે. ખોટા માર્ગે ધનવાન થયેલ વ્યક્તિ મંદિરમાં ભગવાનને ભેટ ચડાવીને આધ્યાત્મિક ન બની શકે. પોતાના અંતરમાં ક્રોધ, ચિંતા, ભય, ધૃણા તેમજ ઈર્ષ્યાના ભાવોને આશ્રય આપનાર વ્યક્તિ ભલે વૈજ્ઞાનિક બારીકાઈ સાથે શીર્ષાસનનો અભ્યાસ કરે પરંતુ તે પોતાનું સ્વાસ્થ્ય કાયમ માટે સારું રાખવા સમર્થ ન બને. આસનનું ફળ ચિરસ્થાયી ન બનતાં કેવળ ક્ષણિક પણ બની જાય.
અમેરિકામાં દીર્ઘકાળ સુધી વેદાંતના પ્રચારક રહેલ સ્વામી સત્યપ્રકાશાનંદજીએ પોતાના એક પુસ્તકમાં એમનાં અનુભવોનું વિવરણ આપ્યું છે. ધર્મ તથા સાધના પર એમનાં વ્યાખ્યાનો સાંભળનાર એક મહિલાએ એક દિવસ ભાષણ પછી એમને કહ્યું: ?’ સ્વામીજી, ધર્મ અને સાધના કરતાં આપણે માનસિક શાંતિ તથા મનોબળને સંરક્ષિત રાખવાનું રહસ્ય જાણી લેવું જરૂરી છે. જો આપ્ એ પ્રાપ્ત કરવાનું શીખવી દો તો આપની ઘણી કૃપા થશે. આપણે આપણા સ્નાયુઓને લગતા તણાવ તથા ક્ષોભનાં બંધનોથી પોતાની જાતને મુક્ત કરવાની પરમ આવશ્યકતા છે. ‘ આ વાત ઘણા લોકો જાણતા નથી કે માનસિક શાંતિ અને મનોબળને જાળવી રાખવા માટે આધ્યાત્મિક પૃષ્ઠ ભૂમિ અત્યંત ઉપયોગી છે.
તણાવ અને ક્ષોભમાંથી રાહત મેળવવા વિશ્રામ જરૂરી છે, આ વાત અનેક પ્રયોગો દ્વારા સિદ્ધ થઇ ચૂકી છે. સાચા વિશ્રામની અવસ્થા પ્રાપ્ત કરી લીધા પછી મનુષ્ય બધા પ્રકારના તણાવોમાંથી મુક્ત થઇ જાય છે, એવું સંશોધનના આ ક્ષેત્રના અગ્રગણ્ય હૈંસ સીલીએ કહ્યું છે. આમ તો સંમોહન દ્વારા પણ કેટલીક મર્યાદા સુધી આ અવસ્થા પ્રાપ્ત કરી શકાય છે, પરંતુ એ ક્ષણિક હોય છે. આ અવસ્થાને સ્થાયી રીતે પ્રાપ્ત કરવા અધ્યાત્મ પથનું અનુસરણ કરવું પડે. જ્યાં સુધી જીવન તથા સુખદુ:ખના ઉદ્ ભવ પ્રત્યે આપણા દદ્રષ્ટિકોણમાં પરિવર્તન ન આવે ત્યાં સુધી સાચી શાંતિ અને વિશ્રામ મળી શકતા નથી. બીજાં સાધનો દ્વારા મળતો વિશ્રામ કેવળ ઉપરછલ્લો અને સ્થાયી હોય છે.
પાશ્ચાત્ય વિદ્વાન સામાજિક અધ:પતનનાં કારણ બતાવતાં આમ કહે છે : ‘ભૌતિકવાદની ધૂન હિંસાવૃત્તિને વધારે છે. આપણો સમાજ, પરિવાર કે અન્ય ચીજવસ્તુ પર નહિ પરંતુ કેવળ સફળતા પર આધારિત છે. સફળતાના અભાવે લોકો વિષાદગ્રસ્ત બની જાય છે અને આ વિષાદ હિંસા તથા ક્ર્રૂરતાને પથે દોરી જાય છે.’
- સ્વામી જગદાત્માનંદ ..
નોંધ : ફેશબુક તેમજ અન્ય વેબ સાઈટ પરના પાઠક માત્રોની જાણ માટે …
જો તમોને આ પોસ્ટ પસંદ આવી હોઈ તો આ સાથે આવી અન્ય પોસ્ટ માણવા, તેમજ  રસોઈ ની રેસિપી,  ભજન અને સ્વાસ્થ્ય વિષયક અન્ય  સામગ્રી નો રસસ્વાદ માણવા અમારા બ્લોગની મુલકાત જરૂર લેશો. આપના અમૂલ્ય અભિપ્રાય સદા અમોને આવકાર્ય રહેશે …
બ્લોગ પોસ્ટ લીંક : http://das.desais.net
Posted in ટૂંકીવાર્તા-બોધકથાઓ - પ્રેરકવાતો, વીણેલા મોતી | 1 Comment

કાર્ય એ જ પૂજન … (વિવેકવાણી)

કાર્ય એ જ પૂજન … (વિવેકવાણી) …

work is prayer

સર્વોચ્ચ માનવી કાર્ય ‘કરી શકે નહિ ‘. કારણ કે તેને બાંધનારું કશું તત્વ, કશી આસક્તિ, કશું અજ્ઞાન તેનામાં નથી. કેહવાય છે કે એક વહાણ સમુદ્રની સપાટી નીચે ઢંકાઈ રહેલા એક લોહચુંબકના પહાડ ઉપર થઈને પસાર થઇ રહ્યું હતું, એટલામાં તેના બધા ખીલાં, ચાકીઓ અને સળિયા ખેંચાઈને નીકળી ગયાં અને તે વહાણના ટુકડે ટુકડા થઇ ગયા. અજ્ઞાન હોય ત્યાં મુખ્યત્વે પ્રયત્ન કરવા પણું રહે છે, કારણ કે આપણે બધા ખરી રીતે નાસ્તિક છીએ. સાચો આસ્તિક કાર્ય કરી શકે નહિ. ઓછેવત્તે અંશે આપણે બધા નાસ્તિક છીએ. આપણે ઈશ્વરને જોતાં નથી તેમ તેમાં માનતા નથી. આપણે માટે તો તે ઈ-શ્વ-ર (ત્રણ અક્ષર માત્ર) છે, એથી વધુ કંઈ નહિ. એવી ક્ષણો હોય છે કે જ્યારે આપણને લાગે કે ઈશ્વર આપણી સમીપ છે; પણ વળી આપણે પાછા પડી જઈએ છીએ.
જ્યારે તમે ઈશ્વર જુઓ, ત્યારે પછી કોણ કોના સારુ પ્રયત્ન કરે? ઈશ્વરને વળી મદદ કરવી? અમારી ભાષામાં એક કેહવત છે કે ‘જગતના રચનાર ને જગત કેમ રચવું તે આપણે શીખવીશું? ‘ એટલે જેઓ કાર્ય કરતા નથી તેઓ માનવજાતમાં સર્વોચ્ચ છે. ફરીવાર જ્યારે તમે જગત વિશે અને આપણે કેવી રીતે ઈશ્વરને મદદ કરવી જોઈએ તે વિશે, અને તેને માટે આ કરો અને તે કરો વગેરે જેવાં મૂર્ખાઈભર્યા વાક્યો સાંભળો ત્યારે, ઉપલી વાત યાદ રાખજો. એવા વિચારો મનમા લાવશો નહિ; એ અત્યંત સ્વાર્થી વિચારો છે.
તમે જે કંઈ કરો તે સ્વલક્ષી છે, અને તમારા પોતાના લાભ માટે છે. ઈશ્વર કાંઈ ખાડામાં નથી પડી ગયો કે તમે અને હું એકાદી ઇસ્પિતાલ કાઢીને કે એ જાતનું કંઈક બાંધી આપવાની મદદ કરીને તેને ભાર કાઢીએ. એ જ તમને સત્કાર્ય કરવા દેવાની ‘કૃપા કરે છે’. (જગતરૂપી) આ વિશાળ કસરતશાળામાં ઈશ્વર તમારા સ્નાયુઓને કસરત કરવાની તક આપે છે, તે તેને મદદ કરવા માટે નહિ પણ તમે પોતે તમારી જાતને મદદરૂપ થાઓ એટલા સારું. શું તમે એમ માનો છો કે તમારી મદદ વિના એકાદ કીડી સરખીયે મરી જવાની હતી? નરાતાળ નાસ્તિકપણું ! દુનિયાને તમારી જરાય જરૂર નથી. દુનિયા તો ચાલ્યા જ કરે છે; તમે તો આ મહાસાગરમાં એક ટીપાં જેવા છો. ઈશ્વરની ઈચ્છા વિના એક પાંદડું સરખુંય ચાલતું નથી, તેના વિના પવન વાતો નથી. આપણે આપણી જાતને અહોભાગી ગણાવી જોઈએ કે આપણને ઈશ્વરને માટે કાર્ય કરવાનો અધિકાર આપવામાં આવે છે; પણ એમાં તેને મદદ કરવાનો વિચાર નથી.
આ ‘મદદ’ કે ‘સહાય’ શબ્દને તમારા મનમાંથી ઉખેડીને ફેંકી દો. ‘મદદ’ તમે કરી ન શકો; એમાં તો ઈશ્વર -નિંદાનો અપરાધ થાય છે. તમે પોતે જે અહીં છો તે જ ઈશ્વરની કૃપાથી છો; તમે શું એમ કેહવા માંગો છો કે તમે ઈશ્વરને મદદ કરો છો ? એ તો તમે ઈશ્વરનું પૂજન કરો છો. જ્યારે તમે કૂતરાને રોટલો નાખો છો ત્યારે તમે કૂતારારૂપે ઈશ્વરનું પૂજન કરો છો; એ કૂતરામાં ઈશ્વર રહેલ છે, ઈશ્વર જ શ્વાનરૂપે રહેલ છે. ઈશ્વર પોતે બધું જ છે. આખા વિશ્વ પ્રત્યે એ પ્રકારની સેવાભાવનાની લાગણીપૂર્વક તમે જોતા થાઓ, એટલે પછી સંપૂર્ણ અનાસક્તિ આવશે. એ તમારી ફરજ હોવી જોઈએ. કાર્ય કરવાની યોગ્ય પધ્ધતિ આ છે; કર્મયોગે શીખવેલું રહસ્ય આ છે.
- સ્વામી વિવેકાનંદ
(સ્વા.વિ.ગ્રં.મા., ભાગ -૯, પૃ.૧૫૨-૧૫૩)
Posted in ટૂંકીવાર્તા-બોધકથાઓ - પ્રેરકવાતો, વીણેલા મોતી | Leave a comment

પોતાના સ્વપ્નની દુનિયાને સાકાર કરવાની રીત …

પોતાના સ્વપ્નની દુનિયાને સાકાર કરવાની રીત …

dreamworld

નથી આ યુગ માહિતી જ્ઞાનનો,
છે આ યુગ સજાગતાની ખામીનો.
આ વિશ્વમાં આપણું એક અનોખું સ્થાન છે. એ સ્થાન આપણે આપણી ભીતર જ શોધવાનું છે, એ માટે ક્યાંય બહાર જવાની જરૂર નથી. એક પ્રખ્યાત લેટિન અમેરિકન કવિએ કહ્યું છે :
શાંત શાંત !
વનો જાણે છે કે તું ક્યાં છે !
તને જ એ ભલે શોધે.
આપણા પ્રાચીન ઋષિઓએ પણ આવું જ કર્યું છે. સત્યની શોધ માટે તેઓ સમગ્ર વિશ્વમાં અહીંતહીં દોડતા રહ્યા ન હતા. પોતાની ભીતરના હૃદયની ગહનતામાં જ એમણે એ શોધી કાઢ્યું. ૨૧મી સદીમાં બહુ ઓછા લોકો જ આવાં જંગલોમાં રહે છે. આમ છતાં પણ આપણે જાણે કે જ્ઞાનમાહિતીના વનમાં અટવાતા રહીએ છીએ. જો આપણે જ્ઞાનમાહિતીના વેરાન વનમાં ખોવાઈ ગયા હોઈએ તો એમાંથી બહાર નીકળવાનો રસ્તો છે -શાંત ચિંતનશીલ મનની ગહન ગહરાઈમાં ડૂબી જવું. કોઈ પણ ખોવાઈ ગયેલી વસ્તુને શોધવા ખંડમાં આમતેમ રખડવાને બદલે એક ખૂણે બેસીને શાંત બનીને મનના ઊંડાણમાં શોધવી વધુ સારી છે.
જ્ઞાનમાહિતી આપણી એકાગ્રતાને ખેંચ્યે રાખે છે. એટલે જ માહિતીજ્ઞાનનું પ્રાચૂર્ય સચેતતાને ડામે છે.
સચેતાતાના અભાવની એક સાચી વાત તમને કહું છું. હું કેમ્બ્રિજના હાર્વર્ડ સ્ક્વેરમાં બીજા યાત્રીઓ સાથે બસની રાહ જોતો ઊભો હતો. મારા પછી જ હાર્વર્ડ યુનિવર્સીટીનો એક યુવાન વિદ્યાર્થી ઊભો હતો. તેના હાથમાં બસનું સમય પત્રક હતું. અવારનવાર બસ ક્યારે આવશે એ સમયપત્રકમાં જોતો હતો. સમય પ્રમાણે બસ તો આવી જ ગઈ, પરંતુ આટલા સમયગાળામાં અશાંત-અસ્થિર મને એણે એ સમયપત્રકમાં ઓછામાં ઓછી ૨૦ થી ૨૫ વાર નજર નાખી દીધી.
આ જ વિદ્યાર્થી મને હાર્વર્ડ બિઝનેસ સ્કૂલમાં મળ્યો. મેં એણે પૂછ્યું : ‘ બસ પકડતી વખતે તમે આટલા બધા અધીર કેમ હતા? ‘ તેણે કહ્યું : ‘ ભાઈ, હું શું કરું? ઊભા ઊભા થાકી ગયો હતો. ‘ એટલે મેં પૂછયું : ‘ જો તમે બે-પાંચ મિનિટ માટે પણ તમારા ભીતરના અસ્તિત્વ સાથે તાલમેલ સાધીને સ્થિર ન થઇ શકો તો તમે ભવિષ્યમાં કેવા માણસ થશો, એની કલ્પના કરી જુઓ. ‘ આ સાંભળીને એ યુવાન વિચારતો થઇ ગયો.
આ વાર્તાના યુવાન જેવી અવસ્થા આપણામાંના ઘણા યુવાનોની હશે. માહિતીજ્ઞાનના વિસ્ફોટને લીધે આપણી યુવાપેઢીમાં ઘણું મોટું તાણ જોવા મળે છે. આપણે આ માહિતીના બોજાને વધુ પ્રમાણમાં સહી શકીએ તેમ નથી. એણે લીધે આપણે સજાગતાને ગુમાવતા જઈએ છીએ. એક ગૃહણી પણ પોતાની રોજિંદી કામગીરીની વચ્ચે પણ કલાકોના કલાકો સુધી ટીવીની ચેનલો વારાફરતી ફેરવતી રહે છે. એ તો ચેનલો ખાલી ખાલી જોતી રહે છે. એમાંથી વિશેષ સાંપડતું નથી. હા, સમય ચાલ્યો જાય છે. આવી સ્ત્રી પણ આપણા ઘડીયે ઘડીયે સમયપત્રક અને ઘડિયાળમાં નજર નાખતા પેલા યુવાન જેવી જ છે. પોતાની સજાગતાની ઊણપને લીધે તે પોતાની ભીતરની દુશ્ચીંતાઓને થોડા સમય માટે પાછી ધકેલવા ઈચ્છે છે.
આ જાગૃતિભરી સચેતતાનો અભાવ સર્વત્ર જોવા મળે છે. પછી એ ઘરનો દિવાનખંડ હોય કે બજાર હોય. આજના વ્યાપારી ઉપભોકતાવાદને કારણે નવાં નવાં ઉત્પાદનો બજારમાં રોજેરોજ ખડકાય છે અને પાછા અદશ્યયે થઈ જાય છે. ટોકિયોની ઈલેક્ટ્રોનિકસ માર્કેટમાં કોઈ પણ ડિઝિટલ સાધન ત્રણ મહિનાથી વધારે ગ્રાહકોનું ધ્યાન આકર્ષી શકતું નથી. કેલિફોર્નિયાનું ડિઝની કોર્પોરેશન તો દર પાંચ મિનિટે એક નવું ઉત્પાદન બજારમાં મૂકી દે છે. કંપનીના મુખ્ય અધિકારીઓની નોકરીઓનું આયુષ્ય પણ માંડ માંડ અરધું રહ્યું છે.
આવી વાત માત્ર મોટી કંપનીઓમાં જ છે એવું નથી, પણ ઘરમાંયે આવું બધું જોવા મળે છે. પશ્ચિમમાં તો દરેક બે લગ્નમાંથી એક લગ્ન નિષ્ફળ જાય છે. પતિપત્ની વધુ સમય સહજીવન જીવી શકતાં નથી. સૌથી વધારે દુ:ખ અને આશ્ચર્યની વાત તો એ છે કે આપણે આપણી જાત સાથે થોડા સમય માટે પણ તાલમેલ સાધી શકતા નથી. જરા કલ્પના તો કરો, આપણો દેહ અને આપણો? આત્મા બે સજ્જન પાડોશીઓની જેમ રહે છે. તે બંને એકબીજાની સાવ નજીકમાં જ રહે છે પણ એકબીજાને મળતા નથી ! એ બંનેને મળવાનો સમય જ ક્યાં રહે છે!
આપણે આપણી ગાડીનું સમારકામ કરવા સમય કાઢી શકીએ પણ પોતાના ભીતરી જગત સાથેનો નાતો નિભાવવા સમય કાઢી શકતા નથી. આ એક આપઘાત જ છે. આર્થિક ઉપાર્જન અને કારકિર્દી ઘડવાની ઘડભાંજમાં એટલા બધાં અટવાઈ ગયા છીએ કે આપણે આપણા મૂળ જીવનને એટલે કે જીવનના મૂળ ઉદ્દેશને જ ભૂલી ગ્યા છીએ. આવું બધું બંને છે કેમ?
મારી દ્રષ્ટિએ તો આ બધું મારા નાના અહંને સંતોષવાના પ્રયાસોમાંથી જ ઉદ્દભવે છે. આ અહં જ આપણાં ધ્યાન અને સચેતતાને હરી લે છે. આપણે મોટામાં મોટી ગાડી ઝંખતા રહીએ છીએ અને એ પણ શરીરને સમાવવા માટે નહિ પણ આપણા વધતા જતા અહંને સંતોષવા માટે જ.
આપણી જ્ઞાનેન્દ્રિયો આપણને બાહ્ય દુનિયાનું સતત દર્શન કરાવે છે. આંખ. કાન, નાક, જીભ વગેરે દ્વારા જાણે કે આપણે પેલી સ્ત્રીની જેમ આ વિશ્વની ચેનલો ફેરવતા રહીએ છીએ. એના દ્વારા આપણે પળે પળે બહિર્મુખ અને બહિર્મુખ જ થતા રહીએ છીએ. જો આપણે અંતર્મુખી નહિ બનીએ તો આ બહિર્મુખી પ્રવૃતિઓ આપણી બધી ઉર્જાઓને ખતમ કરી નાખશે અને આપણું મન અસ્થિર, અધીર, અશાંત બની જશે.
અતિ સંવેદનાના આ વિશ્વમાં આપણું મન અતિ ચંચળ અને ત્વરિત ગતિથી ચાલતું બની જાય છે. આવું અતીગતીવાળું મન ચિંતાગ્રસ્ત અને રોગી છે. ચંચળ બનીને દોડતું મન ક્યારેય ચિંતાવિહોણું સ્વસ્થ ન બની શકે. એની દશા એક હડકાયાં કૂતરા જેવી છે, તે આજુબાજુની સંવેદનાઓ પાછળ વિવેક્ભાન ભૂલીને ભમ્યે રાખે છે. આ અસ્થિર મન ચિંતન-મનનને વિસારે પાડી દે છે. તે તો સંવેદનાઓને જ પ્રતિભાવ આપે છે એટલે કે હડકાયાં કૂતરાની જેમ ભસ્યા કરે છે. તે ગહન વિચાર કરે ન શકે. જેમ આરામ લીધેલ શરીર તરોતાજાં બની જાય તેમ શાંત અને સ્થિર મન ગહન ચિંતન મનન કરી શકે.
આવું શાંત અને ચિંતન મનન કરતુ મન એ જ પૂર્ણ મન છે. તે અંતર્મુખી મન છે. એ માત્ર ગહન ધ્યાન અને વિચારમાં જ લીન રેહતું નથી પણ તે કર્મમાં સંનિષ્ઠ સક્ષમતા ઊભી કરી શકે છે. વાવાઝોડાના કેન્દ્રમાં હવાનો શૂન્યાવકાસ સર્જાય છે. અને એમાંથી જ વાવાઝોડું ફૂટી નીકળે છે એટલે કે એણે શક્તિ અને ગતિ મળે છે. સતત ફરતા પંખાનું કેન્દ્ર પણ આપણને સ્થિર દેખાય છે. જે મન પોતાની ગતિને સંયમનિયમમાં રાખીને સ્થિર રાખવાનો પ્રયત્ન કરે છે એ જ ખરેખર ક્ષમતાવાળું મન છે. એ માટે આપણે અવારનવાર આપણા મનને સમયે સમયે વિષયોના સંવેદાનોમાંથી વિમુકત કરતા રેહવું જોઈએ. જેમ કાચબો પોતાનાં અંગોને પોતાની ઢાલ નીચે લઇ જાય છે અને સંરક્ષે છે તેવી જ રીતે આપણા મનને અવારનવાર અંતર્મુખી બનાવીને એના શાંત, સ્થિર, ધીર કેન્દ્રમાં વિરામ આપવો જોઈએ.
માહ્ત્મા ગાંધીજીના શબ્દો આપણે હંમેશાં યાદ રાખવા જોઈએ : ‘ પેહલાં તો હું મારું પરિવર્તન કરીશ અને પછી દુનિયામાં એ જ પરિવર્તનની હું ઝંખના કરીશ. ‘?જો આપણે વિશ્વમાં શાંતિ ઇચ્છતા હોઈએ તો આપણે મનને સ્થિર, ધીર અને શાંત કરતાં શીખવું જોઈએ. જે થોડા મહાન વ્યક્તિઓમાં પોતાની ભીતર મહાનતાની સાથે તાલમેલ સાધવાની ક્ષમતા હતી કે છે એવા જ લોકો આ જગતને પૂરેપૂરું બદલી શકે.
( આઈ.આઈ.એમ. કોઝીકોડના નિયામક પ્રા.ડૉ. શ્રી દેવાશિષ ચેટર્જીએ લખનૌ, કોલકત્તા અને હાર્વર્ડ બિઝનેસ સ્કુલમાં પોતાની સેવાઓ આપી છે. એમનાં ગ્રંથ ‘ લાઈટ ધી ફાયર ઇન યોર હાર્ટ ‘ના એક પ્રકરણના થોડા અંશનો ગુજરાતી અનુવાદ અહીં પ્રસ્તુત છે.)
Posted in ટૂંકીવાર્તા-બોધકથાઓ - પ્રેરકવાતો, વીણેલા મોતી | 5 Comments

ભીતરમાં નિહાળો …

ભીતરમાં નિહાળો …

pearl

રમણ મહર્ષિ પાસે એક ભક્ત આવ્યો. એ અત્યંત દુ:ખી હતો. એનો એકનો એક યુવાન પુત્ર અચાનક મૃત્યુ પામ્યો હતો. હંમેશની સ્વસ્થતાથી રમણ મહર્ષિએ સલાહ આપી, આત્માની અંદર ઝાંકીને જો : ખરેખર કોણ દુ:ખ અનુભવી રહ્યું છે? પણ ભક્તને સાંત્વન ન મળ્યું ત્યારે મહર્ષિએ ‘ વિચારસાગરમ ‘ માંથી નીચેની કથા કહી :
વર્ષો પહેલાંની વાત છે. તે સમયે ટપાલ, તાર, ટેલિફોન જેવી આજે છે તેવી સગવડો નહોતી. રામ અને કૃષ્ણ નામના બે જુવાનિયા સાગરપારના દૂર દૂરના દેશોમાં ધન કમાવા ગયા. થોડા સમય પછી એમનામાંનો એક અચાનક મૃત્યુ પામ્યો. બીજો પુષ્કળ ધન કમાયો અને સુખચેનમાં રહેવા લાગ્યો. દેશમાં પાછા જતાં એક વેપારી સાથે તેણે પોતાના વતનમાં સંદેશ મોકલ્યો. જણાવ્યું કે પોતે બહુ કમાયો છે ને ખુશીમજામાં જીવન ગાળે છે. તેની સાથે આવેલો બીજો યુવાન મૃત્યુ પામ્યો છે, એ સમાચાર પણ મોકલ્યા. વતનમાં પહોંચી વેપારીએ સંદેશો આપ્યો, પણ માહિતી આપવામાં ગરબડ કરી. જે જીવ્યો હતો અને મોજ કરતો હતો તે મરી ગયો છે એવું વેપારીએ તેનાં મા-બાપને જણાવ્યું અને જે મરી ગયો હતો તે સુખચેનમાં ગુલતાન છે, એવા સમાચાર એણે આપ્યા!
જે મરી ગયો હતો પણ જીવતો છે એવા સમાચાર જે કુટુંબને અપાયા તે યુવાનનાં માતાપિતા ખુશ થયાં અને એવી આશામાં જીવવા લાગ્યાં કે તેમનો પુત્ર ખૂબ સંપત્તિ સાથે પાછો આવશે અને તેમને સુખી કરશે. જેમનો પુત્ર જીવિત હતો પણ તે મરી ગયાના સમાચાર જે કુટુંબને અપાયા, તેનાં માતાપિતા દુ:ખી દુ:ખી થઈ ગયાં અને અફસોસમાં જીવન ગુજારવા લાગ્યાં. બેમાંથી એકેય માતા-પિતાનો પુત્ર કદી પાછો આવ્યો જ નહીં, પણ બંને વાલી -દંપતીઓ અને કુટુંબોએ તેમને મળેલા (ખોટા) અહેવાલ પ્રમાણે સુખ ને દુ:ખમાં જીવન વ્યતીત કર્યું. પુત્ર મરી ગયો હતો કે જીવતો રહી કમાયો હતો તે ઘટનાની માતાપિતાના જીવન પર કંઈ અસર થવી જોઈતી નહોતી, પણ મારો પુત્ર, મારો પુત્ર એવા મામકા: મનોભાવને કારણે એક કુટુંબ ખુશી થવાને બદલે દુ:ખી થયું. બીજું કુટુંબ દુ:ખી થવાને બદલે સુખી રહ્યું !
એ જ રીતે ચિત્ત ખોટા સંદેશા આપે છે તે પ્રમાણે આપણે સુખ ને દુ:ખ અનુભવી જીવ્યે જઈએ છીએ. ચિત્તના ખોટા સંદેશાને અવગણીને જીવીએ તો અંતરાત્મા પોતાના નિજ આનંદમાં નિમગ્ન રહે.
સાભારઃ મહેશ દવે સંકલિત-પાંદડે-પાંદડે માંથી
Posted in ટૂંકીવાર્તા-બોધકથાઓ - પ્રેરકવાતો, વીણેલા મોતી | 1 Comment

અપની વાણી મેં અમૃત ઘોલ …

અપની વાણી મેં અમૃત ઘોલ … (કીર્તન)

radha-krishna


.
અપની વાણી મેં અમૃત ઘોલ .. (૨)
ઓ રસના, રાધે રાધે બોલ .. (કોરસ)
યે બોલ બડે અનમોલ .. (૨)
ઓ રસના, રાધે રાધે બોલ … (કોરસ)
રાધાજી બરસાને વાલી
રાધાજી વૃસભાનુ દુલારી .. (૨)
દો અક્ષર આધાર જગત કે .. (૨)
યહ અક્ષર અનમોલ
ઓ રસના, રાધે રાધે બોલ .. (કોરસ)
અપની વાણી મેં અમૃત ઘોલ .. (૨)
ઓ રસના, રાધે રાધે બોલ .. (કોરસ)
રાધાજી મહા રાસ રચાવે
રાધાજી નંદલાલ નચાવે ..(૨) (કોરસ)
ઇસ છબી કો ભરકે નય યન મેં .. (૨)
અંતર કે પટ ખોલ ..
ઓ રસના, રાધે રાધે બોલ .. (કોરસ)
અપની વાણી મેં અમૃત ઘોલ .. (૨)
ઓ રસના, રાધે રાધે બોલ .. (કોરસ)
બિન રાધા નહિ સાજે બિહારી
બિન રાધા નહિ મિલે બનવારી .. (૨) (કોરસ)
ઇન્હ્કે ચરણ પકડ્લે નાંદા ..(૨)
ભટક ન ગર ગર ડોલ .. (કોરસ)
ઓ રસના, રાધે રાધે બોલ .. (કોરસ)
અપની વાણી મેં અમૃત ઘોલ .. (૨)
ઓ રસના, રાધે રાધે બોલ .. (કોરસ)
રાધે રાધે બોલ .
રાધે રાધે બોલ ..
અપની વાણી મેં અમૃત ઘોલ .. (૨)
ઓ રસના, રાધે રાધે બોલ .. (કોરસ)
યે બોલ બડે અનમોલ .. (૨)
ઓ રસના, રાધે રાધે બોલ .. (૨)

radha

રસના રાધે રાધે બોલ ..
રસના રાધે રાધે બોલ ..
રસના રાધે રાધે બોલ …
Posted in અન્ય કલાકાર, ભજન -કીર્તન - સ્તવન -ગરબા - સંગીતનો રસથાળ | 2 Comments

વિદ્યાર્થીઓ માટે દિશાનિર્દેશ .. પ્રબળ વ્યક્તિત્વની આધારશિલોઓ… ભાગ-૩…

વિદ્યાર્થીઓ માટે દિશાનિર્દેશ .. પ્રબળ વ્યક્તિત્વની આધારશિલોઓ… ભાગ-૩…
ગતાંકથી ચાલુ …

student guidence ..

(૮) આત્મસંકલ્પ – આપ મેળે નિર્ણય લેવાની શક્તિ
દ્રઢ નિર્ણય શક્તિવાળા લોકો જ જીવનમાં સફળતાનો સ્વાદ ચાખે છે. એટલે જ તમારે બધા પ્રયાસોને તમારા મન અને દેહની શક્તિઓને કેળવવા તરફ વાળવા જોઈએ. બધી નિષ્ફળતાઓ અને ભોંય પછડાટ મળવા છતાં પણ શાંતિ, ઉત્સાહ અને ખંતથી કાર્ય કરો. કોઈ વેહમનો ડર ન રાખીને, આપ્ મેળે નિર્ણય લેવાની શક્તિ કેળવો. સ્વામીજીના (વિવેકાનંદજીના) જીવનની આવી જ એક ઘટના જોઈએ.
ખૂબ નાની વયથી જ નરેન વહેમ અને બીક સાથે અકળામણ અનુભવતો, પછી ભલેને એ વહેમને લોક પરંપરાએ પવિત્રતાના વાઘા ચડાવ્યા હોય. મોટી વયે પોતાનાં એક શિષ્યને એમણે કહ્યું હતું: ‘ બાળપણથી જ હું ઉફાંડી હતો; નહીં તો, ખીસામાં એક પૈસો ન હોવા છતાં આખા જગતની સફરનો પ્રયત્ન મેં કર્યો હોત ખરો ? ‘ એના ઉફાંડીપણાના અર્થાત્ હિમ્મત અને વિચાર તથા કર્મમાં સ્વતંત્રતાના ઉદાહરણનો એમનાં બાળપણનો એક કિસ્સો છે. નાના છોકરાઓને પણ કંટાળો આવે તેવે કોઈ કોઈ સમયે તે પોતાના એક મિત્ર ને ત્યાં જતા. એ લોકોના આંગણામાં ચપકનું એક ઝાડ હતું ને એની ડાળ પરથી ઉંધે માથે લટકવું તેમને ગમતું. એ ઘરના વૃદ્ધ અને ઓછું ભાળી શકતા દાદાજીને બીક હતી કે કાં ઝાડ પરથી છોકરો પડશે, કાં, ઝાડને નુકશાન થતાં પોતાને ફૂલ નહીં મળે. એટલે એક દિવસ નરેનને બોલાવી કહ્યું: ‘ આ ઝાડ પર ચડતો નહીં. ‘ નરેને કારણ પૂછ્યું: ડોસાએ ઉત્તર વાળ્યો: ‘ એ ઝાડ પર એક બ્રહ્મરાક્ષસ રહે છે; રાતે એ સફેદ કપડા પેહરી ફરે છે ને દેખાવે ભયંકર છે. ‘ નરેન માટે આ નવીન હતું. રખડવા સિવાય એ બ્રહ્મરાક્ષસ બીજું શું કરી શકે તે જાણવાની એની ઈચ્છા હતી. ‘ ઝાડ પર જે ચડે છે તેની ડોક એ મરડે છે,’ ડોસા બોલ્યા.
નરેન કશું બોલ્યો નહીં અને, વિજેતાના હાસ્ય સાથે એ ડોસા ત્યાંથી ચાલ્યા ગયા. એ જેવાં થોડે દૂર ગયા કે, બ્રહ્મરાક્ષસ હોવા છતાંય નરેન ઝાડ પર ચડ્યા. એના મિત્રે ચેતવણી આપી ‘ બ્રહ્મરાક્ષસ તને પકડશે ને તારી ડોક મરડી નાખશે. ‘ ખડખડાટ હસી નરને કહ્યું: ‘ કેવો મૂર્ખ છે તું ! કોઈ કહે એટલે એની વાત માની લેવી નહીં, દાદાજીની વાત સાચી હોત તો, મારી ડોક તો ક્યારનીયે ભાંગી ગઈ હોત. ‘ આ પ્રસંગ સૂચક અને ભાવિની અગમવાણી જેવો છે; જ્યારે સ્વામી વિવેકાનંદ તરીકે મોટાં શ્રોતાગણોને તેઓ કેહવાના હતા: ‘ પોથીમાં વાંચી માટે એ વાતને સાચી નહીં માની લો ! જાતે જ તમે સત્યને શોધો ! એ જ સાક્ષાત્કાર છે ! ‘
  • વ્યવહારિક સંકલ્પો કરો અને તેને વળગી રહો.
  • અનેક નિષ્ફળતાઓ છતાં ધૈર્ય, ખંત અને શાંતિથી નિર્ણયને વળગી રહો.
  • મન સહાય ન કરે તો પણ દેહબળથી કાર્ય કરો. એનાથી ઈચ્છા શક્તિ વધશે.
(૯) આત્મત્યાગ – આત્મબલિદાન
પરદેશથી આવ્યા પછી તાવની બીમારીને કારણે વિવેકાનંદજી અત્યંત નબળા પડી ગયા હતા. ડૉક્ટરના કેહવાથી તેઓ દાર્જલિંગ ગયા. ત્યાં થોડા દિવસ રહ્યા પછી સ્વામીજીને સમાચાર મળ્યા કે કલકત્તામાં પ્લેગ ફેલાયો છે. સ્વામીજીએ તે સમયે દાર્જલિંગમાં મેક્લાઉડને લખ્યું હતું કે ‘ જે શહેર મારું જન્મસ્થાન છે ત્યાં જો પ્લેગ ફેલાશે તો તેના વિરોધમાં હું આત્મબલિદાન કરીશ. આ મારો નિશ્ચય છે. આ દુનિયામાં જે મહાપુરુષોએ પ્રકાશ પાથર્યો છે તેમના માટે બલિદાન દેવા કરતાં મારા નિર્વાણ માટેનો આ જ સૌથી ઉત્તમ ઉપાય છે. ‘ જ્યારે સમાચાર મળ્યા કે કલકત્તામાં ખરેખર પ્લેગનો ઉપદ્રવ થયો છે તે રોગચાળાના રૂપમાં ફાટી નીકળવાની તૈયારીમાં છે ત્યારે તેઓ તરત જ કલકત્તા ચાલ્યા ગયા. આવીને તેમણે જોયું કે ખરેખર પ્લેગના રોગથી જેટલા મૃત્યુ થયાં છે તેના કરતાં ઘણો વધારે ભય લોકોના મનમાં ઘર કરી ગયો છે. આ પરિસ્થિતિમાં માણસોને માનસિક હિંમત દેવા માટે સ્વામીજીએ ઘોષણાપત્રનું વિતરણ કરીને એ બતાવી આપ્યું: શ્રી રામકૃષ્ણ મિશન તેમની મદદ કરવા હંમેશા તેમની સાથે છે. મિશન તેમની સેવા પૂરા તન-મન-ધનથી કરશે. આ સિવાય સ્વામીજીએ નિર્ણય કર્યો કે જૂદી જુદી જગ્યાએ પ્લેગથી પીડિત લોકો માટે સેવા કેન્દ્રો શરૂ કરવાં.
એક ભક્તે વિવેકાનંદજી ને પ્રશ્ન પૂછીયો કે આ બધાં કામ માટે તો પુષ્કળ ધનની જરૂરત પડશે તો પૈસા કાયાથી આવશે ? સ્વામીજીએ તૂરત જવાબ આપ્યો કે જરૂર પડશે તો મઠની જે જમીન લીધી છે તે વેચી નાખીશ. આપણે તો ફકીર છીએ. ભિક્ષા માગીને, વૃક્ષોની છાયામાં રહીને દિવસો પસાર કરી દઈશું. જો જમીન વેચીને સેંકડો માણસોને બચાવી શકાતા હોય તો પછી તે જમીન રાખી મૂકેલી શું કામ આવવાની છે. સ્વામીજી કેટલા મહામાનવ હતા તેનો ખ્યાલ તો આપણને સ્વામીજીના બોલાયેલા શબ્દોમાંથી મળી રહે છે. તેમણે જેવી દુ:ખી મનુષ્યોની દુર્દશા જોઈ કે તરત જ મઠની જમીન વેચી નાખવાની વાત કરતાં જરા પણ હિચકિચાટ ન અનુભવ્યો.
  • જીવનમાં મહત્તા પ્રાપ્ત કરવા માટે આત્મત્યાગ કે સ્વાર્પણની ભાવના જરૂરી છે.
  • નિ:સ્વાર્થ ભાવનાનો બદલો ઘણો મોટો હોય છે. અલબત્ત, લોકોમાં એને અમલમાં મૂકવાની ધીરતા ?સ્થિરતા હોતી નથી.
  • સ્વાર્થી વ્યક્તિ હંમેશાં દુ:ખપીડિત હોય છે. લોકો સ્વાર્થીઓને ધિક્કારે છે.
  • બીજાને સહાય કરવાનો પ્રયત્ન કરો. બીજાને સહાય કરીને વાસ્તવિક રીતે તમારી જાતને જ મદદ કરો છો.
(૧૦) આત્મગૌરવ
તમારા જીવનને પારદર્શક બનાવો. સીધા, સરળ અને પ્રમાણિક વ્યક્તિ ડરતો નથી.સંનિષ્ઠા અને પ્રમાણિક્તા જેવાં ઉદાત્ત ગુણોમાં ક્યારેય બાંધછોડ ન કરવી. તમે શેના પર મક્કમ રહો છો, એ અગત્યનું છે. જેમણે ઉચ્ચતર સંકલ્પનાઓ અને ચોક્કસ સિધ્ધાંતો માટે પોતાના જીવન સમર્પિત કર્યાં છે એવાં ઉદાહરણોથી માનવજાતનો ઇતિહાસ ભરપૂર ભર્યો છે.
અમેરિકાના પશ્ચિમ પ્રાંતના એક નગરમાં એક વખત સ્વામી વિવેકાનંદજીએ ભાષણમાં કહ્યું હતું: ‘ જે સર્વોત્તમ સત્ય સુધી પહોંચી શકે છે તેને કંઈ વિચલિત કરી શકતું નથી. ‘ કેટલાક ભરવાડોએ આ વાત સાંભળી તેઓએ નક્કી કર્યું કે સ્વામીજીની આ વાતનો પ્રયોગ તેમના પર કરવો. જ્યારે સ્વામીજી તેમના ગામમાં આવ્યાં ત્યારે એક ટબ ઊંધુ કરી નાખ્યું અને તેના પર ઊભા રહીને સ્વામીજીને ભાષણ કરવાં કહ્યું. કોઈ પણ જાતના ખચકાટ વગર સ્વામીજી તૈયાર થઇ ગયા અને થોડી વારમાં અડગ ઊભા રહીને ભાષણ દેવામાં મગ્ન થઇ ગયા. એટલામાં જ તેમના કાન પાસેથી અવાજ કરતી બંદૂકની ગોળીઓ પસાર થવાં લાગી. સ્વામીજીએ તલભાર પણ વિચલિત થયા વગર ભાષણ ચાલુ રાખ્યું. અંતમાં ભાષણ પૂરું થયું ત્યારે તે ભરવાડોએ સ્વામીજીને ઘેરી લીધા અને તેમની સાથે હાથ મિલાવી કહ્યું: ‘ હાં, તમે ખરેખર મરદ માણસ છો. ‘
સ્વામી વિવેકાનંદજી શિકાગોની વિશ્વધર્મ પરિષદ પછી અમેરિકાના સમાજમાં પ્રખ્યાત થઇ ગયા હતા. કોઈ એક સ્ટેશને તેઓ ટ્રેનમાંથી ઊતરતા હતા ત્યારે તેમનું સ્વાગત થઇ રહ્યું હતું. એટલામાં એક નિગ્રો કુલીએ પોતાનો હાથ તેમની તરફ લંબાવ્યો અને કહ્યું કે મેં સાંભળ્યું છે તે કે આપણે એક જ જાતિના છીએ. તમારા ગૌરવથી નિગ્રો સમાજ પણ ગૌરવ અનુભવે છે. એટલે હું તમારી સાથે હાથ મિલાવવાનું સૌભાગ્ય પ્રાપ્ત કરવા ઈચ્છું છું.
સ્વામીજીએ તરત તે કુલી તરફ હાથ લંબાવીને કહ્યું: ‘ ધન્યવાદ ભાઈ, તને અનેક ધન્યવાદ ! ‘ તેમણે કુલીને એમ ન કહ્યું કે તેઓ નિગ્રો નથી. અમેરિકાની કેટલીય હોટલોમાં તેમણે નિગ્રો માનીને પ્રવેશ નહોતો મળતો; અપમાનિત પણ થવું પડતું હતું. તે છતાંય તેમણે કદી એમ ન કહ્યું કે તેઓ નિગ્રો નથી. એક વખત એક પશ્ચિમના શિષ્યે તેમને પૂછયું કે આ મામલામાં શા માટે તેઓ પોતાનો સાચો પરિચય નથી આપતાં ? સ્વામીજીએ કહ્યું હતું: -‘ શું આપણે બીજાને હલકા દેખાડીને પોતે ઊંચા બની શકીશું ? મેં તો આ માટે જન્મ ધારણ કર્યો નથી. ‘
  • સનિષ્ઠ અને પ્રમાણિક વ્યક્તિને ભય હોતો નથી.
  • નિમ્નકક્ષાએ જઈને કોઈની નિંદા ન કરો. એનાથી આપણે ગુણવત્તામાં નીચે ઉતરીએ છીએ.
  • દુનિયાના લોભલાલચથી લલચાયા વિના મહાપુરુષો ઉચ્ચતર આદર્શ અને સિધ્ધાંતોને મક્કમપણે વળગી રહે છે.
સંપૂર્ણ …

 

Posted in ટૂંકીવાર્તા-બોધકથાઓ - પ્રેરકવાતો, વીણેલા મોતી | Leave a comment

ટૂંકી વાર્તા – બોધ કથા….

ટૂંકી વાર્તા – બોધ કથા….
આજે શ્રીરામકૃષ્ણદેવની થોડી અમૃત વાણી માણીશું….

god

(૧) એક સિદ્ધ તોફાન રોકે છે….
એક વાર એક સિદ્ધ (સન્યાસી) સમુદ્રતટે બેઠા હતો ત્યાં મોટું તોફાન ચડી આવ્યું. એનાથી ખૂબ વ્યથિત થઇ એ સિદ્ધ બોલ્યા: ‘ તોફાન, બંધ થઇ જા ! ‘ અને એના શબ્દો સાચા પડ્યાં. એ જ વેળા દૂર એક મોટું જહાજ જતું હતું અને એના બધાં સઢ ખુલ્લા હતા. અને જેવો પવન થંભી ગયો તેવું એ ડૂબી ગયું અને એમાં બેઠેલા બધાં મૂસાફરોને સાથે લેતું ગયું.
હવે આ બધાં પ્રવાસીઓના મોતનું પાપ આ સિધ્ધને લાગ્યું, પરિણામે એની બધી શક્તિઓ હરાઈ ગઈ.
(૨) વિચારવા જેવી બાબત…
એક ભક્ત દેવદર્શન કરીને કૃતાર્થ થવાં માટે મંદિરમાં આવ્યો. દર્શનથી તેનામાં આનંદ અને ભક્તિનો ઉભરાને જાણે બદલો વાળવો હોય તેમ તેને ફૂટલાં ડબલાં જેવો તંબૂરો તથા ખોખરા મંજીરા સાથે ભજન લલકાર્યું. મંદિરના એક ખૂણામાં એક થાંભલાને ટેકો લઈને એક ચૌબાજી બેઠા બેઠા ઝોલા ખાતા હતા. એ ચૌબાજી હતા મંદિરના પૂજારી; પોતે કૂસ્તિબાજ હતા, સિતારનું સારું એવું જ્ઞાન હતું અને ખાસ તો બે મોટા લોટા ભરીને ભંગ પીવામાં એક નંબરના ઉસ્તાદ હતા ! એ ઉપરાંત બીજી ઘણીયે લાયકાતો તેમનામાં હતી.
અચાનક એક કર્ણકટુ કર્કશ અવાજે તેમના કાનમાં પ્રવેશ કરીને અંદર પડદા પર હલ્લો કર્યો. પરિણામે ચૌબાજીની બેતાલીસ ઈંચની વિશાળ છાતીની નીચે રહેલાં નાનકડા હૈયામાં ભાંગના પ્રભાવે ખડું થયેલું સ્વપનની માયાનું અદભૂત જગત ઊડી ગયું. સુખનો આ સંસાર ઉડાડી મૂકનાર પ્રાણી કોણ છે એ જોવા સારું ચૌબેજીએ ધગેલ તાંબા જેવી લાલઘૂમ સુસ્ત આંખો ઉઘાડીને નજર કરી, તો કડાયાં જેવાં કર્ણકર્કશ અવાજે ભક્તિગીત ગાઈ રહ્યો હતો ! એ જોતાં જ ચૌબેજીનો પિત્તો ગયો. ભાંગના ઘેનમાં મળેલી દુનિયા આખીની બાદશાહીનું સોનેરી સમણું ઉડાડી મૂકનાર એ આદમીને ઘાંટો પાડીને ચૌબેજી બરાડી ઉઠયા: ‘ અરે એય ! કહું છું કે તું છો કોણ ? અને અત્યારે ખરાં બપોરે તાલસૂર વગરનો આ દેકારો શું કામ માંડ્યો છે ? ‘ પેલાએ જવાબમાં કહ્યું : ‘ ભગવાનનું મન પલાળું છું, મારા વા’લાને રાજી કરું છું. ‘ ચિડાઈને ચૌબેજીએ ત્રાડ પાડી : ‘એલા પણ તું મારા જેવાનેય રાજી નથી કરી શકતો, તે ભગવાન મારાથીયે વધુ મૂર્ખ છે ? શું મારા કરતાંય ઈશ્વરમાં અક્કલ ઓછી છે ?’
(૩) દરેક ચીજની જરૂર છે…
એક વેળા એક જમીનદારીના ગણોતિયાઓ માથાભારે થઈ ગયા જમીનદારે ગુંડા ગોલક ચૌધરીને મોકલાવો પડ્યો. એ એવો તો આકારો વહીવટદાર હતો કે એનું નામ સાંભળતાં ગણોતિયાઓ ફફડતા. બધી બાબતોની આવશ્યકતા છે.
એક વાર સીતાએ પોતાનાં પતિને કહ્યું : ‘ રામ, અયોધ્યાનું દરેક ઘર મહાલય હોય તો કેવું સારું ‘ ઘણાં ઘર મને જૂના ને જર્જરિત દેખાય છે. ‘ ‘ પણ પ્રિયે ‘ રામ બોલ્યા, ‘ બધાં ઘર સુંદર મહાલય બની જાય તો કડિયા શું કરશે ? ‘ ઈશ્વરે બધાં પ્રકારની વસ્તુઓ બનાવી છે એણે સારાં વૃક્ષો અને ઝેરી છોડો તેમજ નાળિયેર પણ બનાવ્યા છે. પ્રાણીઓમાં પણ સારાં -નરસાં અને બધી જાતના પ્રાણીઓ છે- વાઘ, સિંહ, સાપ વગેરે.
ઈશ્વરે જ્યારે તમારામાં કાંઇક વિશેષ શક્તિ કે ગુણ મૂક્યા હોય કે તેની કૃપાથી તમે મેળવ્યા હોય, તો તે સારા કાર્ય તેમજ તેના કાર્ય કરવા માટે તમારા પર કૃપા કરેલ હોય છે; તેનો ક્યારેય પણ દૂર ઉપયોગ કરવો ના જોઈએ જે જીવનમાં અનેક મૂશ્કેલીઓ ઊભી કરી દે છે અને તેના માઠા પરિણામ ભોગવવાનો સમય પણ આવે છે. કૂદરતના ક્રમ ની વિરુધ કોઈ પણ કાર્ય કરવું ના જોઈએ. તેને આપણી તેમજ સર્વે જીવોની દરેક બાબત નો ખ્યાલ હોય જ છે, તેના ક્રમમાં આપણે કોઈ ફેરફાર કરવો ના જોઈએ. ઈશ્વરની દરેક રચના ન્યારી છે
Posted in ટૂંકીવાર્તા-બોધકથાઓ - પ્રેરકવાતો, વીણેલા મોતી | 1 Comment