ચિંતામુક્ત બનો…(ભાગ-૩) …

ચિંતામુક્ત બનો…(ભાગ-૩) …

fearless

મનની અસીમ શક્તિ …

આપણું મન કોઈ રોગને નિપજાવી પણ શકે અને એને તંદુરસ્ત પણ કરી શકે. ધેર્ય, પ્રેમ, સહાનુભૂતિ, ઉદારતા, નિ:સ્વાર્થતા વગેરે ભાવાત્મક ગુણો માનવદેહ રૂપી આ યંત્રનાં બધાં અંગોને સુચારુ, સ્વસ્થ અને સુખદ રીતે ચલાવે છે. પરંતુ અભાવાત્મક વિચારો દ્વારા ભય, ચિંતા, ક્રોધ, ઈર્ષ્યા, નિરાશા અને સ્વાર્થપરાયણતાનો ઉદ્ ભવ થાય છે. એ સમગ્ર દેહને પ્રભાવિત કરીને એને રોગી બનાવી દે છે. તમારા મનમાં આ વાત દ્રઢતાપૂર્વક અંકિત થઈ જાય એટલા માટે હું ફરીથી કહું છું- ‘આપણું મન કોઈ રોગને નિપજાવી પણ શકે અને એને તંદુરસ્ત પણ કરી શકે.’
પ્રસન્નતા, શાંતિ, સાહસ, આત્મવિશ્વાસ, સંકલ્પશક્તિ, વગેરે ભાવાત્મક માનસિક અવસ્થાઓ શરીરને સ્વસ્થ રાખવા કોઈ પણ ટોનિક કરતાં પણ વધારે પ્રભાવક છે.
મહર્ષિ વશિષ્ઠે કહ્યું હતું કે જેમ રેશમનો કીડો પોતાના માટે રેશમનો કોશેટો બનાવે છે તેવી જ રીતે મન પ્રમાણે શરીરનું ગઠન કરે છે. જ્ઞાનીઓનું કેહવું છે કે મન એ જ મનુષ્યનાં બંધન અને મુક્તિનું કારણ છે.
વિષ અને અમૃત એ બંને વિચાર નામના પદાર્થમાંથી ઉત્પન્ન થાય છે. અનેક લોકો જાણ્યે અજાણ્યે વિષ પેદા કરે છે. કેહવાતા બુદ્ધિમાનો પણ આ મૂર્ખતામાં ફસાઈ જાય છે. જો આપણે મનનો સ્વભાવ તથા એની કાર્યપ્રણાલીને સમજી લઈએ તો આપણે વિષને સ્થાને અમૃત પણ નિપજાવી શકીએ. મન શું છે? પારિભાષિક જટિલતાઓમાં પડ્યા વિના આપણે કેવળ એટલું જ કહી શકીએ કે મન એ એક એવી શક્તિ છે કે જેમાં અસંખ્ય વિચાર, ભાવનાઓ, કલ્પનાઓ અને સંકલ્પ વગેરે; સંક્ષેપમાં કહીએ તો ઈચ્છા, ક્રિયા અને જ્ઞાન નિહિત હોય છે. આ એક સૂક્ષ્મ અને જટિલ શક્તિ છે.? એ આપણા વ્યક્તિત્વને સાકાર કર છે. આ શક્તિની મદદથી આપણે આપણા ભાગ્યનું પરિવર્તન કરી શકીએ છીએ. આપણાં બધા કર્મ તથા ઉપલબ્ધિઓ પોતાના મનમાં રહેલ ભાવનાઓ, વિચારો અને કલ્પનાઓનું જ પરિણામ છે. એક પ્રસિદ્ધ વિચારક કહે છે : ‘જો તમે એક માસ સુધી રોજના પાંચવાર પોતાના વિચારોનું પરીક્ષણ કરો તો તમને ખ્યાલ આવશે કે તમે કઈ રીતે પોતાના ભવિષ્યનું ઘડતર કરી ચૂક્યા છો. જો તમે પોતાના કેટલાક વિચારોને પસંદ ન કરો તો આજથી જ એ વિચારો અને ભાવનામાં પરિવર્તન લાવવાનો પ્રારંભ કરી દો, એ તમારા માટે વધુ સારું ગણાશે.’ અત: આપણે પોતાના વિચારોની દિશામાં પરિવર્તન લાવવાનો પ્રયાસ કરવો જોઈએ. આપને પોતાના બધા વિચારો અને પ્રયાસોને જીવન સન્મુખ સ્થાપિત ઉચ્ચ આદર્શોના રૂપાંતરણમાં લગાડી દેવા જોઈએ.
આજે એક કમ્પ્યુટર અત્યંત લોકપ્રિય બની રહ્યાં છે. આપણું મન પણ પ્રકૃતિની એક અદભુત ભેટ છે, તે એક કમ્પ્યુટરથી પણ વધારે ઉપયોગી છે. જો આપણે મનમાં સ્વસ્થ એવં ઉદાત્ત વિચાર તથા ભાવોને ભરતા રહીએ તો એને પરિણામે આપણને પ્રસન્નતા, શાંતિ અને સંતોષની પ્રાપ્તિ થઇ શકે છે. લોકો આ તરફ વધુ ધ્યાન રાખતા નથી. આપણને બ્રહ્માંડમાં એક વ્યવસ્થા જોવા મળે છે. એને વેદોમાં ઋત કેહવામાં આવ્યું છે. બ્રહ્માંડની બધી વસ્તુઓને આ ઋત જ નિયંત્રિત કરે છે. સૂર્ય, ચંદ્ર, તારા, ગ્રહ, બધાં આકાશમાં ફરી રહ્યાં છે. દિવસ અને રાત તથા ભિન્ન ભિન્ન ઋતુઓ આવતાં જતાં રહે છે. આ બધાની પાછળ એક સૂક્ષ્મ વ્યવસ્થા છે. આ સુવ્યવસ્થા કેવળ બાહ્ય જગતમાં જ નહિ પણ એ આપણને અંતર્જગતમાં પણ જોવા મળે છે. હૃદયનું ધબકવું, શ્વાસોચ્છવાસ, લોહીનું પરિભ્રમણ, નિદ્રા અને જાગૃતિ -?આ બધાં એક સુસંગત પ્રક્રિયાનું અનુસરણ કરે છે. દરેક સફળતાની પાછળ અનુસાસન અને વ્યવસ્થા હોય છે. આપણું જીવન અનુશાસિત તથા વ્યવસ્થિત રૂપે સંચાલિત થવું જોઈએ. માનવમન રૂપી પ્રકૃતિને આપેલ આ કમ્પ્યુટરને વધુ ઉપયોગી બનાવવા માટે એમાં નિષ્પક્ષ નિરીક્ષણ, નિ:સ્વાર્થ દ્રષ્ટિકોણ, લક્ષ્યોન્મુખ પ્રયાસ અને આનંદના ભાવભરી દેવા જોઈએ. એમાં, આળસ, બેદરકારી, એકાગ્રતાનો અભાવ, ક્રોધ અને પૂર્વગ્રહસ્ત વિચારોને ભરી દેવાથી એ બેકાર બની જાય છે. એટલે મનમાં ભરવાનાં વિચારો અને ભાવો વિશે આપણે ખૂબ સાવધાન રેહવું જોઈએ.
કાલજયી સરળ ઉપાય..
‘એડગર કેસે રીડર’ ગ્રંથના ‘હેલ્થ ઇન યોર ડિઝાઈન – તમારી સ્વાસ્થ્ય યોજના’ અધ્યાયમાંથી ડૉ. રોય કર્કલેન દ્વારા ?આપેલાં ઉદ્વરણ અનુસાર રોગોને દૂર કરવાના કેટલાક પ્રાચીન અને અજમાવેલા સરળ સિદ્ધાંત આ પ્રમાણે છે.
  • સંસારનાં બધાં પ્રાણીઓ પ્રત્યે સહાનુભૂતિ, પ્રેમ તેમજ કલ્યાણનો ભાવ રાખવાથી મનુષ્ય આંતરિક આનંદ અને પ્રસન્નતા મેળવે છે. એને લીધે શરીરમાં બધાં પાચક એન્જાઈમો-રસનો ઉચિત એવં નિર્બાધ નિ:સરણમાં સહાયતા મળે છે અને વ્યક્તિ એને સંબંધિત રોગોમાંથી મુક્ત થાય છે.
  • નિ:સ્વાર્થતા, કર્તવ્યપરાયણતા તેમજ હૃદયની ઉદારતાના ભાવને વિકસિત કરીને શારીરિક રૂપે માનવી સબળ બને છે. સાથે ને સાથે માનસિક રૂપે સ્થિરતા પ્રાપ્ત કરે છે. એને લીધે એને માટે વારંવાર માંદા પડવાની સંભાવના રેહતી નથી.
  • કોઈપણ વ્યક્તિ અહંકાર ત્યજીને મૈત્રીભાવને અપનાવી લે અને પ્રસન્ન ચિત્તે એહ્વાનો અભ્યાસ કરીને આત્મવિશ્વાસ સાથે આગળ વધે તો તે પરસ્પરનાં ધૃણા દ્વેષના ઘાને રૂઝવી શકે.
  • સહાયતા, ઉદારતા તથા સહયોગના સદગુણોને આત્મસાત કરવાથી વ્યક્તિને આંતરિક સામંજસ્યભાવ પ્રાપ્ત થાય છે. એને લીધે એમની નસો તથા માંસપેશીઓને રાહત મળે છે. એનાથી સાંધાની કઠોરતા દૂર થાય છે અને મનુષ્યને શારીરિક તથા માનસિક તાજગીનો અનુભવ થાય છે.
  • જો આપણે બીજા પ્રત્યે આત્મીયતા તેમજ વિશ્વબંધુત્વના ભાવને પોતાની રગેરગમાં આત્મસાત્ કરી લઈએ તો ચોરી, લૂંટ, હત્યા, અન્યાય અને ઉચ્ચ આદર્શોનું અવમૂલ્યન થતું અટકે.
  • ધૈર્ય જ લાભકારી છે, આ સિદ્ધાંતને સ્વીકારીને જો આપણે ધૈર્ય અને સહનશીલતા જેવાં સદગુણોને વિકસાવીએ તો આપણા જ્ઞાનમાં વૃદ્ધિ થાય છે, જીવન પ્રાણવંત બની જાય છે અને ધરતી સ્વર્ગમાં પરણિત થઇ જાય છે.
  • ‘વાતો ઓછી અને કામ વધુ’ આ નીતિનું પાલન કરનારા લોકો અનાવશ્યક વાર્તાલાપ કે વ્યર્થ વસ્તુઓમાંથી વિરત રહીને સદભાવ સાથે પોતાનાં કર્તવ્યમાં માંડ્યા રહે છે, આવા લોકોને કોઈ હોસ્પીટલમાં રોગી બનીને પથારીમાં સૂતા રેહવાની પળ આવતી નથી. એમને માટે સુખી જીવન માત્ર દિવાસ્વપ્ન નહિ પરંતુ એક વાસ્તવિકતા બની જાય છે.
  • ઉચિત નિર્ણય અને વિવેકથી આપણને પ્રતિકૂળ તથા અદમ્ય પરિસ્થિતિઓ પર વિજય મેળવવામાં સહાયતા મળે છે.
  • નિયમિત પ્રાર્થના, શારીરિક સ્વાસ્થયનો માર્ગ ખુલ્લો કરે છે. એ માનવીની ભીતરની શક્તિ અને આત્મવિશ્વાસના અજસ્ત્ર સ્તોત્રને ખોલી નાખે છે. પછી આવા લોકો આ શક્તિ અને ઉત્સાહને બીજામાં સંચારિત કરવા પ્રેરિત થાય છે.
તમે શિવલિંગ છેજોયું હશે. શિવલિંગ પર એક ઘડા દ્વારા ધીમે ધીમે પવિત્ર જલ ટપકતું રહે છે. એવી જ રીતે અધ્યવસાય દ્વારા જ્યારે આપણે ભાવનાઓનું પ્રશમન કરવા સમર્થ બની જઈશું ત્યારે આપણું મન સર્વદા પ્રસન્ન રહેશે અને એક પ્રસન્ન મન કોઈ પણ ઔષધિ કરતા વધુ સારું સ્વાસ્થ્ય પ્રદાન કરી શકે છે. ઔષધિઓના સેવનથી કેટલાક અપ્રિય અને પ્રતિકૂળ પ્રભાવોની સંભાવના હોય ખરી. પરંતુ સદભાવનાઓના વિકાસથી સ્વાસ્થ્ય પર કોઈ માઠી અસર પડતી નથી.
મનની શક્તિ એક મહાન સંપત્તિ છે
આપણાં શાસ્ત્ર સદભાવ વિકસાવવા માટે વિવિધ ઉપાય બતાવે છે. એ આપણા સ્વાસ્થ્ય માટે કોઈ પણ ટોનિકથી પણ વધારે ઉપકારી છે. પ્રાચીનકાળથી જ આપણા દેશના ઋષિમુનીઓએ સારું એવું અધ્યયન અને અનુસંધાન કરીને સદગુણો તેમજ સદભાવનાઓ વિશે અનેક તથ્યો શોધી કાઢ્યાં છે. જો આપણે એ બધાંને આપણા જીવનમાં અપનાવીએ નહિ તો શાંતિ તથા આત્મવિશ્વાસ પ્રાપ્ત કરવાની આપણી આશા એક મિથ્યા સ્વપ્ન બની રહે છે. આ વાત નિર્વિવાદ છે કે નશીલા પદાર્થો મનમાં ક્ષણિક સ્ફૂર્તિ ઉત્પન્ન કર છે, પરંતુ એ શરીરની સાથે મનને પણ દુર્બળ બનાવી દે છે. શરાબ અને માદક પદાર્થોથી ટેવાયેલા લોકો પોતાને, પોતાના પરિવારને તેમજ પોતાની આસપાસના સમાજને પણ દૂષિત કરે છે. વિશેષજ્ઞો પોતાના પ્રામાણિક આંકડાઓ દ્વારા આ વાત સિદ્ધ કરે છે.
યોગાસન, વિપશ્યના વગેરે સ્વાસ્થ્ય રક્ષા તેમજ રોગનિવારણની દ્રષ્ટિએ અત્યંત ઉપયોગી ચી એ વાત સાચી છે. પરંતુ યોગાસનનો અભ્યાસ કરનારા ઘણા લોકો આ બાબતથી અજાણ છે કે યોગશાસ્ત્રને મનની પવિત્રતાને ઠીક ઠીક પ્રમાણમાં મહત્વ આપ્યું છે. ખોટા માર્ગે ધનવાન થયેલ વ્યક્તિ મંદિરમાં ભગવાનને ભેટ ચડાવીને આધ્યાત્મિક ન બની શકે. પોતાના અંતરમાં ક્રોધ, ચિંતા, ભય, ધૃણા તેમજ ઈર્ષ્યાના ભાવોને આશ્રય આપનાર વ્યક્તિ ભલે વૈજ્ઞાનિક બારીકાઈ સાથે શીર્ષાસનનો અભ્યાસ કરે પરંતુ તે પોતાનું સ્વાસ્થ્ય કાયમ માટે સારું રાખવા સમર્થ ન બને. આસનનું ફળ ચિરસ્થાયી ન બનતાં કેવળ ક્ષણિક પણ બની જાય.
અમેરિકામાં દીર્ઘકાળ સુધી વેદાંતના પ્રચારક રહેલ સ્વામી સત્યપ્રકાશાનંદજીએ પોતાના એક પુસ્તકમાં એમનાં અનુભવોનું વિવરણ આપ્યું છે. ધર્મ તથા સાધના પર એમનાં વ્યાખ્યાનો સાંભળનાર એક મહિલાએ એક દિવસ ભાષણ પછી એમને કહ્યું: ?’ સ્વામીજી, ધર્મ અને સાધના કરતાં આપણે માનસિક શાંતિ તથા મનોબળને સંરક્ષિત રાખવાનું રહસ્ય જાણી લેવું જરૂરી છે. જો આપ્ એ પ્રાપ્ત કરવાનું શીખવી દો તો આપની ઘણી કૃપા થશે. આપણે આપણા સ્નાયુઓને લગતા તણાવ તથા ક્ષોભનાં બંધનોથી પોતાની જાતને મુક્ત કરવાની પરમ આવશ્યકતા છે. ‘ આ વાત ઘણા લોકો જાણતા નથી કે માનસિક શાંતિ અને મનોબળને જાળવી રાખવા માટે આધ્યાત્મિક પૃષ્ઠ ભૂમિ અત્યંત ઉપયોગી છે.
તણાવ અને ક્ષોભમાંથી રાહત મેળવવા વિશ્રામ જરૂરી છે, આ વાત અનેક પ્રયોગો દ્વારા સિદ્ધ થઇ ચૂકી છે. સાચા વિશ્રામની અવસ્થા પ્રાપ્ત કરી લીધા પછી મનુષ્ય બધા પ્રકારના તણાવોમાંથી મુક્ત થઇ જાય છે, એવું સંશોધનના આ ક્ષેત્રના અગ્રગણ્ય હૈંસ સીલીએ કહ્યું છે. આમ તો સંમોહન દ્વારા પણ કેટલીક મર્યાદા સુધી આ અવસ્થા પ્રાપ્ત કરી શકાય છે, પરંતુ એ ક્ષણિક હોય છે. આ અવસ્થાને સ્થાયી રીતે પ્રાપ્ત કરવા અધ્યાત્મ પથનું અનુસરણ કરવું પડે. જ્યાં સુધી જીવન તથા સુખદુ:ખના ઉદ્ ભવ પ્રત્યે આપણા દદ્રષ્ટિકોણમાં પરિવર્તન ન આવે ત્યાં સુધી સાચી શાંતિ અને વિશ્રામ મળી શકતા નથી. બીજાં સાધનો દ્વારા મળતો વિશ્રામ કેવળ ઉપરછલ્લો અને સ્થાયી હોય છે.
પાશ્ચાત્ય વિદ્વાન સામાજિક અધ:પતનનાં કારણ બતાવતાં આમ કહે છે : ‘ભૌતિકવાદની ધૂન હિંસાવૃત્તિને વધારે છે. આપણો સમાજ, પરિવાર કે અન્ય ચીજવસ્તુ પર નહિ પરંતુ કેવળ સફળતા પર આધારિત છે. સફળતાના અભાવે લોકો વિષાદગ્રસ્ત બની જાય છે અને આ વિષાદ હિંસા તથા ક્ર્રૂરતાને પથે દોરી જાય છે.’
- સ્વામી જગદાત્માનંદ ..
નોંધ : ફેશબુક તેમજ અન્ય વેબ સાઈટ પરના પાઠક માત્રોની જાણ માટે …
જો તમોને આ પોસ્ટ પસંદ આવી હોઈ તો આ સાથે આવી અન્ય પોસ્ટ માણવા, તેમજ  રસોઈ ની રેસિપી,  ભજન અને સ્વાસ્થ્ય વિષયક અન્ય  સામગ્રી નો રસસ્વાદ માણવા અમારા બ્લોગની મુલકાત જરૂર લેશો. આપના અમૂલ્ય અભિપ્રાય સદા અમોને આવકાર્ય રહેશે …
બ્લોગ પોસ્ટ લીંક : http://das.desais.net
Posted in ટૂંકીવાર્તા-બોધકથાઓ - પ્રેરકવાતો, વીણેલા મોતી | 1 Comment

કાર્ય એ જ પૂજન … (વિવેકવાણી)

કાર્ય એ જ પૂજન … (વિવેકવાણી) …

work is prayer

સર્વોચ્ચ માનવી કાર્ય ‘કરી શકે નહિ ‘. કારણ કે તેને બાંધનારું કશું તત્વ, કશી આસક્તિ, કશું અજ્ઞાન તેનામાં નથી. કેહવાય છે કે એક વહાણ સમુદ્રની સપાટી નીચે ઢંકાઈ રહેલા એક લોહચુંબકના પહાડ ઉપર થઈને પસાર થઇ રહ્યું હતું, એટલામાં તેના બધા ખીલાં, ચાકીઓ અને સળિયા ખેંચાઈને નીકળી ગયાં અને તે વહાણના ટુકડે ટુકડા થઇ ગયા. અજ્ઞાન હોય ત્યાં મુખ્યત્વે પ્રયત્ન કરવા પણું રહે છે, કારણ કે આપણે બધા ખરી રીતે નાસ્તિક છીએ. સાચો આસ્તિક કાર્ય કરી શકે નહિ. ઓછેવત્તે અંશે આપણે બધા નાસ્તિક છીએ. આપણે ઈશ્વરને જોતાં નથી તેમ તેમાં માનતા નથી. આપણે માટે તો તે ઈ-શ્વ-ર (ત્રણ અક્ષર માત્ર) છે, એથી વધુ કંઈ નહિ. એવી ક્ષણો હોય છે કે જ્યારે આપણને લાગે કે ઈશ્વર આપણી સમીપ છે; પણ વળી આપણે પાછા પડી જઈએ છીએ.
જ્યારે તમે ઈશ્વર જુઓ, ત્યારે પછી કોણ કોના સારુ પ્રયત્ન કરે? ઈશ્વરને વળી મદદ કરવી? અમારી ભાષામાં એક કેહવત છે કે ‘જગતના રચનાર ને જગત કેમ રચવું તે આપણે શીખવીશું? ‘ એટલે જેઓ કાર્ય કરતા નથી તેઓ માનવજાતમાં સર્વોચ્ચ છે. ફરીવાર જ્યારે તમે જગત વિશે અને આપણે કેવી રીતે ઈશ્વરને મદદ કરવી જોઈએ તે વિશે, અને તેને માટે આ કરો અને તે કરો વગેરે જેવાં મૂર્ખાઈભર્યા વાક્યો સાંભળો ત્યારે, ઉપલી વાત યાદ રાખજો. એવા વિચારો મનમા લાવશો નહિ; એ અત્યંત સ્વાર્થી વિચારો છે.
તમે જે કંઈ કરો તે સ્વલક્ષી છે, અને તમારા પોતાના લાભ માટે છે. ઈશ્વર કાંઈ ખાડામાં નથી પડી ગયો કે તમે અને હું એકાદી ઇસ્પિતાલ કાઢીને કે એ જાતનું કંઈક બાંધી આપવાની મદદ કરીને તેને ભાર કાઢીએ. એ જ તમને સત્કાર્ય કરવા દેવાની ‘કૃપા કરે છે’. (જગતરૂપી) આ વિશાળ કસરતશાળામાં ઈશ્વર તમારા સ્નાયુઓને કસરત કરવાની તક આપે છે, તે તેને મદદ કરવા માટે નહિ પણ તમે પોતે તમારી જાતને મદદરૂપ થાઓ એટલા સારું. શું તમે એમ માનો છો કે તમારી મદદ વિના એકાદ કીડી સરખીયે મરી જવાની હતી? નરાતાળ નાસ્તિકપણું ! દુનિયાને તમારી જરાય જરૂર નથી. દુનિયા તો ચાલ્યા જ કરે છે; તમે તો આ મહાસાગરમાં એક ટીપાં જેવા છો. ઈશ્વરની ઈચ્છા વિના એક પાંદડું સરખુંય ચાલતું નથી, તેના વિના પવન વાતો નથી. આપણે આપણી જાતને અહોભાગી ગણાવી જોઈએ કે આપણને ઈશ્વરને માટે કાર્ય કરવાનો અધિકાર આપવામાં આવે છે; પણ એમાં તેને મદદ કરવાનો વિચાર નથી.
આ ‘મદદ’ કે ‘સહાય’ શબ્દને તમારા મનમાંથી ઉખેડીને ફેંકી દો. ‘મદદ’ તમે કરી ન શકો; એમાં તો ઈશ્વર -નિંદાનો અપરાધ થાય છે. તમે પોતે જે અહીં છો તે જ ઈશ્વરની કૃપાથી છો; તમે શું એમ કેહવા માંગો છો કે તમે ઈશ્વરને મદદ કરો છો ? એ તો તમે ઈશ્વરનું પૂજન કરો છો. જ્યારે તમે કૂતરાને રોટલો નાખો છો ત્યારે તમે કૂતારારૂપે ઈશ્વરનું પૂજન કરો છો; એ કૂતરામાં ઈશ્વર રહેલ છે, ઈશ્વર જ શ્વાનરૂપે રહેલ છે. ઈશ્વર પોતે બધું જ છે. આખા વિશ્વ પ્રત્યે એ પ્રકારની સેવાભાવનાની લાગણીપૂર્વક તમે જોતા થાઓ, એટલે પછી સંપૂર્ણ અનાસક્તિ આવશે. એ તમારી ફરજ હોવી જોઈએ. કાર્ય કરવાની યોગ્ય પધ્ધતિ આ છે; કર્મયોગે શીખવેલું રહસ્ય આ છે.
- સ્વામી વિવેકાનંદ
(સ્વા.વિ.ગ્રં.મા., ભાગ -૯, પૃ.૧૫૨-૧૫૩)
Posted in ટૂંકીવાર્તા-બોધકથાઓ - પ્રેરકવાતો, વીણેલા મોતી | Leave a comment

પોતાના સ્વપ્નની દુનિયાને સાકાર કરવાની રીત …

પોતાના સ્વપ્નની દુનિયાને સાકાર કરવાની રીત …

dreamworld

નથી આ યુગ માહિતી જ્ઞાનનો,
છે આ યુગ સજાગતાની ખામીનો.
આ વિશ્વમાં આપણું એક અનોખું સ્થાન છે. એ સ્થાન આપણે આપણી ભીતર જ શોધવાનું છે, એ માટે ક્યાંય બહાર જવાની જરૂર નથી. એક પ્રખ્યાત લેટિન અમેરિકન કવિએ કહ્યું છે :
શાંત શાંત !
વનો જાણે છે કે તું ક્યાં છે !
તને જ એ ભલે શોધે.
આપણા પ્રાચીન ઋષિઓએ પણ આવું જ કર્યું છે. સત્યની શોધ માટે તેઓ સમગ્ર વિશ્વમાં અહીંતહીં દોડતા રહ્યા ન હતા. પોતાની ભીતરના હૃદયની ગહનતામાં જ એમણે એ શોધી કાઢ્યું. ૨૧મી સદીમાં બહુ ઓછા લોકો જ આવાં જંગલોમાં રહે છે. આમ છતાં પણ આપણે જાણે કે જ્ઞાનમાહિતીના વનમાં અટવાતા રહીએ છીએ. જો આપણે જ્ઞાનમાહિતીના વેરાન વનમાં ખોવાઈ ગયા હોઈએ તો એમાંથી બહાર નીકળવાનો રસ્તો છે -શાંત ચિંતનશીલ મનની ગહન ગહરાઈમાં ડૂબી જવું. કોઈ પણ ખોવાઈ ગયેલી વસ્તુને શોધવા ખંડમાં આમતેમ રખડવાને બદલે એક ખૂણે બેસીને શાંત બનીને મનના ઊંડાણમાં શોધવી વધુ સારી છે.
જ્ઞાનમાહિતી આપણી એકાગ્રતાને ખેંચ્યે રાખે છે. એટલે જ માહિતીજ્ઞાનનું પ્રાચૂર્ય સચેતતાને ડામે છે.
સચેતાતાના અભાવની એક સાચી વાત તમને કહું છું. હું કેમ્બ્રિજના હાર્વર્ડ સ્ક્વેરમાં બીજા યાત્રીઓ સાથે બસની રાહ જોતો ઊભો હતો. મારા પછી જ હાર્વર્ડ યુનિવર્સીટીનો એક યુવાન વિદ્યાર્થી ઊભો હતો. તેના હાથમાં બસનું સમય પત્રક હતું. અવારનવાર બસ ક્યારે આવશે એ સમયપત્રકમાં જોતો હતો. સમય પ્રમાણે બસ તો આવી જ ગઈ, પરંતુ આટલા સમયગાળામાં અશાંત-અસ્થિર મને એણે એ સમયપત્રકમાં ઓછામાં ઓછી ૨૦ થી ૨૫ વાર નજર નાખી દીધી.
આ જ વિદ્યાર્થી મને હાર્વર્ડ બિઝનેસ સ્કૂલમાં મળ્યો. મેં એણે પૂછ્યું : ‘ બસ પકડતી વખતે તમે આટલા બધા અધીર કેમ હતા? ‘ તેણે કહ્યું : ‘ ભાઈ, હું શું કરું? ઊભા ઊભા થાકી ગયો હતો. ‘ એટલે મેં પૂછયું : ‘ જો તમે બે-પાંચ મિનિટ માટે પણ તમારા ભીતરના અસ્તિત્વ સાથે તાલમેલ સાધીને સ્થિર ન થઇ શકો તો તમે ભવિષ્યમાં કેવા માણસ થશો, એની કલ્પના કરી જુઓ. ‘ આ સાંભળીને એ યુવાન વિચારતો થઇ ગયો.
આ વાર્તાના યુવાન જેવી અવસ્થા આપણામાંના ઘણા યુવાનોની હશે. માહિતીજ્ઞાનના વિસ્ફોટને લીધે આપણી યુવાપેઢીમાં ઘણું મોટું તાણ જોવા મળે છે. આપણે આ માહિતીના બોજાને વધુ પ્રમાણમાં સહી શકીએ તેમ નથી. એણે લીધે આપણે સજાગતાને ગુમાવતા જઈએ છીએ. એક ગૃહણી પણ પોતાની રોજિંદી કામગીરીની વચ્ચે પણ કલાકોના કલાકો સુધી ટીવીની ચેનલો વારાફરતી ફેરવતી રહે છે. એ તો ચેનલો ખાલી ખાલી જોતી રહે છે. એમાંથી વિશેષ સાંપડતું નથી. હા, સમય ચાલ્યો જાય છે. આવી સ્ત્રી પણ આપણા ઘડીયે ઘડીયે સમયપત્રક અને ઘડિયાળમાં નજર નાખતા પેલા યુવાન જેવી જ છે. પોતાની સજાગતાની ઊણપને લીધે તે પોતાની ભીતરની દુશ્ચીંતાઓને થોડા સમય માટે પાછી ધકેલવા ઈચ્છે છે.
આ જાગૃતિભરી સચેતતાનો અભાવ સર્વત્ર જોવા મળે છે. પછી એ ઘરનો દિવાનખંડ હોય કે બજાર હોય. આજના વ્યાપારી ઉપભોકતાવાદને કારણે નવાં નવાં ઉત્પાદનો બજારમાં રોજેરોજ ખડકાય છે અને પાછા અદશ્યયે થઈ જાય છે. ટોકિયોની ઈલેક્ટ્રોનિકસ માર્કેટમાં કોઈ પણ ડિઝિટલ સાધન ત્રણ મહિનાથી વધારે ગ્રાહકોનું ધ્યાન આકર્ષી શકતું નથી. કેલિફોર્નિયાનું ડિઝની કોર્પોરેશન તો દર પાંચ મિનિટે એક નવું ઉત્પાદન બજારમાં મૂકી દે છે. કંપનીના મુખ્ય અધિકારીઓની નોકરીઓનું આયુષ્ય પણ માંડ માંડ અરધું રહ્યું છે.
આવી વાત માત્ર મોટી કંપનીઓમાં જ છે એવું નથી, પણ ઘરમાંયે આવું બધું જોવા મળે છે. પશ્ચિમમાં તો દરેક બે લગ્નમાંથી એક લગ્ન નિષ્ફળ જાય છે. પતિપત્ની વધુ સમય સહજીવન જીવી શકતાં નથી. સૌથી વધારે દુ:ખ અને આશ્ચર્યની વાત તો એ છે કે આપણે આપણી જાત સાથે થોડા સમય માટે પણ તાલમેલ સાધી શકતા નથી. જરા કલ્પના તો કરો, આપણો દેહ અને આપણો? આત્મા બે સજ્જન પાડોશીઓની જેમ રહે છે. તે બંને એકબીજાની સાવ નજીકમાં જ રહે છે પણ એકબીજાને મળતા નથી ! એ બંનેને મળવાનો સમય જ ક્યાં રહે છે!
આપણે આપણી ગાડીનું સમારકામ કરવા સમય કાઢી શકીએ પણ પોતાના ભીતરી જગત સાથેનો નાતો નિભાવવા સમય કાઢી શકતા નથી. આ એક આપઘાત જ છે. આર્થિક ઉપાર્જન અને કારકિર્દી ઘડવાની ઘડભાંજમાં એટલા બધાં અટવાઈ ગયા છીએ કે આપણે આપણા મૂળ જીવનને એટલે કે જીવનના મૂળ ઉદ્દેશને જ ભૂલી ગ્યા છીએ. આવું બધું બંને છે કેમ?
મારી દ્રષ્ટિએ તો આ બધું મારા નાના અહંને સંતોષવાના પ્રયાસોમાંથી જ ઉદ્દભવે છે. આ અહં જ આપણાં ધ્યાન અને સચેતતાને હરી લે છે. આપણે મોટામાં મોટી ગાડી ઝંખતા રહીએ છીએ અને એ પણ શરીરને સમાવવા માટે નહિ પણ આપણા વધતા જતા અહંને સંતોષવા માટે જ.
આપણી જ્ઞાનેન્દ્રિયો આપણને બાહ્ય દુનિયાનું સતત દર્શન કરાવે છે. આંખ. કાન, નાક, જીભ વગેરે દ્વારા જાણે કે આપણે પેલી સ્ત્રીની જેમ આ વિશ્વની ચેનલો ફેરવતા રહીએ છીએ. એના દ્વારા આપણે પળે પળે બહિર્મુખ અને બહિર્મુખ જ થતા રહીએ છીએ. જો આપણે અંતર્મુખી નહિ બનીએ તો આ બહિર્મુખી પ્રવૃતિઓ આપણી બધી ઉર્જાઓને ખતમ કરી નાખશે અને આપણું મન અસ્થિર, અધીર, અશાંત બની જશે.
અતિ સંવેદનાના આ વિશ્વમાં આપણું મન અતિ ચંચળ અને ત્વરિત ગતિથી ચાલતું બની જાય છે. આવું અતીગતીવાળું મન ચિંતાગ્રસ્ત અને રોગી છે. ચંચળ બનીને દોડતું મન ક્યારેય ચિંતાવિહોણું સ્વસ્થ ન બની શકે. એની દશા એક હડકાયાં કૂતરા જેવી છે, તે આજુબાજુની સંવેદનાઓ પાછળ વિવેક્ભાન ભૂલીને ભમ્યે રાખે છે. આ અસ્થિર મન ચિંતન-મનનને વિસારે પાડી દે છે. તે તો સંવેદનાઓને જ પ્રતિભાવ આપે છે એટલે કે હડકાયાં કૂતરાની જેમ ભસ્યા કરે છે. તે ગહન વિચાર કરે ન શકે. જેમ આરામ લીધેલ શરીર તરોતાજાં બની જાય તેમ શાંત અને સ્થિર મન ગહન ચિંતન મનન કરી શકે.
આવું શાંત અને ચિંતન મનન કરતુ મન એ જ પૂર્ણ મન છે. તે અંતર્મુખી મન છે. એ માત્ર ગહન ધ્યાન અને વિચારમાં જ લીન રેહતું નથી પણ તે કર્મમાં સંનિષ્ઠ સક્ષમતા ઊભી કરી શકે છે. વાવાઝોડાના કેન્દ્રમાં હવાનો શૂન્યાવકાસ સર્જાય છે. અને એમાંથી જ વાવાઝોડું ફૂટી નીકળે છે એટલે કે એણે શક્તિ અને ગતિ મળે છે. સતત ફરતા પંખાનું કેન્દ્ર પણ આપણને સ્થિર દેખાય છે. જે મન પોતાની ગતિને સંયમનિયમમાં રાખીને સ્થિર રાખવાનો પ્રયત્ન કરે છે એ જ ખરેખર ક્ષમતાવાળું મન છે. એ માટે આપણે અવારનવાર આપણા મનને સમયે સમયે વિષયોના સંવેદાનોમાંથી વિમુકત કરતા રેહવું જોઈએ. જેમ કાચબો પોતાનાં અંગોને પોતાની ઢાલ નીચે લઇ જાય છે અને સંરક્ષે છે તેવી જ રીતે આપણા મનને અવારનવાર અંતર્મુખી બનાવીને એના શાંત, સ્થિર, ધીર કેન્દ્રમાં વિરામ આપવો જોઈએ.
માહ્ત્મા ગાંધીજીના શબ્દો આપણે હંમેશાં યાદ રાખવા જોઈએ : ‘ પેહલાં તો હું મારું પરિવર્તન કરીશ અને પછી દુનિયામાં એ જ પરિવર્તનની હું ઝંખના કરીશ. ‘?જો આપણે વિશ્વમાં શાંતિ ઇચ્છતા હોઈએ તો આપણે મનને સ્થિર, ધીર અને શાંત કરતાં શીખવું જોઈએ. જે થોડા મહાન વ્યક્તિઓમાં પોતાની ભીતર મહાનતાની સાથે તાલમેલ સાધવાની ક્ષમતા હતી કે છે એવા જ લોકો આ જગતને પૂરેપૂરું બદલી શકે.
( આઈ.આઈ.એમ. કોઝીકોડના નિયામક પ્રા.ડૉ. શ્રી દેવાશિષ ચેટર્જીએ લખનૌ, કોલકત્તા અને હાર્વર્ડ બિઝનેસ સ્કુલમાં પોતાની સેવાઓ આપી છે. એમનાં ગ્રંથ ‘ લાઈટ ધી ફાયર ઇન યોર હાર્ટ ‘ના એક પ્રકરણના થોડા અંશનો ગુજરાતી અનુવાદ અહીં પ્રસ્તુત છે.)
Posted in ટૂંકીવાર્તા-બોધકથાઓ - પ્રેરકવાતો, વીણેલા મોતી | 5 Comments

ભીતરમાં નિહાળો …

ભીતરમાં નિહાળો …

pearl

રમણ મહર્ષિ પાસે એક ભક્ત આવ્યો. એ અત્યંત દુ:ખી હતો. એનો એકનો એક યુવાન પુત્ર અચાનક મૃત્યુ પામ્યો હતો. હંમેશની સ્વસ્થતાથી રમણ મહર્ષિએ સલાહ આપી, આત્માની અંદર ઝાંકીને જો : ખરેખર કોણ દુ:ખ અનુભવી રહ્યું છે? પણ ભક્તને સાંત્વન ન મળ્યું ત્યારે મહર્ષિએ ‘ વિચારસાગરમ ‘ માંથી નીચેની કથા કહી :
વર્ષો પહેલાંની વાત છે. તે સમયે ટપાલ, તાર, ટેલિફોન જેવી આજે છે તેવી સગવડો નહોતી. રામ અને કૃષ્ણ નામના બે જુવાનિયા સાગરપારના દૂર દૂરના દેશોમાં ધન કમાવા ગયા. થોડા સમય પછી એમનામાંનો એક અચાનક મૃત્યુ પામ્યો. બીજો પુષ્કળ ધન કમાયો અને સુખચેનમાં રહેવા લાગ્યો. દેશમાં પાછા જતાં એક વેપારી સાથે તેણે પોતાના વતનમાં સંદેશ મોકલ્યો. જણાવ્યું કે પોતે બહુ કમાયો છે ને ખુશીમજામાં જીવન ગાળે છે. તેની સાથે આવેલો બીજો યુવાન મૃત્યુ પામ્યો છે, એ સમાચાર પણ મોકલ્યા. વતનમાં પહોંચી વેપારીએ સંદેશો આપ્યો, પણ માહિતી આપવામાં ગરબડ કરી. જે જીવ્યો હતો અને મોજ કરતો હતો તે મરી ગયો છે એવું વેપારીએ તેનાં મા-બાપને જણાવ્યું અને જે મરી ગયો હતો તે સુખચેનમાં ગુલતાન છે, એવા સમાચાર એણે આપ્યા!
જે મરી ગયો હતો પણ જીવતો છે એવા સમાચાર જે કુટુંબને અપાયા તે યુવાનનાં માતાપિતા ખુશ થયાં અને એવી આશામાં જીવવા લાગ્યાં કે તેમનો પુત્ર ખૂબ સંપત્તિ સાથે પાછો આવશે અને તેમને સુખી કરશે. જેમનો પુત્ર જીવિત હતો પણ તે મરી ગયાના સમાચાર જે કુટુંબને અપાયા, તેનાં માતાપિતા દુ:ખી દુ:ખી થઈ ગયાં અને અફસોસમાં જીવન ગુજારવા લાગ્યાં. બેમાંથી એકેય માતા-પિતાનો પુત્ર કદી પાછો આવ્યો જ નહીં, પણ બંને વાલી -દંપતીઓ અને કુટુંબોએ તેમને મળેલા (ખોટા) અહેવાલ પ્રમાણે સુખ ને દુ:ખમાં જીવન વ્યતીત કર્યું. પુત્ર મરી ગયો હતો કે જીવતો રહી કમાયો હતો તે ઘટનાની માતાપિતાના જીવન પર કંઈ અસર થવી જોઈતી નહોતી, પણ મારો પુત્ર, મારો પુત્ર એવા મામકા: મનોભાવને કારણે એક કુટુંબ ખુશી થવાને બદલે દુ:ખી થયું. બીજું કુટુંબ દુ:ખી થવાને બદલે સુખી રહ્યું !
એ જ રીતે ચિત્ત ખોટા સંદેશા આપે છે તે પ્રમાણે આપણે સુખ ને દુ:ખ અનુભવી જીવ્યે જઈએ છીએ. ચિત્તના ખોટા સંદેશાને અવગણીને જીવીએ તો અંતરાત્મા પોતાના નિજ આનંદમાં નિમગ્ન રહે.
સાભારઃ મહેશ દવે સંકલિત-પાંદડે-પાંદડે માંથી
Posted in ટૂંકીવાર્તા-બોધકથાઓ - પ્રેરકવાતો, વીણેલા મોતી | 1 Comment

અપની વાણી મેં અમૃત ઘોલ …

અપની વાણી મેં અમૃત ઘોલ … (કીર્તન)

radha-krishna


.
અપની વાણી મેં અમૃત ઘોલ .. (૨)
ઓ રસના, રાધે રાધે બોલ .. (કોરસ)
યે બોલ બડે અનમોલ .. (૨)
ઓ રસના, રાધે રાધે બોલ … (કોરસ)
રાધાજી બરસાને વાલી
રાધાજી વૃસભાનુ દુલારી .. (૨)
દો અક્ષર આધાર જગત કે .. (૨)
યહ અક્ષર અનમોલ
ઓ રસના, રાધે રાધે બોલ .. (કોરસ)
અપની વાણી મેં અમૃત ઘોલ .. (૨)
ઓ રસના, રાધે રાધે બોલ .. (કોરસ)
રાધાજી મહા રાસ રચાવે
રાધાજી નંદલાલ નચાવે ..(૨) (કોરસ)
ઇસ છબી કો ભરકે નય યન મેં .. (૨)
અંતર કે પટ ખોલ ..
ઓ રસના, રાધે રાધે બોલ .. (કોરસ)
અપની વાણી મેં અમૃત ઘોલ .. (૨)
ઓ રસના, રાધે રાધે બોલ .. (કોરસ)
બિન રાધા નહિ સાજે બિહારી
બિન રાધા નહિ મિલે બનવારી .. (૨) (કોરસ)
ઇન્હ્કે ચરણ પકડ્લે નાંદા ..(૨)
ભટક ન ગર ગર ડોલ .. (કોરસ)
ઓ રસના, રાધે રાધે બોલ .. (કોરસ)
અપની વાણી મેં અમૃત ઘોલ .. (૨)
ઓ રસના, રાધે રાધે બોલ .. (કોરસ)
રાધે રાધે બોલ .
રાધે રાધે બોલ ..
અપની વાણી મેં અમૃત ઘોલ .. (૨)
ઓ રસના, રાધે રાધે બોલ .. (કોરસ)
યે બોલ બડે અનમોલ .. (૨)
ઓ રસના, રાધે રાધે બોલ .. (૨)

radha

રસના રાધે રાધે બોલ ..
રસના રાધે રાધે બોલ ..
રસના રાધે રાધે બોલ …
Posted in અન્ય કલાકાર, ભજન -કીર્તન - સ્તવન -ગરબા - સંગીતનો રસથાળ | 2 Comments

વિદ્યાર્થીઓ માટે દિશાનિર્દેશ .. પ્રબળ વ્યક્તિત્વની આધારશિલોઓ… ભાગ-૩…

વિદ્યાર્થીઓ માટે દિશાનિર્દેશ .. પ્રબળ વ્યક્તિત્વની આધારશિલોઓ… ભાગ-૩…
ગતાંકથી ચાલુ …

student guidence ..

(૮) આત્મસંકલ્પ – આપ મેળે નિર્ણય લેવાની શક્તિ
દ્રઢ નિર્ણય શક્તિવાળા લોકો જ જીવનમાં સફળતાનો સ્વાદ ચાખે છે. એટલે જ તમારે બધા પ્રયાસોને તમારા મન અને દેહની શક્તિઓને કેળવવા તરફ વાળવા જોઈએ. બધી નિષ્ફળતાઓ અને ભોંય પછડાટ મળવા છતાં પણ શાંતિ, ઉત્સાહ અને ખંતથી કાર્ય કરો. કોઈ વેહમનો ડર ન રાખીને, આપ્ મેળે નિર્ણય લેવાની શક્તિ કેળવો. સ્વામીજીના (વિવેકાનંદજીના) જીવનની આવી જ એક ઘટના જોઈએ.
ખૂબ નાની વયથી જ નરેન વહેમ અને બીક સાથે અકળામણ અનુભવતો, પછી ભલેને એ વહેમને લોક પરંપરાએ પવિત્રતાના વાઘા ચડાવ્યા હોય. મોટી વયે પોતાનાં એક શિષ્યને એમણે કહ્યું હતું: ‘ બાળપણથી જ હું ઉફાંડી હતો; નહીં તો, ખીસામાં એક પૈસો ન હોવા છતાં આખા જગતની સફરનો પ્રયત્ન મેં કર્યો હોત ખરો ? ‘ એના ઉફાંડીપણાના અર્થાત્ હિમ્મત અને વિચાર તથા કર્મમાં સ્વતંત્રતાના ઉદાહરણનો એમનાં બાળપણનો એક કિસ્સો છે. નાના છોકરાઓને પણ કંટાળો આવે તેવે કોઈ કોઈ સમયે તે પોતાના એક મિત્ર ને ત્યાં જતા. એ લોકોના આંગણામાં ચપકનું એક ઝાડ હતું ને એની ડાળ પરથી ઉંધે માથે લટકવું તેમને ગમતું. એ ઘરના વૃદ્ધ અને ઓછું ભાળી શકતા દાદાજીને બીક હતી કે કાં ઝાડ પરથી છોકરો પડશે, કાં, ઝાડને નુકશાન થતાં પોતાને ફૂલ નહીં મળે. એટલે એક દિવસ નરેનને બોલાવી કહ્યું: ‘ આ ઝાડ પર ચડતો નહીં. ‘ નરેને કારણ પૂછ્યું: ડોસાએ ઉત્તર વાળ્યો: ‘ એ ઝાડ પર એક બ્રહ્મરાક્ષસ રહે છે; રાતે એ સફેદ કપડા પેહરી ફરે છે ને દેખાવે ભયંકર છે. ‘ નરેન માટે આ નવીન હતું. રખડવા સિવાય એ બ્રહ્મરાક્ષસ બીજું શું કરી શકે તે જાણવાની એની ઈચ્છા હતી. ‘ ઝાડ પર જે ચડે છે તેની ડોક એ મરડે છે,’ ડોસા બોલ્યા.
નરેન કશું બોલ્યો નહીં અને, વિજેતાના હાસ્ય સાથે એ ડોસા ત્યાંથી ચાલ્યા ગયા. એ જેવાં થોડે દૂર ગયા કે, બ્રહ્મરાક્ષસ હોવા છતાંય નરેન ઝાડ પર ચડ્યા. એના મિત્રે ચેતવણી આપી ‘ બ્રહ્મરાક્ષસ તને પકડશે ને તારી ડોક મરડી નાખશે. ‘ ખડખડાટ હસી નરને કહ્યું: ‘ કેવો મૂર્ખ છે તું ! કોઈ કહે એટલે એની વાત માની લેવી નહીં, દાદાજીની વાત સાચી હોત તો, મારી ડોક તો ક્યારનીયે ભાંગી ગઈ હોત. ‘ આ પ્રસંગ સૂચક અને ભાવિની અગમવાણી જેવો છે; જ્યારે સ્વામી વિવેકાનંદ તરીકે મોટાં શ્રોતાગણોને તેઓ કેહવાના હતા: ‘ પોથીમાં વાંચી માટે એ વાતને સાચી નહીં માની લો ! જાતે જ તમે સત્યને શોધો ! એ જ સાક્ષાત્કાર છે ! ‘
  • વ્યવહારિક સંકલ્પો કરો અને તેને વળગી રહો.
  • અનેક નિષ્ફળતાઓ છતાં ધૈર્ય, ખંત અને શાંતિથી નિર્ણયને વળગી રહો.
  • મન સહાય ન કરે તો પણ દેહબળથી કાર્ય કરો. એનાથી ઈચ્છા શક્તિ વધશે.
(૯) આત્મત્યાગ – આત્મબલિદાન
પરદેશથી આવ્યા પછી તાવની બીમારીને કારણે વિવેકાનંદજી અત્યંત નબળા પડી ગયા હતા. ડૉક્ટરના કેહવાથી તેઓ દાર્જલિંગ ગયા. ત્યાં થોડા દિવસ રહ્યા પછી સ્વામીજીને સમાચાર મળ્યા કે કલકત્તામાં પ્લેગ ફેલાયો છે. સ્વામીજીએ તે સમયે દાર્જલિંગમાં મેક્લાઉડને લખ્યું હતું કે ‘ જે શહેર મારું જન્મસ્થાન છે ત્યાં જો પ્લેગ ફેલાશે તો તેના વિરોધમાં હું આત્મબલિદાન કરીશ. આ મારો નિશ્ચય છે. આ દુનિયામાં જે મહાપુરુષોએ પ્રકાશ પાથર્યો છે તેમના માટે બલિદાન દેવા કરતાં મારા નિર્વાણ માટેનો આ જ સૌથી ઉત્તમ ઉપાય છે. ‘ જ્યારે સમાચાર મળ્યા કે કલકત્તામાં ખરેખર પ્લેગનો ઉપદ્રવ થયો છે તે રોગચાળાના રૂપમાં ફાટી નીકળવાની તૈયારીમાં છે ત્યારે તેઓ તરત જ કલકત્તા ચાલ્યા ગયા. આવીને તેમણે જોયું કે ખરેખર પ્લેગના રોગથી જેટલા મૃત્યુ થયાં છે તેના કરતાં ઘણો વધારે ભય લોકોના મનમાં ઘર કરી ગયો છે. આ પરિસ્થિતિમાં માણસોને માનસિક હિંમત દેવા માટે સ્વામીજીએ ઘોષણાપત્રનું વિતરણ કરીને એ બતાવી આપ્યું: શ્રી રામકૃષ્ણ મિશન તેમની મદદ કરવા હંમેશા તેમની સાથે છે. મિશન તેમની સેવા પૂરા તન-મન-ધનથી કરશે. આ સિવાય સ્વામીજીએ નિર્ણય કર્યો કે જૂદી જુદી જગ્યાએ પ્લેગથી પીડિત લોકો માટે સેવા કેન્દ્રો શરૂ કરવાં.
એક ભક્તે વિવેકાનંદજી ને પ્રશ્ન પૂછીયો કે આ બધાં કામ માટે તો પુષ્કળ ધનની જરૂરત પડશે તો પૈસા કાયાથી આવશે ? સ્વામીજીએ તૂરત જવાબ આપ્યો કે જરૂર પડશે તો મઠની જે જમીન લીધી છે તે વેચી નાખીશ. આપણે તો ફકીર છીએ. ભિક્ષા માગીને, વૃક્ષોની છાયામાં રહીને દિવસો પસાર કરી દઈશું. જો જમીન વેચીને સેંકડો માણસોને બચાવી શકાતા હોય તો પછી તે જમીન રાખી મૂકેલી શું કામ આવવાની છે. સ્વામીજી કેટલા મહામાનવ હતા તેનો ખ્યાલ તો આપણને સ્વામીજીના બોલાયેલા શબ્દોમાંથી મળી રહે છે. તેમણે જેવી દુ:ખી મનુષ્યોની દુર્દશા જોઈ કે તરત જ મઠની જમીન વેચી નાખવાની વાત કરતાં જરા પણ હિચકિચાટ ન અનુભવ્યો.
  • જીવનમાં મહત્તા પ્રાપ્ત કરવા માટે આત્મત્યાગ કે સ્વાર્પણની ભાવના જરૂરી છે.
  • નિ:સ્વાર્થ ભાવનાનો બદલો ઘણો મોટો હોય છે. અલબત્ત, લોકોમાં એને અમલમાં મૂકવાની ધીરતા ?સ્થિરતા હોતી નથી.
  • સ્વાર્થી વ્યક્તિ હંમેશાં દુ:ખપીડિત હોય છે. લોકો સ્વાર્થીઓને ધિક્કારે છે.
  • બીજાને સહાય કરવાનો પ્રયત્ન કરો. બીજાને સહાય કરીને વાસ્તવિક રીતે તમારી જાતને જ મદદ કરો છો.
(૧૦) આત્મગૌરવ
તમારા જીવનને પારદર્શક બનાવો. સીધા, સરળ અને પ્રમાણિક વ્યક્તિ ડરતો નથી.સંનિષ્ઠા અને પ્રમાણિક્તા જેવાં ઉદાત્ત ગુણોમાં ક્યારેય બાંધછોડ ન કરવી. તમે શેના પર મક્કમ રહો છો, એ અગત્યનું છે. જેમણે ઉચ્ચતર સંકલ્પનાઓ અને ચોક્કસ સિધ્ધાંતો માટે પોતાના જીવન સમર્પિત કર્યાં છે એવાં ઉદાહરણોથી માનવજાતનો ઇતિહાસ ભરપૂર ભર્યો છે.
અમેરિકાના પશ્ચિમ પ્રાંતના એક નગરમાં એક વખત સ્વામી વિવેકાનંદજીએ ભાષણમાં કહ્યું હતું: ‘ જે સર્વોત્તમ સત્ય સુધી પહોંચી શકે છે તેને કંઈ વિચલિત કરી શકતું નથી. ‘ કેટલાક ભરવાડોએ આ વાત સાંભળી તેઓએ નક્કી કર્યું કે સ્વામીજીની આ વાતનો પ્રયોગ તેમના પર કરવો. જ્યારે સ્વામીજી તેમના ગામમાં આવ્યાં ત્યારે એક ટબ ઊંધુ કરી નાખ્યું અને તેના પર ઊભા રહીને સ્વામીજીને ભાષણ કરવાં કહ્યું. કોઈ પણ જાતના ખચકાટ વગર સ્વામીજી તૈયાર થઇ ગયા અને થોડી વારમાં અડગ ઊભા રહીને ભાષણ દેવામાં મગ્ન થઇ ગયા. એટલામાં જ તેમના કાન પાસેથી અવાજ કરતી બંદૂકની ગોળીઓ પસાર થવાં લાગી. સ્વામીજીએ તલભાર પણ વિચલિત થયા વગર ભાષણ ચાલુ રાખ્યું. અંતમાં ભાષણ પૂરું થયું ત્યારે તે ભરવાડોએ સ્વામીજીને ઘેરી લીધા અને તેમની સાથે હાથ મિલાવી કહ્યું: ‘ હાં, તમે ખરેખર મરદ માણસ છો. ‘
સ્વામી વિવેકાનંદજી શિકાગોની વિશ્વધર્મ પરિષદ પછી અમેરિકાના સમાજમાં પ્રખ્યાત થઇ ગયા હતા. કોઈ એક સ્ટેશને તેઓ ટ્રેનમાંથી ઊતરતા હતા ત્યારે તેમનું સ્વાગત થઇ રહ્યું હતું. એટલામાં એક નિગ્રો કુલીએ પોતાનો હાથ તેમની તરફ લંબાવ્યો અને કહ્યું કે મેં સાંભળ્યું છે તે કે આપણે એક જ જાતિના છીએ. તમારા ગૌરવથી નિગ્રો સમાજ પણ ગૌરવ અનુભવે છે. એટલે હું તમારી સાથે હાથ મિલાવવાનું સૌભાગ્ય પ્રાપ્ત કરવા ઈચ્છું છું.
સ્વામીજીએ તરત તે કુલી તરફ હાથ લંબાવીને કહ્યું: ‘ ધન્યવાદ ભાઈ, તને અનેક ધન્યવાદ ! ‘ તેમણે કુલીને એમ ન કહ્યું કે તેઓ નિગ્રો નથી. અમેરિકાની કેટલીય હોટલોમાં તેમણે નિગ્રો માનીને પ્રવેશ નહોતો મળતો; અપમાનિત પણ થવું પડતું હતું. તે છતાંય તેમણે કદી એમ ન કહ્યું કે તેઓ નિગ્રો નથી. એક વખત એક પશ્ચિમના શિષ્યે તેમને પૂછયું કે આ મામલામાં શા માટે તેઓ પોતાનો સાચો પરિચય નથી આપતાં ? સ્વામીજીએ કહ્યું હતું: -‘ શું આપણે બીજાને હલકા દેખાડીને પોતે ઊંચા બની શકીશું ? મેં તો આ માટે જન્મ ધારણ કર્યો નથી. ‘
  • સનિષ્ઠ અને પ્રમાણિક વ્યક્તિને ભય હોતો નથી.
  • નિમ્નકક્ષાએ જઈને કોઈની નિંદા ન કરો. એનાથી આપણે ગુણવત્તામાં નીચે ઉતરીએ છીએ.
  • દુનિયાના લોભલાલચથી લલચાયા વિના મહાપુરુષો ઉચ્ચતર આદર્શ અને સિધ્ધાંતોને મક્કમપણે વળગી રહે છે.
સંપૂર્ણ …

 

Posted in ટૂંકીવાર્તા-બોધકથાઓ - પ્રેરકવાતો, વીણેલા મોતી | Leave a comment

ટૂંકી વાર્તા – બોધ કથા….

ટૂંકી વાર્તા – બોધ કથા….
આજે શ્રીરામકૃષ્ણદેવની થોડી અમૃત વાણી માણીશું….

god

(૧) એક સિદ્ધ તોફાન રોકે છે….
એક વાર એક સિદ્ધ (સન્યાસી) સમુદ્રતટે બેઠા હતો ત્યાં મોટું તોફાન ચડી આવ્યું. એનાથી ખૂબ વ્યથિત થઇ એ સિદ્ધ બોલ્યા: ‘ તોફાન, બંધ થઇ જા ! ‘ અને એના શબ્દો સાચા પડ્યાં. એ જ વેળા દૂર એક મોટું જહાજ જતું હતું અને એના બધાં સઢ ખુલ્લા હતા. અને જેવો પવન થંભી ગયો તેવું એ ડૂબી ગયું અને એમાં બેઠેલા બધાં મૂસાફરોને સાથે લેતું ગયું.
હવે આ બધાં પ્રવાસીઓના મોતનું પાપ આ સિધ્ધને લાગ્યું, પરિણામે એની બધી શક્તિઓ હરાઈ ગઈ.
(૨) વિચારવા જેવી બાબત…
એક ભક્ત દેવદર્શન કરીને કૃતાર્થ થવાં માટે મંદિરમાં આવ્યો. દર્શનથી તેનામાં આનંદ અને ભક્તિનો ઉભરાને જાણે બદલો વાળવો હોય તેમ તેને ફૂટલાં ડબલાં જેવો તંબૂરો તથા ખોખરા મંજીરા સાથે ભજન લલકાર્યું. મંદિરના એક ખૂણામાં એક થાંભલાને ટેકો લઈને એક ચૌબાજી બેઠા બેઠા ઝોલા ખાતા હતા. એ ચૌબાજી હતા મંદિરના પૂજારી; પોતે કૂસ્તિબાજ હતા, સિતારનું સારું એવું જ્ઞાન હતું અને ખાસ તો બે મોટા લોટા ભરીને ભંગ પીવામાં એક નંબરના ઉસ્તાદ હતા ! એ ઉપરાંત બીજી ઘણીયે લાયકાતો તેમનામાં હતી.
અચાનક એક કર્ણકટુ કર્કશ અવાજે તેમના કાનમાં પ્રવેશ કરીને અંદર પડદા પર હલ્લો કર્યો. પરિણામે ચૌબાજીની બેતાલીસ ઈંચની વિશાળ છાતીની નીચે રહેલાં નાનકડા હૈયામાં ભાંગના પ્રભાવે ખડું થયેલું સ્વપનની માયાનું અદભૂત જગત ઊડી ગયું. સુખનો આ સંસાર ઉડાડી મૂકનાર પ્રાણી કોણ છે એ જોવા સારું ચૌબેજીએ ધગેલ તાંબા જેવી લાલઘૂમ સુસ્ત આંખો ઉઘાડીને નજર કરી, તો કડાયાં જેવાં કર્ણકર્કશ અવાજે ભક્તિગીત ગાઈ રહ્યો હતો ! એ જોતાં જ ચૌબેજીનો પિત્તો ગયો. ભાંગના ઘેનમાં મળેલી દુનિયા આખીની બાદશાહીનું સોનેરી સમણું ઉડાડી મૂકનાર એ આદમીને ઘાંટો પાડીને ચૌબેજી બરાડી ઉઠયા: ‘ અરે એય ! કહું છું કે તું છો કોણ ? અને અત્યારે ખરાં બપોરે તાલસૂર વગરનો આ દેકારો શું કામ માંડ્યો છે ? ‘ પેલાએ જવાબમાં કહ્યું : ‘ ભગવાનનું મન પલાળું છું, મારા વા’લાને રાજી કરું છું. ‘ ચિડાઈને ચૌબેજીએ ત્રાડ પાડી : ‘એલા પણ તું મારા જેવાનેય રાજી નથી કરી શકતો, તે ભગવાન મારાથીયે વધુ મૂર્ખ છે ? શું મારા કરતાંય ઈશ્વરમાં અક્કલ ઓછી છે ?’
(૩) દરેક ચીજની જરૂર છે…
એક વેળા એક જમીનદારીના ગણોતિયાઓ માથાભારે થઈ ગયા જમીનદારે ગુંડા ગોલક ચૌધરીને મોકલાવો પડ્યો. એ એવો તો આકારો વહીવટદાર હતો કે એનું નામ સાંભળતાં ગણોતિયાઓ ફફડતા. બધી બાબતોની આવશ્યકતા છે.
એક વાર સીતાએ પોતાનાં પતિને કહ્યું : ‘ રામ, અયોધ્યાનું દરેક ઘર મહાલય હોય તો કેવું સારું ‘ ઘણાં ઘર મને જૂના ને જર્જરિત દેખાય છે. ‘ ‘ પણ પ્રિયે ‘ રામ બોલ્યા, ‘ બધાં ઘર સુંદર મહાલય બની જાય તો કડિયા શું કરશે ? ‘ ઈશ્વરે બધાં પ્રકારની વસ્તુઓ બનાવી છે એણે સારાં વૃક્ષો અને ઝેરી છોડો તેમજ નાળિયેર પણ બનાવ્યા છે. પ્રાણીઓમાં પણ સારાં -નરસાં અને બધી જાતના પ્રાણીઓ છે- વાઘ, સિંહ, સાપ વગેરે.
ઈશ્વરે જ્યારે તમારામાં કાંઇક વિશેષ શક્તિ કે ગુણ મૂક્યા હોય કે તેની કૃપાથી તમે મેળવ્યા હોય, તો તે સારા કાર્ય તેમજ તેના કાર્ય કરવા માટે તમારા પર કૃપા કરેલ હોય છે; તેનો ક્યારેય પણ દૂર ઉપયોગ કરવો ના જોઈએ જે જીવનમાં અનેક મૂશ્કેલીઓ ઊભી કરી દે છે અને તેના માઠા પરિણામ ભોગવવાનો સમય પણ આવે છે. કૂદરતના ક્રમ ની વિરુધ કોઈ પણ કાર્ય કરવું ના જોઈએ. તેને આપણી તેમજ સર્વે જીવોની દરેક બાબત નો ખ્યાલ હોય જ છે, તેના ક્રમમાં આપણે કોઈ ફેરફાર કરવો ના જોઈએ. ઈશ્વરની દરેક રચના ન્યારી છે
Posted in ટૂંકીવાર્તા-બોધકથાઓ - પ્રેરકવાતો, વીણેલા મોતી | 1 Comment

વિદ્યાર્થીઓ માટે દિશાનિર્દેશ.. પ્રબળ વ્યક્તિત્વની આધારશિલોઓ… ભાગ-૨ …

પ્રબળ વ્યક્તિત્વની આધારશિલોઓ…વિદ્યાર્થીઓ માટે દિશાનિર્દેશ..(ભાગ-૨) …
ગતાંકથી ચાલુ…

   student guidence ..

(૪) આત્મદાયિત્વબોધ -પોતાની મેળે સ્વીકારેલી કર્તવ્યનિષ્ઠા
તમારું જીવન જીવવા માટે તમે શક્તિવાન બનો. તમારાં બધાં કાર્યોની પૂર્ણ જવાબદારે સ્વીકારી લો. એને અસરકારક અને સાહસપૂર્ણ રીતે સાકાર કરવાં તમારી ક્ષમતાને પૂરેપૂરી કામે લગાડો. એને લીધે તમારી ભીતરની શક્તિઓ પૂર્ણપણે ઉજાગર થશે. આ વાત હંમેશાં તમારે યાદ રાખવી જોઈએ કે તમારું ભાગ્ય તમારાં હાથમાં છે. સાથે ને સાથે કોઈ પણ કાર્યની જવાબદારી તમારે વ્યક્તિગત રીતે ઉપાડી લેવી જોઈએ; અને તમારાં ભાગ્યનું નવવિધાન તમારી પોતાની ક્ષમતા, આવશ્યકતા, મહત્વકાંક્ષા અને આદર્શો અનુસાર કરવું જોઈએ.
નરેન્દ્ર (વિવેકાનંદજી) બહુ સારી રીતે વાર્તા કહી શકતા હતાં. તેમની વાતો અને વ્યક્તિત્વ એવાં આકર્ષક હતાં કે વાર્તાની શરૂઆત થાય કે તરતજ સૌ પોતપોતાનું કામ મૂકીને તેમની વાતો જ સાંભળ્યા કરતાં. સ્કૂલમાં એક દિવસ બે તાસની વચ્ચેના સમયમાં તેઓ વાત કરતા હતા. જમાવટ એવી થઇ શિક્ષકે આવીને ભણાવવાનું શરુ કર્યું પરંતુ કોઈનું એ તરફ ધ્યાન નહોતું. બધાં નરેન્દ્રની વાત સાંભળવામાં મગ્ન હતાં. થોડીવાર પછી શિક્ષકે કાન્ફૂસિયા સાંભળ્યાં અને બધો તાલ પામી ગયા. ખીજાઈને તેઓ એક એકની પરીક્ષા કરવા લાગ્યા કે તેઓ જે પાઠ શીખવી ગયા હતા તે સૌ સંભાળતા હતા કે નહીં. પરંતુ નરેન્દ્રનું મન તો દ્વિમુખી હતું એટલે વાત કરતાં કરતાં પણ તેમનું ધ્યાન તો ભણવામાં જ હતું. જ્યારે શિક્ષકે નરેન્દ્રને પૂછયું ત્યારે ભૂલ વગર તેમણે જવાબ આપ્યો. ‘ આટલો વખત સુધી કોણ વાત કરતું હતું ‘, એમ શિક્ષકે પૂછ્યું ત્યારે સૌએ નરેન્દ્ર તરફ ઈશારો કર્યો. શિક્ષકને ખાતરી ન થઇ. તેમણે નરેન્દ્ર સિવાય સૌને ઊભા રહેવાની શિક્ષા કરી. બધાની સાથે નરેન્દ્ર પણ ઊભા થઇ ગયા. શિક્ષકે તેમને કહ્યું કે તારે ઊભા રેહવાની જરૂર નથી ત્યારે નરેન્દ્રે કહ્યું કે ‘ મારે ઊભા રેહવું જોઈએ કારણ કે હું પણ વાતો કરતો હતો. ‘ તે ઊભા રહ્યા.
  • માનવી પોતાનો ભાગ્યવિધાતા છે.
  • તમારા દોષ માટે કોઈને નિંદતા નહિ. હિમંતપૂર્વક પૂર્ણ જવાબદારી સ્વીકારો.
  • ભયંકર મુસીબતોને ભગાડવા તેમનો સામનો કરો.
(૫) આત્મપ્રેરણા -સ્વમેળે કાર્યારંભ
કાર્યના આરંભ માટે તમારી અંત:પ્રેરણાનો ઉપયોગ કરો. કોઈ પણ કાર્ય કરવાનો આરંભ કરવો એટલે કોઈ બીજાં કહે તેની રાહ જોયા વગર કંઈક ઉત્તમ કરવું. બેજાઓ તમને આંગળી ચીંધે એનાં કરતાં તમે પોતે જ તમારી જાતને આંગળી ચીંધતા બનો. સૌ પ્રથમ તો તમે તમારી જાતના સાચા સ્વામી બનો. એને લીધે તમારે સામે આવતી કોઈપણ સમસ્યાને પ્રભાવક રીતે હાલ કરી શકશો.
નરેન્દ્રનાથમાં (વિવેકાનંદમાં) નેતૃત્વ જન્મજાત હતું. . એ છ વર્ષના હતા ત્યારે એક દિવસ કોઈ નાના કુટુંબની સાથે તેઓ આનંદ મેળામાં ગયા… ઉજાસ ઓછો થયે એ અને એનો બાળમિત્ર, બંને ઘેર પાછા વળતાહતા ત્યારે, ટોળામાં બંને છૂટા પડી ગયા. એ વેળા ખૂબ ઝડપથી દોડતી એક ગાડી આવી રહી હતી. નરેનને હતું કે પેલો છોકરો પોતાની પાછળ છે એટલે ગાડીનો અવાજ સાંભળી એમને પોતાની પાછળ નજર કરી. પેલો છોકરો રસ્તાની બરાબર વચ્ચે ભયથી ખોડાઈ ઊભો હતો; ગાડી નીચે આવી જવાના ભયમાં હતો. આ જોઈ નરેન્દ્ર ગભરાયા પણ, પોતાનાં રમકડાંને ડાબી બગલમાં દબાવતા પેલા છોકરાની મદદે દોડયા અને પોતાનાં જમણા હાથેથી તેને પકડી, લગભગ ઘોડાની ખરી નીચેથી તેને ખેંચી કાઢ્યો. આજુબાજુના આશ્વર્યચકિત થઈ ગયા. બીજાં બધાં બૂમો પાડી રહ્યા હતા પણ કોઈએ મદદ કરવા માટે પહેલ કરી નહિ.
  • આત્મપ્રેરણાથી કાર્યારંભ કરો. કાર્યારંભ માટે બીજાના આદેશની રાહ ન જુઓ.
  • તમે પોતે જ તમારી દિશા શોધો.
  • તમે તમારી જાત પર પ્રભુત્વ મેળવો.
(૬) આત્મશ્રદ્ધા
કોઈ પણ ભગીરથ કાર્યની સફળતામાં આત્મશ્રદ્ધા અનિવાર્ય અંગ છે. આત્મશ્રદ્ધા એટલે પોતાની જાતમાં દઢ વિશ્વાસ. તમારી જાતમાં શ્રદ્ધા રાખો. તમારી જાતમાં શ્રદ્ધા રાખવી એટલે તમારા ધ્યેયને સાકાર કરવા બધાં સંસાધનો તમારી ભીતર છે એ જાણવું અને માનવું. જેવું તમે માણશો તેવું જ બધું થશે. આત્મશ્રદ્ધાવાન માનવી કંઈ સુંદરનું સર્જન કરી શકે છે. કોઈ પણ વિષમ પરિસ્થિતિનો સામનો કરવા પોતાની જાતને મહદંશે હોમી દેવી એ જ આત્મશ્રદ્ધા કેળવવાની ગુરુચાવી છે. તમારા મનમાં તમારા ધ્યેયને સ્પષ્ટપણે કોતરી નાખો તમારી મુશ્કેલીઓ તમારાં પર સવાર થઈ જાય એવું ક્યારેય ન કરો. તમે હંમેશાં શીખતા રહો, વિકાસતા રહો અને તમારી જાતને સુધારતા રહો.
જીવન છે તો આશા છે. એનો અર્થ એ થાયો કે શ્રદ્ધા અને આશા જીવનમાં પ્રબળ ચાલક બળ છે. સ્વામી વિવેકાનંદે કહ્યું છે: ‘ લોકોમાં શ્રદ્ધાના, પોતાની જાતમાં આત્મશ્રદ્ધાના અભાવે આપના દેશમાં સર્વ કંઈ વિનાશની કરાલ ધાર ઉપર આવી ગયું છે.’ શ્રદ્ધા અને આશાના તિખારા વિનાનો માનવી મરેલા જેવો છે. આશાના ચમકારા વિનાનું કોઈ ક્યારેય ન હોઈ શકે. કંઈક કરી શકાય તેવું હંમેશાં તમારી સમક્ષ રહે જ છે. એટલે જ તમારી જાતમાં શ્રદ્ધા રાખો. જ્યારે ક્યાંય માર્ગ ણ હોય ત્યારે શ્રેષ્ઠ માનવજાતે હંમેશાં આશાઓ સેવી હતી; જીવવું અશક્યવત્ બની ગયું ત્યારે તેઓ જીવ્યા હતા; અને જ્યારે નહિવત્ ઘડતર થયું હતું ત્યારે નવ ઘડતર કરવાનો પ્રયત્ન એમને કર્યો હતો.
ભારત પરિભ્રમણ કરતી વખતે એક વાર થાકથી સ્વામીજીને ચક્કર આવવા લાગ્યાં અને તેઓ આગળ ચાલી શક્યા નહીં. સૂર્યનો તાપ અસહ્ય હતો. એક ઝાડ નજીક પહોંચી તેઓ એની નીચે બેઠા. કહ્યો ન જાય એવો થાક તેમના અવયવો પર સવાર થઈ ગયો. પછી, અંધારામાં પ્રકાશ ઝબકે એમ એમને વિચાર આવ્યો: ‘ બધી શક્તિ આત્મામાં સ્થિત છે. એ સાચું નથી ? ઇન્દ્રિયો અને શરીર એની પર આધિપત્ય કેમ ભોગવી શકે ? મારામાં અશક્તિ કેમ આવી શકે ? ‘ તે સાથે જ તેમના આખા શરીરમાં સ્ફૂર્તિનું મોજું સંચાર થયું. એમનાં મનમાં પ્રકાશનાં પૂર આવ્યાં; એમની ઇન્દ્રિયો પુન:ચેતનવંતી બની. ઊભા થઈ એ ચાલવા લાગ્યા. નિર્ધાર કર્યો કે ફરીથી પોતે નબળાઈને વશ થશે નહીં. પોતાના પરિભ્રમણ દરમિયાન એવી સ્થિતિમાં તેઓ અનેક વાર મૂકાયા હતા; પણ પોતાની ઉચ્ચતર પ્રકૃતિને તેઓ પ્રગટ કરતા. એમનામાં શક્તિ પુન: વેહવા લાગતી. પછીથી, કેલિફોર્નિયામાં પોતાના એક વ્યાખ્યાનમાં સ્વામીજીએ કહેલું: ‘ ભૂખથી, પગમાં ચીરા પડ્યાં અને થાકથી હું અનેક વાર મૃત્યુના મોંમાં પડ્યો છું; દિવસોના દિવસો સુધે મને ખાવાનું નથી મળ્યું. આગળ ડગલું ભરવાની શક્તિ રહી ન હતી; કોઈ ઝાડ નીચે ધબ્બ દઈને પડું. ચેતના ક્ષીણ થતી જાય. બોળી શકાય નહીં, વિચાર પણ ભાગ્યે જ કરી શકાય. પણ આખરે, અંતરમાંથી પ્રકાશ અને શક્તિનો ધોધ વરસે: ‘ મને ભય નથી કે મૃત્યુ નથી, હું તે છું ! હું તે છું ! સમસ્ત પ્રકૃતિ મને કચડી શકશે નહી: એ મારી ગુલામ છે. આત્મબળને પ્રગટ કર. દેવાધિદેવ ! તારા સામ્રાજ્યને પાછું મેળવી લે ! ઊભો થા ! ચરૈવેતિ ! આગે કૂચ ! આગળ ચાલતાં ક્યાંય અટકીશ માં ! હૃદયમાં સ્ફૂર્તિ-વંત બનીને હું ઊભો થતો; અને આજે અહીં જીવતો ઊભો છું ! ‘ આમ, જ્યારે પણ અંધકાર આવે ત્યારે, સત્ય પ્રગટાવો અને બધી પીડા દૂર થશે. કારણ, એ તો માત્ર સ્વપ્ન છે. મુશ્કેલીઓ પહાડ જેવી લાગે, બધી વસતો ભયંકર અને વિષાદમય લાગે, એ બધી માયા છે. નિર્ભય બનો ! એ બધી દૂર થશે. એને પગ તળે કચડી નાખો; એ નાશ પામશે.
  • આત્મશ્રદ્ધા સફળતાની ગુરુ ચાવી છે.
  • ક્યારેય નિરાશ ન બનો અને મુસીબતોને તમારાં પર સવાર થવાં ન દો.
  • અતિવિષમ પરિસ્થિતિને પણ જીતવાનો પ્રયત્ન કરો. મુસીબતો એટલે તક ઝડપવાની તક.
  • ભીતરની અનંત શક્તિમાં શ્રદ્ધા રાખો.
(૭) આત્મપરિશ્રમ-જાતમહેનત
માત્ર ઇચ્છાના ઘોડે સવાર થવાથી કે સ્વપ્નની દુનિયામાં રાચવાથી આત્મશ્રદ્ધા કેળવાતી નથી. તમારા સ્વપ્નને વાસ્તવિક રૂપ આપવા માટે તમારે જાતમેહનતનો આશરો લેવો પડે છે. આત્મસંયમ એટલે તમારી ઉર્જાઓને આત્મશ્રદ્ધા વિકસાવવા સંયત કરવી.
પ્રમાદી કે ‘ આવતીકાલે કરશું ‘ વાળા ન બનો. તમે જે કંઈ કરો તેમાં પૂર્ણતા માટેની ઉત્કટતા કેળવો. સારી ગુણવત્તાવાળું કાર્ય કરવા માટેની દઢ નિર્ણયશક્તિ જીવનમાં સર્વોત્કૃષ્ટતા લાવે છે.
બે અઠવાડિયાં માટે સ્વામીજી જયપુર હતા ત્યારે, તેમણે સંસ્કૃત વ્યાકરણના એક વિખ્યાત વિદ્વાન મળ્યા. એમની પાસેથી સ્વામીજીએ પાણિનીની અષ્ટાધ્યાયી ભણવાનું નક્કી કર્યું. પણ એ પંડિત જાતે ખૂબ વિદ્વાન હોવા છતાં એમની પાસે ટીકા સમજાવવા તેમણે ત્રણ દિવસ પ્રયત્ન કર્યો પણ, વિફળ. ચોથે દિવસે પંડિતે કહ્યું: ‘ મને ડર છે કે મારી પાસે અભ્યાસ કરવાથી તમને કાંઈ પ્રાપ્ત થતું નથી. કારણ કે, ત્રણ દિવસની કડાકૂટ પછીયે હું તમને એક સૂત્રનો અર્થ સમજાવી શક્યો નથી.’
એ ટીકાને જાતે ગળે ઉતારવાનું સ્વામીજીએ નક્કી કર્યું. પંડિત જે ત્રણ દહાડામાં ણ કરી શક્યા તે તેમણે ત્રણ કલાકમાં કર્યું. તરત જ તેઓ પંડિત પાસે ગયા અને સહજ રીતે ટીકા અને તેનો અર્થ સમજાવ્યાં. પંડિત આભા બની ગયા. તે પછીથી સૂત્ર પછી સૂત્ર અને અધ્યાય પછી અધ્યાય પર પ્રભુત્વ મેળવવા પાછળ સ્વામીજી પડ્યાં. આ અનુભવ વિશે વાત કરતા પાછળથી સ્વામીજી કેહતા: ‘ મનમાં તીવ્રઉત્કંઠા હોય તો, બધું પ્રાપ્ત કરી શકાય છે.’ માત્ર ને માત્ર સ્વ-પરિશ્રમથી જ તમે તમારી જાતને સમૃદ્ધ બનાવી શકો.
  • માત્ર ઈચ્છાઓ આત્મશ્રદ્ધા આપી ન શકે. સ્વપ્નને સાકાર કરવા જાતમહેનત આવશ્યક છે.
  • પ્રમાદી ન બનો. દ્રઢ નિર્ણયથી કાર્યમાં મંડી પડો.
  • આત્મસંયમથી ધ્યેયપ્રાપ્તિ કરવાનો પ્રયત્ન કરો.
ક્રમશ: .. આવતીકાલે ….ભાગ..૩…(સંપૂર્ણ)
Posted in ટૂંકીવાર્તા-બોધકથાઓ - પ્રેરકવાતો, વીણેલા મોતી | Leave a comment

સાચી આધારશિલા …

સાચી આધારશિલા…

student guidence ..

આ સાથે પાઠક વર્ગની જણાવવાનું કે આજ રોજ પ્રબળ વ્યક્તિત્વની આધારશિલાઓ ભાગ. ૨ … અનિવાર્ય  સંજોગવશાત  પોસ્ટ મૂકી શકાઈ નથી, જે બદલ દિલગીર છીએ…
સ્વામી વિવેકાનંદજી : વાહ, જે વ્યક્તિ થોડીએક પરીક્ષાઓ પાસ કરે અને સારા ભાષણો આપે તેને તમે કેળવાયેલી ગણો છો. જે કેળવણી જનતાને જીવનના સંઘર્ષ સામે ઝઝૂમવાની તાકાત આપતી નથી, જે ચારિત્ર્યબળને બહલાવતી નથી, જે પરોપકાર કરવાની ઉદારતા અને સિંહ સમાન હિંમત આપતી નથી, તે શું કેળવણીના નામને લાયક છે ? સાચી કેળવણી તો તે છે કે જે માનવીને પોતાના પગ ઉપર ઊભો રેહતાં શીખવે. જે કેળવણી હાલમાં તમે શાળાઓ અને મહાવિદ્યાલયોમાં લો છો તે તો તમને માંદલા બનાવે છે. કેવળ યંત્રની માફક તમે કામ કરો છો અને અળશિયાનું જીવન જીવો છો.
ખેડૂત, મોચી, ભંગી અને ભારતનાં બીજા હલકા વર્ગના ગણાતા લોકોમાં તમારા કરતાં કામ કરવાની શક્તિ અને આત્મવિશ્વાસ વધારે છે. યુગો થયા તેઓ મૂંગા મૂગાં કામ કરે છે અને દેશની સમૃદ્ધિમાં બધી રીતે વધારો કરે છે. થોડા જ દિવસોમાં તેમનું સ્થાન તમારાથી ઊંચું હશે. ધીમે ધીમે સંપતિ તેમના હાથમાં જતી જાય છે; તમને જરૂરિયાતોની જેટલી તકલીફ પડે છે તેટલી તેમને વેઠવી પડતી નથી. આધુનિક કેળવણીએ તમારું જીવન ધોરણ ફેરવી નાખ્યું છે, પણ સંશોધકો પ્રતિભાના અભાવે સંપતિના નવા માર્ગો હજુ વણશોધ્યા પડ્યા છે. આ સહનશીલ જનતાને તમે આજ સુધી કચડી છે ; હવે તેનો બદલો લેવાનો વારો આવ્યો છે. તમે નોકરીને તમારું જીવન સર્વસ્વ તેની મિથ્યા શોધમાં જ નાશ પામવાના છો.
ભક્ત: સ્વામીજી ! અમારી મૌલિક શક્તિ બીજા દેશો કરતાં ભલે ઓછી રહી, છતાં પણ ભારતના નીચલા થરના લોકોને બુદ્ધિની દોરવાણી તો અમારી પાસેથી મળે છે તો પછી જીવનસંઘર્ષમાં ઉચ્ચ વર્ગના લોકોને પરાસ્ત કરવાની સત્તા કે શક્તિ તેઓ ક્યાંથી કાઢશે ?
સ્વામીજી : ભલે તેમણે તમારી માફક થોડાં પુસ્તકો વાંચ્યાં ન હોય, અગર તમારા જેવી નકલી સંસ્કૃતિને અપનાવી ન હોય. આ બધાની શી કિંમત છે ? પણ આ નીચલો વર્ગ જ બધા દેશોની પ્રજાની આધારશિલા છે. જો આ લોકો કામ કરતા અટકી જાય તો તમે તમારાં અન્ન અને વસ્ત્ર ક્યાંથી મેળવવાના છો?
જીવનસંઘર્ષમાં ગળાડૂબ રેહવાથી? તેમને જ્ઞાનનો વિકાસ કરવાની તક મળી નથી. માનવબુદ્ધિથી ચલાવાતાં યંત્રોની માફક તેમણે લાંબા કાળ સુધી એકધારું કામ કર્યું છે, જ્યારે તેમના પરિશ્રમના ફળનો મોટો ભાગ ચાલાક શિક્ષિત લોકોએ લીધો છે…
ગમે તેટલા પ્રયાસ કરવાં છતાં ઉચ્ચ વર્ગના લોકો હવે નીચલા વર્ગને લાંબો વખત દબાવી રાખી શકશે નહિ. હવે તો નીચલા વર્ગના લોકોને તેમના યોગ્ય હકો મેળવવામાં સહાય કરવામાં જ ઉચ્ચ વર્ગના લોકોનું કલ્યાણ રહેલું છે.
- સ્વામી વિવેકાનંદ
(સ્વા. વિ.ગ્ર.મા.સંચયન, પૃ.૩૬૮-૩૬૯)
Posted in ટૂંકીવાર્તા-બોધકથાઓ - પ્રેરકવાતો | Leave a comment

પ્રબળ વ્યક્તિત્વની આધારશિલોઓ…વિદ્યાર્થીઓ માટે દિશાનિર્દેશ…ભાગ-૧

પ્રબળ વ્યક્તિત્વની આધારશિલોઓ…વિદ્યાર્થીઓ માટે દિશાનિર્દેશ…ભાગ-૧

student guidence ..

તમારા વ્યક્તિત્વને પ્રબળ અને ઉત્કટ જુસ્સાવાળું બનાવવા માટે સારી રીતે જીવન જીવવું એ જ એક માત્ર માર્ગ છે સદ્ જીવન વિચારથી શક્ય બને છે, કારણ કે બધી પ્રવૃતિઓમાં વિચાર સૌથી અગ્રક્રમે હોય છે. એને લીધે તમારી ભીતર છુપાયેલ શક્તિના પ્રબળ સંસાધનો અને વિપુલ પ્રમાણમાં શક્યતાઓને શોધી કાઢવા તમે શક્તિમાન બનો છો. સાથે ને સાથે તમારી પોતાની આવશ્યકતાઓ પ્રમાણે તમે તમારું ભાગ્ય ઘડી શકો છો. તમારું પ્રબળ અને ઉત્કટ વ્યક્તિત્વ વિકસાવવા માટે તમારે અહીં આપેલા કેટલાક પાયાના સિદ્ધાંતોને વળગી રેહવું જોઈએ:
(૧) આત્મસન્માન
આત્મસન્માન એટલે તમારા પોતા માટેનો વિવેકપૂર્ણ સારો અભિપ્રાય. દરેક વ્યક્તિમાં પોતાની પ્રતિભા, કેળવણી અને વિશિષ્ટ લાક્ષણિકતા હોય છે. આત્મસન્માનમાં પોતાની ભીતરની શક્તિઓનું જ્ઞાન અને તેને પૂર્ણ કરવાની શક્તિમત્તાનો સમાવેશ થાય છે. એને માટે તમે જે કંઈ પણ કરવા શક્તિમાન હો એની વાસ્તવિક પ્રતીતિ સાથેની સાચી જાણની જરૂર છે. તમે તમારી શક્તિમત્તા કે પાત્રતા સાથે સરખાવતા નહિ. ક્યારેય તમારી જાતને ધિક્કારતા નહિ કારણ કે તમે આવા-તેવા કે જેવા-તેવા નથી. તમે પોતે ‘ તમે જ ‘બનો, તમારી જાતને ઓળખો – સમજો. તમારી પોતાની વ્યક્તિમત્તાની સાચી ઓળખાણ જ તમારી જાતને ઘડવાની શક્તિ આપે છે. પોતાના પ્રત્યેના આદરભાવ અને પોતાની શક્તિમત્તાની ભાવના હંમેશાં કેળવતા રહો. આ તમારી પાયાની મનોવૈજ્ઞાનિક આવશ્યકતા છે.
નરેન્દ્રનાથ (સ્વામી વિવેકાનંદ) ને તેમની માતા ભુનેશ્વરીદેવીએ એક શિખામણ આપી હતી: ‘ આજીવન પવિત્ર રેહજે, પોતાને મર્યાદા ની રક્ષા કરજે, અને બીજાની મર્યાદાનું ઉલ્લંધન ન?કરજે, ખૂબ શાંત રેહ્જે, પરંતુ જરૂર પડ્યે હૃદયને કથાન કરજે. ‘ માતાના આ શિક્ષણની સાથે સ્વામીજીએ બાળપણથી એ શીખી લીધું હતું કે આત્મસન્માનની રક્ષા કઈ રીતે થાય છે. બીજાને યોગ્ય સન્માન આપવામાં તેઓ કોઈ કચાશ ન?રાખતા તેવી જ રીતે કારણ વગર કોઈ તેનું અપમાન કરે તો તે પણ સહન કરી શકતા નહીં. એક વખત તેમના પિતાના એક મિત્રે બાળક નરેન્દ્રનાથની અવગણના કરી. માતા-પિતા તેમને બાળક સમજીને કદી અવગણના કરતાં નહીં, એટલે તેમના માટે આ પ્રકારનો વ્યવહાર નવો હતો. તેઓ એ કારણે અવાક થઇ ગયા અને વિચારવા લાગ્યા: ‘ કેવું આશ્ચર્ય કે મારા પિતા પણ મને તુચ્છ ગણતાં નથી.જ્યારે આ વ્યક્તિ મને આટલી તુચ્છ ગણે છે. ‘ આ કારણે ઘવાયેલ સાપની જેમ તેઓ ફુત્કાર કરીને બોલી ઉઠયા: ‘ આપના જેવાં કેટલાક લોકો એમ સમજે છે કે નાના બાળકોની કોઈ ગણના નથી, પરંતુ આપની આ ધારણા ભૂલભરેલી છે. ‘ નરેન્દ્રનાથનું રુદ્ર સ્વરૂપ જોઈને પેલા મહાશયને ભૂલ સ્વીકારવી પડી.
કઠોપનિષદના બાળક નચિકેતામાં પણ આવી જ આત્મશ્રધ્ધા દ્રષ્ટિગોચર થાય છે. નચિકેતાએ કહ્યું હતું: ‘ ઘણાની વચ્ચે પ્રથમ અથવા મધ્યમ છું પરંતુ હું અધમ કદાપી નથી.’ સ્વામીજીને નચિકેતાનું ચરિત્ર ઘણું પ્રિય હતું.
તમારા જીવન સાથે સંકળાયેલ અને પ્રભાવ પાડનાર દરેક બાબત પર સૌથી વધારે ધ્યાન આપો; પછી ભલે તે તમારો પોશાક, તમારો ખોરાક, તમારાં વ્યાયામો, મિત્રો, પુસ્તકો વગેરે હોય.
  • હંમેશાં તમારા પોતા માટેનો સારો અભિપ્રાય રાખો અને પોતાનાં આદરભાવ અને શક્તિમત્તાની ભાવના કેળવવાનો પ્રયત્ન કરો.
  • તમારી શક્તિમત્તા સાથે તમારી નિષ્ફળતાઓને ક્યારેય ણ સરખાવો અને તમારી જાતને ક્યારેય ન ધિક્કારો.
  • આટલું યાદ રાખો કે નિષ્ફળતાઓ સફળતાનાં સોપાનો છે.
  • તમે ‘ તમે જ ‘ બનો, એટલે કે કોઈનુંયે અનુકરણ ન કરો. દરેક વ્યક્તિને પોતાની આગાવી પ્રતિભા, કેળવણી અને વિશિષ્ટ લાક્ષણિકતા હોય છે.
  • પોતાના વિશેષ ગુણોને તમારે ઓળખીને એને કેળવવામાં પોતાની જ શક્તિને વાપરવી જોઈએ.
(૨) આત્મનિરીક્ષણ
તમે તમારી દૈનંદિન પ્રવૃતિઓ કેવી રીતે કરો છો તેનું સૂક્ષ્મ નિરીક્ષણ શક્તિઓને વિકસાવો અને વધુ ને વધુ ધારદાર બનાવો. આપણાં ઉપનીષદો કહે છે:
‘ ૐ આપ્યાયન્તુ મમાંગાનિ વાક્પ્રાણશ્વક્ષુ: બલમિન્દ્રિયાણિ ચ સર્વાણિ ! ‘
‘ મારા બધાં અવયવો મજબૂત થાઓ. તેવી જ રીતે મારા શ્વાસ, મારી વાણી, આંખ, કાન અને બીજાં બધાં અંગો બળવાન બનો.’
જીવનને જોવું જોઈએ,સ્પર્શવું-અનુભવવું જોઈએ, એનો સ્વાદ માણવો જોઈએ અને સાંભળવું જોઈએ. દરેકેદરેક વસ્તુ સજાગ બનીને અને ઉદ્દેશ્યપૂર્ણ રીતે કરવી જોઈએ. વધુ ને વધુ સાર્વત્રિક રીતે જાગ્રત રહો. તમે તમારી જાતને ક્યારેય દિવાસ્વપ્નમાં ડૂબાડી ન દો.
  • તમારા જીવનધ્યેયને ધ્યાનમાં રાખીને બધી પ્રવૃતિઓ જાગ્રતપણે કરવાનો પ્રયત્ન કરો.
  • નિરિક્ષણ શક્તિને વધુ ધારદાર બનાવવી.
  • તમારાં ગુણ અવગુણને જાણો અને દિવાસ્વપ્નો ન જુઓ.
(૩) આત્મનિર્ભરતા-સ્વાવલંબન
તમે પોતે કરી શકો તેવાં કાર્યો અને તમારે જે કરવાં જોઈએ એવાં કાર્યો તમારાં માટે બીજા કોઈ કરી દે તેવી અપેક્ષા ન રાખો. આવી કુટેવથી તમે તમારાં ચારિત્ર્યની અવહેલના કરો છો. તમારે હંમેશાં પૂર્ણપણે પોતાની ક્ષમતા અને પ્રયાસો પર આધાર રાખવો જોઈએ. આટલું હંમેશાં યાદ રાખજો કે સ્વમેળે કેળવાયેલ વ્યક્તિઓ જ મહાન બને છે.
સ્વામી વિવેકાનંદને એમનાં પિતા વિશ્વનાથ એમને કેટલાંક ગુણ-લક્ષણોના પાઠ ભણાવતા. એક દિવસ સ્વામીજી(નરેન) એમનાં પિતા પાસે ગયા અને એક પ્રશ્ન પૂછાયો: ‘ તમે માર માટે શું કર્યું છે ? ‘ સામાન્ય રીતે આવો પ્રશ્ન સૌ કોઈ પોતાના વડીલોને પૂછતાં હોય છે. પિતા વિશ્વનાથ દત્તે એનો વળતો ઉત્તર આપતાં કહ્યું: ‘ જા, અને તારી જાતને અરીસામાં જોઈ આવ.’ આ સાંભળતાં જ પુત્ર નરેનને તરત જ બધું સમજાઈ ગયું.
માતાપિતાનું કાર્ય પોતાના સંતાનોની ભીતર રહેલી શક્તિઓનું બાળકોને નિરીક્ષણ કરતાં કરવાનું છે. પછી એની મેળે એ હૃદયના કમાડ ખોલશે અને પોતાની ભીતર રહેલી શક્તિઓના ખજાનાને નિહાળતાં થશે.
  • તમે કરી શકતા કે તમારે કરવાં જોઈતાં કાર્યો માટે બીજાની અપેક્ષા ન રાખો.
  • આત્મનિર્ભરતામાં જ પરમ આનંદ છે અને પરાવલંબન એટલે દુ:ખપીડા છે.
  • પોતાની જાતને ઘડનારા જ મહત્તાને વારે છે.
ક્રમશ: ભાગ..૨… આવતીકાલે અહીં જ વાંચો…
Posted in ટૂંકીવાર્તા-બોધકથાઓ - પ્રેરકવાતો, વીણેલા મોતી | 1 Comment