આંસુ – પવિત્ર જલધારા …

આંસુ – પવિત્ર જલધારા …

 

 

 
tears
 

 

 

હેમલતાબેન, ઉંમર ૮૦ વર્ષ, બી.એ. એમ.એડ. ના અભ્યાસ બાદ શિક્ષિકા નો વ્યવસાય સ્વીકાર્યો અને (મુંબઈ) મેથ્સ અને સાઈન્સ સિવાયના લગભગ દરેક વિષયો શીખવતા. અનેક શાળાઓ વ્યવસાય દરમ્યાન બદલી અને શિક્ષિકા તરીકે સેવા આપ્યા બાદ, નિવૃત્તિનો સમય પસાર કરવા અને જીવનનો શેષ સમય વિતાવવા માથેરાનના પહાડોની તળેટીમાં આવેલ નેરલ માં Senior Citizen માટેની Dignity Lifestyle Township માં રેહવાનું પસંદ કર્યું. હાલ આ સુંદર, શાંત, નયનરમ્ય અને સગવડમય વાતાવરણમાં શેષ જીવન પસાર કરે છે. બચપણ થી વાંચવાનો અને લખવાનો શોખ તેમને રહ્યો હતો. ખૂબજ સીધું –સાદું અને સરળ જીવન વિતાવે છે, ખાસ કોઈ જીવનમાં મેળવવાની તમન્ના ધરાવતા નથી. બધાનો પ્રેમ અને સહકાર આજ સુધી મેળવ્યો છે અને જેમને જિંદગી પ્રત્યે કોઈ જ ફરિયાદ પણ નથી. આજે આ જૈફ ઉંમરે પણ જીવનને પર્વૃતિમય રાખી અને અગાઉ વાંચેલા – અનુભવેલા અને દિલમાં ઉભરાતા ભાવોને કાગળ પર શબ્દો દ્વારા કંડારવા કોશિશ કરે છે.

 

(આ અગાઉ આપણે હેમલતાબેન અને તેમના નાના બેન બંસરીબેન પારેખ ના  લેખ અહીં બ્લોગ પર માણેલ,

 

ચાલો ફરી આજે  એક વાર  હેમલતાબેન દ્વારા મોકલાવેલ પોસ્ટ ‘ આંસુ – પવિત્ર જલધારા … – ‘  ને અહીં જાણીએ અને લેખને માણીએ …

 

 

થોડા દિવસ પહેલાં એક સુંદર જૂની ફિલ્મ – “ધર્મ”  જોવાની તક મળી.  ફિલ્મનો નાયક એક વિદ્વાન કર્મકાંડી બ્રાહ્મણ, જેનો સમય ફક્ત શાસ્ત્રાભ્યાસ, પૂજાપાઠ અને વિદ્યા દાનમાં જ પસાર થતો હતો.  સમાજમાં તેનું સ્થાન એક પ્રકાંડ તેજસ્વી પંડિતના રૂપમાં હતું.  કર્મકાંડને કારણે વર્ણ અને વર્ગના ભેદ મક્કમતાથી માનતા હતા.  એક દિવસ એની એકની એક પુત્રી એક અનાથ બાળકને પોતાના ઘેર લઇ આવી.  પિતાના વિચારો જાણતી હતી તેથી તેણે એ બાળક બ્રાહ્મણ કૂળનો છે એવું જણાવ્યું.  પંડિતજીની ઈચ્છા વિરુદ્ધ મા-દીકરીએ બાળકની દેખરેખ રાખવા માંડી.  પંડિતજી પોતાને તે બાળકથી દૂર રાખતા.  એક દિવસ પંડિતજી પૂજા કરતાં હતા અને બાળકે જોરજોરથી રડવા માંડ્યું, બાળકના રુદનથી વિચલિત પંડિતજી પૂજા અધૂરી છોડી તે બાળકને બાળકને શાંત કરે છે.  ધીમે ધીમે પંડિતજીને પણ આ બાળક માટે લગાવ થવા માંડે છે અને તે બાળકને અપનાવી લે છે.  (આંસુની શક્તિ)  અત્યાર સુધી નામ વગરના બાળકને નામ મળ્યું કાર્તિકેય.

 

હવે કાર્તિકેય ખૂબ લાડ-પ્યાર મેળવે છે.  થોડો મોટો થાય છે.  ત્યાં આવે છે કાર્તિકેયની મુસ્લિમ મા, જેને કારણે બાળકને હિન્દુ-મુસ્લિમ હુલ્લડના ડરથી બાળકને પંડિતજીના આંગણામાં મૂકી દીધું હતું.  રડી – કકળીને તે પુત્ર મુસ્તફા –કાર્તિકેયને પંડિતજીને ત્યાંથી પોતાની સાથે લઇ જાય છે.  પંડિતજીની વિદ્વતાને કારણે બીજા ઈર્ષ્યાળુ બ્રાહ્મણો તેમને કંઈ આડુંઅવળું કહે તે પહેલા પંડિતજી પોતે જ પ્રાયશ્ચિત રૂપે વ્રત-ઉપવાસ –પૂજા – ઉપાસના વગેરે કરી પોતાનું સ્થાન જમાવી રાખે છે.  પણ કાર્તિકેયની યાદ તો તેમને વારે ઘડીએ સતાવે છે.  એવામાં શહેરમાં હુલ્લડ થાય છે અને કારણ હવે તેમની ધર્મની વ્યાખ્યા બદલાઈ ગઈ હતી.  આંખોમાં વહેતી અશ્રુધારા સાથે તે ધર્માંધ હિન્દુઓની એ ભીડને ધર્મનું સાચું સ્વરૂપ સમજાવે છે.  તેમાં તે સફળ થયા છે અને તેમની પાસે શસ્ત્ર – ત્યાગ કરાવે છે.

 

આ ફિલ્મ જોઈ આંસુની શક્તિનો પરિચય થયો.  ખરેખર આંસુ ઈશ્વરની દેન છે – અણમોલ.  આંસુ ફક્ત આંખોમાંથી નીકળતું પાણી નથી પણ મનનો અવાજ છે.  હૃદય-સાગરમાં જ્યારે ઉથલપાથલ થાય છે ત્યારે આંખોને કિનારેથી જે મોજા બહાર આવે છે તે આંસુ સમુદ્રના પાણીને જેમ તેમાં પણ ખારાશ હોય છે.

 

ખરેખર હૃદયમાંથી નીકળેલા આંસુ સૌથી સારા આંસુ છે.  હર્ષ અથવા શોકમાં નીકળેલા દરેક આંસુ કિંમતી છે.  મોટા-મોટા શસ્ત્રોથી પણ ન બનતી વાત આંસુના બે ટીપાથી બની જાય છે.  મા ના આંસુ, પત્નીના આંસુ, પ્રિયજનના આંસુ, બાળકના આંસુ, કન્યા વિદાય વખતે માતા-પિતાના આંસુ, અરે ભક્તના આંસુ પોતપોતાની ભાવનાઓ પ્રગટ કરવાનું માધ્યમ બની જાય છે.  સંવેદનશીલતાની નિશાની છે.

 

આંસુ એટલે તો કહેવાય છે કે આંસુ બહાર આવે છે ત્યારે મનનો તણાવ દૂર થાય છે.  મનનું હલકું થઇ જાય છે.  હાઈ બ્લડ પ્રેશર, ડીપ્રેશન દૂર થાય છે.  ઘણી વાર ઊંઘ પણ સારી આવી જાય છે અને વ્યક્તિ જાગે છે ત્યારે સ્ફૂર્તિમય હોય છે.  આંસુ શબ્દોની કસર દૂર કરે છે.  કોઈક વાર શબ્દોથી ન થતું કામ આંસુથી થાય છે.  પ્રસંગ આનંદનો હોય કે શોકનો, હરખના આંસુ હોય કે શોકના પણ એમાં ચમત્કાર સર્જવાની શક્તિ છે.  ખરેખર આંસુ પ્રકૃત્તિનો એક ચમત્કાર જ છે.  કદાચ તેથી જ વરસાદને “ઈશ્વરના આંસુ”  કહ્યા છે.  વૈજ્ઞાનિક સત્ય ભલે કંઈ જૂદું જ હોય પણ ખેડૂતોને મન તો વરસાદના બૂંદ એટલે ઈશ્વરની કરુણાનું પાણી.

 

આંસુ તો આંસુ જ છે.  ભલે પછી તે ગરીબના હોય કે અમીરના, સબળના હોય કે દુર્બળના, પુરુષના હોય કે સ્ત્રીના.  હા તે નકલી પણ હોય – મગરના આંસુ જેના વડે લોકો પોતાનો સ્વાર્થ સાધી લેતાં હોય છે.  પ્રાયશ્ચિતના આંસુમાં પણ મહાન શક્તિ હોય છે.

 

કવિ કલાપીએ કહ્યું છે ને …
 

 
tears.1
 

 

“હા,પસ્તાવો વિપુલ ઝરણું સ્વર્ગથી ઉતર્યું

જેમાં ડૂબકી મારી પાપી પણ પુણ્યશાળી થાય ||

 

કેટલું સહેલું હોય છે દર્દથી ઉમટેલા તે આંસુઓને સહન કરવાનું જયારે તેમાં કોઈ ભાગ પડાવે છે?  જીવનની સાર્થકતા આવી સહ-અનુભૂતિમાં વર્તાય છે.  કબર કે સમાધિ પર અંખોમાંથી ટપકેલા બે બુંદ આંસુ પણ આપોઆપ પૂર્ણ શ્રધ્ધાંજલિ બની જાય છે.

 

 

– હેમલતા પારેખ

 

 

બ્લોગ લીંક: http://das.desais.net
email: [email protected]

 

 

‘દાદીમા ની પોટલી’ પર મોકલવામાં આવેલ આજની પોસ્ટ બદલ અમો હેમલતાબેનનાં અંતરપૂર્વકથી આભારી છીએ.

 

આજ ની પોસ્ટ પસંદ આવી હોય તો  આપના અમૂલ્ય પ્રતિભાવ પોસ્ટ સાથેના કોમેન્ટ્સ બોક્ષમાં મૂકશો., જે લેખિકાની કલમ ને બળ પૂરે છે અને અમોને પ્રેરણાદાયી અને માર્ગદર્શક બની રહે છે. .

 

 

You can  contact /follow us on :

twitter a/c : @dadimanipotli

 

facebook at : dadimanipotli

આત્મીયતા एवम् અનૌપચારિકતાની પ્રતિમૂર્તિ – …

આત્મીયતા एवम् અનૌપચારિકતાની પ્રતિમૂર્તિ – શ્રીમતી નંદિની મહેતા …

 

 

હેમલતાબેન, ઉંમર ૮૦ વર્ષ, બી.એ. એમ.એડ. ના અભ્યાસ બાદ શિક્ષિકા નો વ્યવસાય સ્વીકાર્યો અને (મુંબઈ) મેથ્સ અને સાઈન્સ સિવાયના લગભગ દરેક વિષયો શીખવતા. અનેક શાળાઓ વ્યવસાય દરમ્યાન બદલી અને શિક્ષિકા તરીકે સેવા આપ્યા બાદ, નિવૃત્તિનો સમય પસાર કરવા અને જીવનનો શેષ સમય વિતાવવા માથેરાનના પહાડોની તળેટીમાં આવેલ નેરલ માં Senior Citizen માટેની Dignity Lifestyle Township માં રેહવાનું પસંદ કર્યું. હાલ આ સુંદર, શાંત, નયનરમ્ય અને સગવડમય વાતાવરણમાં શેષ જીવન પસાર કરે છે. બચપણ થી વાંચવાનો અને લખવાનો શોખ તેમને રહ્યો હતો. ખૂબજ સીધું –સાદું અને સરળ જીવન વિતાવે છે, ખાસ કોઈ જીવનમાં મેળવવાની તમન્ના ધરાવતા નથી. બધાનો પ્રેમ અને સહકાર આજ સુધી મેળવ્યો છે અને જેમને જિંદગી પ્રત્યે કોઈ જ ફરિયાદ પણ નથી. આજે આ જૈફ ઉંમરે પણ જીવનને પર્વૃતિમય રાખી અને અગાઉ વાંચેલા – અનુભવેલા અને દિલમાં ઉભરાતા ભાવોને કાગળ પર શબ્દો દ્વારા કંડારવા કોશિશ કરે છે.

(આ અગાઉ આપણે હેમલતાબેન અને તેમના નાના બેન બંસરીબેનના  લેખ અહીં બ્લોગ પર માણેલ,


 

 

ચાલો ફરી આજે  એક વાર  હેમલતાબેન દ્વારા મોકલાવેલ પોસ્ટ ‘ આત્મીયતા एवम् અનૌપચારિકતાની પ્રતિમૂર્તિ – શ્રીમતી નંદિની મહેતા … …’  ને અહીં જાણીએ અને લેખને માણીએ …

 

 

जो न मिला मुझे उसके दु:खमें
जो मिला उसे क्यों भूल जाऊँ
दुःखके चुल्लू भर पानीमें
अपनी खुशीकी दुनिया क्यों डूबाऊँ ?

 

 

कहीं न कहीं कुछ तो कम रहेगा ही
कुछ न कुछ पहुँचसे दूर रहेगा ही
क्यों हरघड़ी उसीको शिकायत करती जाऊँ
क्यों जीवनमें स्वयंके काँटे बाती जाऊँ ?

 

 

ઉપરની પંક્તિઓ નંદિની મહેતા – નંદા રામકૃષ્ણ બજાજ ના કાવ્ય સંગ્રહ “खुशी” માંથી લીધી છે. તેમની કૃતિઓમાં તેમના જીવન પ્રવાહને વ્યક્ત કરે છે. આ ઉપરાંત જેને રખવાળાં ગોમાતનાં : રાધાકૃષ્ણ તથા અનસૂયા બજાજની જીવનગાથાની લેખિકાઓ પૈકી એક લેખિકા તેઓ છે.(ત્રણ લેખિકા છે)- નંદિનીબેન માટે ઘણી વાતો સાંભળી હતી – તેઓ સરસ કવિયત્રી છે, એક સરસ સમાજસેવિકા ઉપરાંત કુશળ ગૃહણી પણ છે વગેરે વગેરે … એક દિવસ ફોન કરી જ દીધો અને તેમની પાસે મુલાકાત માટે સમય માંગી લીધો. કોઈપણ બહાના –આડંબર વગર તેમણે સમય આપ્યો. તેમની સાથે એક સાંજ વિતાવવાનો જે અવસર મળ્યો તે ખૂબ યાદગાર બની ગયો – અવસ્મરણીય. એક નાનકડું કવિ સંમેલન જ્યાં ફક્ત એક કવિ અને એક શ્રોતા.

 

 

નદિનીબેનની અનૌપચારિકતાએ મન મોહી લીધું. પહેલી જ મુલાકાત અને તેમણે મને “દીદી” બનાવી દીધી. આ એમનો સ્નેહભર્યો શિષ્ટાચાર હતો. નદિનીબેનના પિતાજી રાધાકૃષ્ણ બજાજ અને માતાજી અનસુયાબેન ગાંધીજી અને વિનોબાજીના અનન્ય ભક્ત – સાથી. તેમના ગાંધીવાદી વિચારોનો પ્રભાવ નંદિનીબેન પર પડે તે સ્વભાવિક છે. માતાપિતાની કર્મ, ભક્તિ અને જ્ઞાનથી ત્રિવેણીનો વારસો તેમને મળ્યો. તેમને બાળપણથી જ ગાંધીજી, વિનોબાભાવે, કાકા કાલેલકર, જયપ્રકાશ નારાયણ, દાદા ધર્માધિકારી, વિમલાતાઈ વગેરે મહાન વિભૂતિઓની છત્રછાયા મળી. તે સૌનાં સાનિધ્યમાં રહેવાને કારણે સર્વોદય, ગાંધી અને વિનોબાના વિચારો સમજવાની તેમનો નિરંતર તક મળી. તે પરિવારના બધા જ બાળકોને આકાશ જેવું અસીમ, અગાદ્ય, અનંત અને મુક્ત બાળપણ મળ્યું. મહિલા આશ્રમમાં શિક્ષા પ્રાપ્ત કર્યા પછી તેમણે કાશી વિદ્યાપીઠમાંથી પ્રથમ શ્રેણી સાથે બી.એ. કર્યું અને લખનૌ વિશ્વ વિદ્યાલયમાંથી સમાજશાસ્ત્રમાં પ્રથમ વર્ગ મેળવી એમ.એ. કર્યું. મુબી થોડો સમય એસ.એન.ડી.ટી. વિશ્વવિદ્યાલયમાં અધ્યાપન કાર્ય પણ કર્યું. નદિનીબેને વિનોબાજીની ભૂદાન પદયાત્રામાં સક્રિય ભાગ લીધો હતો. જેને કારણે ભારતના ઘણા પ્રદેશોમાં જવાની અને એ પ્રદેશોને સમજવાની તેમને તક મળી – બહુભાષી છે તેઓ. ભારતની ઘણી ભાષાઓ – મરાઠી, હિન્દી, અંગ્રેજી, કન્નડ, બંગાળી વગેરે જાણે છે. ગુજરાતી પરિવારમાં લગ્ન થયા છે તેથી ગુજરાતી પણ જાણે છે. સામાજિક જવાબદારી નિભાવવામાં પણ તેઓ પાછળ નથી.

 

 

વર્ધા સ્થિત મહિલાઓ માટેની શિક્ષણ –સંસ્થા “મહિલા આશ્રમ” નાં અધ્યક્ષ છે. ફક્ત નામધારી નથી પણ તેની દરેક ગતિવિધિમાં દિલચસ્પી રાખે છે. તેઓ સરસ કવિયત્રી તેમજ લેખિકા પણ છે. તેમના બે કાવ્ય સંગ્રહો “खुशी” અને “भोरकी पलके” ખૂબ સુંદર પુસ્તકો છે. વિષયની વિવિધતા પુસ્તકને સારો ઉઠાવ આપે છે. ભાષા સરલ – સીધી,સામન્ય વાચકને સ્પર્શી જાય એવી છે. કવિયત્રી આપણી સાથે સીધો સંવાદ રચતા હોય એવું લાગે. નંદિનીબેનના જીવનમાં કડવાશ નામ માત્ર નથી. . તેઓ માને છે કે બને ત્યાં સુધી આપના વિચાર બીજાઓ પર અને ખાસ કરીને પરિવારના સભ્યો પર થોકી ન બેસાડવા. સમજાવી શકાય તો સમજાવવું નહીં તો છોડી દેવું. તર્ક-વિતર્ક કરવાથી તો સમજાવવું નહિન તો છોડી દેવું. તર્ક-વિતર્ક કરવાથી કોઈ ફાયદો નહીં થાય. જે મળ્યું છે તેનો સ્વીકાર કરો અને નથી મળ્યું તેને ભૂલી જાઓ. આનંદ આત્માની અનુભૂતિ છે. ચિત્ત શુદ્ધ હશે તો બીજાંઓને પણ અસર કરશે. તેઓ પોતાના અનુભવ પરથી કહે છે કે અન્ય પ્રતિ દુર્ભાવ બ=નહી રાખો તો કોઈ તમને દુઃખી –અપમાનિત નહીં કરી શકે. જીવનમાં Forget and Forgive વિચારસરણી અપનાવવી જોઈએ. વિસ્મરણ શક્તિની સાધનાની મદદથી જ આપણે વર્તમાનના આનંદને ભૂતકાળના ભૂતથી મુક્ત રાખી શકીશું.

 

 

તેમની કાવ્ય-સૃષ્ટિની થોડી ઝલક …

moon - star

 

 

(१) आज मैंने चाँद-सितारोंको न्योता दिया है
घड़ी भरको सारे हमारे घर आ जायें
भीतर- बहार उजाला कर जायें
चाँद – सितारे हमारे घर आ जायें ||

 

 

(२) हर बालकमें अपने बाल सा कृष्णरूप देख मैया
सबके लिए नैनोंसे अमृतजल बरसा दे मैया
अपने पराये भेद्की जंजीरे तोड़ दे मैया
खूली हवा सा प्यार दिशाओंमें बहा दे मैया
अपने आँचल को आकाश बना ले मैया ||

 

 

(३) किस देवकी कृपा है, किसकी दुआ है,
कहाँसे जीवन बरसे, किसका स्नेह जीवनमें सरसे
जब ज्योति फैलने लगे, दीपक का नाप क्या गिने,
जब दिल मिलने लगें, गलियाँ क्या गिने ||

 

 

– હેમલતા પારેખ

 

 

બ્લોગ લીંક: http://das.desais.net
email: [email protected]

 

 

‘દાદીમા ની પોટલી’ પર મોકલવામાં આવેલ આજની પોસ્ટ બદલ અમો હેમલતાબેનનાં અંતરપૂર્વકથી આભારી છીએ.

 

આજ ની પોસ્ટ પસંદ આવી હોય તો  આપના અમૂલ્ય પ્રતિભાવ પોસ્ટ સાથેના કોમેન્ટ્સ બોક્ષમાં મૂકશો., જે લેખિકાની કલમ ને બળ પૂરે છે અને અમોને પ્રેરણાદાયી અને માર્ગદર્શક બની રહે છે.

મિત્રતાની મીઠાશ …

મિત્રતાની મીઠાશ …

 

હેમલતાબેન, ઉંમર ૮૦ વર્ષ, બી.એ. એમ.એડ. ના અભ્યાસ બાદ શિક્ષિકા નો વ્યવસાય સ્વીકાર્યો અને (મુંબઈ) મેથ્સ અને સાઈન્સ સિવાયના લગભગ દરેક વિષયો શીખવતા. અનેક શાળાઓ વ્યવસાય દરમ્યાન બદલી અને શિક્ષિકા તરીકે સેવા આપ્યા બાદ, નિવૃત્તિનો સમય પસાર કરવા અને જીવનનો શેષ સમય વિતાવવા માથેરાનના પહાડોની તળેટીમાં આવેલ નેરલ માં Senior Citizen માટેની Dignity Lifestyle Township માં રેહવાનું પસંદ કર્યું. હાલ આ સુંદર, શાંત, નયનરમ્ય અને સગવડમય વાતાવરણમાં શેષ જીવન પસાર કરે છે. બચપણ થી વાંચવાનો અને લખવાનો શોખ તેમને રહ્યો હતો. ખૂબજ સીધું –સાદું અને સરળ જીવન વિતાવે છે, ખાસ કોઈ જીવનમાં મેળવવાની તમન્ના ધરાવતા નથી. બધાનો પ્રેમ અને સહકાર આજ સુધી મેળવ્યો છે અને જેમને જિંદગી પ્રત્યે કોઈ જ ફરિયાદ પણ નથી. આજે આ જૈફ ઉંમરે પણ જીવનને પર્વૃતિમય રાખી અને અગાઉ વાંચેલા – અનુભવેલા અને દિલમાં ઉભરાતા ભાવોને કાગળ પર શબ્દો દ્વારા કંડારવા કોશિશ કરે છે.

 

ચાલો ફરી એક વાર  હેમલતાબેન દ્વારા મોકલાવેલ નવી પોસ્ટ ‘ મિત્રતાની મીઠાશ …’  ને અહીં માણીએ …

 

“સાચી મૈત્રી એ સુખનો ગુણાકાર અને દુ:ખનો ભાગાકાર છે.
એટલે જ મિત્રના મૃત્યુ કરતા મૈત્રીનું મૃત્યુ વધારે અસહ્ય હોય છે.”

કલકત્તાથી મુબઈ પાછા આવ્યા પછી લગભગ એક વર્ષ વીતી ગયું, ત્યાં વિતાવેલા દિવસો ખૂબ યાદ આવતા હતા. કેવી સરસ મિત્રતા-દોસ્તી હતી. અમારા ત્રણ વચ્ચે – અમે ત્રણ એટલે (પ્રિન્સિપ્લ) પ્રિ.દેસાઈ, સુધા – સ્કૂલની શિક્ષિકા અને હું – સ્કૂલની સુપરવાઈઝર. ત્રણે જન સાથે મળી કામ કરતાં હતાં. અમે ત્રણેય જૂદા જૂદા શહેરોમાંથી આવ્યા હતાં, પણ મિત્રતાના અતૂટ તાર વડે બંધાયેલા હતા. મુબીમાં મારા ઘરમાં બેઠી બેઠી હું તે દિવસોને યાદ કરતી હતી. તેવામાં દરવાજાનો બેલ વાગ્યો. કુરિયર એક પત્ર આપી ગયો. ખોલીને જોયો તો સુધાના પતિનો પત્ર હતો. આશ્ચર્ય થયું – ડર લાગ્યો સુધાના પતિ મને શા માટે પત્ર લખે ? પત્રમાં તેમણે સુધા અને પ્રિ. દેસાઈના સંબંધો પર શંકા વ્યક્ત કરી હતી. વાત છૂટાછેડા સુધી પહોંચી ગઈ હતી. હું મને રોકી શકી નહિ. નાદુરસ્ત તબિયત હોવા છતાં હું કલકત્તા પહોંચી ગઈ. બન્ને મિત્રોને મળી. બન્નેની વાત સાંભળી, વાતમાં કંઈ માલ ન હતો. સુધાનું કેહેવું હતું કે મારા ત્યાંથી ચાલ્યા જવાને કારણે સુધા એકદમ એકલી પડી ગઈ હતી. તેના પિતા તેના એકલપણાને ભરી શકે એમ નહતા. ઘર – પરિવારથી દૂર થવાને કારણે પ્રિ. દેસાઈ પણ એકલા પડી ગયા હતા. સ્કૂલના કામના કારણે પ્રિ. દેસાઈ અને સુધાનું એકબીજાને મળવાનું અને ચર્ચા કરવાનું વધી ગયું હતું. સ્કૂલના પ્રશ્નો, ઈત્તર – પ્રવૃત્તિઓ બાબત વિચાર વિમર્શ કરતાં કરતાં કોઈ કોઈ વાર ખૂદના પ્રશ્નો પણ ચર્ચાઈ જતાં. બન્ને સારાં મિત્રો હતા. અમે ત્રણ જણા હતાં ત્યાંસુધી કોઈને કોઈ આપત્તિ ન હતી. પણ મારા દૂર જવાને કારણે તે બન્નેની મિત્રતા શંકાની નજરે જોવાવા લાગી.

 

આજ સુધી સમજી શકી નથી કે એક પુરુષ અને સ્ત્રીની મિત્રતા –દોસ્તી પર શક ની નજરે કેમ જોવામાં આવે છે કે શક કેમ કરવામાં આવે છે ? ખેર, તે વખતે તો મેં સુધાના પતિને સમજાવ્યા. મને સફળતા મળી. એ બે ઘરને વેરવિખેર થતા બચાવી લીધા. સંતોષ પામી હું મુંબઈ પાછી આવી. પણ કંઈક એવું હતું જે મને ખૂબ પરેશાન કરતુ હતું. વરસાદી સાંજે બારી પાસે બેઠી બેઠી હું વિચારોના વમળમાં ગૂંચવાઈ ગઈ. વિચારવા લાગી કે માનવ- માનવ સંબંધોમાં આખરે મિત્રતાનો શું અર્થ છે ? મિત્ર સાથે લોહીના સંબધ ન હોવા છતાં તેમાં કેટલી ભાવપ્રણવતા – કેટલી મધુરતા છે ? તેને કારણે જીવનમાં સાર્થકતાનો જે અનુભવ થાય છે, પૂર્ણતાનો જે એહસાસ થાય છે તે અન્ય સંબંધોમાં મુશ્કેલીથી મળે છે. માતા-પિતા, ભાઈ-બેન, પતિ – પત્નીના સંબંધોમાં કંઈ ને કંઈ ઓછપ વર્તાય છે.

 

કારણ કોઈ પણ હોય, મુખ્ય કારણ કદાચ અપેક્ષા હોઈ શકે. અપેક્ષા પૂરી ન થાય ત્યારે ઉપેક્ષા થતી હોય એમ લાગે.

 

અહી, હરીન્દ્ર દવે યાદ આવે છે. એક જગ્યાએ એમણે કહ્યું છે કે ‘કોઈનો પ્રેમ ઓછો નથી હોતો. આપણી અપેક્ષાઓનું જંગલ ગાઢ હોય છે.’ બીજી એક વાત પણ છે કે લોહીના સંબંધોમાં આપણી કોઈ પસંદગી – નાપસંદગી હોતી નથી. બસ, આપણે માટે જે સંબંધ નિશ્ચિત થયો છે તેનો સ્વીકાર કરો અને નિભાવો. ન નભે તો અલગ થઇ જવાનો વિકલ્પ છે , પણ સંબંધનું નામ તો તે જ રહેશે. દૂર થયા પછી પણ માતા-પિતા તો તે જ રહેશે. ભાઈ –બહેન ભાઈ બેન જ રહેશે. પણ મિત્રની પસંદગી આપણે કરી શકીએ છીએ અને તેથી જ મૈત્રી સંબંધ અનોખો છે. એમાં બંધન પણ છે અને આઝાદી પણ.

 

મૈત્રી સંબંધનો શ્રેષ્ઠ સૌથી શ્રેષ્ઠ દાખલો છે કૃષ્ણ-અર્જુનની મૈત્રી. એક વિરાટ પુરુષનો સામાન્ય માનવી સાથેનો સંબંધ પણ મિત્રતાનો જ હતો ને ! કેટલો ઉન્નત અને સાત્વિક કે કૃષ્ણની સાથે રાધાની પૂજા થાય ! રાધા – કૃષ્ણ સાથે ભજાય. તે જ સમયની મિત્રતાનો બીજો એક દાખલો – કર્ણ –દૂર્યોધનની મિત્રતા. કર્ણને ખબર હતી કે દૂર્યોધન વિનાશના માર્ગ પર છે પરંતુ એકવાર મૈત્રી સ્વીકારી –મૈત્રી કરાર કર્યા પછી પીછેહઠ નો તો પ્રશ્ન પણ તેના મનમાં નોહ્તો આવ્યો. કૃષ્ણ, કુંતિએ સમજાવ્યો –લાલચ આપી પણ તેણે પોતાનો મિત્રધર્મ છોડ્યો નહીં. કારણ કે તેણે ખબર હતી કે કુરુક્ષેત્રના મહાસંગ્ર્રામમાં (મહાસમરમાં) દુર્યોધનને તેની આવશ્યકતા હતી. કર્ણ કેવી રીતે છોડી શકે તેના મિત્રને આવા વિકટ સમયમાં ! આ તો તેની મિત્રતાની કસોટી હતી.

 

મિત્રતાનો ભાવ દરેક પ્રાણી – દરેક જીવમાં હોય છે. માનવીની જેમ પશુ-પક્ષી પણ મિત્રતા કરી જાણે છે અને નિભાવે પણ છે. પાંચ તંત્રની અનેક વાર્તાઓમાં મિત્રભાવનું વર્ણન તેમાં આવે છે. આ ઉપરાંત માનવી અને પશુ – પક્ષી વચ્ચે પણ અતૂટ મૈત્રીના ભાવ જોયા છે અને જાણ્યા છે.

 

મિત્રો તો સુખ-દ:ખનાં સાચા ભાગીદાર હોય છે. વિપત્તિ સમયે જે સાથ આપે તે સાચો મિત્ર હોય છે. મૈત્રીભાવ એક પવિત્ર ઝરણું છે જે બધાના દિલમાં વહે છે, પ્રેમ એવમ શાંતિનો સંદેશ આપે છે. પારિવારિક સંબંધોમાં પણ જો મિત્રતાની જલધારા હોય તો કલહ – કંકાશ – ઝગડાનું નામો નિશાન ન રહે. બધા જ સંબંધોમાં મધુરતા રહે. પણ એ માટે જરૂરી છે નિસ્પૃહ ભાવ અને અનપેક્ષા. આપણે ફક્ત મિત રહીએ, એકબીજા પર બોજ ન બનીએ તો મિત્રતા સહીસલામત રહે છે. સંસારને સુખદ બનાવવા માટે મિત્રતાની મધુરતા બરકરાર રાખીએ.

 

 

“મિત્રો તો દિવાલ જેવા હોવા જોઈએ,
જે તમારી વાત નો પડઘો પાડે, પણ
તમારી વાત બહાર તો ન જ જવા દે….”

હેમલતા પારેખ …

 

 

બ્લોગ લીંક: http://das.desais.net
email: [email protected]

 

‘દાદીમા ની પોટલી’ પર હેમલતાબેન પારેખ દ્વારા મોકલવામાં આવેલ આજની પોસ્ટ બદલ અમો હેમલતાબેનનાં અંતરપૂર્વકથી આભારી છીએ.

 આપના અમૂલ્ય પ્રતિભાવ પોસ્ટ સાથેના કોમેન્ટ્સ બોક્ષમાં મૂકશો., જે લેખિકાની કલમ ને બળ પૂરે છે અને અમોને માર્ગદર્શક બની રહે છે. .. આભાર !

આંસુ પવિત્ર જલધારા …

આંસુ પવિત્ર જલધારા …

 

હેમલતાબેન, ઉંમર ૮૦ વર્ષ, બી.એ. એમ.એડ. ના અભ્યાસ બાદ શિક્ષિકા નો વ્યવસાય સ્વીકાર્યો અને (મુંબઈ) મેથ્સ અને સાઈન્સ સિવાયના લગભગ દરેક વિષયો શીખવતા. અનેક શાળાઓ વ્યવસાય દરમ્યાન બદલી અને શિક્ષિકા તરીકે સેવા આપ્યા બાદ, નિવૃત્તિનો સમય પસાર કરવા અને જીવનનો શેષ સમય વિતાવવા માથેરાનના પહાડોની તળેટીમાં આવેલ નેરલ માં Senior Citizen માટેની Dignity Lifestyle Township માં રેહવાનું પસંદ કર્યું. હાલ આ સુંદર, શાંત, નયનરમ્ય અને સગવડમય વાતાવરણમાં શેષ જીવન પસાર કરે છે. બચપણ થી વાંચવાનો અને લખવાનો શોખ તેમને રહ્યો હતો. ખૂબજ સીધું –સાદું અને સરળ જીવન વિતાવે છે, ખાસ કોઈ જીવનમાં મેળવવાની તમન્ના ધરાવતા નથી. બધાનો પ્રેમ અને સહકાર આજ સુધી મેળવ્યો છે અને જેમને જિંદગી પ્રત્યે કોઈ જ ફરિયાદ પણ નથી. આજે આ જૈફ ઉંમરે પણ જીવનને પર્વૃતિમય રાખી અને અગાઉ વાંચેલા – અનુભવેલા અને દિલમાં ઉભરાતા ભાવોને કાગળ પર શબ્દો દ્વારા કંડારવા કોશિશ કરે છે.

ચાલો ફરી એક વાર  હેમલતાબેન દ્વારા મોકલાવેલ પોસ્ટ ‘ આંસુ પવિત્ર જલધારા …’  ને અહીં માણીએ …

 

(આ અગાઉ આપણે હેમલતાબેનનો  લેખ અને તેમના નાના બેન બંસરીબેનના  લેખ અહીં માણેલ, આ ઉપરાંત તેમના નાના  બેન જ્યોતિબેન નો પરિચય પણ આપણે અહીં તેમના લેખ દ્વારા મેળવેલ ., જેઓ ૨૦૦૯ માં તેમના ભાંડુઓ નો અધવચ્ચે સાથ છોડી અને ઈશ્વરને પ્યારા થઇ ગયા છે.)


 

 

થોડાં દિવસ પહેલાં એક સુંદર –જૂની ફિલ્મ “ધર્મ” જોવાની તક મળી. ફિલ્મનો નાયક એક વિદ્વાન કર્મકાંડી બ્રાહ્મણ. જેનો સમય ફક્ત શાસ્ત્રાભ્યાસ, પૂજાપાઠ અને વિદ્યાદાનમાં જ પસાર થતો હતો. સમાજમાં તેનું સ્થાન એક પ્રકાંડ તેજસ્વી પંડિતના રૂપમાં હતું. કર્મકાંડને કારણે વર્ણ અને વર્ગના ભેદ મક્કમતાથી માનતો હતો. એક દિવસ એની એકની એક પુત્રી એક અનાથ બાળકને પોતાના ઘરે લઇ આવી. પિતાના વિચારો જાણતી હતી તેથી તેણે એ બાળક બ્રાહ્મણકૂળનો છે એમ જણાવ્યું. પંડિતજીની ઈચ્છા વિરૂદ્ધ મા –દીકરીએ બાળકની દેખરેખ રાખવા માંડી. પંડિતજી પોતાને તે બાળકથી દુર રાખતા.

 

એક દિવસ પંડિતજી પૂજા કરતાં હતા અને બાળકે જોરશોરથી રડવા માંડ્યું. બાળકના રૂદનથી વિચલિત પંડિતજી પૂજા અધૂરો છોડી તે બાળકને શાંત કરે છે. ધીમે ધીમે પંડિતજીને પણ આ બાળક માટે લગાવ થવા માંડે છે અને તે બાળકને અપનાવી લે છે. (આંસુની શક્તિ) અત્યાર સુધી નામ વગરના બાળકને નામ મળ્યું કાર્તિકેય. હવે કાર્તિકેય ખૂબ લાડ-પ્યાર મેળવે છે. થોડો મોટો થાય છે. ત્યાં આવે છે કાર્તિકેયની મુસ્લિમ માં, જેને કારણે બાળકને હિન્દુ-મુસ્લિમ હુલ્લડના ડરથી બાળકને પંડિતજીના આંગણામાં મૂકી દીધું હતું. રડી –કકળીને તે પુત્ર મુસ્તફા –કાર્તિકેયને પોતાની સાથે લઇ જાય છે.

 

પંડિતજીની વિદ્વતાને કારણે બીજા ઈર્ષ્યાળુ બ્રાહ્મણો તેમને કંઈ આદુ અવળું કહે તે પહેલાં પંડિતજી પોતે જ પ્રાયશ્ચિત રૂપે વ્રત-ઉપવાસ- પૂજા ઉપાસના વગેરે કરી પોતાનું સ્થાન જમાવી રાખે છે. પણ કાર્તિકેયની યાદ તો તેમને વારે ઘડીએ સતાવે છે. એવામાં ‘શહેરમાં હુલ્લડ થાય છે અને પંડિતજી મુસ્લિમ વસ્તીમાં જઈ જાનના જોખમે ફક્ત કાર્તિકેયને બચાવતા નથી પણ હુલ્લડ રોકવામાં સફળ થાય છે. કારણ હવે તેમની ધર્મની વ્યાખ્યા બદલાઈ ગઈ હતી. આંખમાં વહેતી અશ્રુધારા સાથે તે ધર્માંધ હિન્દુઓની એ ભીડને ધર્મનું સાચું સ્વરૂપ સમજાવે છે. સફળ થાય છે. અને તેમની પાસે શસ્ત્ર ત્યાગ કરાવે છે.

 

આ ફિલ્મ જોઈ આંસુની શક્તિનો પરિચય થયો. ખરેખર આંસુ ઈશ્વરની દેન છે – અણમોલ. આંસુ ફક્ત આંખોમાંથી નીકળતું પાણી નથી પણ મનનો અવાજ છે. હૃદય – સાગરમાં જ્યારે ઉથલપાથલ થાય છે ત્યારે આંખોને કિનારેથી જે મોજા બહાર આવે છે તે આંસુ સમુદ્રના પાણીની જેમ તેમાં પણ ખારાશ હોય છે.

 

ખરેખર હૃદયમાંથી નીકળેલા આંસુ સૌથી સારા આંસુ છે. હર્ષ અથવા શોકમાં નીકળેલા દરેક આંસુ કિંમતી છે. મોટા મોટા શસ્ત્રોથી ન બનતી વાત આંસુના બે ટીપાંથી બની જાય છે. માના આંસુ, પત્નીના આંસુ, પ્રિયજનનાં આંસુ, બાળકના આંસુ, કન્યા – વિદાય વખતે માતા – પિતાના આંસુ અરે ભક્તના આંસુ પોતપોતાની ભાવનાઓ પ્રગટ કરવાનું માધ્યમ બની જાય છે. સંવેદનશીલતાની નિશાની છે. આંસુ એટલે તો કહેવાય છે કે આંસુ બહાર આવે છે ત્યારે મનનો તણાવ દૂર થાય છે. મન હલકું થઇ જાય છે. હાઈ બળદ પ્રેશર, ડીપ્રેશન દૂર થાય છે. ઘણીવાર ઊંઘ પણ સારી આવી જાય છે અને વ્યક્તિ જાગે છે ત્યારે સ્ફૂર્તિમય હોય છે. આંસુ શબ્દોની કસર દૂર કરે છે. કોઈકવાર શબ્દોથી ન થતું કામ આંસુથી થાય છે.

 

 

 

 

પ્રસંગ આનંદનો હોય કે શોકને હરખના આંસુ હોય કે શોકના પણ એમાં ચમત્કાર સર્જવાની શક્તિ છે. ખરેખર આંસુ પ્રકૃતિનો એક ચમત્કાર જ છે. કદાચ તેથી જ વરસાદને “ઈશ્વરના આંસુ” કહ્યા છે. વૈજ્ઞાનિક સત્ય ભલે કંઈ જુદું હોય પણ ખેડૂતોને મન તો વરસાદના બૂંદ એટલે ઈશ્વરની કરુણાનું પાણી.

 

 

આંસુ તો આંસુ જ છે. ભલે પછી તે ગરીબના હોય કે અમીરના, સબળના હોય કે દુર્બળનાં, પુરુષના હોય કે સ્ત્રીના. હા, તે નકલી પણ હોય – મગરના આંસુ. જેના વળે લોકો પોતાનો સ્વાર્થ સાધી લેતાં હોય છે. પ્રાયશ્ચિતનાં આંસુમાં પણ મહાન શક્તિ હોય છે. કવિ કલાપીએ કહ્યું છે ને …

 

 

“ હા, પસ્તાવો વિપુલ ઝરણું સ્વર્ગથી ઉતર્યું
જેમાં ડૂબકી મારી પાપી પણ પૂણ્યશાળી થાય ||”

 

કેટલું સહેલું હોય છે દર્દથી ઉમટેલા તે આંસુઓને સહન કરવાનું જયારે તેમાં કોઈ ભાગ પડાવે છે ? જીવનને સાર્થકતા આવી સહ-અનુભૂતિમાં વર્તાય છે. કબર કે સમાધી પર આંખોમાંથી ટપકેલા બે બુંદ આંસુ પણ આપોઆપ પૂર્ણ શ્રદ્ધાંજલિ બની જાય છે.

– હેમલતા પારેખ

 

બ્લોગ લીંક: http://das.desais.net
email: [email protected]

 

‘દાદીમા ની પોટલી’ પર હેમલતાબેન પારેખ દ્વારા મોકલવામાં આવેલ આજની પોસ્ટ બદલ અમો હેમલતાબેનનાં અંતરપૂર્વકથી આભારી છીએ. આપને આજ ની પોસ્ટ પસંદ આવે તો જરૂર આપના અમૂલ્ય પ્રતિભાવ પોસ્ટ સાથેના કોમેન્ટ્સ બોક્ષમાં મૂકશો., જે લેખકની કલમ ને બળ પૂરે છે અને અમોને માર્ગદર્શક બની રહે છે. .. આભાર !

સૌથી સુંદર ફૂલ …

સૌથી સુંદર ફૂલ …
– હેમલતાબેન પારેખ …

 

હેમલતાબેન, ઉંમર ૮૦ વર્ષ, બી.એ. એમ.એડ. ના અભ્યાસ બાદ શિક્ષિકા નો વ્યવસાય સ્વીકાર્યો અને (મુંબઈ) મેથ્સ અને સાઈન્સ સિવાયના લગભગ દરેક વિષયો શીખવતા. અનેક શાળાઓ વ્યવસાય દરમ્યાન બદલી અને શિક્ષિકા તરીકે સેવા આપ્યા બાદ, નિવૃત્તિનો સમય પસાર કરવા અને જીવનનો શેષ સમય વિતાવવા માથેરાનના પહાડોની તળેટીમાં આવેલ નેરલ માં Senior Citizen માટેની Dignity Lifestyle Township માં રેહવાનું પસંદ કર્યું. હાલ આ સુંદર, શાંત, નયનરમ્ય અને સગવડમય વાતાવરણમાં શેષ જીવન પસાર કરે છે. બચપણ થી વાંચવાનો અને લખવાનો શોખ તેમને રહ્યો હતો. ખૂબજ સીધું –સાદું અને સરળ જીવન વિતાવે છે, ખાસ કોઈ જીવનમાં મેળવવાની તમન્ના ધરાવતા નથી. બધાનો પ્રેમ અને સહકાર આજ સુધી મેળવ્યો છે અને જેમને જિંદગી પ્રત્યે કોઈ જ ફરિયાદ પણ નથી. આજે આ જૈફ ઉંમરે પણ જીવનને પર્વૃતિમય રાખી અને અગાઉ વાંચેલા – અનુભવેલા અને દિલમાં ઉભરાતા ભાવોને કાગળ પર શબ્દો દ્વારા કંડારવા કોશિશ કરે છે.

(આ અગાઉ આપણે હેમલતાબેન ના  નાના બેન બંસરીબેનના  બે લેખ અહીં માણેલ, આ ઉપરાંત  તેમના અન્ય એક નાના  બેન જ્યોતિબેન નો પરિચય પણ આપણે અહીં મેળવેલ ., જેઓ ૨૦૦૯ માં તેમના ભાંડુઓ નો અધવચ્ચે સાથ છોડી અને ઈશ્વરને પ્યારા થઇ ગયા છે.)

 

‘દાદીમા ની પોટલી’ પર હેમલતાબેન પારેખ  દ્વારા મોકલવામાં આવેલ આજની પોસ્ટ બદલ અમો હેમલતાબેનનાં અંતરપૂર્વકથી આભારી છીએ. આપને આજ ની પોસ્ટ પસંદ આવે તો જરૂર આપના અમૂલ્ય પ્રતિભાવ પોસ્ટ સાથેના કોમેન્ટ્સ બોક્ષમાં મૂકશો., જે લેખકની કલમ ને બળ પૂરે છે અને અમોને માર્ગદર્શક બની રહે છે. .. આભાર !

 

પાર્કમાં આવેલા એક વિશાળ વૃક્ષની લાંબી –ચારે બાજુ ફેલાયેલી ડાળીઓની નીચે એક બેંચ પર હું કંઈક વાંચવા બેઠી હતી. જિંદગીની લલચાવનારી ભ્રમણાઓથી હું વિરક્ત હતી. હતાશા અનુભવવા માટે મારી પાસે યોગ્ય કારણ હતું. મને શંકા હતી કે મારી આજુભાજુ એવા સાથીદારો છે જે હંમેશા મારા પાટણ માટે જ પ્રયત્નશીલ છે. આટલું પૂરતું ના હોય તેમ મારા આ દિવસને વધારે ખરાબ કરવા રમી રમીને થાકી ગયેલ એક બાળક હાંફતો હાંફતો મારી પાસે આવ્યો. મારી સામે માઠું ઝુકાવી એકદમ ઊભો રહી ગયો અને ઉત્સાહથી બોલ્યો, “ જુઓ, હું તમારા માટે શું લાવ્યો ?”

 

કેવું દયનીય દ્રશ્ય હતું એ ! તેના હાથમાં એક ફૂલ હતું. પૂરતા પાણી અને પ્રકાશ ન મળવાને કારણે સુકાયેલું સંપૂર્ણ મૂરઝાયેલું હતું એ ફૂલ.

 

તે ઇચ્છતો હતો કે હું એ મૃત ફૂલ લઉં અને તે પાછો રમવાં ચાલી જાય.

 

મેં મોં મચકોડ્યું અને ત્યાંથી થોડી ખસી બેન્ચના બીજે છેડે ગઈ પણ તે તો પાછા જવાને બદલે મારી બાજુમાં બેસી ગયો. તેણે ફૂલને પોતાના નાક પાસે રાખ્યું અને અતિશય ઉત્સાહથી જાહેર કર્યું “અરે ! આની સુગંધ કેટલી સરસ છે ! ફૂલ પણ સુંદર છે તેથી તો મેં તેને ચૂંટ્યું અને લો, તમારે માટે જ લાવ્યો છું.”

 

મારી સામે ધારેલું એ ફૂલ ! મૃત હતું. તેમાં કોઈ ચમકતા નારંગી, ભૂરા, લાલ રંગ ન હતા પણ મને ખબર હતી કે આ છોકરો મને ફૂલ આપ્યા વગર રહેશે નહી. મેં હાથ લંબાવ્યો અને કહ્યું, “ સારું લાવ તારું ફૂલ, મારે તેની જ જરૂર છે.”

 

પણ આ શું ? ફૂલ મારા હાથમાં મૂકવાને બદલે તેણે તો કોઈ કારણ – પ્રયોજન વગર સામે હવામાં ઊંચે ધરી દીધું. અને ત્યારે મને ખ્યાલ આવ્યો કે આ સુકાયેલું ફૂલ તોડનાર બાળક તો જોઈ નથી શકતો, તે તો અંધ હતો.

 

આટલી સુંદર વસ્તુ મારા માટે લાવવા બદલ મેં તેનો આભાર માણ્યો ત્યારે મારા અવાજમાં એક કંપન હતું અને આંખોમાં આંસુ સૂરજના કિરણોની જેમ ચમકી રહ્યાં હતાં. “તમારું સ્વાગત છે”, તે હસ્યો અને રમવાં માટે દોડી ગયો. તેને ખ્યાલ ન હતો કે તેણે આજે મારા દિવસને કેવો પ્રભાવિત કર્યો ! હું વિચારતી રહી કે તેણે કેવી રીતે જોયું કે વિશાળ વૃખ નીચે એક નિરાશ અમ્હીલા બેઠી છે. તેણે કેવી રીતે જાણ્યું કે હું પોતે મારા જ કાલ્પનિક દર્દમાં આસક્ત બેઠી છું. કદાચ તેની આ સત્ય પારખવાની દ્રષ્ટિનું વરદાન તેના અંતરના ઊંડાણમાંથી મળ્યું હશે.

 

એક અંધ બાળકની આંખો દ્વારા મેં મને જોઈ કે મારી સમસ્યા મારી આસપાસની દુનિયા નથી. સમસ્યા તો હું પોતે જ છું. કારણ કે આજ સુધી હું પોતે જ અંધ હતી.

 

મેં પ્રતિજ્ઞા લીધી કે આજથી જીવનમાં હું ફક્ત સુંદરતા જ જોઈએશ અને મારી દરેક પદને હું સુંદર બનાવીશ.

 

હવે મેં એ સૂકાયેલા ફૂલને નાક પાસે રાખ્યું, સૂંઘ્યું અને મારા શ્વાસમાં મને ગુલાબની સુગંધની અનુભૂતિ થઇ. પોતાના દુઃખમાં આસક્ત બીજા કોઈ વૃદ્ધને બદલવા બીજું એવું જ સૂકું ફૂલ હાથમાં લઈને તે નાનકડા અંધ બાળકને જતો જોઈ હું મલકાઈ ઊઠી.

 

“This was the most beautiful flower” by cheryl Costello – Forshey નું ગુજરાતી ભાવાનુવાદ.

 

– હેમલતા મો. પારેખ
(નિવૃત શિક્ષિકા)
નેરોલ – કર્જત

 

બ્લોગ લીંક: http://das.desais.net
email: [email protected]

તિમિર ગયું ને જ્યોતિ પ્રકાશ્યો …

તિમિર ગયું ને જ્યોતિ પ્રકાશ્યો …

 

 

પ્રિય બહેન જ્યોતિ,

૨૭ માર્ચ ‘ગુડ્ડી પડવા’ નાં દિને તેં અમારી વચ્ચેથી ચીર-વિદાય લીધી. આપણો ૬૯ વર્ષનો સાથ તેં છોડ્યો. આખા જીવન દરમ્યાન સતત અમારો હાથ પકડીને ચાલતી જ્યોતિ અમારો હાથ પકડ્યા વગર જ લાંબી મુસાફરી પર નીકળી પડી. આજે આપણે સાથે ગુજારેલા વર્ષો, મહિના અને દિવસો સ્મરણપટ પર ઉપસી આવે છે. તારું અને અમારું જીવન તાણાવાણાની જેમ વણાઈ ગયું હતું. સાત ભાઇબહેનોમાં તું સૌથી નાની. જ્યોતિ, ૬૯ વરહ પહેલાની વાત – તારો જન્મ થવાનો હતો પણ આપણી બા તેનાથી અજાણ જ હતી. એટલે જ તને કદાચ પૂરતું પોષણ ન મળ્યું હોય ! તારું આ પૃથ્વી ઉપર આવવું અને તારું આખું જીવન જાણે કે અકસ્માતોની પરંપરા ! ૧૦મી જૂને તારો જન્મ થયો. નાનકડો સુંદર દેહ-આકાશી ભૂરા રંગની તારી આખો- પૂ.બા, કાકાએ નામ પાડ્યું ‘જ્યોતિ’ . પણ જન્મના બીજા જ દિવસથી જાણે અકસ્માતની શરૂઆત થઇ ગઈ. તું ઝેરી તાપમાં સપડાઈ. એની અસર તારા ઉપર થઈ. તારા પગ નાના મોટા થઇ ગયાં. કદાચ તું જીવનભર ચાલી નહિ શકે એવો સંદેહ ઊભો થયો. પરંતુ પૂ. બા-કાકા આ વાત સ્વીકારવા તૈયાર જ ન હતા. એ બંને એ તો ત્યારથી જ જાણે ભેખ ધારણ કરી લીધો. તું એમના જીવનનું મુખ્ય કેન્દ્ર બની ગઈ. તને ચાલતી કરવા જે જે સૂચનો મળ્યાં તેનું અથાગ શ્રમથી અમલ કર્યો. જુહુ કોઠારી સેનોટોરિયમમાં જગા લઇ. ત્યાં રોજ રેતીમાં તને ઊભી રાખતા. રોજ મસાજ કરતાં. અને તને લંગડાતી, લંગડાતી પણ ચાલતી કરી. જીવનભર તને પગની આ ખોડ રહી છે. છ વર્ષની ઉંમરે તને મોર્ડન સ્કૂલના બાલમંદિરમાં દાખલ કરી ખૂબ આનંદથી; મસ્તીથી તું શાળામાં જતી. સંગીત અને નૃત્ય તને ખુબ પ્રિય. (તારી વિદાય પછી તારા ખજાનામાંથી પ્રાથમિક ધો. ૧ લાની તારી, તારા સુંદર અક્ષરોવાળી સંગીતની નોટ મળી.) પગની ખોળને લીધે તને નૃત્ય, રાસ, ગરબામાં શિક્ષકો ભાગ લેવા દેતા નહિ. તું ઘરે આવીને ખૂબ રડતી, મને બરાબર યાદ છે કે આપણી બા પુષ્પાબેન વકીલ પાસે આવી હતી અને વિનંતી કરી હતી કે મારી જ્યોતિ રાસ ગરબા રમે છે એને ભાગ લેવાનો મોકો આપો. અને પછી તો દરેક સભામાં તું નાચતી, ગાતી થઇ ગઈ. તારા મુખ ઉપરનો એ આનંદ આજે પણ મને યાદ છે. તારા અભ્યાસમાં પણ તું ચોક્કસ અને નિયમિત. તું ત્રીજા ધોરણમાં આવી અને એક વધુ અકસ્માત ! કાલી ચૌદશની ગોઝારી સવાર, તું વહેલી ઊઠી ગઈ હતી. (બધાં તેહ્વારો વખતે તારો ઉત્સાહ કેવો હતો !) અને ચાલતાં ચાલતાં તું પડી ગઈ. સીવવાના સંચાનો લાકડાનો ખૂણો બરાબર તારી આંખ પર વાગ્યો. અને તેં એક આંખ ગુમાવી. આંખ બચાવવાના સર્વ પ્રયત્નો નિષ્ફળ ગયાં. તારી મોટી, સુંદર એક ભૂરી આંખની જગાએ કાચની આંખ બેસાડવામાં આવી. પણ તારી ખુમારી, તારી હિંમતની શી વાત કરું ? તેં અભ્યાસ અને બધી પ્રવૃત્તિ ચાલુ રાખી. શાળામાં પુષ્પાબેન અને શિક્ષકોના પ્રેમ અને સહકારથી તું બધી પ્રવૃત્તિઓમાં ભાગ લેતી. મને બરોબર યાદ છે તું નાના નાના તારા મિત્રો સાથે સિક્કા નગરમાં રમતી હોય, દોડદોડ કરતી હોય અને અમે ઉપર ઘરની બારીમાંથી તને જોતા હોઈને ત્યારે તું એક આંખના સહારે, અમારી તરફ જોતી. તે વખતના તારા મુખ પરના ભાવો યાદગાર રહ્યા છે. જાણે તું ખુમારીથી કહેતી કે જુઓ, એક આંખે અને લંગડાતા પગે પણ હું કેવી સરસ રીતે રમી રહી છું ! ખંતથી ભાંતિ હોવાથી, સરસ રીતે પરીક્ષાઓ પસાર કરતી હતી. જાણે તને કોઈ ખોડ નડતી જ ન હતી.

 

અને આજે એ બીજો ગોઝારો દિવસ યાદ આવે છે. પૂ. બા, કાકા સમેતશિખરની યાત્રાએ ગયાં હતા. બા નાં બા મણીમા આપણી સાથે હતા. અને એ જ દિવાળીના દિવસો આવ્યા. બનતાં સુધી એ પણ કાલી ચૌદશની રાત હતી. તું એકદમ બુમ મારી ઊઠી હતી. “મા, મા, મારી બીજી આંખ ફૂંટી ગઈ” મણીમાને થયું કે તને બુરું સ્વપન આવ્યું હશે. થાબડીને સુવાડી દીધી. પણ સવાર થતાં કહાબ્ર પડી કે તેં બીજી આંખ પણ ગુમાવી હતી. આંખોના રોગોના નિષ્ણાંત આપણા ઉત્તમકાકાએ તે વખતે ખુલાસો કર્યો કે પહેલી આંખના અકસ્માત વખતે બીજી આંખને પણ અંદરથી સખ્ત ધક્કો વાગ્યો હતો એટલે બીજી આંખનું નૂર પણ ગમે ત્યારે જશે એવી એમને ખબર  હતી. આપણા કુટુંબ ઉપર તો આભ તૂટી પડ્યું. મુંબઈના બધાં જ આંખોના નિષ્ણાંત ડોક્ટરોને બતાવ્યું. ઘણા ઉપચાર કર્યા. આખરે એ વખતના નિષ્ણાંત જાણીતા ડોક્ટર ડગને બાને કહી દીધું. “ઉપરથી ભગવાન આવશે તો પણ તારી દીકરીની આંખો પાછી નહીં આવે. તું પ્રયાસ કરવા છોડી દે” સુંદર ભૂરી ભૂરી આંખોવાળી જ્યોતિ નેત્રહિન થઇ ગઈ. બા, કાકા અને બધાં ભાઈ બહેનો દિશાહીન તહી ગયાં. વર્ષો પહેલાની વાત તેથી નેત્રહીનો શું કરી શકે તેનો ખ્યાલ જ નહિ. બા, કાકાના જીવનમાં તો સમૂળગું પરિવર્તન આવી ગયું., નાટક, સિનેમા જેવા બધાં જ કાર્યક્રમોમાં જવાનું બંધ કર્યું. “અમારી નેર્ત્ર્હિન દીકરી ઘરે હોય અને અમારાથી કેવી રીતે જવાય ? તને આનંદમાં રાખવાનો અમારો સતત પ્રયાસ. પ્રજ્ઞાચક્ષુ ડૉ.રાજેન્દ્ર વ્યાસને મળ્યાં. બ્રેઈલ લિપી અને સંગીતનો તારો અભ્યાસ શરૂ થયો. દેખીતી હતી તે વખતના જેવા જ ઉત્સાહથી તારું નવું જીવન શરૂ થયું. બ્રેઈલ પુસ્તકો રોજ વાંચતી થઇ. શાસ્ત્રીય અને સુગમ સંગીત શીખી.

 

અને એક દિવસ મોર્ડન સ્કૂલના આપણા પ્રિન્સીપાલ રમણભાઈ વકીલે અમને બોલાવી., તને સામન્ય દેખતાં બાળકો સાથે ભણાવવાનું સૂચન કર્યું. અને તું મોર્ડન સ્કૂલની આઠમા ધોરણની વિધાર્થીની થઇ. પ્રથમ બેંચ પર બેસી. તું જાણે શિક્ષકોના શબ્દો પી જતી. ઘણીવાર સવાલોના જવાબ માટે વર્ગમાં ફક્ત તારી આંગળી ઊંચી થાય કારણ કે રેડિયો તારો સદાયનો સાથીદાર બન્યો હતો. તું શ્રી પ્રવિણચંદ્ર રૂપારેલના હિંદી કાર્યક્રમો દ્વારા હિંદી શીખી. સંગીતના કાર્ય્કાર્મો માણ્યા. કાર્યક્રમોમાં કોઈ ભૂલ હોય તો તું અમારી પાહે ‘ઓલ ઇન્ડિયા રેડિયો’ પર પોસ્ટકાર્ડ લખાવતી. તારી દિનચર્ચા વિવિધ પ્રવૃત્તિઓથી ભરચક હતી. શી હતી તારી હિંમત – તારી જીવન જીવવાની ખુમારી ! મોર્ડન સ્કૂલમાંથી ઉચ્ચ ગુણ સાથે S.S.C. થઈ. S.N.D.T કોલેજમાંથી સંગીત સાથે B.A. થઇ. સમાજશાસ્ત્ર સાથે M.A. થઈ. અંધજનો માટેના શિક્ષકોનો અભ્યાસક્રમ કરી શિક્ષક થઇ. આ સાથે બ્રેઈલમાં પુસ્તકો લખતી. નાર્ત્કો અને ગીતો લખતી. મોર્ડન સ્કૂલના અને સિક્કાનગરના બાળકોનો ‘ઓલ ઇન્ડિયા રેડિયો’ નાં ‘બહુરૂપી’ કાર્યક્રમમાં કાંઈ કેટલાયે નાટકો કરાવ્યા. આમારી સ્સાથે કેટલા બધાં સિનેમામાં અને નાટકોમાં આવતી. ઘરમાં તો ભીંત અને ફર્નિચરથી પરિચિત એટલે સ્વત્રંત્ર રીતે ફરતી. બહાર જતાં તો અમારો હાથ પકડેલો જ હોય! અંધ બાળકોની વિક્ટોરિયા મેમોરિયલ સ્કૂલ અને માતા લક્ષ્મી નર્સરી ફોર ધ બ્લાઈન્ડમાં ૧૮ થી ૨૦ વર્ષ શિક્ષક તરીકે સેવા આપી. ગ્રાન્ટ રોડ સેન્ટ્રલ સ્કૂલ અને સંસ્કાર બાલ મંદિરમાં દેખતા બાળકોને સંગીત શીખવાડ્યું. તારું જીવન સતત પ્રવૃત્તિમય રહ્યું. અરે, તેં અમને પણ પ્રવૃત્તિમાં જડેલા જ રાખ્યા. તું અને બા અડધી રાત સુધી જાગતા. બા તને નવલકથાઓ વાંચી સંભળાવતી. કનૈયાલાલ મુનશીની લગભગ બધી નવલકથાઓ અને બીજા અનેક પુસ્તકો બા તને વાંચી સંભળાવતી. વાંચવા માટે તો તું આમરો પણ દમ કાઢતી. પૂ. કાકા તારે માટે અભ્યાસની નોટ્સ ઓફિસે લઇ જઈ લખતા. તું બધાંની લાડકી હતી ! તને પાલીતાણાની અને બીજી જાત્રાઓ કરાવી હતી. અરે, તું વિક્ટોરિયા મેમોરીયલ સ્કૂલમાંથી આખું ઉત્તર ભારત ફરી આવી હતી. જોયા વગર પણ તેં સ્થળોનું કેટલું સુંદર વર્ણન કર્યું હતું. અમારી પાસે પ્રવાસવર્ણનના પુસ્તકો તું હંમેશા વાન્ચાવતી. અને કહેતી કે, “આ મારી ભવયાત્રા થઇ.”

 

જબરદસ્ત મનોબળ ધરાવતી તને તારા શરીરે પૂરતો સાથ જ ન આપ્યો. ખાવાપીવામાં તું કેટલો બધો સંયમ રાખતી, વળી તું તો પાછી ચૂસ્ત જૈન ધર્મના નિયમો પણ પાળે. પણ તારા કોઈપણ જાતના વાંક કે ભૂલ વગર શરીર ક્ષીણ થતું ગયું. સ્વત્રંત્ર રીતે ચાલતી જ્યોતિને લાકડીનો સહારો લેવો પડ્યો. છતાં તું હિંમત ન હારી આટલા ઘા જાણે ઓછા હતા તેમ ૧૯૮૦ માં પૂ.બા એ અને ૧૯૮૯ માં પૂ.કાકાએ વિદાય લીધી. તે ગજબની હિંમત દાખવી. તારા મિત્રોનો દરબાર તો તારી આસપાસ વીંટળાયેલો જ હોય. તમે ગાતા, વાતો કરતાં અને ખીલખીલાટ હસતાં હસતાં પાનાં રમતાં. ભારની દુનિયા જોઈ જ ન હતી. જગતમાં ફૂડકપટ, લુચ્ચાઈ બધાથી તું દુર હતી. વર્તમાનપત્રોમાં આવતાં આવા સમાચારો તું કડી અમારી પાસે વાન્ચાવતી નહિ. તારું દિલ સમ્પૂર્ણ નિષ્કપટ હતું. કડી ખોટું બોલતી નહિ. પરંતુ હજી તારે દુઃખનો સામનો કરવાનો બાકી હતો. આટલું ઓછું હોય તેમ ૧૯૯૭ માં આપણા પ્રિય હંસાભાભીએ ચિરવિદાય લીધી. તું હંમેશા કહેતી, “હંસાભાભી તો મારી બા ની  જગ્યાએ છે.” એ દુઃખ તારા માટે અસહ્ય હતું.

 

લાકડીનો ટેકો પણ ઓછો પડ્યો. પગ ડગમગવા માંડ્યા અને તારે વોક્રનો સહારો લેવો પડ્યો. પણ તારી પર્વૃત્તિઓ તે છોડી નહિ. પણ પ્રભુએ હજી તારી કસોટી લેવાની બાકી હતી. તને Piles ની તકલીફ થઇ, ઓપરેશન થયું. ઘણું રક્ત વહી ગયું અને તું તદન પથારીવશ થઇ. ૬’ x ૩’ ફૂટનો પલંગ તારી દુનિયા ! સંપૂર્ણ પરવશ થઈ ગઈ. નર્સિંગ બ્યૂરોની બાઈઓને સહારે દૈનિક ચર્યા શરૂ થઇ. પરંતુ તારો વાંચનનો અને સંગીતનો શોખ ઓછો થયો ન હતો. રોજનું જન્મભૂમિ અને રવિવારનું પ્રવાસી તારા પ્રિય વર્તમાનપત્રો ‘સુવાસ’ થી માંડીને લગભગ બધી જ કોલમો વંચાવતી. ગુજરાત સમાચારના ‘અગમ નિગમ’ અને શતદલ તો તું ભૂલતી જ નહિ. કુમારપાળ દેસાઈ તારા પ્રિય લેખક. આજે કેટકેટલું યાદ આવે છે ! જેટલી વાર Bed Pan લેતી કેટલી વખત તારી દિવસની અને રાતની બાઈઓને તું ‘મિચ્છામીદુક્કડમ’ કહેતી. બાઈઓને સંકોચ થતો. પણ તું સતત એમની માંફી માંગતી.

 

મજબૂત મન ની હિંમતવાન જ્યોતિ હવે હતાશા તરફ ધકેલાતી જતી હતી. કોઈ વાર ખૂબ રડતી અને અમને રડાવતી. ભૂખ, ઊંઘ અને તરસ તારા વેરણ બની ગયાં હતા. સવાર સાંજ ફક્ત એક એક રોટલી અને શાક ઉપર તું ટકી રહી હતી. બોલવાનું ખૂબ ઓછું કરી કાઢ્યું. ફક્ત સંગીતમાં થોડો રસ રહ્યો હતો. છેલ્લું અઠવાડિયું તો એમાં પણ રસ ન રહ્યો. તારો શો વાંક ? પાંચ પાંચ વર્ષ કે જ ઓરડામાં. એક નાનકડા પલંગમાં ચોવીસ કલાકનાં અંધકારમાં દિવસો તેં કેમ વિતાવ્યા હશે. જ્યારે તું કોઈ વાર પૂછતી કે, “દિવસ કે રાત ?” ત્યારે તો જ્યોતિ, અમારું કાળજું ચિરાઈ જતું. લગભગ આખી જિંદગી તેં અંધકારમાંથી પણ જ્ઞાનનો, નીતિનો પ્રકાશ મેળવવાનો પ્રયત્ન કર્યો હતો. હવે તું નિરાશ થઇ ગઈ હતી. જીજીવિષા ખૂટી ગઈ હતી. હવે તું મૃત્યુને ઝંખતી હતી. અને પ્રભુએ તારી અરજી સાંભળી. ૨૭ માર્ચ ૨૦૦૯ નાં ગુડી પડવાને દિવસે સાવારે પાંચ વાગે તેં મને તારીખ અને તિથી પૂછ્યા હતા. તું સંપૂર્ણ સભાન, સચેત હતી. દિનચર્ચા પતાવી. આખા જીવન દરમ્યાન કારેલાનાં શાકને ન અડનાર, તેં કારેલાનું શાક ખાવા જીદ કરી. બપોરે બાર વાગે કારેલાનું શાક, દાળ, ભાત જમી. દિવસની બાઈ રેશ્મા સાથે થોડી વાતો કરી અને મને ઊંઘ આવે છે, મારે સુઈ જવું છે કહીને સૂઈ ગઈ. બપોરે અઢી વાગે રોજની ટેવ પ્રમાણે તારા માથા પર હાથ મૂક્યો. ‘કોણ છે ?’ એવો પ્રશ્ન ન પૂછાયો. શંકા પડી ને ડોક્ટરને બોલાવ્યા. જ્યોતિ, અમને ‘આવજો’ ખયા વગર, ‘મિચ્છામી દુક્કડમ’ કહ્યા વગર તેં ચીર પ્રસ્થાન કર્યું.

 

બોલ બોલ કરતી જ્યોતિ બોલતી બંધ થઇ ગઈ. જાણે એમ જ લાગે કે કેટલાય વર્ષોના ઉજાગરા પછી ઘસઘસાટ ઊંઘ આવી ગઈ. અને તું ચીરનિંદ્રામાં પહોંચી ગઈ. આજે ખાલી પડેલો તારો રૂમ, ખાલી પડેલો તારો રૂમ, ખાલી પડેલો તારો પલંગ જોઈ આંખોમાંથી અશ્રુની ધારા વહી જાય છે. તને તો સર્વ દુઃખોમાંથી મુક્તિ મળી. પણ તારી યાદ, તારા શબ્દો સતત સંભળાયા કરે છે, ભણકારા વાગ્યા કરે છે.

 

પ્રભુને મારી સાચા હૃદયથી એક જ નમ્ર પ્રાર્થાના છે. હે પ્રભુ, અમારી જ્યોતિએ જીવનભર ખૂબ ખૂબ સંઘર્ષ કર્યો છે. જો પુનર્જન્મ હોય તો એને એવું જીવન બક્ષજે કે એને બિલકુલ સંઘર્ષ  વેઠવો ન પડે અને એના જીવનમાં સુખ, શાંતિ અને આનંદ સદા વહેતા રહે.

 

અસ્તુ … !

 

સૌજન્ય : બંસરી પારેખ …
(મોર્ડન સ્કૂલ,સિક્કાનગર, મુંબઈ.) …

 

બ્લોગ લીંક:  http://das.desais.net
email: [email protected]

 

આ અગાઉ બંસરીબેન તેમજ હેમલાતાબેન પારેખ ના અલગ અલગ બે લેખ બ્લોગ પર આપણે માણેલ. આજે ફરી વખત બંસરીબેન દ્વારા એક લેખ મોકલવામાં આવેલ છે, જે તેમના પ્રિય બેન જ્યોતિબેન ને લખેલ પત્ર સ્વરૂપે છે. જ્યોતિબેન ના જીવનની સંઘર્ષ ની હકીકત – સત્યઘટના ને દર્શાવવા તેમની નમ્ર કોશિશ લેખ દ્વારા કરવામાં આવેલ છે. પરમ કૃપાળુ પરમાત્માને પ્રાર્થના કે જ્યોતિબેનના સદગત આત્માને શાંતિ અર્પે  અને જ્યોતિબેનનો  પૂનર્જન્મ  જો  થયો  હોય તો  તેમને જ્યાં હોય ત્યાં સદા આનંદ – શાંતિ તેમજ આપનું શરણ અર્પજો.

 

‘તિમિર ગયું અને જ્યોતિ પ્રકાશ્યો’ પત્ર સ્વરૂપ નો લેખ જો આપને પસંદ આવ્યો હોય તો આપના મૂલ્ય પ્રતિભાવ બ્લોગ પોસ્ટ પર મૂકી આભારી કરશો, બંસરીબેન  દ્વારા કરવામાં આવેલ પ્રયાસથી અન્ય લોકોના જીવનમાં  એક  જ્યોતિ દ્વારા  –  રસ્તો – રાહ પણ મળશે. … ‘દાદીમા ની પોટલી’ પર લેખ મોકલવા બદલ અમો બંસરીબેન ના અંતરપૂર્વકથી આભારી છીએ … !  ‘દાદીમા ની પોટલી’

‘જિંદગી ના મિલે દુબારા’ … (પ્રેરક કથા) …

” જિંદગી ના મિલે દુબારા ” … (પ્રેરક કથા) …

– હેમલતાબેન પારેખ …

 

 

હેમલતાબેન, ઉંમર ૮૦ વર્ષ,  બી.એ. એમ.એડ. ના અભ્યાસ બાદ શિક્ષિકા નો વ્યવસાય સ્વીકાર્યો અને (મુંબઈ) મેથ્સ અને સાઈન્સ સિવાયના લગભગ દરેક વિષયો શીખવતા.  અનેક શાળાઓ વ્યવસાય દરમ્યાન બદલી અને  શિક્ષિકા તરીકે સેવા આપ્યા બાદ, નિવૃત્તિનો સમય પસાર કરવા અને જીવનનો શેષ સમય વિતાવવા માથેરાનના પહાડોની  તળેટીમાં આવેલ નેરલ માં  Senior Citizen  માટેની  Dignity Lifestyle Township માં રેહવાનું પસંદ કર્યું.  હાલ આ સુંદર, શાંત, નયનરમ્ય અને સગવડમય વાતાવરણમાં શેષ જીવન પસાર કરે છે.  બચપણ થી વાંચવાનો અને લખવાનો શોખ તેમને રહ્યો હતો.    ખૂબજ સીધું –સાદું અને સરળ જીવન વિતાવે છે, ખાસ કોઈ જીવનમાં મેળવવાની તમન્ના ધરાવતા નથી. બધાનો પ્રેમ અને સહકાર આજ સુધી મેળવ્યો છે અને જેમને જિંદગી પ્રત્યે કોઈ જ ફરિયાદ પણ નથી. આજે આ જૈફ ઉંમરે પણ જીવનને પર્વૃતિમય રાખી અને અગાઉ વાંચેલા – અનુભવેલા અને દિલમાં ઉભરાતા ભાવોને  કાગળ પર શબ્દો દ્વારા કંડારવા કોશિશ કરે છે.
(આ અગાઉ આપણે તેમના નાના બેન બંસરીબેન નો લેખ અહીં માણેલ, હવે પછી તેમના અન્ય એક બેન જ્યોતિ બેન નો પરિચય પણ અહીં આપણે મેળવીશું., જેઓ ૨૦૦૯ માં ભાંડુઓ નો અધવચ્ચે સાથ છોડી અને ઈશ્વરને પ્યારા થઇ ગયા છે.) 
‘દાદીમા ની પોટલી’ પર હેમલતાબેન દ્વારા મોકલવામાં આવેલ આજની પોસ્ટ બદલ અમો હેમલતાબેન નાં અંતરપૂર્વકથી આભારી છીએ.  

 

વર્ષો પહેલાંની વાત છે. ખૂબ જ ધૂની અને તરંગી મગજનો એક રાજા હતો. એકવાર એણે પોતાના રાજ્યમાં દાંડી પિટાવી કે મારે એક એવી વ્યક્તિની જરૂર છે જે મહામંત્રીનું પદ સંભાળી શકે, પણ એ માટે મારી અમૂક શરતો રહેશે. પાંચ વરસ માટે જ મહામંત્રીનું પદ મળશે. પાંચ વરસના એને પાંચ લાખ સોનામહોર હું આપીશ. પાંચ વરસ પછી નગરની બહાર વહેતી વૈતરણી નદીની પેલે પાર જે બીહડ જંગલ છે ત્યાં એણે જતાં રહેવું પડશે. ત્યાં તેણે પોતાનું બાકી જીવન વિતાવવું પડશે. રાજાની ઘોષણા સાંભળી લોકો ચોંકી ઊંઠયા. જો કે, પાંચ લાખ સોનામહોર મળવાની લાલચ જોરદાર હતી, પણ સામે જંગલમાં જઈ જીવન ગુજારવાની વાતથી બધાં ડરી ગયા. કારણ એ જંગલમાં બિહામણાં અને ભયાનક જનાવરોનો વાસ હતો. રાતની વાત કયાં, ભરબપોરે પણ ત્યાં જવાની હિંમત કરવા કોઈ તૈયાર નહોતું. કમોતે મારવા કોણ ચાહે ? પણ દુનિયા છે …. પૈસા માટે પ્રાણની હોડ બક્નારા પણ ક્યાં નથી આ વિચિત્ર દુનિયામાં ? એક થનગનતો નવજુવાન આવી પહોંચ્યો રાજા પાસે.

“ મંત્રી બનવું છે મારે, મહારાજ !”

“મારી શરતો સાંભળી છે કે ?”

“જી, હા !”

“તો પછી શા માટે હાથે કરી ને મારવાનો થાય છે ?”

“મહરાજ, એમ મોતથી ડરનારો હું નથી.”

“યુવાન, તારી જિંદગી હજુ લાંબી છે. જાણી જોઈને મોત નો શિકાર ન બન.”

“મહારાજ, પ્રજાની સેવા કરવી છે. લોકોની ભલાઈ કરવી છે. લોકોના દિલમાં ડેરા તંબુ તાણવા છે, મારતાં પહેલાં !”

“પણ તારી પત્ની હશે, તારાં બાળકો હશે. તેમનો વિચાર નહિ કરે?”

“ પાંચ લાખ સોનામહોર ઓછી નહીં પડે, મહારાજ … એમની જિંદગી મોજથી ગુજરે એવી વ્યવસ્થા કરીશ.”

જુવાનની દ્રઢતા અને જવાંમર્દીથી અંજાયેલા રાજાએ એને મહામંત્રી નીમી લીધો. મહામંત્રી બનતાંની સાથે જ એણે પ્રજા અને રાજ્યની સમગ્ર પરિસ્થિતિનો અભ્યાસ કરવા માંડ્યો. રાજ્ય વ્યવસ્થાને વધુ પદ્ધતિસર બનાવી. પ્રજાના કલ્યાણ માટે એક પછી એક કામો ઉપાડ્યાં. પ્રજાની સુખ-સુવિધા માટે પ્રયત્નો કરવા માંડ્યો. બે વરસમાં તો પ્રજા એને અછોવાના કરવા લાગી. લોકોના દિલ જીતી લીધાં તેણે ! લોકોને થયું …. આવો સારો અને કામગરો માણસ જંગલમાં તો ન જ જવો જોઈએ. પ્રજા વચ્ચે રહેશે તો જનકલ્યાણ માટે કામ કરશે. બધાં મળીને ગયાં મહારાજને વિનવવા. ખૂબ વિનવણી કરી, પણ રાજાએ તેને શરતમાંથી મુક્ત કરવાની ઘસીને ના પાડી દીધી. મહાજન નિરાશ થઈને પાછું વળ્યું. મહામંત્રી બનેલા યુવાને બધાંને આશ્વસન આપ્યું. વરસો વીતી ગયાં. જ્યારે નિયત સમયે મહામંત્રી નદીની સામે પાર જંગલમાં જવાં નીકળ્યા ત્યારે હજારો સ્ત્રી – પુરુષોની ભીડ તેમને વળાવવા નદીકિનારે ભેગી થઇ. કુટુંબીજનો, પ્રજા સૌ રડતાં હતાં. મહામંત્રીએ નાવમાં બેસતાં પહેલાં પત્નીને કાનમાં કશુંક કહ્યું અને પત્નીની રડતી આંખો હસી ઊઠી. તે પછી મહામંત્રી પોતે જ હોડીને હલેસાં મારીને સામે કિનારે જઈ પહોંચ્યાં. એ પછી મહામંત્રીની પત્ની પોતાના પરિવારને લઈને બીજી નૌકામાં સામે કિનારે જઈ પહોંચી. લોકોએ તેને વારવાની ઘણી કોશિશ કરી, પણ એ ક્યાં કોઈનું માને એમ હતી ! સામે કિનારે રહેલા મહામંત્રીએ ત્યાં ઊભા ઊભા જાહેરાત કરી, “મારા વ્હાલા પ્રજાજનો ! મારી વાત ધ્યાન દઈને સાંભળજો. આજ દિવસ સુધી તમે જેને ભયંકર જંગલ માનતા હતા તે હવે જંગલ નથી …. પણ સરસ મજાના નગરમાં બદલાઈ ગયું છે. મેં મારા પાંચ વરસના મંત્રીકાળ દરમ્યાન જંગલને કાપી નાખ્યું છે. અહીં સુંદર નગર વસ્યું છે. હવે અહીં હિંસક પશુઓ નથી. તમારામાંથી જે કોઈને આ નગરમાં આવીને વસવું હોય તે આવી શકે છે. અહીં આવનારને તમામ સગવડ મળશે. “ આ સાંભળી લોકોનાં ટોળેટોળાં સામે કિનારે પહોંચી ગયાં. નગર જોઈને બધાં ખુશ થઇ ગયા. મહામંત્રી પર ઓવારી ગયા. મહામંત્રીએ એમને સમજાવ્યું, “જ્યારે મેં મહામંત્રી બનવાનું નક્કી કર્યું ત્યારથી જ મારા મનમાં આ જંગલને નગરમાં ફેરવવાની યોજના રમતી હતી. પાંચ વરસ પછી મારે જ્યાં જઈને રહેવાનું છે ત્યાં હું કેમ નંદનવન ઊભું ન કરી દઉં? બિહામણું અને હિંસક પશુઓથી ભરેલા જંગલને હજારો મજૂરો અને કારીગરોની મદદથી મેં આજે રમણીય, સોહામણું નગર બનાવ્યું છે. હવે અહીં મજાથી જીવન ગુજારીશ. રાજાની શરત જંગલમાં જઈને જીવવાની હતી. જંગલને નગરમાં નહીં ફેરવવાની કે ત્યાં મહેલો ઊભા નહીં કરવાની અથવા તો મજેથી નહીં જીવવાની શરત થોડી જ હતી !”

 

જી, હા આ જિંદગી બીજી વાર આનથી મળવાની. આ જીવનનાં કર્તવ્યોના પાલનની સાથેસાથે ભાવિ જીવનના નિર્માણની યોજના પણ અહીં જ કાર્યાન્વિત કરવાની છે. મનુષ્યજીવન સીમિત વરસોનું છે. કાલે શું થશે તે કોઈ જાણતું નથી. ‘કાલ હો યા ન્ હો’. કિશોરાવસ્થામાં યુવાવસ્થા તૈયાર કરવાની છે. યુવાનોએ વાનપ્રસ્થાશ્રમ અને વાનપ્રસ્થાશ્રમીઓએ સન્યાસ્તાશ્રમ અને ત્યાંથી બીજા જન્મ માટે તૈયાર થવાનું છે. “જિંદગી ના મિલે દુબારા”  જોઈ યુવાનોને સંદેશો આપવાનો કે તમારા અરમાનો, તમારી ઉમ્મીદો, તમારાં સ્વપ્નાં એવી રીતે સાકાર કરો કે વાનપ્રસ્થાશ્રમ તનાવમુક્ત, સરલ અને સહજ રહે. તન, મન અને ધનથી સુરક્ષિત રહે. આનંદથી જીવો અને જીવવા દો.

 

વાનપ્રસ્થાશ્રમમાં પ્રવેશ કરતી વખતે તમે પણ  શ્રી રવીન્દ્રનાથ ટાગોરની જેમ કહી શકો :

 

“ચાલતો થા અહીંથી જૂનાપૂરાણા સમય
કેમ કે આરંભી છે મેં નૂતન અવનવી રમત.
ફરી વાગવા માંડી છે વાંસળી મારી
ફરી ગાજવા માંડ્યું છે હાંસ્ય મારું
ને વાય છે હવે વાયુ વસંતનો.”

 

વાનપ્રસ્થાશ્રમને એવી રીતે શણગારો કે સન્યાસ્તાશ્રમમાં નરસિંહ મહેતાની જેમ કહી શકો :

“ભલું થયું ભાંગી જંજાળ, સુખે ભજીશું શ્રીગોપાલ.”

સન્યાસ્તાશ્રમ પ્રભુમય – ભક્તિમય રહે. મૃત્યુ આવે ત્યારે કોઈ ડર નહીં, કોઈ ચિંતા નહીં. મૃત્યુ તો આવવાનું જ છે. તેનું સ્વાગત કરી શકો. પુણ્યની નાનકડી સૂટકેસ તૈયાર જ છે.

 

એક શાયરે કહ્યું છે તેમ તમે પણ ખુમારીથી કહી શકો :

 

“ના પૂછો જિંદગી કેવી મારી ગુજરી ?
કળો આ વાત પર કે કેટલી સારી ગુજરી !
કે હું મર્યો તોયે મને એ રીતે ઊંચકી લીધો
એક શહેનશાહની જાણે સવારી ગુજરી.”

 

આ જિંદગી ફરી નથી મળવાની, પણ બીજો જન્મ તો છે ને ? બીજી જિંદગી તો રાહ જોતી બેઠી છે ને ?

 

– હેમલતા પારેખ … 

 

(‘જિંદગી ના મિલે દુબારા’ … લેખ  ‘દાદીમા ની પોટલી’ પર મોકલવા બદલ અમો હેમલતાબેન પારેખના અંતરપૂર્વકથી આભારી છીએ. આપને લેખ પસંદ આવ્યો હોય તો આપના પ્રતિભાવ બ્લોગ પોસ્ટ પર જરૂર મૂકશો. જે લેખકની કલમને બળ પૂરે છે. … આભાર !  ‘દાદીમા ની પોટલી’)

 

બ્લોગ લીંક: http://das.desais.net
Email: [email protected]

તિમિરમાં પ્રકાશનું એક કિરણ …

તિમિરમાં પ્રકાશનું એક કિરણ …

 

જાન્યુ.૨૦૧૨,મુંબઈ  મેરેથોન દરમ્યાન બ્લાઈન્ડ પરસન્સ એસોસિયેશન ના સભ્યોએ દોડમાં ભાગ લીધો 

 

(‘દાદીમા ની પોટલી’ પર આપ સર્વે જાણો છો  તે મુજબ અમો સતત કશુંક વૈવિધ્યતા ભરેલ  અને ઉપયોગી સામગ્રી પીરસવા નમ્ર કોશિશ કરીએ છીએ.  આજે એક નવા સાથી ની ઓળખ આપવા કોશિશ કરીશું.  બંસરી બેન એમ.પારેખ, ઉંમર ૭૮ વર્ષ. (જૈન)  સાત ભાઈબેન નો પરિવાર, જેમાં બંસરી બેન  તેમજ તેમના અન્ય બેન  હેમલતાબેન પારેખ,  ઉંમર. ૮૦ વર્ષ  આજીવન અપરણિત છે. . બંસરી બેનનો અભ્યાસ: એમ.એ. બી.એડ.  વ્યવસાયે – શિક્ષિકા. જી.ટી. ગર્લ્સ હાઈ સ્કૂલ, બોરીબંદર થી શિક્ષિકા તરીકે શરૂઆત કરી  અને ૩૫ વર્ષ એકધારી એકજ શાળામાં રહી અને ત્યાંજ નિવૃત્તિ લીધી.   હાલ તેઓ મોર્ડન સ્કૂલ -મુંબઈ માં એક્ઝીક્યૂટીવ તરીકે તદન નિ:સ્વાર્થ ભાવે કોઈપણ સેવાના મૂલ્યો મેળવ્યા વિના સક્રિય રૂપે સેવા આપે છે.  ‘દાદીમા ની પોટલી’ પર આજનો લેખ મોકલવા બદલ અમો હેમલતાબેન તેમજ બંસરીબેન ના  અંતરપૂર્વકથી આભારી છીએ. (હવે પછી ‘દાદીમા ની પોટલી’ પર  આપણે હેમલતાબેન પારેખ નો પરિચય  મેળવીશું અને લેખ માણીશું .)

 

પ્રજ્ઞાચક્ષુ ખુરશીદ અને દ્રષ્ટિવાન પ્રદીપનું લગ્નજીવન સુખરૂપ આનંદથી વીતતું  હતું. તેમાં ઓચિંતી પ્રદીપની માંદગીએ ઘર કર્યું. તેની કિડની ધીમે ધીમે કામ કરતી બંધ થઇ. ડાયાલિસીસ શરૂ થયું કિડનીની નિષ્ફળતા એ જાણે રાજરોગ ! ખુરશીદે પતિની સેવામાં દિનરાત એક કર્યા. આર્થિક મુશ્કેલી શરૂ થઇ  પતિને ડાયાલિસીસ સેન્ટર પર લઇ જવાના, ઘરમાં સારવાર કરવાની – બધું ખુરશીદે એકલે હાથે નીભાવ્યુ.   પ્રદીપને હોસ્પિટલમાં દાખલ કરવાની જરૂર ઊભી થઇ. એમ્બ્યુલન્સ બોલવાથી માંડીને, બધી વિધી ખુરશીદે સફળતાથી નિભાવી. પ્રદીપના મૃત્યુ સુધી સઘળી ફરજો હિંમતથી અદા કરી. આજ રીતે મંજુલા અને મેપ્સી તથા બિના અને બાબાસાહેબ – બંને અંધ દંપતી. પોતાના પતિની ગંભીર બીમારી દરમ્યાન અંધ મંજુલા અને અંધ બીનાએ ગજબની હિંમત દાખવી. બંનેએ પતિના મૃત્યુ સુધી તેની સેવા કરી. પ્રજ્ઞાચક્ષુ વ્યક્તિ ધારે તો મક્કમ મનોબળથી શું ન કરી શકે ? આ ત્રણ પ્રજ્ઞાચક્ષુ બેનોને આ વર્ષે આંતરરાષ્ટીય મહિલા દિને પુરષ્કાર આપવામાં આવ્યો હતો. (પુરષ્કાર મેળવતાં ત્રણ બેનોની અલગ  -અલગ તસ્વીર આ સાથે નીચે પોસ્ટ પર દર્શાવેલ છે.)

શ્રીમતિ કરુણા દેવ્યાંચા ના હસ્તે ભેટ સ્વીકારતા બિનાતાઈ 

શ્રીમતિ વિજયા ભુલેસ્કર  હસ્તે ભેટ સ્વીકારતા મંજુલાબેન 

શ્રીમતિ મંગલા મરાઠા હસ્તે ભેટ સ્વીકારતા ખુર્શીદ બંટવાલ 

 

એક જમાનામાં તો કેહવાતું હતું કે ‘આંધળો ફક્ત ગાઈ શકે કે દળી શકે’ આજે પ્રજ્ઞાચક્ષુ ભાઈબહેનો આ કહેવતને ઘણા અંશે ખોટી પૂરવાર કરી શક્યાં છે. આધુનિક સમાજના જાગ્રત માણસે અને ટેકનોલોજીએ અંધજનોને અનેક રીતે સહાય કરી છે. આ સહાયમાં દ્રષ્ટિવાનો અને દ્રષ્ટિહીનોની –બંને સંસ્થાઓએ ફાળો આપ્યો છે. દ્રષ્ટિહીનોની એવી એક સંસ્થા ને ‘બ્લાઈન્ડ પરસન્સ એસોસિયેસન’. આમ નાનકડી સંસ્થાના અંધ અને દેખતાં કાર્યકરો મન મૂકીને નિ:સ્વાર્થ ભાવે મુંબઈ અને પરાઓમાં વસતાં અંધજનોને માર્ગદર્શન અને સેવા આપે છે. અંધ માતાપિતાના શાળા અને કોલેજમાં અહ્યાસ કરતાં બાળકોને યથાશક્તિ મદદ કરે છે. આજે ઉત્તરોઉત્તર વધતાં જતાં માંદગીના ખર્ચને સાધારણ સ્થિતિના અંધજનો પહોંચી શકતાં નથી. આને માટે ‘બ્લાઈન્ડ પરસન્સ એસોસિયેશન’ ની એક યોજના મુજબ, તેઓ પ્રજ્ઞાચક્ષુ દર્દીઓને તેમની જરૂરીયાત જાણી, બનતી આર્થિક સહાય કરે છે. શરૂઆતમાં વધુમાં વધુ રૂ!.૫૦,૦૦૦/= આપતા હતાં. આજના તબીબી ક્ષેત્રના ખર્ચને લક્ષમાં રાખી, આ સહાય વધારીને રૂ!.૧,૦૦,૦૦૦/= કરવાની ઈચ્છા હતી. આ સંસ્થાના સભ્યોને વિચાર આવ્યો કે દાનની શરૂઆત આપણા ઘરથી જ થવી જોઈએ. આપણે જ આપણને મદદ કરવી જોઈએ. તેમણે સારી આવક ધરાવતાં પ્રજ્ઞાચક્ષુ ભાઈ બહેનોને આ મદદ માટે અપીલ કરી. આનો સરસ પ્રતિસાદ પણ મળ્યો અને રૂ!.એક લાખ નું ભંડોળ ભેગું થયું. પરંતુ ‘ટીપે ટીપે સરોવર’ ભરવાનું હતું, તેથી સમાજના અન્ય દાનવીર નાગરિકોને અપીલ કરવાની જરૂ હતી, જેથી વધુ અંધજનોને ગંભીર માંદગી વખતે મદદ મળી શકે. સંસ્થાએ આ દિશામાં પણ પોતાની પ્રવૃત્તિનો આરંભ કર્યો છે. આ સંસ્થાને મળતા દાનને  આવકવેરાનો   80G એક્ટ લાગુ પડે છે અને વેરામાં રાહત /મુક્તિ મળે છે.

‘બ્લાઈન્ડ પરસન્સ એસોસિયેશન’ પ્રજ્ઞાચક્ષુઓની બીજી પણ અમૂલ્ય સેવા કરી રહ્યું છે. કેટલાંય અંધજનો પોતે પણ શિક્ષણ લઇ શકે છે, પગભર થઇ શકે છે, વગેરે અનેક બાબતોથી સાવ અજાણ છે. ઘણા અંધજનો કોઈની મદદ વગર હરી ફરી શકતાં પણ નથી. તેમનું જીવન ઘરની ચાર દીવાલો વચ્ચે ગૂંગળાય છે. આવી અંધ વ્યક્તિઓને શોધી, તેમનો સંપર્ક સાધવામાં આવે છે. સંસ્થા પોતાના અંધ કાર્યકરને ‘હોમટીચર’ તરીકે મોકલી, સફેદ લાકડીની મદદથી તાલીમ આપી તેને બહાર હરતો ફરતો કરે છે. ધીમે ધીમે ‘કાઉન્સિલીંગ’ કરી તેને લઘુતાગ્રંથિમાંથી મુક્ત કરે છે. પોતે પણ પગભર થઇ, કુટુંબને સહાયરૂપ થઈ શકે છે, તેવો આત્મવિશ્વાસ તેનામાં જગાડે છે.

આ યોજનાને સક્રિય બનાવવા માટે આ સંસ્થા અંધ વ્યક્તિઓને અને તેમના દ્રષ્ટિવાન કુટુંબીજનોને નમ્ર અપીલ કરે છે કે ‘બ્લાઈન્ડ પરસન્સ એસોસિયેશન’ નો જરૂ સંપર્ક કરે. કે જેથી તેમના દ્રષ્ટિહીન સ્વજનો ભારરૂપ ન બનતા પોતાને અને કુટુંબને સહાયરૂપ થઇ શકે. સમાજમાં ઉન્નત મસ્તકે સર્વ સાથે હડી-મળી આનંદથી જીવી શકે.

આ સંસ્થાનો સંપર્ક નીચે જણાવેલ વિગતે કરી શકો છો :

ફોન નંબર: _+ 91 – 022 – 23758680
સરનામું : બ્લાઈન્ડ પરસન્સ એસોસિયેશન
c/o. નેશનલ એસોસિયેશન ફોર બ્લાઈન્ડ
રૂસ્તમ અલ્પાઈવાલા કોમ્પ્લેક્ષ, ૧૨૪/૧૨૭ કોટન ડેપો,
રે રોડ રેલ્વે સ્ટેશન (ઈસ્ટ), કોટન ગ્રીન, મુંબઈ ૪૦૦૦૩૩
Email : [email protected]
Blog – http://bpamumbai.blogspot.co.uk/

સૌજન્ય : સાભાર : બંસરી પારેખ
મોર્ડન સ્કૂલ, સિક્કાનગર, મુંબઈ.
Email: [email protected]

 

બ્લોગ લીંક: http://das.desais.net
email:[email protected]

 

(મિત્રો ‘દાદીમા ની પોટલી’ પર અમોએ આ પ્રકારની અપીલ કરતી પોસ્ટ પ્રથમ વખત જ પ્રયોગ રૂપે મૂકી છે. અમો નથી જાણતા કે આપ આ પ્રકારની પોસ્ટ કેટલી પસંદ કરશો ?  અમારી નમ્ર વિનંતિ છે કે આપના થી શક્ય તેટલા સહાયરૂપ ‘બ્લાઈન્ડ પરસન્સ એસોસિયેશન’ ને થશો. તેમના સંપર્ક ની વિગત બ્લોગ પોસ્ટ પર આપી છે. સાથે તેમના બ્લોગની લીંક પણ વધુ જાણકારી મળી રહે તે માટે આપેલ છે.જો આપ સર્વેને આ પોસ્ટ પસંદ આવી હોય તો આપના અમૂલ્ય પ્રતિભાવ બ્લોગ પોસ્ટ પર મૂકશો, આપના પ્રતિભાવ સદા અમોને પ્રેરણાદાયી અને માર્ગદર્શક રૂપ બની રહે છે.  આભાર !)

 

બ્લાઈન્ડ પરસન્સ એસોસિયેશન વિશે થોડું તેમના શબ્દોમાં …

The Blind Person’s Association, erstwhile known as The Blind Men’s Association is a registered voluntary charitable organization. The Organization was founded on 19th October 1947 and since then has been working for the betterment of blind people residing in city & suburbs of Mumbai & adjoining districts of Thane & Raigad. Our membership strength is 935. Most of them are vision- impaired persons from lower strata of society. We try to bring about change in their lives by running various assertive & welfare programmes such as Educational assistance, Help the Aged Scheme, House Repair, Need-based Financial Assistance, Medical Assistance, Recreational and Cultural Programs, subsidied Equipment Bank etc.