શરદ પૂનમનો ટહુકારો …

શરદ પૂનમનો ટહુકારો …

 

POONAM

શરદ પૂનમ ની શીતળ શુભેચ્છા ઓ ..વ્હાલા મિત્રો, વડીલો તેમજ માતાઓ ને …

કહેવાય છે કે આજે આપના વ્હાલા શ્રી કૃષ્ણ ભગવાન રાસ રમવા જો આવે છે !!

 

આસો માસની પૂનમને શરદ પૂનમ કહે છે, આમ તો દરેક મહિનામાં પૂનમ આવે છે પરંતુ શરદ પૂનમનું મહત્વ બધા કરતા અનેકગણુ વધુ હોય છે. હિન્દુ ધર્મગ્રંથોમાં પણ આ પૂનમનું વિશેષ મહત્વ બતાવવામાં આવ્યું છે. 

 

શરદ પૂનમ સાથે જોડાયેલી અનેક માન્યતાઓ છે. એવું માનવામાં આવે છે કે આ દિવસે ચંદ્રમાની કિરણો વિશેષ અમૃતમયી ગુણોથી યુક્ત હોય છે. શરદ પૂનમની રાતે લોકો પોતાના ઘરની છત ઉપર દૂધ -પૌઆ અથવા ખીર રાખે છે જેનાથી ચંદ્રની કિરણો તેના  સંપર્કમાં આવે છે અને ત્યારબાદ તે દૂધ – પૌઆ અથવા  ખીરનું સેવન કરવામાં આવે છે.  કેટલાક સ્થાનો ઉપર સાર્વજનિક રીતે દૂધ -પૌઆ અથવા ખીરના પ્રસાદનું વિતરણ કરવામાં પણ આવે છે.

 

એક માન્યતા એ પણ છે કે, આ દિવસે માતા લક્ષ્મી રાત્રિમાં એ જોવા નિકળે છે કે કોણ જાગી રહ્યું છે અને કોણ સૂઈ રહ્યું છે, જે જાગી રહ્યું હોય તેનું મહાલક્ષ્મી તેનું કલ્યાણ કરે છે તથા જે સૂઈ રહ્યું હોય ત્યાં લક્ષ્મી રોકાતી નથી. શરદ પૂનમે રાસલીલાની રાત પણ હોય છે. ધર્મશાસ્ત્રો પ્રમાણે શરદ પૂનમની રાતે જ ભગવાન શ્રીકૃષ્ણએ ગોપીઓની સાથે રાસલીલા કરી હતી.

 

શરદ પૂનમની રાત્રે જો મનોવૈજ્ઞાનિક રીતે જોવામાં આવેતો તે ખૂબ જ સારો સમય હોય છે. જ્યારે મોસમમાં પરિવર્તનની શરૂઆત થાય છે અને શીત ઋતુનું આગમન થાય છે. શરદ પૂનમની રાતે જાગી ખીરનું સેવન કરવું એ વાતનું પ્રતીક છે કે શીતઋતુમાં આપણે ગરમ પદાર્થોનું સેવન કરવું જોઈએ કારણ કે આપણેને તેનાથી જીવનદાયિની ઊર્જા પ્રાપ્ત થાય છે.

 

 

(સાભાર : દિવ્યભાસ્કર)

 

 

 

શરદ પુનમ ની રઢીયાળી રાત ને ચાલો રાસ – ગરબા ની  રમઝટ સાથે  વધાવીએ  ….

 

 

.

 

 

(૧)  રાસની રમઝટ …. 

 

 

(૨) રાસની રમઝટ …

 

બ્લોગ લીંક: http://das.desais.net
email: [email protected]

 

શરદ પૂનમની રઢીયાળી રાત ના રાસ માણવાના પસંદ આવ્યા હોય તો આપના પ્રતિભાવ બ્લોગ પોસ્ટ પર મૂકી આભારી કરશો.  ….આભાર ! ‘દાદીમા ની પોટલી’.

વિજયા દશમી … (નોમ અને દશેરા) … અને હે જગ જનની હે જગદંબા (મા ની સ્તુતિ) …

વિજયા દશમી … (નોમ અને દશેરા) …

 

 

 

 

નવલી નવરાત્રીના નવ દિવસ …. દરમ્યાન મા શક્તિ વિશે અલગ અલગ અનેક જાણકારી માણી શકાય તેવી અમારી નમ્ર કોશિશ રહી.   આ ઉપરાંત નવલા નોરતા દરમ્યાન મા – શક્તિની ના  ગરબા પણ દરરોજ અલગ અલગ બ્લોગ પર આપ સર્વેએ માણ્યા. ‘દાદીમા ની પોટલી’ પર મા – શક્તિ વિશે સંકલન કરી નિયમિત રીતે અલગ અલગ જાણકારી મોકલવા બદલ અમો શ્રીમતિ પૂર્વીબેન મોદી મલકાણ (યુ એસ એ) ના અંતરપૂર્વકથી આભારી છીએ.

 

વિજયાદશમી નાં આજ નાં શુભ પર્વ નિમિતે  સર્વે પાઠક મિત્રોને  ‘દાદીમા ની પોટલી’ તરફથી મંગલકામના સાથે શુભેચ્છાઓ પાઠવીએ છીએ.

 

 

ભારતીય સંસ્કૃતિ વૈદિક યુગથી વીરતાની પૂજક રહી છે. વ્યક્તિમાં અને વ્યક્તિ થકી સમાજમાં વીરતા પ્રગટે તે માટે દશેરા- વિજયાદશમીનો ઉત્સવ ઉજવાય છે. રાજનીતિ કહે છે કે રાષ્ટ્ર હિત અંગે જો યુધ્ધ અનિવાર્ય જ હોય તો વગર વિલંબે શત્રુઑ પર હુમલો કરવો જોઈએ જેથી શત્રુઓનો પગપેસારો અટકી જાય. વિજયની ભાવના દરેક યુગમાં રહી છે. ભગવાન વિષ્ણુનાં લીધેલા દરેક અવતારોમાં એક એક અસૂરો પર પ્રભુએ વિજય મેળવીને સમાજને દૂષિત થતાં અટકાવ્યો છે. મધ્યકાલીન યુગ પણ પ્રજાપરાયણ અને વીર રાજવીઑ દ્વારા સંસ્કૃતિની રક્ષા કરી વિજય પતાકા ફરકાવવામાં આવી છે.

 

આ દિવસ અંગે એમ કહી શકાય કે નવ નવ દિવસ શક્તિની ઉપાસના કર્યા બાદ દશમે દિવસે શત્રુનો સંહાર કરવા શક્તિ પ્રેરે છે. પ્રભુ રામચંદ્રના યુગથી જ વિજયા દશમીનો દિવસ એ વિજયનું પ્રતિક બન્યો છે. ભગવાન રામના પૂર્વજ રઘુ રાજાનો ઇતિહાસ શમી વૃક્ષ સાથે સંકળાયેલ છે. ઇતિહાસ કહે છે કે રઘુ રાજાને ત્યાં કૌત્સ નામનો વ્રતસ્નાતક આશ્રમ માટે ગુરુદક્ષિણાનાં રૂપમાં ચૌદ કરોડ સોનામહોર લેવા માટે આવ્યો ત્યારે રઘુરાજાએ પોતાનો સમગ્ર ભંડાર દક્ષિણામાં આપી દીધો ત્યારે તે વ્રતસ્નાતકે કહ્યું કે આપનો ભંડાર તો ખાલી થયો રાજન પરંતુ અમારે તો હજુ વધુ ધન જોઈએ છે. વ્રતસ્નાતકની વાત સાંભળીને રઘુરાજાને લાગ્યું કે ઋષિવર શિષ્ય શ્રી આમ હતાશ થઈને વળે તે સારું ન કહેવાય આથી રઘુરાજાએ દેવરાજ કુબેરને આજ્ઞાકારી કે આપની પાસે સંસારનું અખૂટ ધન છે તે આપો પ્રથમ તો કુબેરે ના કહી પરંતુ રઘુરાજા લડવા તૈયાર થયાં ત્યારે કુબેરે વિચાર્યું કે આ વંશમાં તો સ્વયં ભગવાન વિષ્ણુ અવતાર લેવાના છે એ કુળને હું ના કેવી રીતે કહી શકું? ત્યારે દેવરાજ કુબેરે રઘુરાજાના બગીચામાં રહેલ શમીવૃક્ષ પર ધનનો વરસાદ વરસાવ્યો. તે દિવસથી આજ દિવસ સુધી શમીનાં વૃક્ષને ધનના વૃક્ષની માન્યતા મળી છે.

 

મહારાષ્ટ્રમાં વિજયાદશમીને દિવસે શમી વૃક્ષના પાંદડા વહેંચવાનો રિવાજ રહેલો છે. પાંડવોનો પણ શમીવૃક્ષ સાથે સંબંધ રહેલો છે તેમ ઇતિહાસ જણાવે છે. મહાભારતમાં કહ્યું છે કે દશેરાને દિવસે પાંડુપુત્રોએ શમીના વૃક્ષ પર સંતાડેલા પોતાના આયુધો પાછા મેળવી તેનું પૂજન કર્યું તેમજ પોતાના આયુધોને કુશળતાપૂર્વક સંતાડવા બદલ શમીવૃક્ષનો આભાર માનીને તેનું પૂજન કર્યું હતું. રામાયણમાં કહ્યું છે કે ભગવાન રામચંદ્રએ રાવણને મહાત કરવા આજ દિવસે પ્રસ્થાન કર્યું હતું, મધ્યકાલીન યુગમાં શિવાજી મહારાજે પણ ઔરંગઝેબ સામે હિન્દુ સંસ્કૃતિનું રક્ષણ કરવા માટે વિજયાદશમીનો દિવસ પસંદ કર્યો હતો.

 

આપણે ત્યાં વિજયા દશમીનાં દિવસે ગલગોટાનાં ફૂલોનું તોરણ અને લીંબુ તથા મરચાંનો જૂડો બાંધવામાં આવે છે અને વાહનોનું પૂજન કરવામાં આવે છે. ગલગોટાનું ફૂલ એ એક સમાજનું પ્રતિક છે. ગલગોટામાં અનેક પાંદડીઓ એક જૂથ થઈને ફૂલ સાથે બંધાયેલી છે આ પાંદડીઓ તે વિવિધ સ્વભાવ અને ભાવ ધરાવતી વ્યક્તિઓનું સ્વરૂપ છે. જે એક જૂથ થઈ સમાજને ફૂલ સ્વરૂપે બનાવવામાં મદદ રૂપ થાય છે. આમ ગલગોટાનું ફૂલ એ સમાજ અને સમાજની પ્રત્યેક વ્યક્તિઑ અને તેના કાર્ય રૂપી સુગંધનું પ્રતિક છે. જ્યારે મરચાં અને લીંબુએ બહારથી આવતી નકારાત્મક શક્તિનું દમન કરે છે આથી પોતાના ઘર તરફ આવતી નેગેટિવ એનર્જી ઘરની બહાર રહે તે હેતુથી આપણે ત્યાં ઘરનાં બારણે મરચાં અને લીંબુ પણ બાંધવામાં આવે છે.

 

જેમ પાંડવોએ પોતાના આયુદ્ધો રૂપી ધનનું પૂજન કર્યું હતું તેમ તેમ સમયાંતરે આયુધો યુગ સાથે બદલાતા રહ્યાં છે. મધ્યકાલીન યુગમાં કોઈ ખેડૂતનું આયુધ બળદ, બળદ ગાડું અને તેના ખેતી કરવાનાં સાધનો હતાં, વણિક લોકોનું સાધન ત્રાજવા અને લક્ષ્મી હતાં તેથી તેઓ તેનું પૂજન કરતાં, લુહાર લોકોનું સાધન એરણ હતું તેથી તેઓ તેનું પૂજન કરતાં, ક્ષત્રિય લોકોનું આયુધ શસ્ત્ર છે તેથી તેઓ તેની પૂજા કરતાં આમ સમાજમાં બદલાતા યુગ સાથે આયુધો બદલાતા રહ્યાં છે. આજનાં યાંત્રિક યુગમાં લોકોનું આયુધ પોતાના ગૃહમાં રહેતા વાહનો છે તેથી તેનું પૂજન થાય છે આને આજ કારણસર વિજયાદશમીને દિવસે નવા વાહનોની ખરીદી પણ કરવામાં આવે છે.

 

વિજયા દશમી વિષે ઉપનિષદમાં કહ્યું છે કે જેમ દેશ, રાજ્ય, નગર વગેરે પર બાહ્ય શત્રુઓના વિનાશ માટે શારીરિક અને માનસિક શક્તિનો ઉપયોગ કરવામાં આવે છે. તેમ મનુષ્ય મનની અંદર પણ કામ, ક્રોધ, મદ, મોહ, લોભ, મત્સર, રૂપી ઘણા આંતર શત્રુઑ રહેલા છે. વિજયા દશમીનાં દિવસે તે આંતર શત્રુઓની મનુષ્ય મન પર હાવી થવાની ચાલને સમજી લઈને તેને અટકાવવા જોઈએ અને પોતાના મન પર સદગુણો રૂપી સેના દ્વારા વિજય મેળવવો જોઈએ.

 

ટૂંકમાં કહેવું હોય તો એમ કહી શકાય કે સમાજમાં વ્યક્તિઑ રૂપે રહેલ દીન, હીન, લાચાર, લાલચી એવી આપની ભોગ વૃતિને નાથવા માટે મનની સદગુણોરૂપી શક્તિથી કટિબધ્ધ થવાનો દિવસ, એક જૂથ થઈ યોગ્ય સમાજ બનાવવાનો તેમજ તે સમાજને પોતાના કાર્ય રૂપી સુગંધથી મહેંકાવવાનો દિવસ, પરાક્રમને પૂજવાનો દિવસ, મન રૂપી શૌર્યનો શૃંગાર કરવાનો દિવસ અને ભક્તિ શક્તિનું મિલન કરાવતો દિવસ તે વિજયા દશમીનો દિવસ છે.

સૌજન્ય : સાભાર : પૂર્વી મોદી મલકાણ – યુ એસ એ

 

બ્લોગ લીંક: http://das.desais.net
email: [email protected]

 

 

આજે વિજયા દશમી અને મા ના નવલા નોરતા આજે પૂર્ણ /પૂરા થાય, ત્યારે મા જગદંબાની ખૂબજ સુંદર સ્તુતિ શ્રી નારાયણ સ્વામીના સ્વરે માણો… (એકવાર આ સ્તુતિ માણ્યા બાદ સતત સાંભળવી પસંદ કરશો)

 

(૧) હે જગજનની, હે જગદંબા … માત ભવાની શરણે લે જે …
સ્વર: નારાયણ સ્વામી …

 

આજે વિજયાદશમી– આજે દશેરાનો આખરી લેખ પણ પૂર્વિબેન મલકાણ દ્વારા ‘દાદીમા ની પોટલી’ પર મોકલવામાં આવેલ છે., જો આપને નવરાત્રી દરમ્યાન મા -શક્તિની બ્લોગ પોસ્ટ શ્રેણી દ્વારા આપેલ અલગ અલગ જાણકારી પસંદ આવી હોય તો; આપના અમૂલ્ય પ્રતિભાવ બ્લોગ પોસ્ટ મૂકશો, જે અમોને સદા પ્રેરણાદાયી બની રહે છે અને લેખિકાની ક્લમને બળ પૂરે છે. આભાર !  

શક્તિનાં અનેક સ્વરૂપ…(દુર્ગાષ્ટમી …) અને … ગરબાઓ ની રમઝટ …

ક્તિનાંને સ્વરૂપ …

 

 

 

 

નવરાત્રીનો તહેવાર એ શક્તિપૂજનનો તહેવાર છે.  નવરાત્રીનાં નવ દિવસોમાં ફક્ત શક્તિ જ નહીં પરંતુ સંસારની સમગ્ર સૃષ્ટિની સ્ત્રીશક્તિનું પૂજન કરવામાં આવે છે. શાસ્ત્રો કહે છે કે શક્તિ એ આદ્યશક્તિનું જ પ્રતિબિંબ છે જેણે પોતાના ભક્તોની વિવિધ મહેચ્છાઓને પૂર્ણ કરવા વિવિધ સ્વરૂપો ધારણ કર્યા છે. હિન્દુ ધર્મનાં મુખ્ય વેદોમાં તો માતા દુર્ગાનો કોઈ જ ઉલ્લેખ કરવામાં નથી આવ્યો પરંતુ વેદની કૌથુમી નામની શાખામાં અને વિવિધ પુરાણો અને ઉપનિષદોમાં આદ્યશક્તિ દુર્ગાના વિવિધ નામોનો ઉલ્લેખ થયેલો જોવા મળે છે.

 

બ્રહ્મવૈવર્તક પુરાણમાં ભગવાન વિષ્ણુ નારદજીને માતા દુર્ગાનો ઉલ્લેખ કરતાં કહે છે કે માતા દુર્ગાનાં અનેક નામ છે. આદ્યશક્તિ એજ બ્રહ્મા, વિષ્ણુ અને મહેશની માયા અને મહામાયા છે, નારાયણી, શિવાની અને વૈષ્ણવી શક્તિ છે. હે નારદ દુર્ગા એ જ સનાતની શક્તિ અને શાશ્વતી શક્તિ છે, એ સર્વ જીવોનું શુભ કરનારી સર્વાણી અને સર્વ મંગલ કરનારી કલ્યાણી છે. જે જીવ, જે ભક્ત આદ્યશક્તિ નારાયણી અંબિકાનું પૂજન અને અર્ચન કરશે તે જીવ અથવા ભક્ત ઉત્તમોત્તમ લોકને અર્થે જશે. ત્યારે નારદજી ભવાની દુર્ગાનાં માહાત્મ્યને વધુ જાણવાનાં આશયથી તેમના વિવિધ નામ અને તે નામોનાં સંદર્ભ અંગે પૂછ્યું.

 

તે વખતે ભગવાન શ્રી વિષ્ણુએ કહ્યું કે હે નારદ સૃષ્ટિ સર્જન થતી હતી તે સમયે આદિશક્તિએ પોતાનાં સ્વરૂપનાં ત્રણ ભાગ કર્યા હતાં. એ ત્રણેય ભાગનાં વિવિધ સ્વરૂપ થયાં. જેમાંનું એક સ્વરૂપ તે સંપતિ, બીજું સ્વરૂપ તે જ્ઞાન અને ત્રીજું સ્વરૂપ તે શક્તિનાં રૂપે આકાર પામ્યું હતું. તેમાંથી જ્ઞાનને માતા સરસ્વતીનાં ચરણોમાં આશ્રય મળ્યો, સંપતિને માતા લક્ષ્મીનાં ચરણોમાં આશ્રય મળ્યો અને શક્તિને માતા પાર્વતીનાં ચરણોમાં આશ્રય મળ્યો. આમ આદ્યશક્તિએ પોતાની શક્તિને ત્રણ દેવીઓનાં ચરણોમાં પ્રસ્થાપિત કરી દીધી. જેમાંથી પોતાના ભક્તોનું રક્ષણ કરવા દુષ્ટો અને દૈત્યનું દમન કરવા સદૈવ તત્પર રહેતી શક્તિ સ્વરૂપા માતા પાર્વતીને યુધ્ધની દેવી તરીકે ઓળખવામાં આવી. હે નારદ ભક્તોનું રક્ષણ કરતી આ શક્તિના સોળ નામ છે.

 

દુર્ગા: સામાન્યતઃ દુર્ગા શબ્દમાં બે શબ્દો અર્થ સાથે રહેલા છે. દુર્ગ+ આ. પ્રથમ શબ્દ દુર્ગ એટ્લે કે કિલ્લો પરંતુ અહીં દુર્ગ અર્થાત્ દૈત્ય, મહાવિઘ્ન, નર્ક, યમદંડ અને મહારોગ છે અને આ શબ્દનાં વિવિધ અર્થ બતાવેલા છે જેમાંનો એક અર્થ હનન કરવું, મારવું થાય છે. દેવી ભગવતી દૈત્ય,યમદંડ, મહારોગ, મહાવિઘ્નને મારે છે તેનું હનન કરે છે, નાશ કરે છે માટે દુર્ગાનાં નામથી પ્રચલિત છે.

 

નારાયણી: નારાયણી દુર્ગા એ યશ, તેજ, રૂપ, અને ગુણોમાં ભગવાન શ્રી હરિ નારાયણ સમાન છે તેથી તે તેને નારાયણી દુર્ગા તરીકે ઓળખવામાં આવે છે.

 

ઇશાના:  ઇશાન શબ્દમાં પણ બે શબ્દો રહેલા છે. ઇશાન+આ. જેમાં ઇશાન શબ્દનો અર્થ થાય છે જે પૂર્ણ સિધ્ધીઓથી યુક્ત છે તે અને આ અર્થાત દેનાર જે સિધ્ધિઓ દેનાર છે તે દેવી ઇશાનાનાં નામથી ઓળખાય છે.

 

વિષ્ણુમાયા: એક સમયે ભગવાન વિષ્ણુએ પોતાની માયા શક્તિ વડે સર્વ સંસારને મોહિત કરવા માટે પોતાની માયાની સૃષ્ટિની રચના કરી હતી, આ માયા સૃષ્ટિની શક્તિને મહામાયા તરીકે ઓળખવામાં આવે છે જે ભગવાન વિષ્ણુની શક્તિ સ્વરૂપા છે જેને કારણે તેને વિષ્ણુમાયાનાં નામથી ઓળખવામાં આવે છે.

 

શિવા: આ શબ્દમાં પણ બે શબ્દ રહેલા છે. શિવ અને આ. જેમાં શિવ શબ્દનો અર્થ થાય છે કલ્યાણ અને આ અર્થાત આપનાર. જે કલ્યાણ આપે છે તે શિવા છે, શિવપ્રિયા છે, શિવાંગી છે.

 

સતી: ભગવતી દુર્ગા સદ્બુધ્ધિની અધિષ્ઠાત્રી દેવી છે જે પ્રત્યેક યુગમાં વિવિધ સ્વરૂપ ધારણ કરીને પોતાના ભક્તજનો માટે પૃથ્વી પર વિદ્યમાન રહે છે. તે અત્યંત સુશીલ હોવાથી તેને સુશીલા અથવા સતી તરીકે ઓળખવામાં આવે છે.

 

નિત્યા: જે રીતે સંસારમાં પ્રભુનું સ્થાન નિત્ય છે તે જ રીતે પ્રભુની શક્તિનાં સ્વરૂપે તે પણ નિત્ય વિદ્યમાન રહેતી હોવાથી નિત્યા તરીકે ઓળખાય છે. દેવી નિત્યા તે પોતાની માયાને કારણે સદાયે સર્વ જીવોમાં તિરોહિત બનીને રહે છે.

 

સત્યા: શાસ્ત્રો કહે છે આ સંસારની સમસ્ત સજીવ અને નિર્જીવ સૃષ્ટિએ કૃત્રિમ છે આ સંસારમાં જો કાંઇ સત્ય હોય તો તે કેવળ ભગવતી દુર્ગા છે આથી ભગવતી દુર્ગાને સત્યાનાં નામથી ઓળખવામાં આવે છે.

 

ભગવતી: ઐશ્વર્ય, સિધ્ધી આદિનાં અર્થ ભગ તરીકે કરવામાં આવે છે અને જ્યાં આ ઐશ્વર્ય, સિધ્ધી આદિ પ્રત્યેક યુગમાં જે દુર્ગાની ભીતર બિરાજેલ છે તેથી તેને ભગવતી કહેવાય છે.

 

સર્વાણી: જે આ સમગ્ર સંસારની ચરાચર પ્રકૃતિ અને સૃષ્ટિને જન્મ-મૃત્યુનાં ફેરામાંથી મુક્ત કરાવીને મોક્ષની પ્રાપ્તિ કરાવે છે તે દેવી પોતાના સર્વે ગુણોને કારણે સર્વાણી તરીકે ઓળખાય છે.

 

સર્વમંગલા: મંગલ શબ્દનાં બે અર્થ છે જેમાંથી પ્રથમ શબ્દ મંગલનો અર્થ તે શુભ કે કલ્યાણ કરનારો છે અને બીજો શબ્દ મંગલ તે મોક્ષનું વાચક છે. મંગલામાં છેલ્લો શબ્દ લા…..તે લા શબ્દમાં “આ” શબ્દ તિરોહિત થયેલો છે. તે આ શબ્દ દાતા અથવા દેનાર માટે પ્રયોજવામાં આવે છે. જે દેવી સંપૂર્ણ રીતે મંગલકારી મોક્ષ આપે છે તે સર્વમંગલાને નામે ઓળખાય છે.

 

અંબિકા: અંબા શબ્દનો એક અર્થ માતા થાય છે અને બીજા અર્થમાં જોઈએ તો અંબા એટ્લે કે વંદન, પૂજન કરવું વગેરે. જે દેવી ભગવતી દ્વારા વંદિત છે, પૂજનીય છે, માતા અથવા તો માતા સમાન છે તે અંબિકા તરીકે ઓળખાય છે.

 

વૈષ્ણવી: જે દેવી સ્વરૂપા ભગવાન વિષ્ણુની વિષ્ણુરૂપા અથવા વિષ્ણુ શક્તિ છે તેમજ ભગવાન વિષ્ણુની સંજ્ઞા છે તે વૈષ્ણવી તરીકે ઓળખાય છે.

 

ગૌરી: ગૌર એટ્લે કે પીળું અથવા પીળાશ પડતું, પરંતુ અહીં ગૌર શબ્દ એ નિર્લિપ્ત અને નિર્ગુણ પરમાત્માની શક્તિના રૂપમાં હોવાથી તેને ગૌરીના નામે ઓળખવામાં આવે છે. બ્રહ્મા, વિષ્ણુ અને મહેશ એ સંસારનાં ગુરૂ પદે સ્થાપિત થયેલા છે અને એ ગુરૂઓની આધ્યાત્મિક અને આધિદૈવીક શક્તિઑ તે ગૌરીનાં સ્વરૂપમાં પ્રચલિત છે.

 

પાર્વતી: પાર્વતી શબ્દનો અર્થ સમજતાં પૂર્વે આપણે તેનાં અક્ષરોનો પૂર્ણાંક સમજીએ સંસ્કૃતમાં પર્વ શબ્દનાં વિવિધ અર્થો સમજાવવામાં આવ્યાં છે. પર્વ એટ્લે કે કે તહેવાર-ઉત્સવ, પરંતુ તહેવાર ક્યારે મનાવવામાં આવે કે જ્યારે લોકહૃદયમાં આનંદથી ભરેલા હોય, પર્વ એટ્લે કે પૂર્ણિમા, પર્વ એટ્લે પૃથ્વી પરનો ઊંચાઈ તત્વવાળો ઉચ્ચ ભાગ તે પર્વત. તી એટ્લે ખ્યાતિ, યશસ્વી…… અહીં પાર્વતી શબ્દ એ સંજ્ઞાનાં અને સુતાનાં સ્વરૂપમાં છે. સુતા એટ્લે કે પુત્રી. પોતાનું સંતાન પોતાને નામે ઓળખાય તેવી માન્યતા હિન્દુ ધર્મમાં ઘણા યુગોથી છે જેમ કે વસુદેવનાં પુત્ર તે વાસુદેવ, જનકની પુત્રી જાનકી, કુંતલપુર નરેશની પુત્રી કુંતી તેજ રીતે પર્વતરાજ હિમાલયની પુત્રી તે પાર્વતીનાં નામે ઓળખાય છે. બીજી રીતે જોઈએ તો હિમાલય નરેશ હિમવાનનાં હૃદયનો આનંદ તે પુત્રી રૂપમાં પ્રગટ થયો હોવાથી પણ તે પાર્વતી છે તેમ શાસ્ત્રોમાં કહેલું છે.

 

સનાતની: સના અર્થાત સર્વદા અને તની અર્થાત વિદ્યમાન. જે સદા સદૈવ અને સર્વ કાળમાં, યુગમાં સર્વત્રે વિદ્યમાન અથવા હાજર રહે છે તે સનાતન છે પરંતુ અહીં શક્તિ માતા, પુત્રી, બહેન અને પત્નીનાં રૂપમાં સદૈવ અને સર્વત્રે હાજર રહે છે તેથી તે શક્તિને સનાતનીને નામે ઓળખવામાં આવે છે…

 

 

આ સોળ નામ ઉપરાંત પણ શક્તિના અમુક નામો ખૂબ પ્રખ્યાત છે જેમ કે …

 

હિમાની: હિમાલયની પુત્રી તે હિમાની,

શૈલજા: શૈલ(પર્વત)ની પુત્રી તે શૈલજા,

ગિરિજા: ગિરિરાજ હિમાલયની પુત્રી તે ગિરિજા,

શિવાંગી: જે ભગવાન શિવનાં અંગરૂપ છે તે શિવાંગી,

શિવાની: શિવની જે પત્ની છે તે શિવાની.

અપર્ણા: જેણે પર્ણ વગેરે આરોગવાનું બંધ કરી દીધું છે તે અપર્ણા

સુશીલા: જે સર્વ ગુણોમાં સંપન્ન છે, સુશીલ છે તે સુશીલા ..

 

આ ઉપરાંત શક્તિને હેમવતી, ઉમા, વગેરે નામથી ઓળખવામાં આવી છે. 

 

માતા દુર્ગા તે આદ્યશક્તિ હોવાથી તેમનાં વગર આ સંસાર અધૂરો છે, આથી માતાના વિભિન્ન રૂપોની પૂજા ભારત અને જ્યાં જ્યાં હિન્દુ ધર્મ રહેલો છે ત્યાંના મંદિરો અને તીર્થ સ્થાનોમાં થાય છે. હજુ પણ ભારતમાં માતા દુર્ગાનાં કેટલાક મંદિરો અને તીર્થસ્થાનો છે જ્યાં પશુબલિ ચઢાવવામાં આવે છે. હિન્દુ ધર્મનાં શાક્ત સંપ્રદાયમાં ઈશ્વરને ભગવતી દુર્ગા સ્વરૂપે ઉચ્ચ પરાશક્તિ દેવી માનવામાં આવી છે. શાસ્ત્રો કહે છે કે આદિશક્તિનું પરમ શક્તિ રૂપે અવતરણ થવાથી તન ને મન અલૌકિક અને સંપન્ન બની જાય છે, આદિ શક્તિનું અવતરણથી સર્વજ્ઞપણું સહજ બની જતાં સર્વશક્તિમાનપણું પણ પ્રાપ્ત થાય છે.

 

આથી સંક્ષેપમાં એમ કહી શકાય કે અશ્વિની માસ દરમ્યાન શાક્તભકતો અને ભક્તો ધામધુમથી માતા દુર્ગાનું પૂજન અને અર્ચન કરે છે ત્યારે સંસારનાં સમગ્ર સજીવ અને નિર્જીવમાં બિરાજતી શક્તિ અને આદિશક્તિ એ પરમ શક્તિની વિશિષ્ટ પ્રતિમા બનીને બહાર પ્રકટ થાય છે ત્યારે એ પરમોચ્ચ શક્તિનું સાકાર સ્વરૂપ બની જાય છે.

 

 

સાભાર : -પૂર્વી મોદી મલકાણ –યુ એસ એ

 

બ્લોગ લીંક: http://das.desais.net
email: [email protected]

 

 

 

(૧) ગરબાની જ્યોત જાગી, મને ચામુંડાની લહેર લાગી …

 

 

(૨) એક છંદે બીજે છંદે …

 

 

(૩) જય રાંદલ ભવાની …

 

 

(૪) સોનાની સાંકળે …

 

 

(૫)  ખમ્મા મારી મા ..

 

 

ક્તિનાંને સ્વરૂપ… ‘દાદીમા ની પોટલી’  પર આજની પોસ્ટ  પૂર્વિબેન  દ્વારા મોકલવામાં આવી છે., આજની પોસ્ટ મોકલવા બદલ અમો પૂર્વિ મોદી મલકાણ (USA) ના અંતરપૂર્વક્થી આભારી છીએ.

 

આજની પોસ્ટ પસંદ આવી હોય તો, આપ આપના પ્રતિભાવ બ્લોગ પોસ્ટ પર મૂકી આભારી કરશો. આપના પ્રતિભાવ લેખિકાની કલમને સદા બળ પૂરે છે. આભાર ! ‘દાદીમા ની પોટલી’.

 
નોંધ:

આ સાથે વિનંતી કે જે મિત્રો ને અમારા તરફથી મોકલવામાં આવતા બ્લોગ પોસ્ટ નાં મેઈલ પસંદ ન હોય તે વિના સંકોચ અમોને જાણ કરી શકે છે, અમો તેમનું ઈ મેઈલ આઈ ડી અમારા મેઈલીંગ લીસ્ટમાંથી સત્વરે દૂર કરી આપીશું.અમારા મેઈલને કારણે કોઈને તકલીફ પડેલ હોય તો તે બાબત અમો દિલગીર છીએ.

જે મિત્રો અમારી બ્લોગ પોસ્ટ નિયમિત વાંચવા ઇચ્છતા હોય, તેઓ પોતાનું ઈ મેઈલ આઈ ડી. [email protected] પર મોકલવા વિનંતી.

આભાર !

‘દાદીમા ની પોટલી’

નવવિલાસની નવરાત્રીનો ઉત્સવ … (નોરતું ૭ મું )….

વિલાની રાત્રીનો ત્સ…   (નોરતું ૭ મું )….

 

 

 

વિશ્વભરની માનવપ્રકૃતિ એ ઉત્સવ પ્રિય પ્રજા છે. ઉ=ઉમંગ અને ત્સવ=ઉછાળવું, જે ઉમંગો ઉછાળે છે તે ઉત્સવો. વિશ્વમાં જ્યાં જ્યાં હિન્દુઑ છે ત્યાં તેઑ પ્રત્યેક ભારતીય ઉત્સવ આનંદ અને ઉમંગીત બનીને ઉજવે છે. આવા અનેક ઉત્સવોમાં એક ઉત્સવ એટ્લે કે નવરાત્રી. નવરાત્રી એટ્લે ધડકતા, ઉછળતા ઉલ્લાસિત થયેલા હ્રદયને વધુ આનંદિત કરતો નવ રાત્રીઓનો સમૂહ, નવરાત્રી એટલે આદ્યશકિતની પૂજા, મહિમા અને તેના ગુણગાનને ગાઈને પોતાની અભિવ્યક્તિને વ્યક્ત કરવાનો ઉત્સવ. આ નવ રાત્રી દરમ્યાન જે રીતે આદ્યશક્તિ અંબાનો આ ઉત્સવ રંગેચગેં ઉજવાય છે તેજ રીતે પુષ્ટિમાર્ગમાં નવરાત્રી દરમ્યાન નવવિલાસનો ઉત્સવ ઉજવવામાં આવે છે. પુષ્ટિ સાહિત્યમાં બતાવ્યા પ્રમાણે નવ એટ્લે કે નાવીન્ય અને વિલાસ એટ્લે કે રમણપૂર્વક આનંદ કરવો. પુષ્ટિમાર્ગમાં વૈષ્ણવોની આદ્ય શક્તિ તે વ્રજની સ્વામિનીઑ છે અર્થાત શ્રી રાધેરાણી, શ્રી યમુનાજી, ગોપીઓ અને સખીઑ વગેરે છે.

 

શ્રી વલ્લભાચાર્યજી કહે છે કે ગોપીઓ, વ્રજનારી અને સખીઓને આ રાત્રિઓ નિસ્તેજ અને અંધકાર ભરેલી નથી લાગતી બલ્કે તેમના જીવનને ઉલ્લાસમય અને વિલાસિત કરી દેનારી રાત છે કારણ કે આ સમયમાં તેમને શ્રી ઠાકુરજીના સાનિધ્યનું સુખ મળનાર છે આથી સખીઓ અને ગોપીઓ સવારથી ઉત્સુકતાથી આવનાર રાત્રિઓની રાહ જુએ છે. શીતકાલની શીત લહેરી શરૂ થઈ રહ્યો હોઈ માતા યશોદા શ્રી ઠાકુરજીને નંદાલયની બહાર મોકલતા નથી અને આ સમય દરમ્યાન કનૈયાના દર્શન પણ દુર્લભ થવાના હોઈ સર્વે સખીજનોએ પોતાનો સમસ્ત સમય શ્રી ઠાકુરજી સાથે પસાર કરવાનું નક્કી કર્યું, પરંતુ દિવસ દરમ્યાન લૌકિક પૂરું કરીને આવતી સખીઓને દિવસ દરમ્યાનનો સમય ઓછો પડવા લાગ્યો હતો અને શીતકાલની લાંબી થતી જતી રાત્રિ સખીઑના આનંદ ઉમંગમાં વિક્ષેપ પાડવા લાગી હતી.

 

એક દિવસ સર્વે સખીજનો અને શ્રી રાધાજીએ  શ્રી ઠાકુરજી સમક્ષ પોતાની વાત રજૂ કરી કે હવે શીતકાલના દિવસો દૂર રહ્યા નથી તેથી અમને બને તેટલો વધુ સમય આપની સાથે જોઈએ છે. સખીજનોની અને શ્રી રાધાજીની ઈચ્છા ભગવાન શ્રી કૃષ્ણ કેવી રીતે અવગણી શકે? શ્રી ઠાકુરજીએ સખીઓને જણાવ્યું કે આપણે સહુ સાથે મળીને રાત્રિના સમયે વિલાસપૂર્વક રમણ કરીશું જેથી પ્રભાતના કાર્યો રોકાઈ ન રહે, પરંતુ આપ સૌ સખીઓ સાથે મળીને વિચારો કે આપ સહુ આ રાત્રીઓને વિલાસિત પૂર્ણ કેવી રીતે બનાવશો?

 

શ્રી ઠાકુરજીની મંજૂરી મળતા જ સહુ સખીજનો આનંદિત થઈ ગયાં. સખીઓને અત્યંત પ્રસન્ન થયેલી જોઈ શ્રી રાધાજીએ એ પોતાની અષ્ટ સખીઑ ચંપકલતા, વિશાખા, લલિતા, ચંદ્રભાગા, વિમલા, સુચરી, ભામા, ચંદ્રલેખા સાથે શ્રી ઠાકુરજીને પ્રતિક બનાવીને નવવિલાસ યુક્ત નવ રાત્રીઓ નવઉમંગે સ્થાપિત કરી ત્યારે તે રાત્રિઓનું સંચાલનકાર્ય સ્વયં શ્રી રાધાજીએ કર્યું અને આ કાર્યમાં સહાય રૂપ થવાના આશયે શ્રી રાધાજીની અન્ય નવ પરમ સખીઓ ચિત્રા, મંજુલમંજરી, વેદસ્મૃતિ, શ્યામલી, તુલસીપ્રિયા, હરિપ્રિયા, યજ્ઞસીતા, મલ્લિકા, અને શ્વેતમયી પણ જોડાઈ ગઈ. શ્રી ઠાકુરજીએ વ્રજવાસીઓને કહ્યું કે વ્રજાંગનાઓ જો યમુના તટ્ટ પર જઈ વ્રજની લોકમાતા અને વ્રજની આદ્ય શક્તિ ગૌરી મહારાણી યમુનાજીનું વ્રત-પૂજન કરશે તો તેમના પર શ્રી યમુનાજીની કૃપા ઉતરશે.

 

શ્રી ઠાકુરજીની વાત સાંભળીને વ્રજવાસીઓએ પોતાની વ્રજનારીઓને રાત્રિના સમયે ગૌરી પૂજન કરવા અનુમતિ આપી પણ પરંતુ વ્રજવાસીઓને ભય લાગ્યો કે વૃંદાવનમાં કંસના અનુચરો અને રાક્ષસો વારંવાર આવે છે તેથી વ્રજનારીઓની રક્ષા કોણ કરશે? વ્રજવાસીઓની ચિંતા જોઈને જેણે અનેક રાક્ષસોને મારીને વ્રજને ભયમુક્ત કરેલું છે તેવા નંદનંદન રક્ષક બની વ્રજનારીઓને યમુના તટ્ટ પર લઈ ગયાં. યમુના તટ્ટ પર શ્રી રાધાજીએ નવરાત્રીનો ઉત્સવ નવવિલાસનો પ્રારંભ કર્યો ત્યારે વ્રજનારીઓએ શ્રી યમુનાજીનું વ્રત પૂજન કરી પ્રાર્થના કરી કે અમને પ્રભુનો વિરહ ક્યારેય ન થાય.

 

આમ દેવી પૂજનના બહાને પરમ પ્રભુ શ્રી ઠાકુરજીનો મિલાપ વ્રજ ભક્તોએ કર્યો છે. તટ્ટ પર રાત્રિનો સમય પસાર કરવા માટે અને યમુનાજીનાં જળ પરથી આવતી શીતવાયુ લહેરીથી શીતલતા અનુભવી રહેલી વ્રજનારીઓનાં કંપનને દૂર કરવા માટે શ્રી ઠાકુરજીએ યમુના તટ્ટ પર રાસ ખેલ મનોરથ કર્યો જેથી શીતવાયુનો અહેસાસ આહ્લાદક બની જતાં ખેલનો આનંદ લઈ શકાય.

 

શ્રી ગુંસાઈજી પ્રભુચરણ કહે છે કે રાસ એ રસોનું સ્વરૂપ હોઈ જીવને માટે પરમાત્માનું મળવું એ ઉત્સવ બની જાય છે. વળી આ ઉત્સવમાં જીવનું પરમ પરમાત્મા સાથે પુનઃમિલન થવાનું હોઈ જીવરૂપી ગોપીઓ અવનવા રંગબેરંગી વસ્ત્રો અને શૃંગાર ધારણ કરે છે. જીવરૂપી ગોપીઓને ઉત્સાહપૂર્વક મળવા આવતી જોઈ શ્રી પ્રભુને અત્યંત આનંદ થતાં શ્રી યમુનાજીની સાક્ષીએ જીવરૂપી વ્રજનારીઑ સાથે વ્રજચંદ શ્રી કૃષ્ણ ઉલ્લાસિત બનીને નિત નાવીન્ય રીતથી રાસરમણ કરે છે.

 

અર્વાચીન યુગમાં નવવિલાસ મનોરથ અશ્વિન સુદ એકમથી દસમ સુધી હોય છે. શ્રી ઠાકુરજી અલૌકિક પતિ રૂપે મળે તે માટે કુંવારીકાઓ જવારાનું ઉદ્દીપન કરે છે અને વૈષ્ણવો શ્રી યમુનાજીનો ગરબો પધરાવે છે. ગરબામાં મગ, ચોખા અને ઘઉં પધરાવે છે. ગરબાની અંદર દીવો પધરાવી, શ્રી યમુના મહારાણીજીનું સ્થાપન, પૂજન અને પાઠ કરે છે. પોતાની શ્રદ્ધા, શક્તિ અને ભાવના પ્રમાણે જવારા, ઘટ, નામમંત્ર કે યજ્ઞ-અગ્નિ સ્વરૃપે શક્તિ સ્વરૃપા વ્રજવાસીની જનની શ્રી યમુનાજીની ઉપાસના કરે છે. અશ્વિન સુદ એકમે માટીનાં દસ પાત્રોમાં ઘઉં, જવ, મગ વગેરે દ્વારા અંકુર રોપણ કરવામાં આવે છે. આ દસ પાત્ર રાજસ, તામસ, સાત્વિક અને નિર્ગુણ ભક્તોના ભાવો દર્શાવે છે.

 

નવવિલાસના નવ દિવસ શ્રીઠાકુરજીને પણ વિવિધ રંગના છાપાના વસ્ત્રો ધારણ કરાવવામાં આવે છે અને નૂતન સામગ્રીઓ ધરાવવામાં આવે છે. દશેરાને દિવસે શ્રી ઠાકુરજીને અક્ષત તિલક કરવામાં આવે છે. આપણા ઠાકુર ગૌપાલ હોવા છતાં આ દિવસે ક્ષત્રિયોની જેમ શ્રી ઠાકુરજી સમક્ષ ઢાલ-તલવાર ધરાવવામાં આવે છે. સાંજના સમયે ગરબાનું અને જવારાનું વિસર્જન કરાય છે. નવવિલાસનો પર્વ હ્રદય અને મનની આંખોને ગમે તેવી મનભાવન લીલા છે. અર્વાચીન અને પ્રાચીન યુગની વ્રજ સંસ્કૃતિને ને જોડતાં રાસ ગરબાઓ થકી હજું પણ ક્યાંક ને ક્યાંક વ્રજ અને વ્રજ સંસ્કૃતિ આપણી સાથે રાસે રમી આપણું મિલન આપણાં વ્રજચંદ્ર શ્રી ઠાકુરજી સાથે કરાવે છે, ત્યારે આપણે પણ નવ વિલાસની રાત્રિએ શ્રી ઠાકુરજી સાથે રમણે ચઢેલી વ્રજનારીઓમાંની એક વ્રજનારી બની જઈએ છીએ.

 

 

સાભાર : -પૂર્વી મોદી મલકાણ –યુ એસ એ
 

બ્લોગ લીંક: http://das.desais.net
email: [email protected]

 

 

 

(૨) કોઈ પીયુજીને જઈને એમ કહેજો રે, હા, પછી એટલો સંદેશો મારો દેજો રે ….

 

 

 

વિલાની રાત્રીનો ત્સવ…‘દાદીમા ની પોટલી’  પર આજની પોસ્ટ  પૂર્વિબેન  દ્વારા મોકલવામાં આવી છે., આજની પોસ્ટ મોકલવા બદલ અમો પૂર્વિ મોદી મલકાણ (USA) ના અંતરપૂર્વક્થી આભારી છીએ.

 

 

આજની પોસ્ટ આપને પસંદ આવી હોય તો  આપ આપના પ્રતિભાવ બ્લોગ પોસ્ટ પર મૂકી આભારી કરશો. આપના પ્રતિભાવ લેખિકાની કલમને સદા બળ પૂરે છે. આભાર ! ‘દાદીમા ની પોટલી’.

શક્તિપૂજાનું વિધાન … (નોરતું છઠું) …

શક્તિપૂજાનું વિધાન … (નોરતું છઠું ) ,,,

 

 

 

 

या श्री: स्वयं सुकृतिनां भव्नेश्ल्क्ष्मी: पापात्मनां कृतधियां ह्रदयेषु बुद्धि: |
श्रद्धा सतां कुलजनप्रभवस्य लज्जा वां त्वां नता: स्म परिपालय देवि विश्वम् ||

 

સત્કર્મીઓના ગૃહોમાં જે લક્ષ્મીસ્વરૂપ છે, પાપીઓના ઘરમાં જે અલક્ષ્મી છે, બુદ્ધિમાનોમાં જે બુદ્ધિસ્વરૂપે રહે છે, સત્પુરુષોમાં જે શ્રદ્ધારૂપે રહે છે, કુલીનોના ઘરમાં જે લજજારૂપે રહે છે; તેવાં તમને અમે નમીએ છીએ, તમે વિશ્વનું પાલન કરો.

 

રામકૃષ્ણદેવ : ચૈતન્યનું ચિંતન કરવાથી અચૈતન્ય (ભ્રમિત) થાય નહિ.

 

એક ભક્ત : ઈશ્વરનું નિરંતર ચિંતન કરવાથી મગજ ભ્રમિત થઈ જાય.

 

રામકૃષ્ણદેવ : “ચૈતન્યનું ચિંતન કરીને શું અચેતન થાય ?”

 

બીજો ભક્ત : જી, સમજ્યો. આ તો કોઈ અનિત્ય વિષયનું ચિંતન નથી ને ? જે નિત્ય ચૈતન્યસ્વરૂપ, તેમાં મન લગાડવાથી માણસ અચૈતન્ય શા માટે થઇ જાય ?

 

રામકૃષ્ણદેવ : (પ્રસન્ન થઈને ) – આ ઈશ્વરની કૃપા. તેમની કૃપા ના હોય તો સંદેહ ટળે નહિ.

 

“આત્મનો સાક્ષાત્કાર થયા વિના સંદેહ મટે નહિ.”

 

“ઈશ્વરની કૃપા થાય તેઓ ને પછી ડર નહિ. છોકરું પોતે બાપનો હાથ પકડીને ચાલતાં ચાલતાંય કદાચ પડી જાય !  પરંતુ બાપ જો છોકરાનો હાથ પકડે તો પછી પડવાની બીક રહે નહિ. તમને ઈશ્વર જો કૃપા કરીને સંદેહ મટાડી દે અને દર્શન આપે, તો કશી તકલીફ નહિ.  પણ ઈશ્વરને પામવા સારું ખુબ વ્યાકુળ થઈને પોકારતાં પોકારતાં, સાધના કરતાં કરતાં, પછી તેની કૃપા થાય. છોકરું બહુ વ્યાકુળ થઈને ગોતાગોત કરતું આમતેમ દોડ્યા કરે છે, એ જોઈને માને દયા આવે.  મા સંતાઈ ગઈ હોય, તે આવીને દર્શન દે,”

 

બીજો ભક્ત : વિચારે કર છે કે મા દોડાદોડી કરાવે શું કરવા ?

 

તરત જ ઠાકુર બોલી ઊઠ્યા કે “માની ઈચ્છા કે જરાક દોડાદોડી થાય, તો જ જરા ગમ્મત આવે. માએ જ લીલાથી આ સંસારની રચના કરી છે. એનું જ નામ મહામાયા. એટલે એ શક્તિરૂપી માના શરણાગત થવું જોઈએ. મહામાયાએ માયાપાશમાં બાંધી રાખ્યા છે, એ પાશ છેદન કરી શકાય તો જ ઈશ્વરદર્શન થઇ શકે.”

 

શ્રીરામકૃષ્ણ- ઈશ્વરની કૃપા પ્રાપ્ત કરવી હોય તો એ આદ્યશક્તિને પ્રસન્ન કરવી જોઈએ. એ જ મહામાયા, જગતને મોહિત કરીને સૃષ્ટિ, સ્થિતિ, પ્રલય કરે છ. તેણે જ બધાંને અજ્ઞાની કરી રાખેલ છે. એ મહામાયા જો બારણું છોડી દે, તો અંદર જઈ શકાય, ભાર પડ્યાં રહેવાથી બહારની વસ્તુ જ માત્ર દેખાય; એ નિત્ય – સચ્ચિદાનંદ – પુરુષને જાણી શકાય નહિ. એટલે પુરાણમાં, ચંડીમાં કહ્યું છે કે મધુકૈટભ – વધ વખતે બ્રહ્મા વગેરે દેવતાઓ મહામાયાની સ્તુતિ કરે છે:

 

त्वं स्वाहा त्वं स्वधा त्वं हि वषटकार स्वरात्मिका |
सुधा त्वमक्षरे नित्ये त्रिधा मात्रात्मिका स्थिता ||

 

“શક્તિ જ જગતનો મૂળ આધાર. એ આદ્યશક્તિની અંદર વિદ્યા અને અવિધ્યા બેય છે. તેમાં અવિધ્યા મોહિત કરે/ અવિધ્યા, એટલે કે જેનાથી કામ – કાંચન મોહિત કરે. વિદ્યા એટલે કે જેનાથી ભક્તિ, દયા, જ્ઞાન, પ્રેમ, વગેરે આવે, જે ઈશ્વરને માર્ગે લઇ જાય તે. એ વિદ્યાને પ્રસન્ન કરવી જોઈએ. એટલા માટે શક્તિપૂજાનું વિધાન.”

 

(‘શ્રીરામકૃષ્ણ-કથામૃત’ માંથી ભા.-૧,પૃ.૬૨-૬૩. રા.જ.૧૦/૦૧-૨૪૪)

 

 

(૨) મા ના ગરબા  …. નીચે દર્શાવેલ અલગ અલગ પ્લેયર પર પસંદગીના ગરબા માણવા ક્લિક કરશો ….

 

 

(૧) મા નો ગરબો …

 

 

(૨) તું કાળી ને કલ્યાણી રે મા …

 

 

(૩) આસમાના રંગની ચૂંદડી રે …

 

 

(૪) ઘોર અંધારી રે રાતલડી …

 

 

(૫) જય આદ્યશક્તિ … (આરતી)

 


.

 

 
બ્લોગ લીંક:http://das.desais.net
email: [email protected]

 

 

આજની પોસ્ટ અને ગરબા પસંદ આવ્યા  હોય તો,  આપ આપના અમૂલ્ય પ્રતિભાવ બ્લોગ પોસ્ટ પર મૂકી આભારી કરશો.  ‘દાદીમા ની પોટલી’.

શક્તિની ઉપાસના …(પાંચમું નોરતું) …

શક્તિની ઉપાસના  …(પાંચમું નોરતું) …


 

 maa ambaji

 
सम्पादयत्यविरंत त्वविरामवृता या वै स्थिता कृतफलं त्वकृतस्य नेत्री |
सा में भवत्वनुदिनं वरदा भवानी जानाम्यहं ध्रुवमिदं धृतकर्मपाशा ||

 

 

 
જે અવિરત ક્રિયાશીલ દેવી સદા કૃતકર્મનાં ફળને નિયમિત રૂપે સંયોજીત કરતી રહે છે, (જેમનાં કર્મનો ખાય થઇ ગયો છે તેમને ક્ષય થઇ ગયો છે તેમને) જે મોક્ષપદે પહોંચાડે છે, એ ભવાની મારા પ્રત્યે- તેના બાળક પ્રત્યે, સદા વર આપનારી થાઓ, હું નિયમપૂર્વક જાણું છું કે ક્રમ રૂપી દોરડાને તમે ધારણ કરો છો.


(‘શ્રી અંબાસ્તોત્રમ’, શ્લોક.૧-૨)

 

શાકતો વિશ્વશક્તિને માતા તરીકે પૂજે છે.  માતા નામ સૌથી મીઠું છે.   ભારતમાં માતા એ સ્ત્રીત્વનો ઉચ્ચ્માં ઉચ્ચ આદર્શ છે.   જ્યારે ઈશ્વરની ‘માતા’ તરીકે, સ્નેહમૂર્તિ તરીકે ઉપાસના કરવામાં આવે છે ત્યારે હિંદુઓ તેને ‘દક્ષિણમાર્ગ’ કહે છે; તે આધ્યાત્મિકતા તરફ લઇ જાય છે, ભૌતિક સમૃદ્ધિ તરફ કદી જ નહિ. જયારે ઈશ્વરના ભયંકર સ્વરૂપની ઉપાસના કરવામાં આવે છે ત્યારે તે ‘વામમાર્ગ’ કહેવાય છે; તેનાથી સામન્યત: ભૌતિક સમૃદ્ધિ ખૂબ પ્રાપ્ત થાય છે, પણ આધ્યાત્મિકતા ભાગ્યે જ મળે છે; અને અંતે તે અનાચારને માર્ગે દોરી જાય છે, તથા જે જાતી તેનું આચરણ કરે છે તેને આખરે વિનાશને માર્ગે લઇ જાય છે.

 

માતા એ શક્તિનું પ્રથમ પ્રાગટ્ય છે, અને પિતા કરતાં વધુ ઉચ્ચ ભાવના મનાય છે. બાળક પોતાની માતાની બાબતમાં માને છે તેમ ‘માતા’ ના નામની સાથે જ  સુષુપ્ત રીતે રહેલી શક્તિનો, દિવ્ય  શક્તિનો અને સર્વશક્તિમત્વનો  ખ્યાલ પેદા થાય છે. દિવ્યમાતા આપણામાં સુષુપ્ત રહેલી કુંડલિની (ગૂંચળું વળીને રહેલી શક્તિ) છે; તેની ઉપાસના કર્યાં સિવાય આપણે આપણા સ્વરૂપને ઓળખી શકીએ  નહિ. સર્વશક્તિમતી, કરૂણામયી, સર્વવ્યાપી, વગેરે બધા દિવ્ય માના ગુણો છે. વિશ્વમાં રહેલી સમગ્ર શક્તિનો તે કુલ સરવાળો છે. વિશ્વમાં શક્તિની દરેક અભિવ્યક્તિ ‘મા’ છે. તે જીવન છે, તે બુદ્ધિ છે, તે પ્રેમ છે; તે વિશ્વમાં છે, છતાં તેનાથી અલગ છે. તે એક વ્યક્તિ છે, અને જેમ શ્રીરામકૃષ્ણે તેને જોઈ હતાં અને જાણી હતી તેમ, તેને જોઈ શકાય અને જાણી શકાય છે. માની ભાવના મનમાં દ્રઢ થયા પછી આપણે બધું જ કરી શકીએ; પ્રાર્થનાનો તે તરત ઉત્તર આપે છે. 

 

તે આપણને ગમે તે રૂપમાં, ગમે તે પળે ‘પોતાનાં દર્શન’ આપી શકે છે. દિવ્ય માને રૂપ અને નામ હોય, સમગ્ર રૂપ વિના પણ નામ હોય; અને જેમ જેમ આપણે તેની આ વિવિધ સ્વરૂપે ઉપાસના કરીએ તેમ તેમ આપણે નામ-રૂપ રહિત શુદ્ધ સત્ વસ્તુ તરફ ઊંચે ચડી શકીએ.  

 

શરીરરચના માંહેના સર્વ કોશોનો સરવાળો એ એક વ્યક્તિ. તે પ્રમાણે પ્રત્યેક જીવાત્મા એક કોશ જેવો છે, અને તેનો સરવાળો તે ઈશ્વર છે અને એનાથી પર છે નિર્વિશેષ. સાગરની તરંગરહિત અવસ્થા એ નિર્વિશેષ બ્રહ્મ; તે જ સાગર તરંગમય બને ત્યારે કહેવાય દિવ્યમાતા. માતા જ દેશ, કાળ અને નિમિત્ત છે. ઈશ્વર માતા છે, અને તેની બે અવસ્થા છે; સગુણ અને નિર્ગુણ. સગુન્રૂપે તે ઈશ્વર, જીબ્ન અને જગત છે; નિર્ગુણરૂપે તે અજ્ઞાત અને અજ્ઞેય છે. નિર્ગુણમાંથી  અસ્તિત્વના ત્રિકોણ સમા ઈશ્વર, જીવ અને જગતરૂપી ત્રિમૂર્તિ નીકળી. આ છે વિશિષ્ટાદ્વૈતવાદ.

 

જગન્માતાનું એક બિંદુ હતું કૃષ્ણ; બીજું એક બિંદુ બુદ્ધ હતું, અન્ય એક ઈશુ હતું. આપણી ભૌતિક માતામાં રહેલી જગન્માતાના માત્ર એક પ્રકાશઅંશની ભક્તિ પણ ગૌરવ પ્રાપ્ત કરાવે છે. જો તમારે પ્રેમ અને જ્ઞાન મેળવવું હોય તો જગદંબાની ભક્તિ કરો.

 

 

–     સ્વામી વિવેકાનંદ

 

 

(સ્વા.વિ.ગ્ર.મા.,ભા.-૯ ,પૃ.૨૨-૨૩/૧૦/૦૨ -૫)

 

 

(૨) મા ના ગરબા .. (નોરતું પાંચમું ) …

 

 

(૧) ધરા માટલીયા વાળી  … રમો મા ખોડલ માળી રે..

 

 


 

 

 

બ્લોગ લીંક:http://das.desais.net
email: [email protected]

 

 

આજની પોસ્ટ અને ગરબા પસંદ આવ્યા  હોય તો,  આપ આપના અમૂલ્ય પ્રતિભાવ બ્લોગ પોસ્ટ પર મૂકી આભારી કરશો.  ‘દાદીમા ની પોટલી’.

(૧) આદ્યશક્તિનું ઐશ્વર્ય … (નોરતું ચોથું ) …

(૧) આદ્યશક્તિનું ઐશ્વર્ય … (નોરતું ચોથું ) …

 

 

 

 

“ઈશ્વરની જગજ્જનની રૂપે કરેલી સાધનાપૂજા આજના ભૌતિક અને ભોગવિલાસની દુનિયામાં આપણને અત્યંત અલ્પ સમયમાં પૂર્ણતા અને પવિત્રતાના પથે દોરી જશે.”

–     શ્રીરામકૃષ્ણ પરમહંસ

 

વેદાંતવાદી  બ્રહ્મજ્ઞાનીઓ કહે છે કે સૃષ્ટિ, સ્થિતિ, પ્રલય, જીવ, જગત એ બધો શક્તિ નો ખેલ. વિચાર કરવા જાઓ તો એ બધું સ્વપ્નવત્, બ્રહ્મ જ ખરી વસ્તુ, બાકીનું બધું અવસ્તુ; શક્તિ પણ સ્વપ્નવત્, અવસ્તુ. પણ તમે હજાર વિચાર કરો ને, છતાં સમાધિસ્થ થયા વિના શક્તિની હદ ઓળંગી શકો નહિ. હું ધ્યાન કરું છું. હું ચિંતન કરું છું એ બધુંય શક્તિની સીમાની અંદર, શક્તિના ઐશ્વર્યની અંદર, એટલે બ્રહ્મ અને શક્તિનો અભેદ. એકને માનીએ એટલે બીજાને પણ માનવું પડે. જેમ કે અગ્નિ અને તેની દાહક-શક્તિ. અગ્નિને માનો  એટલે તેની દાહક –શક્તિને માનવી જ પડે. દાહક-શક્તિને છોડીને અગ્નિનો વિચાર થઇ શકે જ નહિ. વળી અગ્નિને છોડી દઈને તેની દાહક-શક્તિનો પણ વિચાર તહી ન શકે. સૂર્યને છોડીને સૂર્યનાં કિરણનો વિચાર કરી શકાય નહિ. સૂર્યના કિરણોને છોડીને સૂર્યનો ખ્યાલ ન આવી શકે.

 

‘દૂધ કેવું હોય? ધોળું ધોળું. દૂધને છોડીને ધોળાશનો વિચાર ન આવી શકે, તેમ જ દૂધની ધોળાશ છોડીને દૂધનો ખ્યાલ ન આવે. એટલે બ્રહ્મને છોડીને શક્તિનો કે શક્તિને છોડીને બ્રહ્મનો વિચાર આવી શકે નહિ. નીત્યને છોડીને લીલાનો કે લીલાને છોડીને નિત્યનો સંભવ નહિ.’

 

‘આદ્ય-શક્તિ લીલામાંયી, સૃષ્ટિ, સ્થિતિ, પ્રલય કરી રહી છે. એનું નામ જ કાલી. કાલી એ જ બ્રહ્મ, બ્રહ્મ એ જ કાલી. એક જ વસ્તુ જયારે એમ વિચાર કરું કે નિષ્ક્રિય, સૃષ્ટિ, સ્થિતિ કે પ્રલય એમાનું કોઈ પણ કામ કરતી નથી, ત્યારે તેને બ્રહ્મ કહું. પરંતુ જ્યારે એ જગતની સૃષ્ટિ, સ્થિતિ, લય વગેરે કરે, ત્યારે તેને હું શક્તિ કહું.  એક જ વ્યક્તિ, ભેદ માત્ર નામરૂપનો. જેમ કે ‘જળ’, ‘વોટર’, ‘પાણી’. એક તળાવને ત્રણ –ચાર ઘાટ. એક ઘાટે હિંદુઓ પાણી પીએ, તેઓ કહે ‘જળ’ . બીજે ઘાટે મુસલમાનો પાણી પીએ, તેઓ કહે ‘પાની’. ત્રીજે ઘાટે અંગ્રેજો પાની પીએ, તેઓ કહે ‘વોટર’. એ ત્રણેય એક, માત્ર નામ જુદાં. તેવી રીતે પરમાત્માને કોઈ કહે ચે ‘અલ્લાહ’ , કોઈ કહે ‘ગોડ’, કોઈ ‘બ્રહ્મ’, કોઈ ‘કાલી’, તો કોઈ ‘રામ’, ‘હરિ’. ‘ઈશુ’, ‘દુર્ગા’ વગેરે વગેરે.

 

કાલી કેટલી કેટલી રીતે લીલા કરે છે ? તે આપણે જાણીએ  તો …

 

એ ઘણીયે રીતે લીલાં કરે છે. એ જ મહાકાલી, નિત્યકાલી, સ્મશાનકાલી, રક્ષાકાલી, શ્યામાકાલી, મહાકાલી, નિત્યકાલીની વાત તંત્રોમાં છે. જ્યારે સૃષ્ટિ હજી થઇ ન હતી, ચંદ્ર, સૂર્ય, ગ્રહો, પૃથ્વી વગેરે હતાં નહિ, હતો માત્ર ગાઢ અંધકાર, ત્યારે એકલાં મા નિરાકાર, મહાકાલી મહાકાલ સાથે બિરાજી રહ્યાં હતાં.

 

‘શ્યામા-કાલીનો ઘણે અંશે કોમળભાવ, વર-અભ્ય-દાયિની. ગૃહસ્થોના ઘરમાં તેની જ પૂજા કરવામાં આવે. જ્યારે મહામારી, દુષ્કાળ, ભૂકંપ, અનાવૃષ્ટિ, અતિવૃષ્ટિ, વગેરે થાય ત્યારે રક્ષા-કાલીની પૂજા કરવી જોઈએ. સમશાન-કાલીની સંહારમૂર્તિ, શબ, શિયાળ, જોગણી, ડાકણો વગેરે બધાંની વચ્ચે સ્મશાનમાં રહેનારી. તેને હોય છે રુધિરની ધારા, ગળામાં   મુંડમાળા. કેડે નરહસ્તનો કમરબંધ. જ્યારે જગતનો નાશ થાય, મહાપ્રલય થાય ત્યારે મા સૃષ્ટિનાં બીજ બધાં ભેગાં કરીને રાખી મૂકે. ઘરમાં સ્ત્રીઓની એક એવી માટલી હોય, કે જેમાં ગૃહણી જાતજાતની ચીજો સંઘરી રાખે.

 

ઘરની સ્ત્રીઓ એવી એક માટલી રાખે. તેમાં સમદરફીણ, ગળીની ગોટી, કાકડી, પતકોળાં તેમ જ દૂધીના બી વગેરે નાની નાની પોટલીઓમાં બાંધીને રાખી મૂકે. જરૂર પડ્યે બહાર કાઢે.

મા બ્રહ્મમયી સૃષ્ટિના નાશ પછી એવાં બધાં બીજ સંઘરી રાખે.

સૃષ્ટિની ઉત્પત્તિ થયા પછીએ આદ્ય-શક્તિ જગતની અંદર જ રહે. જગતને પ્રસવ કરે, તેમ જ તેની અંદર રહે. વેદમાં છે ઊર્ણનાભિ: એટલે કરોળિયાની વાત, કરોળિયો પોતાની અંદરથી જ જાળ બહાર કાઢે, તેમ જ પોતે એ જાળની અંદર રહે.  તે જ પ્રમાણે ઈશ્વર જગતનો આધાર અને આધેય બંને.

(રા.જ.૧૦/૦૩-૦૪/રા.ક.ભા.-૧, ખ.-૫,અ.-૪)

 

(૨) મા ના ગરબા …  માણવા નીચે આપેલ પ્લેયર ની લીંક પર ક્લિક કરશો  …. (ત્રીજું નોરતું)….

 

 

(૧) મા ગરબે તે રમવા…

 

 

 

(૨) આજ મારે આંગણે આનંદ …

 

 

 (૩) માડી તારા મંડપ રોપીએ …

 

.

 

(૪) વહેલી આવ રે માવલડી …

 
.

 

(૫) દુહા છંદ …

 

 

બ્લોગ લીંક:http://das.desais.net
email: [email protected]

 

 

આજની પોસ્ટ અને રાસ- ગરબા આપને પસંદ આવ્યા  હોય તો,  આપ આપના અમૂલ્ય પ્રતિભાવ બ્લોગ પોસ્ટ પર મૂકી આભારી કરશો.  ‘દાદીમા ની પોટલી’.

નવરાત્રી…એટ્લે … દિવ્યતાની ઓળખ…

રાત્રી….ટ્લે … દિવ્યતાની ખ”…..

 

 

maa durga

 

નવરાત્રી એ એક શબ્દમાં બે શબ્દ સમાયેલ છે. નવ+રાત્રી. નવનાં બે અર્થ થાય છે.  નવ અર્થાત નવું, નવલ અને નવ અર્થાત નવ નંબર, રાત્રી અર્થાત રાત…..રાત જે શાંતિ આપે છે, રાત જે આરામ આપે છે, રાત જે થાકેલ તન અને મનને ચૈતન્ય આપે છે. નવરાત્રીનાં આ નવ દિવસ એ છે, જેમાં જગતની દોડધામમાં ખોવાયેલ આપણાં અસ્તિત્વને શોધતાં શોધતાં આપણે સ્વયંની પાસે આવીને સ્વયંને ઓળખાવા પ્રયત્ન કરીએ છીએ. મનુષ્યની સાથે પ્રકૃતિનો પણ આ એવો સમય છે જેમાં પ્રકૃતિ પોતે પણ પોતાના જૂના વસ્ત્રોને ત્યાગી વસંતનાં નવા વસ્ત્રો પરિધાન કરવાનો સમય મેળવે છે. જે પ્રકારે નવજાત બાળક માતાની ગોદમાં અવતરે તે અગાઉ નવ મહિના માતાનાં ગર્ભમાં મોટું થાય છે તેજ રીતે સાધક પણ આ નવરાત્રીની નવ રાત અને નવ દિવસો દરમ્યાન ઉપવાસ, પ્રાર્થના, મૌન અને ધ્યાન, પૂજન, અર્ચન દ્વારા પોતાનાં અસ્તિત્વની નજીક જાય છે. નવરાત્રીની રાત સાધકને સ્થૂળ અને સૂક્ષ્મ એમ બે સ્તરે પોતાની જાત સાથે મળવા માટે મદદ કરે છે. શાસ્ત્રોમાં કહ્યું છે કે ઉપવાસ તનને પવિત્ર કરે છે, મૌન વાણીને પવિત્ર કરે છે, ધ્યાન સ્વયંની વાતો સ્વયં સાથે કરાવે છે તેથી, સ્વયંની સાથે આપણી મિત્રતાનો દોર વધુ મજબૂત થાય છે, જ્યારે પ્રભુનાં ગુણગાન આંતરિક ચેતનાનો પ્રાદુર્ભાવ કરી બેચેન થયેલા મનને શાંત કરે છે.

 

કાલિકાપુરાણમાં જણાવ્યું છે કે નવરાત્રી એ આદ્યશક્તિની આરાધના કરવાનો સમય હોવાથી આ નવ દિવસ દરમ્યાન સાધકે પોતાના મનને દિવ્ય ચેતનામાં લિપ્ત રાખવું જોઈએ. આ સમય દરમ્યાન સાધકે પોતાની અંદર જિજ્ઞાસાની ચેતનાનો દીપ પ્રગટાવવો જોઈએ અને વિચારવાનો પ્રયત્ન કરવો જોઈએ કે પ્રકૃતિની જે શક્તિએ આપને ધરતીની ગોદમાં ખેલવા માટે મૂક્યા છે તે શક્તિનું સ્તોત્ર શું છે? આપણે કહીએ છીએ કે આ મનુષ્યોનાં આવા નિરર્થક પ્રશ્નો છે પરંતુ પ્રકૃતિ અને માનવ વચ્ચેનો કોઈપણ પ્રશ્ન નિરર્થક હોતો નથી બલ્કે આવા જ સવાલ જવાબથી મનુષ્ય સર્જનાત્મક અને વિજયી બને છે. પરંતુ પ્રકૃતિની સાથેની કોઈપણ વાતચીતને આપણે નિરર્થક માનીએ છીએ અર્થાત આપણે નકારાત્મક વિચાર કરીએ છીએ. આ નકારાત્મક વિચાર મનમાં આવે તે સાથે જ તે મન પર પોતાનો કબ્જો જમાવી દે છે જેનાથી આપણે આપણાં લક્ષ્યથી વિચલિત થઈ જઈએ છીએ જેને કારણે મનમાં રાગ, દ્વૈષ, ઈર્ષા, અનિશ્ચિતતા, ભય, ડર, સંશય વગેરેનો જન્મ થાય છે. મનમાં રહેલા આ નકારાત્મક વિચાર વિમર્શથી દૂર રહેવા માટે આપણે આપણાં શરીરમાં જ છુપાયેલ સકારાત્મક શક્તિ ઉર્જાઓની પાસે જવું જરૂરી છે. આ ઉર્જાઓને પાછી મેળવવા માટે શક્તિની ઉપાસનાથી શું વિશેષ કંઇ હોઈ શકે કે? અને નવરાત્રીથી વિશેષ કોઈ સારો શક્તિનો તહેવાર હોઈ શકે કે?

 

દેવી ભાગવતમાં કહે છે કે માતા દુર્ગાએ નવરાત્રી દરમ્યાન નકારાત્મક શક્તિનાં પર્યાય રૂપ શુંભ, નિશુંભ, મહિષાસૂર, રક્તબીજ, મધુ, કૈટભ જેવા અનેક અસૂરોને માર્યા અને સૃષ્ટિમાં શાંતિ આપેલી હતી. પરંતુ સવાલ એ થાય કે આ અસૂરો કોણ હતા? તેઓ ક્યાં રહે છે? શાસ્ત્રો કહે છે કે આ અસૂરો આપણાં જ તન અને મન પર કબ્જો જમાવીને બેસેલા છે. જેમાં મધુ અસૂર એ રાગ છે અને કૈટભ અસૂર એ દ્વેષનું પ્રતિક છે, રક્તબીજઅસૂર એ નકારાત્મકતા અને વાસનાનું પ્રતિક છે, શુંભ એ સ્વયં પર સંશયનું પ્રતિક છે, નિશુંભ એ આસપાસ રહેલી સૃષ્ટિ પરનાં સંશયનું પ્રતિક છે. જ્યારે ભેંસ જેવા મસ્તકવાળો મહિષાસૂર….એ જડતાનું પ્રતિક છે. નવરાત્રીની શક્તિની ઉર્જા ભરેલી નવલ નવરાત્રીઑ જ્યારે આવે છે ત્યારે તે આપણાંમાં રહેલ મહિષાસૂરને મારી આપણાંમાં રહેલી તમામ જડતાને ઉખાડીને ફેંકી દે છે, અને આપણાં મસ્તકમાંથી રક્તબીજ રૂપી નકારાત્મક વિચારોને દૂર કરે છે, આ નકારાત્મક વિચારો દૂર થતાં જ મન અને હૃદયમાં રહેલ મધુ અને કૈટભ અસૂરો રૂપી દ્વેષ, રાગ, ઈર્ષા વગેરે પણ નષ્ટ થઈ જાય છે. રાગ અને દ્વેષ દૂર થતાં જ શુંભ રૂપી અસૂર દૂર થઈ જાય છે જેને કારણે આપણો સ્વયં પરનો સંશય દૂર થઈ જતાં સ્વયં પરનો આત્મવિશ્વાસ પાછો આવે છે. સ્વયં પર આત્મવિશ્વાસ આવતાં નિશુંભ અસૂરનો પણ નાશ થાય છે જેને કારણે આપણે પ્રસન્ન રહીએ છીએ અને એ પ્રસન્નતા આસપાસના વાતાવરણને પણ સંશયમુક્ત બનાવે છે અને આપણને અન્યો પર વિશ્વાસ રાખવા પ્રેરે છે.

 

આ રીતે એમ કહી શકાય કે નવરાત્રીએ પ્રાણ અને આત્માને સ્વચ્છ અને તંદુરસ્ત રાખવાનો ઉત્સવ છે. જે આપણાં તન-મનમાં છુપાયેલા અસૂરોનો નાશ કરે છે. અસૂરોની બીજી વ્યાખ્યા એ પણ કરી શકાય કે જે લોકોના, જાતિના, સમાજના વિચારો નકારાત્મક ભોગવાદી છે જે પ્રભુની પરમ શક્તિમાં વિશ્વાસ ધરાવતો નથી જે માત્ર વિવિધ પ્રકારના ભોગો ભોગવવામાં આનંદ માણે છે, જે પોતે તો જીવે છે પરંતુ બીજાને શાંતિથી જીવવા દેવામાં માનતો નથી તે અસૂર છે. આ રીતે જોતાં એમ પણ કહી શકાય કે આપણાં વિચારો જ આપણને સુર કે અસૂર બનાવે છે.

 

દેવી ઉપનિષદમાં કહે છે કે નવરાત્રીનાં નવ દિવસમાંથી પ્રથમ ત્રણ દિવસ માતા દુર્ગાની આરાધના થાય છે જે આત્મવિશ્વાસ અને અભયની પ્રતિક છે, ત્યાર પછીનાં ત્રણ દિવસ માતા લક્ષ્મીની આરાધના કરવાનાં દિવસો છે જે ધન-ધાન્યની પ્રતિક છે, અને નવરાત્રીનાં છેલ્લા ત્રણ દિવસ માતા સરસ્વતીનાં આરાધના કરવાનાં દિવસો છે જે જ્ઞાનનાં પ્રતિકરૂપ છે. શાસ્ત્રોમાં કહ્યું છે કે શક્તિનાં આ ત્રણ –ત્રણ દિવસ એ તામસી, રાજસી અને સાત્વિક એમ ત્રણ ગુણોને અનુરૂપ છે. આપણું જીવન પણ આ જ ત્રણ ગુણો પર ચાલે છે. નવરાત્રીનાં આ નવ દિવસો દરમ્યાન આપણી ચેતના તામસી ગુણ અને રાજસી ગુણની વચ્ચે વહેતી વહેતી નવરાત્રીના અંતનાં દિવસમાં સાત્વિક ગુણમાં ફેરવાઇ જાય છે. સંતો કહે છે કે સામાન્ય મનુષ્યોની દૃષ્ટિએ જે તામસી, રાજસી અને સાત્વિક છે તે ત્રણે ગુણોને બ્રહ્માંડની દૈદીપ્યમાન નારી શક્તિનાં રૂપમાં માનવામાં આવ્યાં છે.

 

નવરાત્રી દરમ્યાન માતૃરૂપી દિવ્યતાની આરાધના અને ઉપાસનાથી આપણે ત્રણે ગુણોને આપણાં જીવનમાં સંતુલિત કરીએ છીએ જેના કારણે આપણાં સત્વમાં વૃધ્ધિ થાય છે. નવરાત્રીનાં નવ દિવસ માતા શક્તિ પ્રત્યેની કૃતજ્ઞતાને યાદ કરીને ઘણાં હોમ-હવન અને યજ્ઞ કરવામાં આવે છે. આ પાવન કરનારા હોમ-હવન, યજ્ઞની આહૂતિ અને મોટા સ્વરે ઉચ્ચારાતાં સંસ્કૃતનાં મંત્રો અને શ્લોકોથી વાતાવરણ પવિત્રતાથી ભરાઈ જાય છે જેને કારણે આપણી આસપાસની સૃષ્ટિ જીવિત થઈ જાય છે અને તે સૃષ્ટિમાં નવી ચેતના અને નવા ચૈતન્યનો પ્રાદુર્ભાવ થાય છે. શાસ્ત્રો કહે છે કે માતૃરૂપી દિવ્યતા નારીના પ્રત્યેક રૂપ સ્વરૂપમાં સમાયેલી હોય છે. પરંતુ આ બધાં જ રૂપો અને સ્વરૂપોને એક સાથે ઓળખવાનો તહેવાર તે નવરાત્રીનો ઉત્સવ છે.

 

નવરાત્રીના અંત પર આપણે વિજયાદશમી કે દશેરાનો ઉત્સવ ઉજવીએ છીએ. સંતો કહે છે કે નવરાત્રીનાં નવ દિવસ આનંદ ઉમંગે ખેલ્યાં બાદ દશેરાનાં દિવસે આપણી તમામ ચેતનાઓ જાગૃત થઈ જાય છે. જે શક્તિને કારણે આપણે જાગૃત થઈએ છીએ તે સૃષ્ટિશક્તિ, નારીશક્તિ અને માતૃશક્તિ પાસેથી આપણે જે કંઇ મળે છે તે આર્શીવાદ રૂપે સ્વીકારી તેમના પ્રત્યે કૃતજ્ઞ થઈએ.

 

લેખક સંકલન-પૂર્વી મોદી મલકાણ યુ એસ એ.

સાભાર : સંદેશ દૈનિકનાં સૌજન્યથી

 

બ્લોગ લીંક:http://das.desais.net
email: [email protected]

 

(૧) દૂહા છંદ …

 


.

(૨) મા ગરબે તે રમવા નીશાર્યા રે દેવી અન્નપૂર્ણા …

 


 

‘દિવ્યતાની ……ટ્લે રાત્રી…’ ની જાણકારી  સંદેશ દૈનિકના સૌજન્યથી,  લેખ સંકલન કરી   ‘દાદીમા ની પોટલી’  પર મૂકવા નમ્ર કોશિશ  શ્રીમતી પૂર્વિબેન  દ્વારા આજની પોસ્ટમાં કરવામાં આવેલ છે.,  જે બદલ અમો પૂર્વિ મોદી મલકાણ (USA)ના અંતરપૂર્વક્થી આભારી છીએ.

 

આજની પોસ્ટ આપને પસંદ આવી હોય તો,  આપ આપના પ્રતિભાવ બ્લોગ પોસ્ટ પર મૂકી આભારી કરશો. આપના પ્રતિભાવ લેખિકાની કલમને સદા બળ પૂરે છે. આભાર ! ‘દાદીમા ની પોટલી’.

નવલા નોરતાં અને ગરબાની પરંપરા …

લા નોતાં ને બાની રંરા

 

 

 
ગરબો, માતા અંબા અને બહુચરાજીનો ગરબો, ગુજરાતનો ગુજરાતી ગરબો…….એ ગુજરાતનાં લોકનૃત્યમાંનો એક ઉત્સવ છે. આસો માસની શુક્લ પક્ષની એકમ તિથીથી લઈને દશમ સુધી આ ગરબો લેવાય છે, રમાય છે અને ખેલાય છે. રંગીલા ગરબાની, રંગબેરંગી ગરબાની, તારલિયાઑથી મઢેલ આ રાત્રીઓને નવરાત્રી તરીકે ઓળખવામાં આવે છે.

 

ગરબાની ભાવનાનું પ્રાગટ્ય:-

 

જ્યારે ધરતી સૃષ્ટિના સંચાલન હેતુ વર્ષાઋતુ પાસેથી જળરૂપી અમૃત લઈને આનંદિત થઈ જાય છે ત્યારે ધરતી પ્રકૃતિનો આભાર માનતા નાચી ઊઠે છે, આ સમયે મનુષ્યો પણ આ સુહાવની ઋતુને આનંદિત કરવા કૃતગ્યતાપૂર્વક સૃષ્ટિ સાથે એકાકાર થઈ જવા માટે પોતાની ઉર્મિઓને રજૂ કરે છે પરંતુ ભાષા અને શબ્દો કોઈ નિશ્ચિત સીમા સુધી જ ભાવોને વ્યક્ત કરવા સમર્થ હોય છે તેથી વધતાં ભાવોની ઉર્મિઑને મનુષ્ય કોઈને કોઈ પ્રતિક્રિયા દ્વારા વ્યક્ત કરે છે. આવા જ એક ભાવોની ઉર્મિઓની ક્રિયાઓ રૂપે નૃત્યનો જન્મ થાય છે જેમાં લોકો નાચે છે, નચાવે છે અને આનંદિત બનીને ઝૂમી ઊઠે છે ત્યારે તેમની આ ઉર્મિઓમાં નાદ અને નર્તન બંને એક સ્વરૂપ લઈને સમાઇ જાય છે. આવા જ એક નાદ અને નર્તનનાં પ્રકારમાં ગરબા પણ સમાયેલ છે. બીજા મત અનુસાર ભય અને અસુરક્ષાની ભાવનામાંથી બહાર નીકળવા આદિમાનવ ધર્મ તરફ વળ્યો ત્યારે એણે બલિદાન, પૂજન, નાદ અને નર્તન રૂપે જ પોતાનાં ભાવને વ્યક્ત કર્યો છે.  આ રીતે જોતાં ગરબાને સર્વાંશે ધર્મનું પ્રતિક માની શકાય છે પરંતુ ગરબાની સાથે સાથે શક્તિનું માહાત્મ્ય, પૂજન અને અર્ચન પણ જોડાયેલ હોવાથી તેને શક્તિનાં પણ વિવિધ સ્વરૂપો સાથે જોડવામાં આવ્યો છે.

 

ગરબો શબ્દ મૂળ સંસ્કૃત શબ્દ ગર્ભદીપ પરથી આવેલો છે પરંતુ ’ગરબો’ એ શબ્દની સંપૂર્ણ વ્યુત્પતિ માટે આપણા વિદ્વાનો હજુ સુધી એકમત નથી તેથી દીપગર્ભ ઘટ, ગર્ભો, ગરભો વગેરે શબ્દોનું અપભ્રંશ થતાં થતાં ગરબો એ શબ્દનું અસ્તિત્વ આવ્યું હશે તેમ માની શકાય છે. યુગોથી ચાલી આવતી આ ગરબા પ્રણાલિકાનાં મુખ્ય બે પ્રકાર છે. એક પ્રકાર સ્થૂળ રૂપે રહેલ છે અને બીજો પ્રકાર વાણી રૂપે પ્રગટ થાય છે. ગરબાનાં પ્રથમ સ્થૂળ સ્વરૂપમાં માટીનો કે ધાતુનો ગરબો આવે છે અને બીજા પ્રકારમાં તાળીઓ પાડતાં દીવા કે માંડવીની આસપાસ ફરતાં ગાવું અર્થાત વાણી સ્વરૂપે પ્રગટ થાય છે તે ગરબો. ગ્રામ્યભાષામાં ‘મોરિયો” તરીકે ઓળખાતાં આ ગરબાનું નવરાત્રીનાં દિવસમાં અનેરું મહત્વ હોય છે. ભગવદ્‌ગોમંડલમાં ગરબો શબ્દનો અર્થ કરતાં કહ્યું છે કે માટીની, કે ધાતુની બનાવેલી કાણાઓવાળી માટલીની અંદર રહેલા ગર્ભને ગરબો કહે છે. આ કાણાઑમાંથી ગર્ભમાં રહેલ દીપ પોતાનાં તેજોમય પ્રકાશ પાથરે છે. માટીના ગરબાનો અર્થ કાઢતાં આપણાં શાસ્ત્રો કહે છે કે માટી એ પૃથ્વી તત્વનો ભાગ છે તેમ આપણું શરીર પણ પૃથ્વી તત્વનો એક ભાગ છે. ગરબાનો દીપ તે આપણાં આત્માનું સ્વરૂપ છે. જ્યારે એ આત્મા રૂપી દીપમાંથી તેજોમય કિરણો છે જે બહાર પ્રસરીને જગતને આનંદ રૂપી પ્રકાશ આપે છે.

 

ગરબાનો ઇતિહાસ:-

 

“અભિનય દર્પણ” નામનાં ગ્રંથમાં જણાવેલ છે કે માતા ગૌરીએ પોતાની પુત્રી ઓખાને લાસ્ય નર્તન વિષે શીખવ્યું હતું. માતા ગૌરીનાં શ્રાપને કારણે ઓખાએ અસૂરરાજ બાણાસુરને ત્યાં તેની પુત્રી ઉષા બનીને જન્મ લીધો પરંતુ તેને તેનાં પૂર્વજન્મનાં સંસ્કારોની ભૂમિકા તેને હંમેશા યાદ રહી. મોટા થયાં બાદ ઉષાનાં વિવાહ દ્વારકામાં ભગવાન શ્રી કૃષ્ણનાં પૌત્ર સાથે થયાં ત્યારે આ નર્તન લાસ્ય ઉષાએ દ્વારિકાની સ્ત્રીઓને શીખવ્યું. દ્વારિકાથી ગરબો સુરાષ્ટ્ર અને રૈવર્તક દેશ ગયો.(એ સમયે જે અલગ અલગ દેશ કહેવાતા તે આજે એક સૌરાષ્ટ્ર ગણાય છે. સુરાષ્ટ્ર-આજનાં સૌરાષ્ટ્રનો અમુક ભાગ અને રૈવર્તક-આજનું જૂનાગઢ) અને રૈવતક દેશથી ગરબો અર્નત દેશ (ગુજરાત) તરફ ગયો. આમ ઉષા દ્વારા શરૂ થયેલ ગરબાએ દ્વારિકાથી પોતાનો પ્રવાસ દૂરસુદૂર સુધી કર્યો. ઉષા દ્વારા લાવેલ આ લાલિત્ય ધરાવતાં લાવણ્યમય લાસ્યનું સમયાંતરે અપભ્રંશ થઈ જતાં રાસ્ય શબ્દ અસ્તિત્વમાં આવ્યો. આ રાસ્યનું રાસક બન્યું અને આજે એ રાસ તરીકે પ્રચલિત બન્યું. રાસ્ય અને લાસ્ય એ બંને શબ્દોને સ્વીકારીએ તો પણ આ બંને શબ્દ નર્તન સાથે જોડાયેલ છે, અને જ્યાં નર્તન છે ત્યાં નાદ પણ વિવિધ સ્વરૂપે રહેલો છે. નર્તન અને નાદનો એ સંયોગ જ્યારે ઘટમાંનાં ગર્ભદીપ સાથે જોડાયો ત્યારે એનું સ્વરૂપ ગર્ભા, ગરભા અને ગરબા તરીકે ઓળખાયો. આમ “ગરબો” એ શબ્દની સંજ્ઞાની છાયાઓ ક્રમશઃ વિસ્તાર પામતી રહી. આથી જ લોક નર્તન શાસ્ત્રોમાં કહે છે કે ગરબો લેવાય છે, ખેલાય છે, ગવાય છે, ઘુમાય છે, ખરીદાય છે અને તેનું પૂજન પણ કરાય છે.

 

એક અન્ય માન્યતા એ પણ છે કે ગરબો એ એક લોકસંસ્કૃતિ અને લોકનૃત્યનું પ્રતિક પણ છે. એક સમય એવો હતો જ્યારે ગામડામાં રહેતા લોકો અનાજ પાકી જાય, ને આનંદના દિવસો આવે ત્યારે લોકો ભેગા થઇને દેવીદેવતાની સ્તુતિ કરીને આભાર વ્યક્ત કરતા હતા. આમાંથી એક લોકસંગીતનો પ્રકાર ઉભો થયો જેને ગરબો કહેવાયો. જૂની પરંપરામાં રાસ, દાંડિયા રાસ, ગોફ, મટકી, ટીપ્પણી, હીંચ, હૂડો, દાંડિયા, મણિયારો, વગેરે પ્રકાર હતાં. હવે સમય અનુસાર ભારતનાં જુદાજુદા પ્રદેશમાં જુદીજુદી રીતે ગરબા લેવાતા થયાં ને એમાં જુદા જુદા વિચાર, તાલ, લય, ગૂંથણી, તાલી, ચપળતા, પદગતિ, લચક, ઠેસ, સંગીત, નર્તન, વાદ્યો, પગલાં વગેરે જેમ મળતા ગયાં તેમ તેમ ગરબામાં પણ વૈવિધ્ય આવવા લાગ્યું. ગ્રામ્ય નારીઓ અને કુંવારીકાઑ માથા પર એકથી વધુ બેડાં લઈ, ગરબી, માંડવડી, દીવા, દીવડી, દાંડિયા, મંજીરા વગેરે લઈ વિવિધ અંગભંગની ક્રીડાઓ વૈવિધ્ય સાથેનાં નર્તન કરવા લાગી ત્યારે એ ગરબાઓમાં વધુ નાવીન્ય આવવા લાગ્યું.

 

ગરબાની જેમ ગરબીનાં પણ હિન્દુ શાસ્ત્રોએ ઘણાં જ ગુણગાન ગાયા છે. વર્તુળાકારે થતાં તાલીરાસમાં ગવાતા વૃંદગીતોને ગરબા અને શક્તિની આરાધના કરતાં કરતાં જે સ્થળ કે મંડપ નીચે ગરબાનાં આરાધકો કે આરાધિકાઑ ભેગા થાય છે તે મંડપ ગરબી તરીકે ઓળખાય છે. ગરબાની જેમ ગરબીનાં પણ બે સ્વરૂપ છે. ગરબી લેવાય પણ છે અને ગરબી આવે પણ છે. ગુજરાતમાં આવી શેરી ગરબીઓ અને શેરી ગરબાઓ ખૂબ પ્રખ્યાત છે. પ્રાચીન ગરબાનું વિષય વસ્તુ મુખ્યત્વે લોકકૃતિ, લોકગીત છે જે વિશેષતઃ શક્તિની આરાધના કરતાં અને શ્રી કૃષ્ણની લીલાઓ દર્શાવતાં ભક્તિપ્રધાન હોય છે. આ ઉપરાંત લોકજીવનને સ્પર્શતા વિષયો, સાધારણ લોકસમુદાય સહજતાથી ગાઈ શકે તેવા પ્રધાન લોકઢાળમાં ગવાતાં ગરબા કે ગીતો હોય છે. કૃષ્ણભક્તિનાં અને શક્તિ આરાધનાનાં ગરબાને બાદ કરતાં પ્રાચીન ગરબાઓ માટે ઈ.સ. ૧૭૮૦માં થયેલા વલ્લભ મેવાડાનું નામ લેવાય છે,  અને તેજ રીતે ગરબીમાં ઈ.સ. ૧૭૨૧માં થયેલ ભાણદાસજીનું નામ લેવાય છે. આ ઉપરાંત કવિ શામળશા, કવિ પ્રેમાનંદ, કવિ દયારામ વગેરે સર્જકોએ પણ ગુજરાતને વિવિધ ગરબા અને ગરબીઓની ભેંટ આપી છે.

 

ગરબાનો ઇતિહાસ કહે છે કે મધ્યકાલિન સમય સુધી ગરબામાં ભક્તિ અને શક્તિનાં ઓચ્છવો અને ઉત્સવોનું પ્રતિબિંબ જોવા મળતું હતું પરંતુ સમય જેમ પસાર થતો ગયો તેમ લોકસમાજની માંગ અનુસાર ગરબાએ સામાજિક સ્વરૂપ લઈ લીધું અને તેમાં લોકસાહિત્યો પણ પોતાનો રંગ ઉમેરતા ગયાં. આજે આજ ગરબામાં ફિલ્મી ગીત સંગીતે પણ પોતાનો રસ ઉમેર્યો છે. વાર તહેવારે અને આનંદ ઉત્સવમાં ઘર આંગણ સુધી આવી જતો ગરબો એ કોઈપણ રૂપ-સ્વરૂપમાં હોય પણ તનમનમાં થનગનાટ કરાવી જ જાય છે, ત્યારે સર્વ વાતાવરણમાં પ્રસન્નતાના તોરણ બંધાઈ જાય છે.

 

લેખક સંકલન –પૂર્વી મોદી મલકાણ – (યુ એસ એ)

સાભાર : સંદેશ દૈનિકનાં સૌજન્યથી

 

બ્લોગ લીંક:http://das.desais.net
email: [email protected]

 

(૧)ધરા માટલીયા વાળી …

 


 

(૨) વિશ્વંભરી સ્તુતિ …

 

 

રાત્રીમાં બાની રંરા ની જાણકારી  સંદેશ દૈનિકના સૌજન્યથી  સંકલન દ્વારા  બ્લોગ પર મૂકવાની  નમ્ર કોશિશ  શ્રીમતી પૂર્વિબેન દ્વારા આજની પોસ્ટમાં કરવામાં આવેલ છે;  જે બદલ અમો પૂર્વિબેન મોદી મલકાણ (USA)ના અંતરપૂર્વક્થી આભારી છીએ.

 

       આજની પોસ્ટ આપને પસંદ આવી હોય તો  આપ આપના પ્રતિભાવ બ્લોગ પોસ્ટ પર મૂકી આભારી કરશો. આપના પ્રતિભાવ લેખિકાની કલમને સદા બળ પૂરે છે. આભાર ! ‘દાદીમા ની પોટલી’.

નવરાત્રી નું આગમન … (નવરાત્રી એટલે …) …

રાત્રી લે 

 

 

 

 

નવરાત્રી શક્તિની આરાધનાનું પર્વ છે. આપણે ત્યાં વર્ષમાં ચારવાર નવરાત્રી મનાવવામાં આવે છે. મહા અથવા માઘ માસની નવરાત્રી, ચૈત્રી નવરાત્રી, અષાઢી નવરાત્રી અને અશ્વિન અથવા આસો માસની નવરાત્રી. પરંતુ આ ચાર નવરાત્રીમાં ચૈત્રી નવરાત્રી અને અશ્વિની નવરાત્રી સૌથી વધુ પ્રખ્યાત છે. ચૈત્રી અને આસોમાસની નવરાત્રીનો મહિમા વધુ છે તેની પાછળ એક વૈજ્ઞાનિક કારણ પણ રહેલ છે. મૌસમ વિજ્ઞાન અનુસાર ૬ ઋતુઑ હોય છે પરંતુ બીજી રીતે જોઈએ તો ફક્ત ત્રણ ઋતુઑ હોય છે. શર્દી, ગર્મી અને વરસાદ. પરંતુ વરસાદની ઋતુનાં દિવસો પણ ફક્ત બે મૌસમમાં સમાયેલ છે તે છે શર્દી અથવા ગર્મી. દા.ત. (તરીકે) જો વરસાદ અતિશય પડે તો ઠંડી લાગે અને વાદળો હોવા છતાંયે વરસાદ ન પડે તો બફારો થાય અર્થાત ગર્મી થાય. આથી ઠંડી અને ગર્મીની બે મુખ્ય ઋતુઓ માની શકાય છે. શીતકાળ અને ગરમીની આ ઋતુનાં મિલનનાં સંધિકાળ દરમ્યાન બે નવરાત્રી આવે છે અને આ બંને નવરાત્રીના સમયનાં સંધિકાળમાં બદલાઈ રહેલી પ્રકૃતિની અસર આપણાં શરીર અને સ્વાસ્થ્ય પર પણ પડે છે. જ્યારે જ્યારે મૌસમ બદલાય છે ત્યારે તેનો પ્રભાવ પ્રકૃતિની સાથે સાથે આપણાં શરીર પર અસર પડતી હોવાને કારણે આ ઋતુમાં કફ, વાયુ અને પિત્તની વધઘટથી શરીર બીમારીમાં જકડાઈ જાય છે.

 

ચૈત્રી નવરાત્રી દરમ્યાન ઠંડી જઇ ગરમીનાં દિવસો આવે છે અને અશ્વિન માસમાં ગરમીનાં દિવસો જઈ ઠંડીનાં દિવસોની શરૂઆત થાય છે. બીજી રીતે જોઈએ તો પ્રકૃતિમાં પણ ઠંડી અને ગરમીનો સંધિકાળ આવે છે. શીતકાળ દરમ્યાન આપણા શરીરની નસો અને નાડીયોમાં રક્તની ગતિ મંદ થઈ જાય છે, અને ચૈત્ર માસ આવતાં જ એ જ નસો અને નાડીયોમાં રક્તની ગતિ ઝડપી થઈ જાય છે. એજ રીતે પૃથ્વીની ગતિ મંદ પડી જાય છે ત્યારે યોગસાધના અને મનની ચેતનાઓનો હેતુ અત્યાધિક મહત્વપૂર્ણ બની જાય છે. આયુર્વેદ કહે છે કે ચૈત્રી અને અશ્વિની નવરાત્રીનાં નવ દિવસો દરમ્યાન સંસારનાં અધિકાંશ રોગીઑ સારા થઈ જાય છે અથવા મૃત્યુ પ્રાપ્ત કરી લે છે. આથી જ આ નવરાત્રીનાં નવ દિવસનાં સંધિકાળ દરમ્યાન વ્રત-ઉત્સવનાં બ્હાના નીચે અથવા તો આધ્યાત્મિક કારણ નીચે શાસ્ત્રકારોએ તનને સંપૂર્ણ સ્વસ્થ રાખવા નવ દિવસનાં વ્રત અને ઉપવાસ સૂચવ્યાં છે. જેથી નવ દિવસ દરમ્યાન આપણે મન, જીભ અને સ્વાદ પર સંયમ રાખીએ છીએ જે માનસિક અને શારીરિક રૂપે શરીરને મજબૂત અને મનને સંયમશીલ બનાવે છે.

 

હિન્દુ સંસ્કૃતિમાં ચૈત્રી અને અશ્વિની માસ દરમ્યાન આવતી નવરાત્રીનાં નવ દિવસ હોય આ નવ દિવસો દરમ્યાન વ્રત ઉત્સવને માન્ય રાખવામાં આવ્યાં છે જેથી કરીને શરીરને આવનારી ઋતુ પ્રમાણે ગોઠવાવાનો સમય મળે, અને તાવ કે અન્ય વ્યાધિનો પ્રભાવ તેના પર ન પડે. શાસ્ત્રોમાં નવરાત્રીનાં અનુષ્ઠાનની પરિભાષા આપતાં કહેવામાં આવ્યું છે કે “नव शक्तिभि: संयुक्तं नवरात्रं तदुच्यते” અર્થાત દેવીની નવધા શક્તિ જે સમયે મહાશક્તિનું સ્વરૂપ ધારણ કરે છે તે સમયને નવરાત્રી કહેવામાં આવે છે.

 

આપણાં વિદ્વાનો અને સંતો કહે છે કે નવરાત્રીનો ઉત્સવ એ નવનિર્માણ માટે હોય છે તેનાં માટે બ્હાનું આધ્યાત્મિક હોય કે આધિભૌતિક હોય. આદિકાળથી સમગ્ર સંસારની સૃષ્ટિમાં રહેલા ચૈતન્યની શક્તિ સાધના સમાન રહી છે. પરંતુ જ્યારે મનુષ્ય શક્તિ સાધનાની વાત કરે છે ત્યારે હિન્દુ ધર્મમાં પ્રથમ શક્તિ રૂપે ભગવતી દુર્ગાનું નામ આવે છે. આપણાં ધર્મ શાસ્ત્રો, વેદો, ઉપનિષદો અને પુરાણોમાં પણ માત દુર્ગાની શક્તિની સાધનાને પ્રથમ સ્થાન આપવામાં આવ્યું છે. નવરાત્રીનાં આ નવ દિવસો દરમ્યાન આદિશક્તિ દુર્ગાનાં નવ સ્વરૂપોનું પૂજન કરવામાં આવે છે જે નવદુર્ગાનાં નામથી પ્રખ્યાત છે. સંતોએ મહાશક્તિની આરાધના કરતાં કહ્યું છે કે …

 

या श्री: स्वयं सुकृतिनां भवनेष्व लक्ष्मी ।
पापात्मना कृतधियाँ हृदयेषु बुद्धि:।।
श्रद्धा सतां कुलजन प्रभवस्य लज्जा ।
तां त्वां नता: स्म परिपालय देविविश्वम॥

 

અર્થાત જે શક્તિ પૂણ્યાત્માઑનાં ગૃહોમાં સ્વયં લક્ષ્મીનાં રૂપે, વિદ્વાનોનાં ગૃહમાં જ્ઞાન રૂપે, કુલીન અને સંસ્કારી વ્યક્તિઓનાં ગૃહમાં લજ્જારૂપે, શુધ્ધ અને પવિત્ર અંતઃકરણવાળી વ્યક્તિઓનાં ગૃહમાં સદ્દબુધ્ધિનાં રૂપે, સત નરનારીનાં ગૃહમાં શ્રધ્ધારૂપે, દુષ્ટ લોકોનાં ગૃહમાં દરિદ્રતાનાં રૂપે બિરાજમાન છે તે આદ્યશક્તિ ભગવતી દુર્ગાને અમે શત શત પ્રણામ કરીએ છીએ અને આદિશક્તિને વિનંતી કરીએ છીએ કે માત આપ ઘણાં જ દયાળુ છો, આ સમગ્ર સંસારનું પાલન પોષણ આપ જ કરો છો.

 

नमो दैव्यै महादैव्यै शिवायै सततं नम:॥
नम: प्रकृत्यै भद्रायै नियता: प्रणता: स्मताम॥

 

આ પર્વ રાત્રી પ્રધાન માનવામાં આવ્યો છે કારણ કે આ દિવસોનાં નવેનવ દિવસ સાથે રાત્રી શબ્દ જોડાયેલો છે સંસ્કૃતમાં કહે છે કે रात्रि रूपा यतोदेवी, दिवा रूपो महेश्वर: અર્થાત દિવસ એ શિવ (પુરુષ) તત્વ રૂપ છે અને રાત્રી એ શક્તિ (પ્રકૃતિ) સ્વરૂપા છે આ એક જ તત્વનાં બે સ્વરૂપ છે જે જુદા જુદા સમયે દૈદીપ્યમાન થાય છે. દૈવી ભાગવતમાં કહે છે કે જો આપ દેવીનાં ઉપાસક હોય તો દિવસ દરમ્યાન વ્રત ઉપવાસ કરવા જોઈએ અને સંધ્યા અથવા રાત્રીનાં સમયે દેવીનું પૂજન, પાઠ અને ઉપાસના કરવાથી આપની આધ્યાત્મિક શક્તિનો સર્વાત્મક રીતે વિકાસ થાય છે જેને કારણે આપ સફળતાનાં અનેક માપદંડો મેળવી લો છો.

 

સૌજન્ય : સાભાર :પૂર્વી મોદી મલકાણ યુ એસ એ..

 

બ્લોગ લીંક:http://das.desais.net
email: [email protected]

 

 

નવરાત્રિનો આજથી પ્રારંભ થઇ રહ્યો છે,  ચાલો તો આજે ગણેશ વંદનાથી પ્રથમ નોરતાં ની શરૂઆત કરીએ.  આજની પોસ્ટમાં  નવરાત્રી ની જાણકારી …  શ્રીમતી પૂર્વિબેન  દ્વારા આપવાની કોશિશ કરેલ છે,  જે બદલ અમો પૂર્વિબેન મોદી – મલકાણ (USA)ના અંતરપૂર્વક્થી આભારી છીએ.

 

ganesh.1

ગણપતિ વંદના  …
સ્વર: નારાયણ સ્વામી …

 

 

આજની પોસ્ટ આપને પસંદ આવી હોય તો,  આપ આપના પ્રતિભાવ બ્લોગ પોસ્ટ પર મૂકી આભારી કરશો. આપના પ્રતિભાવ લેખિકાની કલમને સદા બળ પૂરે છે. આભાર ! ‘દાદીમા ની પોટલી’.